ISSN 1725-5228

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 27

European flag  

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Tom 52
3 lutego 2009


Powiadomienie nr

Spis treśći

Strona

 

III   Akty przygotowawcze

 

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

 

446. sesja plenarna w dniach 9 i 10 lipca 2008 r.

2009/C 027/01

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie homologacji typu pojazdów napędzanych wodorem zmieniającego dyrektywę 2007/46/WE COM(2007) 593 wersja ostateczna — 2007/0214 (COD)

1

2009/C 027/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie różnych środków politycznych, poza odpowiednim finansowaniem, o potencjalnym wpływie na wzrost i rozwój małych i średnich przedsiębiorstw

7

2009/C 027/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji Agenda dla zrównoważonej i konkurencyjnej turystyki europejskiejCOM(2007) 621 wersja ostateczna

12

2009/C 027/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie białej księgi dotyczącej integracji rynków kredytu hipotecznego w UE COM(2007) 807 wersja ostateczna

18

2009/C 027/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Przemiany w sektorze budownictwa w Europie

22

2009/C 027/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie rozwoju sektora usług dla przedsiębiorstw w Europie

26

2009/C 027/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego produktów kosmetycznych (przekształcenie) COM(2008) 49 wersja ostateczna — 2008/0035 (COD)

34

2009/C 027/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2001/82/WE i dyrektywę 2001/83/WE odnośnie do zmian warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu produktów leczniczych COM(2008) 123 wersja ostateczna — 2008/0045 (COD)

39

2009/C 027/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady odnoszącej się do prostych zbiorników ciśnieniowych (wersja ujednolicona) COM(2008) 202 wersja ostateczna — 2008/0076 COD

41

2009/C 027/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: W kierunku sieci kolejowej nadającej pierwszeństwo przewozom towarowymCOM(2007) 608 wersja ostateczna

41

2009/C 027/11

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji: Komunikat w sprawie europejskiej polityki portowej COM(2007) 616 wersja ostateczna

45

2009/C 027/12

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Transport drogowy — czas pracy kierowców pracujących na własny rachunek

49

2009/C 027/13

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji dla Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Europejski strategiczny plan w dziedzinie technologii energetycznych (plan EPSTE) – Droga do niskoemisyjnych technologii przyszłościCOM(2007) 723 wersja ostateczna

53

2009/C 027/14

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie związków między zmianami klimatycznymi a rolnictwem w Europie

59

2009/C 027/15

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2003/87/WE w celu usprawnienia i rozszerzenia wspólnotowego systemu handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych COM(2008) 16 wersja ostateczna — 2008/0013 COD

66

2009/C 027/16

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie starań podejmowanych przez państwa członkowskie zmierzających do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych w celu realizacji do 2020 r. zobowiązań Wspólnoty dotyczących redukcji emisji gazów cieplarnianych COM(2008) 17 wersja ostateczna — 2008/0014 (COD)

71

2009/C 027/17

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie geologicznego składowania dwutlenku węgla oraz zmieniającej dyrektywy Rady 85/337/EWG, 96/61/WE, dyrektywy 2000/60/WE, 2001/80/WE, 2004/35/WE, 2006/12/WE i rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 COM(2008) 18 wersja ostateczna — 2008/0015 (COD)

75

2009/C 027/18

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2006/66/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie baterii i akumulatorów oraz zużytych baterii i akumulatorów w odniesieniu do art. 6 ust. 2 dotyczącego wprowadzania baterii i akumulatorów do obrotu COM(2008)211 — 2008/0081 (COD)

81

2009/C 027/19

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie przemysłu wydobywczego surowców nieenergetycznych w Europie

82

2009/C 027/20

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Integracja mniejszości — Romowie

88

2009/C 027/21

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Elementy struktury, organizacji i funkcjonowania platformy na rzecz większego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w promowanie na szczeblu wspólnotowym polityki integracji obywateli państw trzecich

95

2009/C 027/22

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie nowego programu działania UE w dziedzinie społecznej

99

2009/C 027/23

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Rady w sprawie warunków wjazdu i pobytu obywateli krajów trzecich w celu podjęcia pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji COM(2007) 637 wersja ostateczna — 2007/0228 (CNS)

108

2009/C 027/24

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Rady w sprawie procedury jednego wniosku o jedno zezwolenie dla obywateli krajów trzecich na pobyt i pracę na terytorium państwa członkowskiego oraz w sprawie wspólnego zbioru praw dla pracowników z krajów trzecich przebywających legalnie w państwie członkowskim COM(2007) 638 wersja ostateczna — 2007/0229 (CNS)

114

2009/C 027/25

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku w sprawie decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej Europejskiego Roku Twórczości i Innowacji 2009 COM(2008) 159 wersja ostateczna — 2008/0064 (COD)

119

2009/C 027/26

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Ściślejsza integracja rynku wewnętrznego kluczowym czynnikiem spójności i wzrostu na wyspach

123

2009/C 027/27

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Przyczyny różnicy między inflacją postrzeganą a inflacją rzeczywistą

129

2009/C 027/28

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie roli społeczeństwa obywatelskiego w programach pomocy przedakcesyjnej UE dla Republiki Albanii

140

2009/C 027/29

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Tworzenie sieci organizacji społeczeństwa obywatelskiego w regionie Morza Czarnego

144

2009/C 027/30

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Jak pogodzić wymiar krajowy i europejski w komunikowaniu o Europie?

152

PL

 


III Akty przygotowawcze

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

446. sesja plenarna w dniach 9 i 10 lipca 2008 r.

3.2.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 27/1


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie homologacji typu pojazdów napędzanych wodorem zmieniającego dyrektywę 2007/46/WE

COM(2007) 593 wersja ostateczna — 2007/0214 (COD)

(2009/C 27/01)

Dnia 14 listopada 2007 r., działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, Rada postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie homologacji typu pojazdów napędzanych wodorem zmieniającego dyrektywę 2007/46/WE

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 11 czerwca 2008 r. Sprawozdawcą był Edgardo Maria IOZIA.

Na 446. sesji plenarnej w dniach 9 i 10 lipca 2008 r. (posiedzenie z 9 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 117 głosami — 5 osób wstrzymało się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

EKES zgadza się z treścią proponowanego rozporządzenia (COM (2007) 593 wersja ostateczna) i wyraża zadowolenie z przyjęcia na szczeblu Wspólnoty zharmonizowanych standardów w zakresie homologacji typu pojazdów napędzanych wodorem. Popiera decyzję o obowiązywaniu jednolitej wspólnotowej procedury we wszystkich państwach członkowskich, ponieważ jest to prostsze i znacznie mniej uciążliwe niż 27 różnych systemów homologacji typu, które z pewnością utorowałyby drogę zakłóceniom konkurencji i fragmentacji na rynku wewnętrznym.

1.2

Znaczenie tego środka jest jasne: pomimo oczekiwań dotyczących znacznego wzrostu sprzedaży pojazdów napędzanych wodorem brak jest homologacji typu tych pojazdów na szczeblu krajowym lub europejskim. Pojedyncze państwa członkowskie przyjęły tymczasowe przepisy, ale różnią się one znacznie między sobą.

1.3

EKES uważa, że należałoby jak najszybciej przyjąć rozporządzenie, ponieważ wydaje się, że powinno ono zapewnić określone ramy odniesienia dla firm działających w tym sektorze i w ten sposób otworzy drogę poważnym inwestycjom koniecznym dla opracowywania technologii związanych z wodorem. EKES poparł ten strategiczny wybór w swoich niedawnych opiniach na ten temat, stwierdzając, że pomimo nadal istniejących ograniczeń technologie wodorowe stanowią wyzwanie na przyszłość.

1.4

Ustanowienie wspólnotowych standardów w zakresie harmonizacji stanowi również ważny element gwarantujący bezpieczeństwo użytkownikom. Budowanie ich zaufania jest zasadniczą sprawą w świetle przewidywanego zwiększenia wykorzystania tej technologii. Zgodnie z prognozami Komisji liczba pojazdów napędzanych wodorem powinna do roku 2020 docelowo wynieść milion.

1.5

Dla potwierdzenia, że cel ten jest właściwy i możliwy do osiągnięcia można przytoczyć ważny przykład Nowego Jorku, gdzie jeździ coraz więcej taksówek o napędzie hybrydowym. W mieście tym pozytywna polityka miejska pozwala połączyć ochronę środowiska ze stosowaniem zasad rynkowych, wykazując w praktyce, że za próbami stwarzania sztucznych przeszkód w rozwoju tej technologii kryje się często obrona istniejących interesów.

1.6

Realizacja tego celu jest niezwykle istotna, ponieważ tylko dzięki zdecydowanym działaniom na rzecz zastępowania paliw kopalnych można będzie utrzymać unijne strategie w zakresie zrównoważonego rozwoju i walki ze zmianami klimatu. Ten cel można osiągnąć dzięki stopniowemu przechodzeniu do stosowania wodoru, biopaliw drugiej generacji i innych paliw odnawialnych.

1.7

Aby zapewnić tej długofalowej strategii tak potrzebne wsparcie, konieczne będą konkretne zobowiązania w dziedzinie badań technologicznych. EKES apeluje zatem o realizację docelowych programów badawczych, poczynając od szybkiego zatwierdzenia rozporządzenia proponowanego w COM(2007) 571, które przewiduje utworzenie Wspólnej Inicjatywy Technologicznej (WIT) dzięki ustanowieniu wspólnego przedsięwzięcia na rzecz ogniw paliwowych i technologii wodorowych (1). Komitet popiera i chętnie widzi programy badawcze mające na celu znalezienie nowych sposobów produkcji oraz wykorzystania wodoru i przyłącza się do skierowanych do Rady i Parlamentu apeli ze strony przedsiębiorców i organów badawczych działających w sektorze technologii wodorowych o przyspieszenie zatwierdzenia koniecznych wniosków.

1.8

EKES apeluje do Komisji, aby już teraz rozpoczęła prace nad zbadaniem kwestii zasięgu sieci dystrybucji, ponieważ bezpieczne i wydajne składowanie oraz odpowiednie systemy dystrybucji stanowią zasadniczy element rozpowszechniania pojazdów napędzanych mieszankami gazów.

1.9

Początkowo działania powinny skupić się na wspieraniu rozwoju dystrybucji we Wspólnocie LPG i metanu, ponieważ w niektórych krajach występuje ona rzadko lub jej brak, a przecież stwarza nadzieję na najszybsze i realne zmniejszenie zależności od paliw zawierających węgiel. Ten pierwszy etap działań na rzecz nowszych, bezpieczniejszych i wydajniejszych technologii w dziedzinie przechowywania i dystrybucji powinien w najbliższej przyszłości ułatwić przejście do fazy pośredniej, obejmującej dystrybucję mieszanki gazu i wodoru, po której nastąpi ostateczne przejście do dystrybucji wodoru.

1.10

EKES uważa, że należy podjąć kroki w celu przywrócenia zaufania przyszłych użytkowników i rozwiania wątpliwości, które nadal budzi kwestia wykorzystania wodoru. Należy zaplanować powszechne programy informacyjne, zawierające jasno sformułowane i umotywowane przesłanie, mające zapewnić społeczeństwo, że ta technologia już osiągnęła aktualny poziom bezpieczeństwa pojazdów konwencjonalnych.

1.11

EKES zgadza się, że najwłaściwszym instrumentem prawnym, który można zastosować jest rozporządzenie, ponieważ stwarza ono równe szanse producentom tego sektora, dzięki zapewnieniu, że zawarte w nim standardy będą wdrażane jednocześnie w państwach członkowskich.

1.12

EKES pochwala propozycję przygotowania i wdrożenia podstawowych standardów w drodze procedury komitetowej. Wyraża także zadowolenie z ustaleń dotyczących wprowadzenia okresu przejściowego celem pełnego zastosowania wszystkich standardów; wziąwszy pod uwagę, że ich zastosowanie będzie wymagało od producentów przeprowadzenia dość złożonych działań.

1.13

EKES wyraża poparcie dla obecności Europy w Globalnej Grupie Koordynacyjnej (GCG), dążącej do ustanowienia standardów homologacji na szczeblu światowym GTR (Global Technological Regulation) oraz uważa zaangażowanie Europy za ważne. Jednak chciałby także podkreślić, że dążenie do światowego porozumienia nie może stanowić przeszkody dla europejskiego procesu legislacyjnego. Posiadanie własnego instrumentu legislacyjnego i doświadczenia w stosowaniu standardów wspólnotowych umocni obecność Europy we wszystkich światowych organach oraz zagwarantuje, że podczas tworzenia regulacji międzynarodowych w dziedzinie pojazdów napędzanych wodorem nie zostanie wzięty pod uwagę wyłącznie jeden istniejący obecnie punkt odniesienia (Japonia).

1.14

Doświadczenia zebrane w związku z istnieniem przepisów na szczeblu wspólnotowym oraz istotne wyniki osiągnięte dzięki konkretnemu i trwałemu zaangażowaniu w badania technologiczne, mogą pomóc w zwiększeniu konkurencyjności przedsiębiorstw już działających w sektorze motoryzacyjnym, wziąwszy pod uwagę, że poważne udziały w przyszłym rynku dotyczą nowych technologii i paliw.

1.15

Zdaniem EKES wszystko to wymaga odważnych i szybkich decyzji oraz dalekowzrocznej wizji strategicznej, skupiającej się na przyszłościowym scenariuszu, w którym, w odpowiednim czasie, technologie wodorowe będą miały do spełnienia poważną i decydującą rolę.

1.16

EKES wzywa Komisję do przemyślenia ponownie propozycji „oznakowania” samochodów napędzanych wodorem, co mogłoby zostać uznane jako rodzaj napiętnowania wskazującego, że są one „niebezpieczne”, podczas gdy testy bezpieczeństwa dały takie same wyniki, jak testy samochodów na inne paliwa. EKES uważa, że zamiast tego typu oznakowania właściwsze byłoby oznaczenie paliw dla wszelkiego typu pojazdów, co pozwoliłoby je wyraźnie rozróżnić.

1.17

W celu ułatwienia rozpowszechniania samochodów napędzanych wodorem w sytuacji, gdy brakuje sieci dystrybucyjnej, EKES zaleca Komisji, by homologowano również małe reformery do produkcji własnej wodoru z metanu (na przykład „home energy station” lub inne podobne). Mogłoby to być pierwszym konkretnym krokiem dla zaspokojenia w pierwszym rzędzie nowego popytu na wodór, pod warunkiem, że celem pozostanie produkcja wodoru ze źródeł odnawialnych, biogazu, fotolizy, elektrolizy przy wykorzystaniu energii elektrycznej wytworzonej ze źródeł odnawialnych.

2.   Wprowadzenie

2.1

Punktem wyjścia dla przedmiotowego rozporządzenia (COM(2007) 593 wersja ostateczna) jest brak europejskich standardów regulujących homologację typu pojazdów napędzanych wodorem, pomimo prognoz, że obecność takich pojazdów na rynku będzie coraz większa.

2.2

Brak jest też przepisów regulujących tę dziedzinę w poszczególnych państwach członkowskich UE.

Żadne przepisy regulujące obecnie homologację typu pojazdów nie zawierają ogólnych standardów dotyczących pojazdów napędzanych wodorem, po części ze względu na różnice między nimi i pojazdami napędzanymi paliwami tradycyjnymi.

2.3

Kilka państw członkowskich przyjęło tymczasowe przepisy, ale przepisy te różnią się znacznie między sobą. Jeśli taka sytuacja będzie trwała nadal, procedury homologacji wprowadzane w poszczególnych państwach członkowskich będą się różnić, co będzie miało nieuniknione konsekwencje w postaci fragmentacji rynku wewnętrznego oraz zakłócenia reguł dotyczących konkurencji, powodujące, że możliwość zdecydowanego udziału tej technologii w poprawie stanu środowiska będzie coraz mniej realna.

2.4

Projekt rozporządzenia ma zatem zagwarantować należyte funkcjonowanie rynku wewnętrznego oraz uniemożliwić wprowadzanie do ruchu pojazdów w poszczególnych państwach członkowskich na podstawie różnych standardów homologacji, co prowadziłoby do nierówności między poszczególnymi producentami i torowałoby drogę sztucznym barierom w handlu w Europie.

2.5

Spowodowałoby to utrudnienia dla praktycznego rozwoju technologii wodorowych i pokrewnych inicjatyw w Europie, chociaż istnieje potrzeba przyspieszenia działań i konkretnych postępów w tej dziedzinie, gdyż technologie te stanowią jedną z najpoważniejszych dostępnych alternatyw dla paliw kopalnych. Na paliwach kopalnych nadal opiera się 98 % transportu publicznego i prywatnego oraz 50 % podstawowych źródeł energii, która to liczba może wzrosnąć do 73 %, o ile nie zostanie podjęta stanowcza decyzja o dywersyfikacji źródeł energii.

2.6

To rozporządzenie, wraz z najważniejszymi programami badawczymi w sektorze w ramach 7 programu ramowego, stanowi ważny krok na rzecz doprowadzenia technologii wodorowych do poziomu bezpieczeństwa, jaki osiągnęły technologie tradycyjne i może się także przyczynić do jej akceptacji przez potencjalnych użytkowników.

2.7

Zharmonizowane standardy homologacji typu pojazdów napędzanych wodorem na szczeblu Wspólnoty bez wątpienia stanowiłyby decydujący krok na drodze do uzyskania koniecznej akceptacji ze strony użytkowników. Zwiększenie zaufania użytkowników do wykorzystania technologii wodorowych jest niezwykle ważne, jeżeli ma zostać przyspieszone wprowadzanie na rynek pojazdów zasilanych alternatywnymi paliwami powodującymi niewielką emisję gazów cieplarnianych, co stanowi nieodzowny warunek dla właściwej i praktycznej ochrony środowiska.

3.   Wniosek Komisji

3.1

Omawiamy projekt rozporządzenia ma na celu ustanowienie standardów homologacji typu pojazdów napędzanych wodorem obowiązujących w całej UE.

3.2

Zmienia on dyrektywę ramową 2007/46/WE, wprowadzając kategorie M1-M2-M3 i N1-N2-N3 (2) pojazdów napędzanych wodorem do procedury homologacji typu pojazdu oraz uwzględniając pojazdy napędzane wodorem we wszystkich dyrektywach i rozporządzeniach dotyczących homologacji.

3.3

Podstawę prawną wniosku stanowi art. 95 traktatu

Wniosek w pełni respektuje zasadę pomocniczości, ponieważ cele polityczne, które zostaną osiągnięte na szczeblu Wspólnoty, nie mogą być zrealizowane przez poszczególne państwa członkowskie. Ponadto procedura uniemożliwia powstawanie barier na jednolitym rynku.

Chroni także zasadę proporcjonalności, ponieważ jego celem jest po prostu sprawne funkcjonowanie wspólnego rynku oraz wysoki poziom bezpieczeństwa publicznego i ochrony środowiska.

3.4

Komisja proponuje zastosowanie rozporządzenia, ponieważ gwarantuje to, że przepisy wejdą w życie we wszystkich państwach członkowskich jednocześnie, bez konieczności czekania na ich transpozycję do ustawodawstwa krajowego. Powinno to także umożliwić uniknięcie opóźnień w dostosowywaniu standardów homologacji typu oraz zapobiec ryzyku, że w czasie transpozycji przepisy zostaną poważnie zmienione.

3.5

Wniosek został starannie przeanalizowany podczas szczegółowych konsultacji ze wszystkimi zainteresowanymi stronami. W ankiecie uczestniczyły, poczynając od grupy roboczej ds. wodoru, władze krajowe, producenci pojazdów, dostawcy części i stowarzyszenia branżowe.

3.6

Przeanalizowano cztery możliwości:

brak zmian, czyli utrzymanie aktualnego stanu rzeczy;

ustawodawstwo na szczeblu państwa członkowskiego;

ustawodawstwo na szczeblu Unii Europejskiej;

oraz podejście nieregulacyjne, czyli samoregulację.

3.7

Następnie wyznaczono konsultanta, który miał dokładnie porównać odpowiedzi dotyczące bezpieczeństwa, technologii oraz kosztów względnych poszczególnych opcji. Wyniki zostały następnie ocenione przez najważniejsze przedsiębiorstwa sektora samochodowego zajmujące się technologiami wodorowymi.

3.8

Z tego szerokiego procesu konsultacji jasno wynika, że najlepszym sposobem działania jest prawodawstwo na szczeblu wspólnotowym ustanawiające homologację typu dla wszystkich pojazdów napędzanych wodorem.

3.9

Na poparcie tej decyzji Komisja przedstawiła opracowanie (3), które wykazuje, że wprowadzenie na szczeblu europejskim nawet ścisłego procesu homologacji typu stanowi najprostszą i najtańszą drogę, biorąc pod uwagę teoretyczne koszty 27 różnych homologacji typu w poszczególnych państwach członkowskich.

3.10

Ocena przeprowadzona przez konsultanta została następnie przedłożona Komisji, która przygotowała niniejszy wniosek w oparciu o wcześniejsze konsultacje, rozpoczynając w ten sposób proces instytucjonalny.

3.11

Zdaniem Komisji standardy ustanowione w rozporządzeniu dają użytkownikom pojazdów napędzanych wodorem konieczne gwarancje w zakresie bezpieczeństwa oraz w znacznym stopniu przyczynią się do ochrony środowiska.

3.12

Ostateczny cel polega na tym, aby w 36 miesięcy po wejściu w życie rozporządzenia instalacje wodorowe, wszystkie części będące w kontakcie z wodorem oraz wykorzystywane materiały były w pełni dostosowane do standardów określonych w rozporządzeniu.

4.   Wysłuchanie

4.1

Wysłuchanie, w którym uczestniczyła Komisja, przedstawiciele świata akademickiego, przedsiębiorstwa motoryzacyjne pracujące nad rozwojem samochodów napędzanych wodorem, stowarzyszenia europejskie, konsumenci i producenci ogniw paliwowych, przyniosło okazję do rozważań i do pogłębienia wiedzy na temat ostatnich zdobyczy technologicznych.

4.2

Wskazano na znaczenie rozpowszechniania informacji wśród społeczeństwa i inicjatyw podobnych do inicjatywy organizowanej od kilku lat w Rzymie (H2, Rzym), które umożliwiają kontakt między producentami a obywatelami, demonstrują rozwój technologiczny i oswajają z technologią, którą wielu uważa nadal za niebezpieczną. Uczestnicy wysłuchania zainteresowali się rolą EKES-u, który mógłby pełnić funkcję mediatora kulturowego.

4.3

Przedsiębiorstwa i konsumenci podkreślili, jak ważne jest, by można było liczyć na bezpieczeństwo pojazdów i infrastruktury do przechowywania i dystrybucji wodoru, a także jego dostępności. Należy kontynuować badania i udzielać im odpowiedniego wsparcia. Wyrażono uznanie dla niedawnych inicjatyw europejskich na rzecz ogniw paliwowych dzięki decyzji o finansowaniu Wspólnej Inicjatywy Technologicznej.

4.4

Testy dotyczące zasięgu pojazdu wykazały, że już obecnie pojazdy na wodór mogą przejechać do 600 km. Przygotowywanie są kolejne próby.

4.5

Pojazd na wodór to już rzeczywistość w dziedzinie technologii jak wykazało wysłuchanie, ale brak jeszcze warunków ekonomicznych i społecznych niezbędnych, by można było przejść do etapu wprowadzenia takich pojazdów do obrotu. Pierwsza przeszkoda na tej drodze zostanie pokonana dzięki rozporządzeniu o homologacji.

5.   Uwagi ogólne

5.1

EKES popiera treść rozporządzenia i wyraża zadowolenie z przyjęcia zharmonizowanych standardów homologacji typu pojazdów napędzanych wodorem. Oznacza ono krok naprzód w stosunku do obecnej sytuacji, w której brak przepisów prawnych może bez wątpienia zakłócać funkcjonowanie konkurencji i powodować fragmentację rynku wewnętrznego. Istotne jest, aby rozporządzenie zostało szybko zatwierdzone, zwłaszcza z przyczyn bezpieczeństwa i ochrony środowiska.

5.2

Zdaniem EKES brak konkretnych ram odniesienia nieuchronnie zniechęca do koniecznych dużych inwestycji w rozwój techniczny w zakresie wykorzystania wodoru jako paliwa dla samochodów przyszłości.

5.3

Rozporządzenie wydaje się być zgodne z unijnymi strategiami dotyczącymi zrównoważonego rozwoju oraz walki ze zmianami klimatu, które leżą u podstaw inicjatyw Wspólnoty i wnoszą zasadniczy wkład w ogólne cele strategii lizbońskiej.

5.4

EKES jest mocno przekonany, że jeżeli pojazdy napędzane wodorem nie zostaną wprowadzone szybko i na wielką skalę, a paliwa kopalne nie będą stopniowo zastępowane, korzyści dla środowiska zostaną poważnie ograniczone, a zatem będą mało istotne pod względem ilościowym. Twierdzi, że wykorzystanie wodoru, biopaliw drugiej generacji oraz innych paliw odnawialnych mogłoby sprzyjać trwałości środowiska naturalnego oraz umożliwić przeciwstawienie się zmianom klimatycznym.

5.5

EKES utrzymuje, że wejście na drogę mającą odwrócić obecną tendencję, zgodnie z którą zapotrzebowanie na energię jest zaspokajane głównie przez paliwa kopalne, stanowiące obecnie 85-90 % światowych dostaw energii, będzie wiązać się z wykorzystaniem wodoru i zaangażowaniem w badania w zakresie wodoru i ogniw paliwowych. Wszelkie oceny perspektyw na przyszłość muszą uwzględniać fakt, iż przyszłość paliw kopalnych to prawdopodobnie niedobory i stale rosnące ceny.

5.6

EKES niedawno przyjął opinię (4), całkowicie popierającą wniosek Komisji (COM(2007) 571 wersja ostateczna) w sprawie przeznaczenia prawie 470 mln euro na Wspólną Inicjatywę Technologiczną (WIT) polegającą na utworzeniu wspólnego przedsięwzięcia „ogniwa paliwowe i wodór”, co umożliwi Komisji, państwom członkowskim i branży połączenie swoich zasobów w ramach rozległej inicjatywy badawczej, umożliwiającej uruchamianie programów adresowanych do sektorów strategicznych, a dotyczących dywersyfikacji i dostępności energii w przyszłości.

5.7

W kolejnej opinii dotyczącej koszyka energetycznego w sektorze transportu (5) EKES „uważa, że konieczne jest zdecydowane przyspieszenie finansowania badań w zakresie wytwarzania i wykorzystania wodoru (…)” oraz „przyłącza się do głosów środowiska przedsiębiorców i badaczy aktywnych w sektorze rozwoju wykorzystania wodoru, domagających się, by Rada i Parlament przyspieszyły proces zatwierdzania wniosku”.

5.8

Ogniwa paliwowe są przetwornikami energii, które znacznie zmniejszają produkcję gazów cieplarnianych i innych zanieczyszczeń. Jeśli chodzi o przetwarzanie biomasy, EKES w tej samej opinii uważnie przygląda się ostatnim postępom w dziedzinie nowych katalizatorów przeznaczonych dla ogniw paliwowych, które stanowią bardzo obiecującą technologię dostarczania czystej energii dla samochodów.

5.9

Komitet podkreśla, że wykorzystanie wodoru w stopniowym zastępowaniu paliw kopalnych jest konieczne i pożądane, ale jednocześnie wskazuje, że celu polegającego na wprowadzeniu do użytkowania samochodów napędzanych wodorem nie można osiągnąć bez poważnych inwestycji we wszystkie pokrewne dziedziny badań. Z tej przyczyny EKES chętnie widziałby programy badawcze mające na celu skonsolidowanie tej strategii.

5.10

Komitet uważa, że chociaż wysokie koszty tego procesu stanowią problem, nie może on spowolnić rozwoju technicznego w tej dziedzinie. Uważnie obserwuje wszystkie programy mające na celu poszukiwanie nowych, przyjaznych dla środowiska sposobów produkcji wodoru, zwłaszcza że obecna metoda, w ramach której ponad 90 % wodoru jest produkowane z metanu, opiera się na źródle energii, które choć znaczne, może się jednak wyczerpać.

5.11

EKES chciałby podkreślić, że podczas oceny kosztów każdego postępu technicznego duże potrzebne sumy powinny być oceniane nie tylko w związku z rzeczywiście dużym sektorem pojazdów prywatnych, ale także ze strategicznej, przyszłościowej perspektywy, uwzględniającej przyszłe korzyści, które mogą wyniknąć z szerszego stosowania wodoru na przykład w transporcie publicznym i prywatnym, transporcie towarów oraz transporcie kolejowym i wodnym, a nawet ewentualne stosowanie wodoru w elektrowniach, chociaż jest to odleglejsza perspektywa.

5.12

EKES jest całkowicie przekonany, że jeżeli te ważne programy badawcze będą się rozwijać w pożądanym kierunku oraz otrzymają niezbędne poparcie polityczne i finansowe wszystkich zainteresowanych stron, istnieje duża możliwość, że stosunkowo szybko zobaczymy na drogach pojazdy w części lub w całości napędzane wodorem.

5.13

Dla potwierdzenia, że cel ten jest właściwy i możliwy do osiągnięcia można przytoczyć ważny przykład Nowego Jorku, gdzie jeździ coraz więcej taksówek o napędzie hybrydowym. W mieście tym pozytywna polityka miejska pozwala połączyć ochronę środowiska ze stosowaniem zasad rynkowych, wykazując w praktyce, że za próbami stwarzania sztucznych przeszkód w rozwoju tej technologii kryje się często obrona istniejących interesów.

5.14

We wszystkich swoich opiniach na ten temat EKES popiera decyzję o wykorzystaniu wodoru, która, pomimo znanych obecnie ograniczeń, stanowi wyzwanie na przyszłość. Komitet uważnie obserwuje niedawno powstałe inicjatywy wykorzystujące różne technologie produkcji i dostaw oraz otwierające drogę do przyszłego wykorzystania wodoru w napędzie samochodów.

5.15

W tym kontekście EKES raz jeszcze pragnie zaapelować do Komisji o przeanalizowanie sprawy zasięgu sieci dystrybucji alternatywnego paliwa, poczynając od propagowania dystrybucji sprężonego gazu ziemnego (CNG), który w Europie jest dystrybuowany na małą skalę w kilku państwach członkowskich, a jest całkowicie nieobecny w innych, z wyjątkiem kilku pozytywnych przykładów, takich jak Polska.

5.16

Dziedzina przechowywania i dystrybucji stanowi konkretny przykład docelowych badań w sektorze. Zapotrzebowanie na nowatorską technologię w dziedzinie dystrybucji gazu stanowi zasadniczą i ważną sprawę dla rozpowszechniania nowych samochodów, zarówno w fazie pośredniej obejmującej ewentualną mieszankę różnych gazów, jak i w dążeniu do ostatecznego celu, jakim jest paliwo wodorowe.

5.17

Istnieje pilne zapotrzebowanie na coraz wydajniejsze i bezpieczniejsze systemy dystrybucji, z wykorzystaniem doświadczeń zgromadzonych przez dwa zakłady obecnie działające w Europie, w Mantui (Włochy) i w Monachium (Niemcy) oraz nastawieniem badań na coraz bardziej zaawansowane systemy, które dążą do wysokich standardów bezpieczeństwa i ochrony środowiska.

5.18

Z tych przyczyn EKES uważa, że osiągnięcie wysokiego poziomu bezpieczeństwa i wydajności w zakresie przechowywania i dystrybucji paliw gazowych jest w obecnej fazie bardzo ważne i wymaga stosownego programu dotyczącego rozbudowania infrastruktury dla LPG i metanu w całej Europie. Jest to tym bardziej pilny i realistyczny cel, że chodzi o zmniejszenie, w ramach fazy przejściowej przed ostatecznym etapem dystrybucji wodoru, zależności od paliw opartych na węglu. Technologie konieczne do przechowywania i dystrybucji gazu i wodoru są bardzo podobne, a zatem rozwój tych pierwszych bez wątpienia będzie sprzyjał rozwojowi technologii wodorowych.

5.19

EKES ma świadomość, że wykorzystanie wodoru nadal powoduje bezsporne problemy pod względem kosztów i elementów bezpieczeństwa, związane z dawnymi obawami, które obecnie — na podstawie dokładnych testów przeprowadzonych w różnych krajach — można ostatecznie pokonać i sprawić, że wykorzystanie wodoru osiągnie podobny poziom bezpieczeństwa, jak w przypadku wykorzystania technologii konwencjonalnych. Osiągnięcie tego celu, czemu towarzyszyć będzie specjalny szeroki program informacyjny, może pomóc w zbudowaniu zaufania przyszłych użytkowników, a to jest konieczne dla ostatecznego wprowadzenia do użytku tej technologii.

5.20

Z tego powodu EKES uważa za istotne, aby tej strategii opartej na technologiach wodorowych towarzyszył szczegółowy program informacyjny służący omówieniu i pokonaniu obecnych wątpliwości przyszłych konsumentów, którzy uważają wodór za produkt wielce niebezpieczny.

5.21

Sprawnie rozpowszechniony program informacyjny musi zawierać jasny przekaz: technologie wodorowe znajdują się już na obecnym poziomie bezpieczeństwa pojazdów konwencjonalnych, nawet podczas wypadków. Jest to niezwykle ważne, jeśli prognoza Komisji dotycząca miliona pojazdów na drogach Wspólnoty do 2020 r. (ocena skutków, str. 34) ma być wiarygodna.

5.22

To rozporządzenie ustalające na szczeblu Wspólnoty zharmonizowane standardy homologacji typu pojazdów napędzanych wodorem stanowi pierwszy krok ku zbudowaniu i utrzymaniu takiego przyzwolenia. Powinno ono zostać wsparte z takiej oto podstawowej przyczyny, że wykorzystanie tego paliwa stanowi ważny wkład w ochronę środowiska, ponieważ jak wiadomo nie powoduje emisji gazów cieplarnianych ani nie uwalnia zanieczyszczeń zawierających węgiel.

5.23

EKES zgadza się z wyborem rozporządzenia jako instrumentu prawnego, ponieważ stwarza ono równe szanse producentom tego sektora, dzięki natychmiastowemu zastosowaniu zawartych w nim standardów we wszystkich państwach członkowskich.

5.24

EKES pochwala propozycję przygotowania i wdrożenia podstawowych standardów w drodze procedury komitetowej. Wyraża także zadowolenie z ustaleń dotyczących okresu przejściowego, który wydaje się niezbędny dla producentów; chodzi o to, że producenci będą potrzebować dużo czasu na zastosowanie tej złożonej technologii.

5.25

EKES popiera i uważa za istotną obecność Europy, wraz z Japonią i USA, w Globalnej Grupie Koordynacyjnej (GCG), dążącej do ustanowienia światowej procedury homologacji typu pojazdów napędzanych wodorem.

5.26

Jednakże dążenie do rozwiązania na tym szczeblu nie może stanowić przeszkody dla wspólnotowego procesu legislacyjnego, ponieważ czas potrzebny na osiągnięcie porozumienia na szczeblu światowym będzie dłuższy od ram czasowych dla niniejszego rozporządzenia. Gdy UE będzie posiadać określony instrument legislacyjny i własne doświadczenia w jego wdrażaniu, będzie miała większe wpływy w GCG i będzie w stanie uniemożliwić wszelkie próby przyjęcia przepisów opartych na jedynych obecnie dostępnych doświadczeniach tj. doświadczeniach Japonii.

5.27

Silna obecność Europy w światowych organach decyzyjnych jest istotna także dla zagwarantowania przewagi konkurencyjnej największym producentom samochodowym działającym na szczeblu europejskim, którzy nie mogą pozostawać w tyle za zmianami zachodzącymi na rynku, na którym kluczem do zdobycia dużego udziału w rynku w przyszłości jest zdecydowane, szybkie i zaawansowane pod względem technologicznym działanie.

5.28

Homologacja typu, chociaż jest tylko jednym z aspektów ogólnego procesu, stanowi znaczący krok w kierunku dostępności alternatywnych paliw, które mogą uwolnić Europę od zależności od paliw kopalnych i przynieść poważne korzyści dla środowiska naturalnego, przygotowując nas na czasy, które nastąpią wcześniej czy później, kiedy to paliwa kopalne zaczną się stopniowo, ale zdecydowanie wyczerpywać.

5.29

Wszystko to wymaga odważnych decyzji i długofalowych strategicznych prognoz, stawiających sobie cele dotyczące obecnego i przyszłego scenariusza, w którym zasadniczą rolę ma do spełnienia wykorzystanie wodoru.

Bruksela, 9 lipca 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  Dz.U. C 204 z 9.8.2008, s. 19.

(2)  

M1 pojazdy przeznaczone do transportu pasażerów, mające, oprócz miejsca kierowcy, maksymalnie osiem miejsc.

M2 pojazdy przeznaczone do transportu pasażerów, mające, oprócz miejsca kierowcy, ponad osiem miejsc i ważące do 5 ton.

M3 pojazdy przeznaczone do transportu pasażerów, mające, oprócz miejsca kierowcy, ponad osiem miejsc i ważące ponad 5 ton.

N1 pojazdy przeznaczone do transportu towarów, ważące do 3,5 tony.

N2 pojazdy przeznaczone do transportu towarów, ważące ponad 3,5 tony, ale nie więcej niż 12 ton.

N3 pojazdy przeznaczone do transportu towarów, ważące ponad 12 ton.

(3)  Autorstwa firmy TRL Ltd., pełniącej funkcję doradcy Komisji do spraw naukowych i technicznych.

(4)  Dz.U. C 204 z 9.8.2008, s. 19.

(5)  CESE 1104/2007 (TEN/297), punkt 1.4, jeszcze nieopublikowana w Dzienniku Urzędowym.


3.2.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 27/7


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie różnych środków politycznych, poza odpowiednim finansowaniem, o potencjalnym wpływie na wzrost i rozwój małych i średnich przedsiębiorstw

(2009/C 27/02)

Dnia 20 września 2007 r. Andrej VIZJAK, minister gospodarki, w imieniu przyszłej prezydencji słoweńskiej w Radzie zwrócił się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego o opracowanie opinii rozpoznawczej w sprawie

różnych środków politycznych, poza odpowiednim finansowaniem, o potencjalnym wpływie na wzrost i rozwój małych i średnich przedsiębiorstw.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 11 czerwca 2008 r. Sprawozdawcą był Claudio CAPPELLINI).

Na 446. sesji plenarnej w dniach 9 i 10 lipca 2008 r. (posiedzenie z 9 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 122 głosami — 5 osób wstrzymało się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

EKES jest zdania, że Small Business Act dla Europy (SBAE), którego opracowania wielokrotnie się domagał, pozwoli nadać nowy impuls Europejskiej karcie małych przedsiębiorstw i stanowi wyjątkową okazję do rozwoju potencjału małych przedsiębiorstw, a jednocześnie sprawdzian rzeczywistej woli instytucji i państw członkowskich prowadzenia prawdziwej trwałej polityki wsparcia MŚP i najmniejszych przedsiębiorstw.

1.2

Polityka ta nie powinna ograniczać się do okresów trudności gospodarczych, kiedy to środowiska polityczne przypominają sobie o MŚP i najmniejszych przedsiębiorstwach w celu zlikwidowania luk w zatrudnieniu i poprawy statystyk bezrobocia; powinna stać się dojrzałą długoterminową polityką wspierania konkurencyjności tych podmiotów.

1.3

EKES zaleca wdrożenie dziesięciu podstawowych środków, które powinny wesprzeć i nadać impuls rozwojowi MŚP poprzez stworzenie dla nich rzeczywiście korzystnych warunków, oraz sprawić, że Small Business Act dla Europy będzie czymś więcej niż tylko kolejną deklaracją polityczną:

dobra znajomość struktury europejskiej różnych kategorii MŚP, ich ewolucji i potrzeb, zarówno horyzontalnych, jak i właściwych poszczególnym sektorom, przy uwzględnieniu rynku wewnętrznego w wymiarze wewnętrznym, zewnętrznym i transgranicznym; chodziłoby w szczególności o publikowanie rocznych raportów;

włączenie aspektu MŚP do wszystkich polityk wspólnotowych i procesu legislacyjnego;

kontynuowanie na wszystkich szczeblach polityki upraszczania procedur administracyjnych i wprowadzenie nowej metody konsultacji z MŚP należącymi do różnych kategorii oraz z instytucjami pośredniczącymi, które je reprezentują;

zapewnienie, aby przepisy na wszystkich szczeblach uwzględniały sytuację i potrzeby poszczególnych kategorii MŚP i aby stosowano w nich zasadę „think small first” („najpierw myśl na małą skalę”);

zapewnienie, aby przepisy uwzględniały cztery podstawowe zasady: 1) skuteczności analiz oddziaływania, 2) proporcjonalności, 3) „only once” („tylko raz”) i 4) ochrony, w szczególności poprzez rozszerzenie uprawnień wysłannika ds. MŚP oraz powołanie rzecznika MŚP dla rynku wewnętrznego;

wspieranie działań towarzyszących i doradczych prowadzonych przez organizacje pośredniczące reprezentujące MŚP;

wznowienie programów współpracy przedsiębiorstw, wymiany między ich organizacjami oraz zorganizowania w sieć usług wspierających przedsiębiorstwa;

wdrożenie rozszerzonej i stałej polityki innowacyjnej, skierowanej do najmniejszych przedsiębiorstw;

ułatwienie i wspieranie dostępu MŚP do programów UE;

zapoczątkowanie polityki na rzecz przekazywania/przejmowania przedsiębiorstw.

1.4

EKES wnosi, by SBAE obowiązywał na wszystkich szczeblach w formie instrumentu prawnie wiążącego.

1.5

Komitet wnosi ponadto, by SBAE ustanawiał korzystne warunki dla prowadzenia dialogu społecznego pomiędzy partnerami społecznymi w sektorze MŚP w dążeniu do stworzenia możliwie najlepszego środowiska pracy i tym samym przyczynienia się do kreatywności i innowacyjności, także w odniesieniu do warunków pracy, ze szczególnym uwzględnieniem poprawy bezpieczeństwa i analizy ryzyka w miejscu pracy.

2.   (Tło) Prezentacja opinii rozpoznawczej

2.1

Znaczenie małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) dla gospodarki Unii Europejskiej jest ogólnie uznane za kluczowy element wzrostu i zatrudnienia na szczeblu UE oraz odpowiedź na nowe problemy globalizacji. Ocena rezultatów polityki w zakresie MŚP wdrożonej w latach 2005-2007 pokazała, że dokonano znaczących postępów, zarówno na szczeblu wspólnotowym jak i krajowym, dzięki zastosowaniu zasady „najpierw myśl na małą skalę”.

2.2

Komisja Europejska podkreśliła konieczność całkowitego uwolnienia potencjału MŚP w dziedzinie wzrostu i tworzenia miejsc pracy oraz wykorzystania w pełni ich zdolności innowacyjnych. Kierunek ten znajduje odzwierciedlenie w sprawozdaniu na temat odnowionej strategii lizbońskiej na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia, przyjętym 11 grudnia 2007 r. W tym kontekście została sformułowana idea Small Business Act dla Europy (SBAE), którego głównym celem ma być określenie zasad i konkretnych środków służących poprawie warunków działania europejskich MŚP, przy pełnym uwzględnieniu ich zróżnicowania. Inicjatywa ta spotkała się z uznaniem podczas Rady Europejskiej w grudniu 2007 r., celem Komisji stało się zatem przedstawienie projektu w czerwcu 2008 r.

2.3

W tym kontekście należy przypomnieć, że EKES wydał niedawno oraz przygotowuje obecnie szereg innych opinii dotyczących polityki w zakresie MŚP, między innymi:

„Rozwój sektora usług dla przedsiębiorstw w Europie” (INT/412 — sprawozdawca: Edwin CALLEJA) (w trakcie opracowania)

„Program badań i rozwoju na rzecz MŚP” (INT/379 — sprawozdawca: Claudio CAPPELLINI)

„Śródokresowy przegląd polityki w zakresie MŚP” (INT/392 — sprawozdawca: Brendan BURNS) (w trakcie opracowania)

„Międzynarodowe zamówienia publiczne” (INT/394 — sprawozdawca: Henri MALOSSE)

„Mikrokredyty” (INT/423 — sprawozdawca: Antonello PEZZINI) (w trakcie opracowania).

2.4

Prezydencja słoweńska Rady zwróciła się do EKES-u o sformułowanie propozycji o charakterze politycznym, które sprzyjałyby wzrostowi MŚP. Nie chodzi zatem o sporządzenie kolejnej listy środków technicznych służących indywidualnemu wzrostowi MŚP, ale o zaproponowanie bardziej usystematyzowanych ram politycznych i innowacji na rzecz MŚP.

2.5

Wśród wielu kwestii priorytetowych prezydencja słoweńska podkreśla szczególnie dwie sprawy:

a)

umożliwienie wszystkim MŚP — przy uwzględnieniu ich różnych rozmiarów, profilów działalności, sektorów, sposobu produkcji — sprostanie poważnym wyzwaniom, z jakimi będą musiały się zmierzyć w związku z przemianami w przemyśle, ze zmianami klimatycznymi, demograficznymi, problemami społecznymi, restrukturyzacją rynków i skutkami globalizacji, zmianami w dystrybucji, standaryzacji i certyfikacji produktów i usług;

b)

umożliwienie im udziału na wszystkich szczeblach w procesie podejmowania decyzji politycznych, wyznaczania priorytetów operacyjnych i przyjmowania rozstrzygnięć legislacyjnych, regulujących ramy ich działalności.

2.6

Ponadto prezydencja słoweńska zwróciła się do EKES-u o opinię w związku z przygotowaniem europejskiego Small Business Act.

3.   Uwagi ogólne

3.1

W swoich poprzednich opiniach EKES poinformował o poważnych postępach poczynionych na rzecz MŚP, w szczególności w dziedzinie dostępu do finansowania oraz uproszczenia procedur administracyjnych. Komitet pragnie z zadowoleniem podkreślić bardzo znaczącą zmianę stanowisk instytucji europejskich na korzyść małych przedsiębiorstw i ma nadzieję, że nie jest ona związana ze szczególnie trudną obecną sytuacją gospodarczą i społeczną. Mimo niewątpliwych osiągnięć, polityka podjęta w ostatnich latach wykazuje jednak szereg braków.

3.2

EKES jest w szczególności zdania, że cele strategiczne Europejskiej karty małych przedsiębiorstw nie zostały zrealizowane z powodu braku wartości prawnej tego dokumentu, który w większości przypadków pozostawał jedynie deklaracją polityczną. Konieczne jest wzmocnienie wdrażania karty w państwach członkowskich i na szczeblu regionalnym oraz wznowienie rocznych ocen w państwach członkowskich i zaleceń dla nich.

3.3

Ponadto często była mowa o tym, że uzgadnianie rozwiązań z poszczególnymi kategoriami MŚP mogłoby zostać w znacznym stopniu udoskonalone; EKES jest zdania, że potrzebne jest przyjęcie na szczeblu europejskim, krajowym i regionalnym nowej kultury dialogu, umożliwiającej wzmocnienie i instytucjonalizację konsultacji między instytucjami i organizacjami pośredniczącymi reprezentującymi różne środowiska MŚP.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1   Stworzenie nowych warunków sprzyjających rozwojowi wszystkich MŚP

Wobec zaistniałej sytuacji, wobec wielkich wyzwań, z jakimi będą musiały się zmierzyć MŚP, a także dla wcielenia w życie odnowionej strategii lizbońskiej, przyjętej na wiosennym szczycie w 2008 r., oraz wsparcia inicjatyw Komisji zmierzających do poprawy konkurencyjności MŚP, EKES całkowicie popiera inicjatywę prezydencji dotyczącą prowadzenia innowacyjnej polityki w zakresie MŚP, której podstawą stałby się SBAE.

4.2   Europejski projekt na rzecz MŚP i mikroprzedsiębiorstw

EKES zaleca instytucjom wspólnotowym, by przestały koncentrować się wyłącznie na przedsiębiorstwach o wysokim wskaźniku wzrostu, na międzynarodowej pozycji przedsiębiorstw i różnych zasadach doskonałości, powodujących, że korzyści działań wspólnotowych nie obejmują milionów małych przedsiębiorstw, które tworzą wartość dodaną, innowacje, miejsca pracy i stabilność regionalną. Komitet wnosi, by instytucje i władze publiczne na wszystkich szczeblach prowadziły innowacyjną politykę na rzecz MŚP, poprzez stworzenie prawdziwego europejskiego projektu, skupiającego siły gospodarcze wszystkich średnich i małych przedsiębiorstw oraz mikroprzedsiębiorstw dla zapewnienia dodatkowego wzrostu i zatrudnienia, których potrzebuje UE. Projekt ten powinien także służyć rozwijaniu i promowaniu dialogu z partnerami społecznymi i gospodarczymi oraz z organizacjami przedstawicielskimi różnych kategorii MŚP w sprawach nowych wielkich wyzwań wspólnotowych (zmiany klimatyczne, demograficzne i imigracja, środowisko naturalne, energia i in.), którym MŚP będą musiały stawić czoła. Omawiany projekt europejski, oparty na działalności przedsiębiorstw o wysokim wskaźniku wzrostu, ale też przede wszystkim na gospodarce bliskości i tzw. tradycyjnych gałęziach działalności, powinien umożliwić Unii zapoczątkowanie polityki promocji przedsiębiorstw „na miarę ludzką” i oparcie się na gospodarce bliskości dla zapewnienia wzrostu państw członkowskich, przy wykorzystaniu pięciu środków priorytetowych.

4.2.1

Znać rzeczywistość poszczególnych kategorii MŚP i informować o niej: Każda dziedzina polityki wspólnotowej powinna opierać się na przejrzystych danych umożliwiających rozpoznanie sytuacji. Pojęcie MŚP obejmuje bardzo różne realia i kategorie czy formy przedsiębiorstw (przedsiębiorstwa indywidualne czy spółki, przedsiębiorstwa nieposiadające pracowników czy zatrudniające do 250 osób, przedsiębiorstwa rzemieślnicze, handlowe, przedsiębiorstwa gospodarki społecznej czy przedsiębiorstwa z sektora wolnych zawodów), prowadzących działalność w swoich sektorach, których rzeczywistość i potrzeby są bardzo różnorodne. Dane dotyczące poszczególnych kategorii MŚP, o ile istnieją, są często niekompletne. Analizy prowadzone przez poprzednie Europejskie Obserwatorium MŚP często dostarczały danych o zasadniczym znaczeniu. EKES wyraża zadowolenie z ponownego uruchomienia Obserwatorium przez DG Przedsiębiorstwa i domaga się:

uruchomienia szerokiego programu badań ekonomicznych, w tym także sektorowych, dotyczących sytuacji i potrzeb różnych kategorii MŚP, w tym także na szczeblu krajowym i regionalnym, oraz analiz statystycznych w porozumieniu z zainteresowanymi organizacjami przedstawicielskimi;

wspierania i rozwijania badań własnych organizacji przedsiębiorstw na szczeblu europejskim, krajowym i regionalnym w porozumieniu z ośrodkami badawczymi, uczelniami wyższymi i państwami członkowskimi.

4.2.2

Włączenie aspektu MŚP do wszystkich dziedzin polityki wspólnotowej: EKES mógł stwierdzić, że pomijając deklaracje polityczne na rzecz małych przedsiębiorstw, prawodawcy na wszystkich szczeblach — wskutek nieznajomości realiów lub w trosce o prostotę — mają wciąż silną tendencję do systematycznego wykorzystywania modelu dużego przedsiębiorstwa i stosowania zasady „bonsai”, zgodnie z którą co jest dobre dla dużego przedsiębiorstwa, jest dobre również dla małego. Takie teoretyczne podejście oparte na jednym modelu ekonomicznym stoi w sprzeczności z rzeczywistością, w której istnieje wiele form przedsiębiorstw i ich kultur. W efekcie przeszło 90 % przedsiębiorstw europejskich ma poczucie, że są niezrozumiane i ignorowane przez politykę wspólnotową. EKES zwraca szczególnie uwagę instytucji wspólnotowych i państw członkowskich na fakt, iż małe przedsiębiorstwa i mikroprzedsiębiorstwa są podstawową siłą wspólnotowej gospodarki i zatrudnienia, ale że mogą stać się jej słabością — nie z własnej winy, lecz z powodu niedostatecznej uwagi poświęcanej im przez władze publiczne wszystkich szczebli. Komitet domaga się, by SBAE był okazją do wcielenia deklaracji w życie, i oczekuje, że potrzeby i cechy charakterystyczne poszczególnych kategorii MŚP zostaną obowiązkowo wzięte pod uwagę we wszystkich dziedzinach polityki, programach i negocjacjach, w tym w ramach dialogu społecznego i stosunków międzynarodowych, zarówno na szczeblu wspólnotowym, jaki i krajowym i regionalnym.

4.2.3

Kontynuowanie polityki upraszczania procedur administracyjnych: EKES zachęca Komisję do ograniczenia działań zmierzających do uproszczenia legislacji wspólnotowej, natomiast zwraca się przede wszystkim do instytucji wspólnotowych i państw członkowskich o podjęcie bardziej skutecznej polityki upraszczania obejmującej pięć punktów:

wdrożenie prawdziwej polityki „najpierw myśl na małą skalę”,

uproszczenie, ale nie rozmycie odpowiedzialności: EKES poddaje w wątpliwość zasadność i skuteczność systematycznych zwolnień dla małych przedsiębiorstw, preferując proporcjonalność i bezpośrednie konsultacje z organizacjami danych MŚP,

systematyczne włączanie organizacji reprezentujących poszczególne kategorie MŚP do wspólnotowego, krajowego i regionalnego procesu legislacyjnego oraz do dialogu społecznego na różnych szczeblach, a także wzmożona współpraca z EKES-em i Komitetem Regionów;

usystematyzowanie zasady „Only once” na wszystkich szczeblach;

opracowanie przewodników i dokumentów informacyjnych dotyczących przyjętych przepisów, aby uczynić je zrozumiałymi i ułatwić ich transpozycję.

4.2.4

Wspieranie działalności pomocniczej i doradczej organizacji pośredniczących. Organizacje pośredniczące reprezentujące różne kategorie MŚP stanowią zasadniczy czynnik sukcesu polityki wspólnotowej dzięki swoim usługom wsparcia technicznego dla wszystkich MŚP, wymagającym szczególnych kompetencji, których nie może zapewnić nowa sieć Enterprise Europe Network (EEN). Odgrywają one nieocenioną rolę w przekazywaniu informacji i udzielaniu pomocy przedsiębiorstwom, gdyż w szczególności umożliwiają w poszczególnych przypadkach dostosowanie prawodawstwa do sytuacji właściwej dla każdego przedsiębiorstwa i zrozumienie przepisów na szczeblu mikroekonomicznym i lokalnym, w tym także na poziomie najbliższym małemu przedsiębiorstwu. EKES jest zdania, że władze publiczne na wszystkich szczeblach powinny zaangażować się w zdecydowaną politykę wspierania ich działalności, a programy wspólnotowe dotyczące MŚP powinny wyraźnie uwzględniać środki wsparcia dla tych organizacji. Wnosi jednak ponadto, by Komisja, państwa członkowskie i regiony wprowadziły w życie wnioski, jakie w tej kwestii sformułowano na 4. Europejskiej Konferencji dotyczącej Branży Rzemieślniczej i Małych Przedsiębiorstw, zorganizowanej w Stuttgarcie.

4.2.5

Wznowienie programów współpracy przedsiębiorstw i programów wymiany między ich organizacjami. EKES wnosi, by Komisja wznowiła programy współpracy międzyregionalnej przedsiębiorstw, które to programy okazały się skuteczne w przeszłości. Ponadto należy wspierać działania organizacji pośredniczących lub umożliwić tworzenie organów mających sprzyjać takiej współpracy.

4.3   Przyjęcie rzeczywiście skutecznego europejskiego Small Business Act

4.3.1

W tym kontekście EKES wyraża zadowolenie z faktu, że Rada i Komisja opowiedziały się za sporządzeniem europejskiego Small Business Act, tym bardziej, że sam wielokrotnie domagał się opracowania tego dokumentu (1). Jest zdania, że aby SBAE był skuteczny, powinien spełniać szereg warunków:

4.3.1.1

Jego celem powinno być stworzenie możliwie najkorzystniejszych warunków dla MŚP i mikroprzedsiębiorstw na wszystkich szczeblach oraz udzielenie konkretnej odpowiedzi na różnorodne wyzwania, jakim muszą sprostać MŚP przez cały okres istnienia, w szczególności w wypadku przekazania lub przejęcia przedsiębiorstwa; w tym kontekście SBAE nie może prowadzić do pogorszenia warunków pracy pracowników MŚP, wręcz przeciwnie — podejmowane inicjatywy powinny pozwolić na lepsze uwzględnienie ich sytuacji;

4.3.1.2

Powinien przynosić rzeczywistą wartość dodaną i nie ograniczać się do zwykłego połączenia istniejących programów ani koordynacji aktualnie stosowanych środków;

4.3.1.3

Nie powinien być jedynie kolejną deklaracją intencji, jak to miało miejsce w przypadku Europejskiej karty małych przedsiębiorstw, ani ograniczać się do prostego zobowiązania politycznego instytucji europejskich i państw członkowskich; MŚP i mikroprzedsiębiorstwa zasługują na więcej i EKES jest zdania, że nadanie SBAE wartości prawnej byłoby usankcjonowaniem i dowodem woli UE skuteczniejszego działania na rzecz MŚP i mikroprzedsiębiorstw;

4.3.1.4

Powinien być w całości wiążący, obowiązywać na wszystkich europejskich, krajowych i regionalnych szczeblach decyzyjnych i być adresowany do władz publicznych na wszystkich szczeblach, przy jednoczesnym pozostawieniu państwom członkowskim troski o jego wdrożenie (2);

4.3.1.5

Powinien mieć zastosowanie do wszystkich polityk wspólnotowych, włączając MŚP do ogółu polityk i rozwijając całościowe podejście, uwzględniające w sposób należyty wszystkie aspekty polityk i konsekwencje nowych przepisów dla poszczególnych kategorii MŚP.

4.3.2

EKES wymaga, aby SBAE obejmował pięć głównych środków politycznych, które pozwoliłyby na zapewnienie, że przepisy legislacyjne nie ograniczą rozwoju ani konkurencyjności różnych kategorii MŚP:

4.3.2.1

Zapewnienie, aby dokumenty legislacyjne na wszystkich szczeblach były opracowywane przy uwzględnieniu specyficznej sytuacji i szczególnych potrzeb rozmaitych kategorii MŚP. W tym celu należy ustanowić podstawowy przepis, obowiązujący na wszystkich szczeblach decyzyjnych, mówiący, że projekty legislacyjne powinny być opracowywane ze świadomością potrzeb i oczekiwań MŚP, ze szczególnym uwzględnieniem najmniejszych z nich, przy zastosowaniu zasady „Think small first”, pamiętając w pierwszym rzędzie o osobach prowadzących własną działalność gospodarczą, które stanowią ponad połowę przedsiębiorstw europejskich. Oznacza to w szczególności systematyczne konsultacje z organizacjami reprezentującymi MŚP oraz odpowiedni udział ekspertów tych organizacji we wszystkich komitetach konsultacyjnych na szczeblu regionalnym, krajowym i europejskim, poruszających kwestie mogące wywrzeć wpływ na funkcjonowanie MŚP, czego domagała się w szczególności Rada ds. Konkurencyjności w dniu 13 marca 2006 r.

W tym kontekście EKES domaga się powołania w każdej dyrekcji generalnej Komisji specjalisty ds. MŚP, który czuwałby nad tym, aby środki legislacyjne oraz programy zarządzane przez DG uwzględniały należycie priorytety i oczekiwania MŚP i mikroprzedsiębiorstw.

4.3.2.2

Zapewnienie, aby przepisy legislacyjne respektowały podstawowe zasady. W opinii EKES-u skuteczność przepisów legislacyjnych na wszystkich szczeblach, a także programów czy działań zbiorowych lub indywidualnych na rzecz MŚP, zależy od czterech zasad, które jego zdaniem powinny zostać włączone do SBAE i stosowane systematycznie na wszystkich szczeblach, (europejskim, krajowym i regionalnym):

systematyczna analiza oddziaływania dla MŚP: żaden tekst legislacyjny nie powinien móc zostać przyjęty, jeżeli nie był wcześniej przedmiotem systematycznej analizy oddziaływania na poszczególne kategorie przedsiębiorstw danego sektora, mierzącej bezpośrednie i pośrednie skutki gospodarcze i społeczne, takie jak obciążenia administracyjne, wydatki komunikacyjne i koszty inwestycji, jakie zostaną narzucone, oraz korzyści, jakie przedsiębiorstwa mogą z niego czerpać;

zasada proporcjonalności: przepisy legislacyjne nie powinny wprowadzać środków nieużytecznych dla MŚP i powinny ograniczać się do koniecznego minimum; warunki stosowania prawodawstwa winny być dostosowane do rzeczywistości przedsiębiorstw, do specyfiki ich sytuacji oraz do możliwości wdrażania przez nie tych przepisów;

zasada „only once”: zadaniem MŚP jest wytwarzanie, nie zaś ciągłe zajmowanie się administracją; nie powinny one być przedmiotem oświadczeń i procedur administracyjnych więcej niż raz w danej kwestii; zaś do zainteresowanych władz administracyjnych należy przekazywanie tych informacji między sobą; z tej zasady „only once” mogłyby zrezygnować punkty kompleksowej obsługi, które stosują regułę „jeden przedsiębiorca — jedna osoba kontaktowa”, opierając się na organizacjach pośredniczących odgrywających już taką rolę na szczeblu krajowym;

zasada ochrony: przepisy legislacyjne nie powinny zostać przyjęte, jeżeli są sprzeczne z rozwojem MŚP i mogą ograniczać ich konkurencyjność; powinna istnieć możliwość zablokowania wszelkich wniosków legislacyjnych, które nie zostały poddane kompletnej analizie oddziaływania lub w wypadku których okazałoby się, że proponowane środki działania są sprzeczne z rozwojem społeczno-gospodarczym MŚP.

EKES podkreśla ponadto konieczność wdrożenia i zagwarantowania pełnej przejrzystości procedur administracyjnych poprzez umożliwienie MŚP dostępu do wszystkich dotyczących ich danych administracyjnych i ich poprawienia w razie potrzeby.

4.3.2.3

Wdrożenie rozszerzonej i spójnej polityki na rzecz innowacji. EKES domaga się, aby Komisja, państwa członkowskie i władze terytorialne nie ograniczały się do wspierania innowacji w zakresie zaawansowanych technologii i przyjęły bardziej zdecydowaną politykę, włączając do swoich programów specjalne środki wsparcia dla innowacji w nisko-i średniozaawansowanych technologiach oraz innowacji nietechnicznych w MŚP, a w szczególności najmniejszych przedsiębiorstwach.

Nowa sieć o charakterze doradczym EEN nigdy nie będzie w stanie sama skutecznie dotrzeć do wszystkich przedsiębiorstw o potencjale innowacji; EKES domaga się zatem, aby SBAE określał jako kwestie priorytetowe:

zachęcanie partnerów społecznych w sektorze MŚP do rozpoczęcia dialogu w celu stworzenia odpowiedniego środowiska pracy, które sprzyja kreatywności i innowacji

wsparcie na rzecz powołania doradców w organizacjach pośredniczących MŚP i mikroprzedsiębiorstw, na poziomie jak najbliższym przedsiębiorstwu, oraz na rzecz dostosowanego do potrzeb szkolenia przedsiębiorców i pracowników służącego wspieraniu innowacyjności dzięki wykorzystywaniu nowych szans stwarzanych przez dynamicznie ewoluujące rynki;

stworzenie instrumentów finansowych dostosowanych do sytuacji najmniejszych przedsiębiorstw i zadbanie o to, by instrumenty te wspierały również działania na rzecz pracowników;

zachęcanie państw członkowskich i regionów do zainicjowania, wraz z organizacjami MŚP, kampanii odkrywania innowacji technologicznych i nietechnologicznych w MŚP, a przede wszystkim w mikroprzedsiębiorstwach.

4.3.2.4

Rozszerzenie dostępu do programów wspólnotowych. EKES jest zdania, że złożoność procedur administracyjnych oraz różnorakie wymogi coraz bardziej komplikują, czy wręcz uniemożliwiają, udział małych przedsiębiorstw w programach wspólnotowych. Prowadzi to do paradoksu, że organizacje pośredniczące coraz mniej interesują się takimi programami. Przykładowo obecne ograniczenia prawne nie pozwalają na nowatorskie działania, na wspieranie eksperymentalnych projektów pilotażowych, co pozbawia UE całej masy innowacyjnych propozycji. EKES uważa, że należałoby dokonać przeglądu tych zasad i mechanizmów: z uwagi na obszerność tematu, w niniejszej opinii nie ma miejsca na sprecyzowanie potrzebnych zmian, EKES zwraca się jednak do Komisji o podjęcie w ramach SBAE rzeczywistych konsultacji z organizacjami przedstawicielskimi MŚP w celu określenia nowych warunków opracowywania programów i udziału w nich na różnych poziomach regionalnych.

W związku z powyższym konieczne jest, by fundusze strukturalne umożliwiały wspieranie dostępu MŚP do zamówień publicznych, szczególnie w regionach znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji (3).

4.3.2.5

Ułatwienie i wspieranie przekazywania bądź przejmowania przedsiębiorstw. EKES podkreśla szczególnie problem przekazywania/przejmowania przedsiębiorstw, w szczególności małych przedsiębiorstw produkcyjnych i usługowych w miastach i na wsiach: zapowiedź ich zniknięcia, które jednocześnie nie jest nieuchronne, ma poważne negatywne konsekwencje dla utrzymania aktywności i zatrudnienia na tych obszarach. Należy wspierać wdrażanie systemów zbliżania nabywców i sprzedających oraz zachęt finansowych lub podatkowych, ale także zachęcać przedsiębiorców do lepszej kapitalizacji w celu utrzymania wartości ich aktywów.

Szczególna sytuacja, w jakiej znajdują się przedsiębiorcy na niektórych obszarach, takich jak obszary wiejskie, wymaga opracowania nowatorskich formuł, np. partnerstwa publiczno-prywatnego.

4.4   SBAE powinien być instrumentem prawnie wiążącym.

4.4.1

W celu zapewnienia SBAE rzeczywistej skuteczności EKES domaga się, by środki te zostały przyjęte przez Radę i Parlament w formie aktu prawnie wiążącego, obowiązującego na wszystkich szczeblach decyzyjnych: europejskim, krajowym i regionalnym.

4.4.2

W tym kontekście EKES wnosi o doroczną ocenę wdrażania SBAE oraz całościowej polityki na rzecz MŚP na szczeblu wspólnotowym i krajowym oraz o sporządzanie rocznego sprawozdania z poczynionych postępów; sprawozdaniu temu powinien być poświęcony odrębny rozdział w ramach wdrażania strategii lizbońskiej.

4.4.3

Na podstawie tych sprawozdań Komisja będzie mogła formułować zalecenia dla państw członkowskich i regionów. Komitet pragnie mieć możliwość wydawania opinii w sprawie tych zaleceń.

4.4.4

EKES domaga się, by te doroczne oceny prowadziły — w razie potrzeby — do odpowiedniego dostosowania SBAE i polityki na rzecz MŚP.

4.4.5

EKES zaleca gorąco Komisji i Radzie ścisłe włączenie organizacji reprezentujących poszczególne kategorie MŚP do procesu przygotowywania SBAE i jego wdrażania.

Bruksela, 9 lipca 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  Por. opinia EKES-u w sprawie potencjału przedsiębiorstw, zwłaszcza małych i średnich (strategia lizbońska) (Dz.U. C 256 z 27.10.2007, s. 8).

(2)  Zob. opinia w sprawie międzynarodowych zamówień publicznych (Dz.U. C 224 z 30.8.2008, s. 32), w której EKES „nie popiera wprowadzenia w UE systemu kontyngentów dla MŚP wzorowanego na amerykańskiej ustawie o drobnej przedsiębiorczości (Small Business Act)”.

(3)  Zob. opinia CESE 979/2008 w sprawie międzynarodowych zamówień publicznych (tekst nie został jeszcze opublikowany w Dzienniku Urzędowym).


3.2.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 27/12


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji „Agenda dla zrównoważonej i konkurencyjnej turystyki europejskiej”

COM(2007) 621 wersja ostateczna

(2009/C 27/03)

Dnia 19 października 2007 r., działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, Komisja Europejska postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji „Agenda dla zrównoważonej i konkurencyjnej turystyki europejskiej”.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 13 czerwca 2008 r. Sprawozdawcą był Juan MENDOZA CASTRO.

Na 446. sesji plenarnej w dniach 9 i 10 lipca 2008 r. (posiedzenie z 10 lipca), Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 108 głosami — 5 osób wstrzymało się od głosu — następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny z zadowoleniem przyjmuje i pozytywnie ocenia komunikat Komisji pt. „Agenda dla zrównoważonej i konkurencyjnej turystyki europejskiej”. Komitet popiera zaangażowanie Komisji na rzecz spójnego skonsolidowania strategii i polityki turystycznej na nadchodzące lata za pomocą agendy, która umożliwi ich codzienne stosowanie w praktyce. Ta nowa polityka została określona już wcześniej w komunikacie Komisji „Odnowiona polityka turystyczna UE: ku silniejszemu partnerstwu na rzecz turystyki europejskiej”.

1.2

Komitet uznaje wysiłek Komisji włożony w zwięzłe opracowanie licznych dokumentów, opinii i dyskusji. W efekcie powstał zadowalający i jasny dla społeczeństwa opis wyników pracy grupy ds. zrównoważonego rozwoju turystyki — ekspertów, którzy sporządzili sprawozdanie, oraz rezultatów konsultacji społecznych.

1.3

Za słuszne uważa się zarówno oparcie nowej polityki turystycznej na odnowionej strategii lizbońskiej, jak i ogólne cele, które wyznaczono w zakresie poprawy konkurencyjności i zrównoważonego rozwoju, oraz cele bardziej szczegółowe, którymi są dobrobyt gospodarczy, sprawiedliwość i spójność społeczna oraz ochrona środowiska naturalnego i dóbr kultury.

1.4

Za słuszne uznaje się wskazane w komunikacie Komisji wyzwania oraz zaproponowane podejście. Sugerowana metodologia polega na udziale wszystkich podmiotów w ramach różnych form współpracy oraz „współpracy konkurencyjnej”, a udział ten jest uważany za podstawową oś nowej polityki turystycznej i agendy służącej do jej realizacji. Skala wyzwań wymienionych w komunikacie Komisji jest jasna i w przyszłości jako kluczowy element agendy należałoby wykorzystać wyniki prowadzonego obecnie badania nad skutkami emisji gazów cieplarnianych dla zrównoważonego rozwoju.

1.5

Komitet uważa za właściwe zobowiązanie się Komisji do wdrożenia tej nowej polityki za pośrednictwem dialogu, współpracy, nowych środków wsparcia oraz koordynacji między podmiotami. „Agenda dla zrównoważonej i konkurencyjnej turystyki europejskiej” stanowi rozszerzenie konkretnego podejścia i środków wykonawczych proponowanych dla wszystkich podmiotów zaangażowanych w turystykę europejską. Komitet uważa jednak, że Komisja, a w tym przypadku DG ds. Przedsiębiorstw, może i musi odgrywać aktywniejszą rolę i przewodniczyć wprowadzaniu w życie licznych inicjatyw o zasięgu europejskim, takich jak np. turystyka socjalna, turystyka dla wszystkich i szkolenie w dziedzinie turystyki. W szczególności Komisja i inne instytucje powinny podjąć większe wysiłki w celu zaangażowania małych i średnich przedsiębiorstw oraz mikroprzedsiębiorstw w wykonanie zadania, jakim jest zrównoważony rozwój turystyki, oraz w agendę realizacji tego celu. Komitet pozytywnie ocenia inicjatywę Komisji „modelowe ośrodki turystyczne Europy” jako przykład sprawdzonego rozwiązania wzorcowego.

1.6

Komitet kolejny raz proponuje i zaleca wzmocnienie Europejskiego Forum Turystyki oraz kontynuację rozważań i badań nad utworzeniem Europejskiej Rady Konsultacyjnej ds. Turystyki oraz Europejskiej Agencji Turystyki. Te dwa organy mogłyby prawdopodobnie zapewnić fora współpracy władz odpowiedzialnych za turystykę i różnych podmiotów zaangażowanych w przemysł turystyczny w celu poprawy i rozpowszechniania informacji o zrównoważonej i konkurencyjnej turystyce, monitorowania wdrażania polityki i europejskiej agendy dla turystyki, a w szczególności w celu podjęcia prób dostrzeżenia tendencji panujących w turystyce i przygotowania działań, które należy podjąć. W szczególności cele tych dwóch wyżej wymienionych organów mogłyby obejmować zmiany klimatyczne, ich skutki dla turystyki oraz odpowiednie kroki, które należy podjąć.

1.7

Komitet wyraża zadowolenie z gotowości Komisji do usprawnienia wykorzystania dostępnych instrumentów finansowych. Konkretnie uważa, że w obszarze turystyki socjalnej nadszedł już czas zastosowania w formie projektu pilotażowego doświadczeń o charakterze transnarodowym. Przykładami takich środków są turystyka socjalna, „turystyka dla wszystkich”, rozwój zasobów ludzkich, rozwój produktów i wprowadzenie ich na rynek. Komitet uważa, że w tych dziedzinach obecnie istnieją już wystarczające możliwości zastosowania w formie projektów pilotażowych doświadczeń o charakterze transnarodowym.

1.8

EKES z zadowoleniem stwierdza, że nastąpiła kulminacja prac prowadzonych nad Agendą 21 dla turystyki, których wyniki, przedstawione w komunikacie Komisji pt. „Agenda dla zrównoważonej i konkurencyjnej turystyki europejskiej”, uzupełniają i konsolidują ogólną politykę dotyczącą zrównoważonego rozwoju turystyki europejskiej. W rzeczywistości dokument techniczny przygotowany w tym celu przez Komisję stanowi podstawę i uzupełnienie komunikatu, a zatem te dwa dokumenty powinny być rozpatrywane łącznie.

1.9

Jeśli chodzi o kwestię statystyki, Komitet z zadowoleniem przyjmuje zaproszenie do składania wniosków ze strony Komisji, o które wcześniej wnioskował EKES, dotyczące utworzenia sieci centrów monitorowania turystyki, które umożliwią nie tylko odzwierciedlenie danych z sektora, lecz również będą w stanie wnieść strategiczną i perspektywiczną wizję umożliwiającą przewidywanie i kształtującą przyszłe działania.

1.10

EKES jest gotowy kontynuować działania w obszarze turystyki według kierunków określonych w komunikacie Komisji w sprawie agendy oraz zachęca pozostałe instytucje europejskie, państwa członkowskie, władze lokalne i regionalne, podmioty w sektorze (przedsiębiorców i związki zawodowe) oraz wszystkich obywateli do współpracy w uznaniu i wsparciu turystyki jako prawa przynależnego wszystkim i działalności gospodarczej o strategicznym znaczeniu dla przyszłości Europy. Tak samo niezbędna jest odpowiedzialność wszystkich zainteresowanych stron i konsumentów, by turystyka stała się bardziej zrównoważona i konkurencyjna.

1.11

Chociaż komunikat Komisji uwzględnia czynniki społeczne, które kształtują turystykę, Komitet wyraża żal z powodu braku odniesienia do koncepcji i faktu istnienia obywatelstwa europejskiego; w rzeczywistości turystyka mogłaby w większym stopniu niż obecnie pomagać różnym kulturom i grupom społecznym w połączeniu się we wspólnym pojmowaniu koncepcji obywatelstwa europejskiego, bowiem jej promowanie i rozwijanie należy do obowiązków każdego obywatela. Zróżnicowanie kultur, języków oraz dóbr naturalnych i dziedzictwa kulturowego w różnych państwach członkowskich Europy jest ogromnym bogactwem, który można i należy spożytkować i wykorzystać jako sposób wzajemnego zrozumienia oraz uznania naszych praw jako obywateli europejskich. Innym aspektem, do którego należy przywiązywać dużą wagę w dyskusjach na szczeblu europejskim i dokumentach dotyczących turystyki, jest kultura, zważywszy na synergię, która może istnieć między turystyką i kulturą, jak w swojej wcześniejszej opinii stwierdził EKES.

1.12

W procesie podnoszenia konkurencyjności i zrównoważenia turystyki należy uwzględnić szczególne cechy ośrodków turystycznych. Komitet zaleca zwrócenie uwagi na szczególne cechy tych państw członkowskich, których gospodarka w dużej mierze opiera się na turystyce. Przy przygotowywaniu polityki i propozycji związanych z turystyką należy odpowiednio uwzględnić potrzeby poszczególnych regionów. Zalecane jest, by w sporządzanych przez Komisję ocenach wpływu uwzględniono potencjalne nieproporcjonalne skutki dla różnych regionów i sektorów, na przykład: skutki dla ośrodków turystycznych takich jak wyspy, które są w dużym stopniu uzależnione od transportu lotniczego i nie posiadają żadnych innych środków transportu lub są prawie całkowicie uzależnione od tego rodzaju transportu.

1.13

EKES uważa, że zbiór zasad i wartości wyszczególnionych w komunikacie Komisji, w tym zrównoważony rozwój, dobrobyt społeczny, konkurencyjność, współpraca, partnerstwo, rentowność, bezpieczeństwo, jakość zatrudnienia itd., faktycznie składa się na europejski model turystyki i to nie dlatego, że są one zbiorem reguł, ale ponieważ te zasady i wartości są powszechnie stosowane w Unii Europejskiej.

1.14

Komitet chciałby zachęcić Komisję do dalszego działania wraz z innymi organizacjami w zakresie wydawania europejskich certyfikatów potwierdzających wiedzę i kwalifikacje w dziedzinie turystyki w celu ilościowej i jakościowej poprawy miejsc pracy w tym sektorze. Należy wspierać Europass jako formę przedstawiania w sposób łatwy i zrozumiały w całej Europie (Unii Europejskiej, krajach EFTA/EOG oraz krajach kandydujących) osobistych umiejętności i kwalifikacji osób, które chciałyby poszukiwać pracy w całej Europie.

2.   Komunikat Komisji

Aby bardziej docenić i lepiej zrozumieć informacje, które Komisja chce przekazać wszystkim podmiotom i instytucjom europejskim, krótko podsumujemy tekst komunikatu i zawarte w nim główne zagadnienia.

2.1   Wprowadzenie do komunikatu

2.1.1

Wyzwanie, którym jest stworzenie równowagi między zrównoważonym rozwojem a konkurencyjnością. W części 1, we wstępie do komunikatu, Komisja przede wszystkim uznaje, że turystyka odgrywa kluczową rolę w gospodarce europejskiej i ma strategiczne znaczenie, co wynika nie tylko z danych ilościowych, lecz także ze zdolności turystyki do tworzenia miejsc pracy, dzięki czemu realizuje ona cele odnowionej strategii lizbońskiej. Warto wspomnieć, że przewidywana stopa wzrostu wynosi ponad 3 %, co niewątpliwie w dużym stopniu przyczyni się do osiągnięcia celów w zakresie zatrudnienia, lecz w niektórych przypadkach i w długiej perspektywie może to również prowadzić do przekroczenia ograniczeń określonych wymogami dotyczącymi zrównoważonego rozwoju.

2.1.2

Konkurencyjność i zrównoważony rozwójdwa kompatybilne wymogi. W komunikacie Komisja wyraźnie stwierdza, że konkurencyjność zależy od zrównoważonego rozwoju i jakości turystyki oraz jednoznacznie odnosi się do wymagań, które przed przemysłem turystycznym stawiają zmiany klimatyczne. Odpowiedzialność społeczna przedsiębiorstw może stanowić w tym przypadku zdecydowany wkład w postaci podejmowania przez przedsiębiorstwa odpowiedzialności za środki mające na celu dostosowanie się do zmian klimatycznych i przeciwdziałanie im, przy jednoczesnym promowaniu innowacji i wartości produktów turystycznych w świecie stojącym przed znaczącymi wyzwaniami o charakterze globalnym.

2.2

Treść agendy. Komunikat Komisji jest propozycją stworzenia nowej równowagi pomiędzy korzyściami dla turystów, środowiskiem naturalnym oraz konkurencyjnością przedsiębiorstw i ośrodków turystycznych. Równowagę tę muszą osiągnąć wszystkie zainteresowane podmioty.

2.2.1

Cele i wyzwania. Komunikat przedstawia trzy podstawowe cele agendy: dobrobyt gospodarczy, sprawiedliwość i spójność społeczną oraz ochronę środowiska naturalnego, którymi w swoich działaniach powinny kierować się wszystkie zainteresowane podmioty.

W komunikacie wymieniono niektóre istotne wyzwania, którym trzeba będzie sprostać, jeżeli cele te mają zostać osiągnięte:

zrównoważone zarządzanie zasobami naturalnymi i kulturowymi;

zminimalizowanie zużycia surowców i zanieczyszczeń;

zarządzanie zmianami w interesie zapewnienia dobrobytu obywateli;

zmniejszenie zróżnicowania sezonowego popytu;

uwzględnienie problemu wpływu transportu na środowisko naturalne;

umożliwienie korzystania z turystyki wszystkim osobom;

poprawienie jakości zatrudnienia w turystyce;

zapewnienie bezpieczeństwa turystów i społeczności w miejscach, w których oferowane są usługi turystyczne.

Lista wyzwań jest otwarta i płynna — różne zainteresowane podmioty powinny ją nieustannie aktualizować, wskazywać nowe priorytety i zarządzać nią w duchu współpracy.

2.2.2

Ramy działania. Komunikat sugeruje, że spójne środki podejmowane w celu osiągnięcia celów i sprostania wyzwaniom będą dotyczyć zagwarantowania współpracy i odpowiedzialnego zarządzania ośrodkami turystycznymi, przedsiębiorstwami i turystami oraz przedstawia warunki pozwalające na osiągnięcie tej spójności.

2.2.3

Zasady. Komunikat przedstawia ogółem dziewięć zasad, których należy przestrzegać, aby osiągnąć zrównoważoną i konkurencyjną turystykę. Należy zwrócić uwagę na trzy z nich:

przestrzeganie ograniczeń, które można wyznaczyć w przypadku zdolności przyjmowania określonej liczby turystów, infrastruktury i liczby napływających turystów;

osiągnięcie tempa i rytmu rozwoju, które byłyby odpowiednie w przypadku zasobów naturalnych, kulturowych i społecznych dostępnych w danym momencie;

planowanie długoterminowe jako nieodzowny warunek umożliwiający stworzenie równowagi między zrównoważonym rozwojem a konkurencyjnością.

2.3

Wspólne kontynuowanie działań. W tej części Komisja podkreśla, że wszystkie zainteresowane podmioty z sektora muszą połączyć wysiłki i podejmować działania na zasadzie dobrowolności i w sposób ciągły. Zaproponowany model opiera się na poszanowaniu zasady pomocniczości, a idealnym rozwiązaniem byłoby podejmowanie działań przez same ośrodki turystyczne, które powinny jednak otrzymać wsparcie ze strony instytucji krajowych i europejskich. Z tego względu w komunikacie zwrócono uwagę zarówno na rolę różnych zainteresowanych podmiotów z sektora, jak i na rolę Komisji Europejskiej w świetle Traktatu.

2.3.1

Rola zainteresowanych podmiotów. Na podstawie wniosków Grupy ds. zrównoważonego rozwoju turystyki komunikat określa szeroki zasięg odpowiedzialności i szczegółowe role w trzech obszarach działania: ośrodki, przedsiębiorcy i turyści. W komunikacie znajduje się konkretna wzmianka o konieczności wyrażenia i przekazania mikroprzedsiębiorstwom zasadniczego przesłania dotyczącego osiągnięcia równowagi między zrównoważonym rozwojem a konkurencyjnością.

2.3.2

Rola Komisji Europejskiej. Komisja uznaje swoją odpowiedzialność za działanie zgodnie z Traktatem i zobowiązuje się do rozpoczęcia i nadania impulsu różnym inicjatywom na szczeblu wspólnotowym w ramach określonych agendą oraz poprzez rozwijanie samej agendy. Spośród tych inicjatyw na szczególną uwagę zasługują cztery grupy działania:

Mobilizowanie zaangażowanych podmiotów do tworzenia wiedzy i dzielenia się nią w celu osiągnięcia równowagi między zrównoważonym rozwojem a konkurencyjnością. Europejskie Forum Turystyczne jest dobrym przykładem ilustrującym sposób, w jaki mogą być wymieniane pomysły i doświadczenia.

Promowanie i wspieranie europejskich modelowych ośrodków turystycznych jako przykładów dobrych praktyk oraz rozpowszechnianie promowanie ich jako sieci ośrodków przestrzegających zasad zrównoważonego rozwoju i konkurencyjności.

Wykorzystanie bardzo zróżnicowanych instrumentów finansowych UE. Komisja zobowiązuje się do rozpowszechniania informacji na temat poprawy ich wykorzystania w dziedzinie turystyki.

Włączenie zrównoważonego rozwoju i konkurencyjności do głównego nurtu polityk Komisji i zastosowanie ich do wielu regionów o różnych potrzebach i problemach: regionów nadmorskich, obszarów wiejskich i miejskich.

2.4   Wnioski komunikatu

W końcowej części komunikatu zaapelowano o pełną współpracę między wszystkimi podmiotami publicznymi i prywatnymi w zakresie przyjęcia i wprowadzenia w życie agendy. Ponownie zalecenie nawiązania współpracy na każdym szczeblu jest warunkiem wstępnym poprawy konkurencyjności, która zapewni długoterminową atrakcyjność i zrównoważony rozwój europejskiego sektora turystyki. Komisja zaleca rok 2011 jako termin oceny planu działania określonego w agendzie. Cel, który Komisja sobie założyła przedstawiając komunikat, jest zatem całkowicie jasny.

3.   Uwagi ogólne

3.1

Turystyka i jej strategiczne znaczenie dla gospodarki europejskiej zostały dostrzeżone przez wszystkie instytucje europejskie zarówno w ich oficjalnych, jak i nieoficjalnych wypowiedziach na ten temat, poprzez które rola turystyki został wzmocniona, przesłanie to zostało przekazane wszystkim zainteresowanym podmiotom, a sektorowi został dostarczony znaczący impuls. Znaczenie turystyki wykracza poza względy czysto ekonomiczne, ponieważ w ujęciu społecznym spełnia ona główną rolę w budowaniu Europy obywateli. Pomimo że komunikat dostarcza impuls, zarówno obecnie, jak i w przyszłości pozostaje wiele do zrobienia, aby zapewnić spełnienie przez turystykę tej kluczowej roli w polityce europejskiej.

3.2

Warto szczególnie zaznaczyć, że nowy traktat lizboński uznaje znaczenie turystyki dla Europy i daje Unii Europejskiej dodatkowe możliwości udziału w rozwoju tego sektora. Traktat ten stanowi, że UE posiada kompetencje i obowiązek prowadzenia działań mających na celu wspieranie, koordynowanie lub uzupełnianie działań państw członkowskich oraz określa cele, którymi są zachęcanie do tworzenia korzystnego środowiska dla rozwoju przedsiębiorstw w tym sektorze i wspieranie wymiany dobrych praktyk.

3.3

Wspomniana obecność turystyki zaznacza się w różnorodnych obszarach instytucjonalnych.

Parlament Europejski przyjmował wielokrotnie rezolucje dotyczące różnych form turystyki oraz jej wpływu na zatrudnienie i gospodarkę. Wystarczy zacytować rezolucje w sprawie turystyki i rozwoju oraz w sprawie nowych perspektyw i nowych wyzwań dla zrównoważonej turystyki europejskiej.

Rada Unii Europejskiej wielokrotnie zajmowała się zagadnieniem turystyki w konkluzjach i planach działania, głównie w celu zwrócenia uwagi na konieczność zrównoważonego rozwoju, konkurencyjności i możliwości tworzenia miejsc pracy w turystyce. Należy wspomnieć zwłaszcza o konkluzjach przyjętych 7 lipca 2006 r., odnoszących się do komunikatu Komisji w sprawie odnowionej polityki turystycznej UE; Rada wyraża w nich zadowolenie z przedstawionej polityki oraz wzywa Komisję do odgrywania aktywnej roli w koordynacji różnych kierunków polityki.

Komisja Europejska publikuje rozliczne komunikaty, w szczególności komunikat z marca 2006 r., ustanawiający nową politykę turystyczną UE, polegająca na powołaniu i wspieraniu europejskich forów turystyki i zajmowaniu się ich utrzymaniem, prowadzeniu konferencji na różne tematy, jak np. turystyka socjalna czy Agenda 21 dla turystyki europejskiej i organizowaniu wielu innych działań, takich jak projekt pilotażowy „Modelowe Ośrodki Turystyczne Europy” uznający i promujący dobre praktyki stosowane w państwach członkowskich UE i krajach kandydujących.

Komitet Regionów wydał m.in. opinie w sprawie komunikatów Komisji — „Współpraca na rzecz przyszłości turystyki europejskiej” oraz „Podstawowe kierunki utrwalania turystyki europejskiej”.

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny zawsze wykazywał specjalne zainteresowanie wszystkim, co dotyczy turystyki (i nadal to czyni), czego dowodem jest przeszło 11 opinii wydanych od 1999 r., aktywny udział w zwołanych przez Komisję europejskich forach turystyki, uczestnictwo w licznych dniach poświęconych różnorodnym aspektom turystki oraz ich promowanie. Na szczególną uwagę zasługuje współpraca EKES-u z pozostałymi instytucjami w ramach wszelkich inicjatyw zgłoszonych przez którąkolwiek z nich w tym obszarze.

3.4

Niniejsza opinia EKES-u ma stanowić ocenę wkładu komunikatu w politykę oraz sposobu jej prowadzenia; jej celem jest również przedstawienie propozycji, które jeśli nie wzbogacą samego tekstu, to przynajmniej wzbogacą debatę na jego temat.

3.5

Podobnie jak opinia EKES-u INT/317 w sprawie komunikatu Komisji dotyczącego odnowionej polityki turystycznej UE, niniejsza opinia ma na celu ponowne stwierdzenie, że:

turystyka jest prawem wszystkich obywateli, zgodnie ze światowym Etycznym Kodeksem Turystyki, oraz niesie ze sobą obowiązek stosowania dobrych praktyk;

prawo to przyczynia się poza tym do bezpośredniego i pośredniego tworzenia bogactwa i rentowności, zwłaszcza dla mikroprzedsiębiorstw i MŚP, co czyni z turystyki strategiczny przemysł dla Europy, który zdążył już wykazać się stabilnością;

kwestia jakości usług świadczonych przez podmioty w sektorze i odpowiedzialności użytkowników w stosunku do społeczności lokalnych stanowią wartości, które musimy zachować jako podstawę jego ciągłości;

turystyka wpływa lub powinna wpływać w sposób pozytywny na gospodarkę oraz zagadnienia społeczne, kulturowe i ekologiczne na szczeblu lokalnym i regionalnym, a także na środowisko miejskie, stanowiąc tym samym instrument poznania innych kultur oraz sposobów życia i działania, a także instrument współpracy między regionami;

turystyka jest dynamicznym sektorem i źródłem zatrudnienia obecnie i na przyszłość, a także posiada zdolność generowania stabilnych miejsc pracy o wysokiej jakości, którym towarzyszą odpowiednie prawa;

turystyka nie jest wolna od problemów związanych z przepełnieniem i okresowością, których skutkiem jest utrata konkurencyjności;

wierzymy, że europejskiej turystyce potrzebna jest agenda dla zrównoważonej i konkurencyjnej turystyki europejskiej o jasnej wizji i ambitnych celach;

europejski model turystyki stanowi potrzebę wewnętrzną i mógłby służyć jako światowy punkt odniesienia, jeśli będzie oparty nie na nowych przepisach tylko na takich wartościach jak jakość, rozwój zrównoważony, dostępność itp., przyjętych z własnej woli przez miejsca turystyczne oraz wszystkie zaangażowane podmioty;

europejski model turystyki opiera się i wzbogaca na różnorodności miejsc przeznaczenia, sposobach rozumienia turystyki oraz wielorakich formach ich urzeczywistnienia;

popierany przez nas model jest dobrym sposobem na zapewnienie pokoju i porozumienia między narodami.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1

W komunikacie Komisji w sposób klarowny objaśniono propozycję dotyczącą konieczności stworzenia równowagi między zrównoważonym rozwojem a konkurencyjnością oraz praktycznych sposobów osiągnięcia tego celu. Oznaczało to niewątpliwie, szczególnie w ramach niezbyt długiego komunikatu, konieczność podejścia syntetycznego i wymagało analizy licznych dokumentów, opinii i debat. Należy podkreślić, że rezultat spełnia zadanie przekazania społeczeństwu w jasnej formie ogólnej opinii Komisji na temat przyszłości turystyki i działań, które należy podjąć w tym złożonym sektorze.

4.2

Trafne wydaje się, w odniesieniu do tej agendy, podejście Komisji polegające na ocenie zarówno ekonomicznych skutków turystyki, jak i możliwości tego sektora w zakresie tworzenia miejsc pracy dla osób młodych, a także osiągnięcia niezbędnej równowagi między zrównoważonym rozwojem a konkurencyjnością, które w perspektywie długoterminowej przynoszą sobie wzajemne korzyści. Oceny wpływu takich kwestii jak ślady pozostawione w środowisku naturalnym przez różne rodzaje działalności i regiony lub jak ograniczenia zdolności odnośnie do natężenia turystyki i przyjmowania turystów są bardzo ważnymi aspektami przy osiąganiu i zachowaniu równowagi między tymi zmiennymi. Powszechna zgoda co do faktu istnienia ograniczeń w zakresie skali i tempa rozwoju turystyki jest kwestią zasadniczą dla osiągnięcia równowagi między konkurencyjnością a zrównoważonym rozwojem.

4.3

Być może komunikat powinien bardziej szczegółowo przeanalizować też nowy traktat lizboński, by zbadać jego związek z agendą oraz jego znaczenie dla realizacji nowej europejskiej polityki turystycznej. Nie należy zapomnieć, iż państwa i regiony przy wielu okazjach wyraziły wolę zachowania kompetencji w dziedzinie turystyki, nie rezygnując jednakże z pobudzających i koordynujących działań UE w niektórych obszarach, które mogą poprawić konkurencyjność europejskiego sektora turystyki. Na przykład utworzenie i prowadzenie portalu turystycznego w celu promowania Europy jako miejsca turystycznego stało się już cennym narzędziem, które może atrakcyjnie przedstawiać wszystkie kraje UE łącznie jako różnorodny i specyficzny cel podróży turystycznych.

4.4

Wyzwania i cele wymienione w komunikacie Komisji są na pewno głównymi wyzwaniami, z którymi turystyka zmierzy się w najbliższych dziesięcioleciach. Podstawowymi wyzwaniami są niewątpliwie zrównoważony rozwój i poprawa konkurencyjności, które zakładają inne ważne zadania, takie jak poprawa jakości, zmniejszanie zróżnicowania sezonowego popytu lub zwiększanie kompetencji pracowników sektora turystyki. Wyzwania te zostały również przedstawione w agendzie.

4.5

W komunikacie powraca często wezwanie do współpracy, gdyż zgodnie z nową polityką turystyczną proponowane wzmocnienie współpracy ma być jej główną osią. Należy szczególnie podkreślić rolę związków zawodowych i organizacji pracodawców, które powinny zostać włączone do współpracy i poproszone o wzięcie udziału we wszelkich debatach i forach oraz we wdrażaniu ogólnych środków służących usprawnieniu sektora turystyki. Podobnie należałoby zwiększyć wykorzystanie możliwości trwałych sieci miast i miejsc turystycznych, połączonych wspólnym dążeniem do poprawy konkurencyjności oraz do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju. Komitet pozytywnie ocenia promowanie projektu „Modelowe Ośrodki Turystyczne Europy” i apeluje o to, by idea ta uwzględniała właściwe traktowanie stosunków pracy i stosunków społecznych oraz udział związków zawodowych i organizacji pracodawców w wybranym miejscu turystycznym jako sposób na poprawę zrównoważonego rozwoju i konkurencyjności miejsc turystycznych.

W ramach swoich kompetencji organizacje konsumentów również odgrywają ważną rolę.

4.6

Komisja zobowiązuje się do wdrożenia tej nowej polityki poprzez współpracę, wprowadzenie konkretnych nowych działań wspierających oraz koordynację pomiędzy podmiotami. Agenda wyraźnie zakłada, że wszystkie zainteresowane podmioty wezmą na siebie większą odpowiedzialność. Zdaniem EKES-u DG ds. Przedsiębiorstw ma do odegrania bardzo ważną rolę w realizacji zadania, którym jest koordynacja wszystkich kierunków polityki europejskiej, dotyczących bezpośrednio lub pośrednio turystyki lub mających wpływ na różne rodzaje ośrodków turystycznych o specyficznych cechach.

4.7

Komitet uważa również, że Komisja powinna odgrywać aktywniejszą rolę we wprowadzaniu inicjatyw o zasięgu europejskim, w tym inicjatyw dotyczących transgranicznej turystyki socjalnej w Europie. Wypada tu przypomnieć, że EKES proponował przy różnych okazjach — i teraz proponuje ponownie — propagowanie i wspieranie Europejskiego Forum Turystyki oraz kontynuację refleksji i badań nad utworzeniem Europejskiej Rady Konsultacyjnej ds. Turystyki i Europejskiej Agencji Turystyki, która dostarczałaby informacji i zapewniałaby podejmowanie działań dotyczących polityki i środków przyjętych w dziedzinie turystyki europejskiej. Proponuje się także, by Komisja propagowała badania nad tworzeniem platform technologicznych w sektorze turystyki w celu poprawy marketingu usług turystycznych, w szczególności ze względu na możliwość wspierania turystyki w obrębie Europy oraz zachęcania do przyjazdu turystów z innych krajów (takich jak Chiny, Indie, Rosja).

4.8

Komitet uważa, że komunikat Komisji nie zwraca wystarczającej uwagi na rolę technologii informacyjno-komunikacyjnych w nowych ramach turystyki, zarówno z punktu widzenia użytkowników, jak również przedsiębiorstw i podmiotów w sektorze. Priorytetem na najbliższe lata powinny być wysiłki na rzecz badań i rozwoju w przemyśle turystycznym, prowadzące do lepszego wykorzystania tychże technologii. Wysiłki te niewątpliwie poprawią zarządzanie ośrodkami turystycznymi, przedsiębiorstwami i turystyką, co stopniowo doprowadzi do osiągnięcia pożądanej równowagi.

4.9

Istotne jest wyrażenie woli zastosowania konkretnych środków, a szczególnie lepszego wykorzystania dostępnych europejskich instrumentów finansowych, lecz konieczne jest zaproponowanie programu pozwalającego na realizację najważniejszych wyzwań w zakresie turystyki europejskiej, które zostały dokładnie wskazane w komunikacie. Należy zagwarantować, aby wszystkie fundusze bezpośrednio lub pośrednio przeznaczone na turystykę zostały skutecznie i efektywnie wykorzystane.

4.10

Komunikat należy postrzegać w kontekście istotnego wkładu, który wniosło sprawozdanie Grupy ds. zrównoważonego rozwoju turystyki — dokument, który dostarczył w dużym stopniu kryteriów do opracowania agendy, co w szczególności dotyczy określenia ról wszystkich podmiotów w sektorze. Wysiłki podjęte w ciągu kilku miesięcy przez znanych ekspertów niewątpliwie okazały się owocne, a ich skutkiem są uzupełniające i praktyczne sposoby podejścia do szeregu kwestii dotyczących zrównoważonego rozwoju i konkurencyjności.

4.11

W komunikacie nie określono wyraźnie roli, jaką odgrywać miałyby dane statystyczne dotyczące turystyki. Jednoznaczna koncepcja współpracy w zakresie tych danych statystycznych jest potrzebna do monitorowania realizacji agendy, a w szczególności konieczne jest zwrócenie większej uwagi na zmienne dotyczące zrównoważonego wzrostu, konkurencyjności i zatrudnienia.

4.12

W komunikacie wyraźnie stwierdzono potrzebę włączenia polityki turystycznej dotyczącej zrównoważonego rozwoju i konkurencyjności do głównego nurtu wszystkich polityk Komisji i UE w celu zapewnienia realizacji celów określonych w agendzie.

4.13

Jak była już o tym mowa w opinii EKES-u przy okazji deklaracji katowickiej oraz w opinii „Turystyka a kultura — dwie siły stymulujące wzrost” i w opinii „Odnowiona polityka turystyczna”, a także w innych dokumentach EKES-u, niezbędne byłoby również przeprowadzenie kampanii informacyjnych w celach edukacyjnych i motywacyjnych wśród ludności europejskiej, a szczególnie wśród młodzieży.

4.14

Komitet uważa, że kwestią bardzo istotną jest, aby szkolenie, zarówno formalne, jak i w miejscu pracy, spełniało potrzeby przedsiębiorstw i zwiększało możliwości zatrudnienia. Certyfikacja oraz uznawanie wiedzy i kwalifikacji na poziomie europejskim powinny być instrumentem pomagającym tworzyć więcej miejsc pracy i lepsze warunki pracy w przemyśle turystycznym.

4.15

W celu poprawy konkurencyjności i zrównoważonego rozwoju turystyki należy uwzględnić cechy szczególne miejsc turystycznych. Komitet zaleca, by podczas opracowywania strategii i propozycji brano pod uwagę szczególne uwarunkowania państw członkowskich, które są w dużym stopniu zależne od turystyki oraz położono należyty nacisk na potrzeby poszczególnych terytoriów. Jednocześnie należy zauważyć, że wyjazdy turystyczne do odległych miejsc przeznaczenia mogą się szczególnie silnie przyczyniać do zmian klimatu ze względu na skutki i emisje wiążące się z dalekimi podróżami. Być może w przyszłości konieczne będzie położenie większego nacisku na korzyści wynikające z poszukiwania celów podróży położonych bliżej punktu startowego, do których dojazd powoduje mniejsze emisje dwutlenku węgla.

Bruksela, 10 lipca 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


ZAŁĄCZNIK

do opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Poniższy fragment opinii sekcji uzyskał poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, ale został zmieniony poprawką przyjętą przez zgromadzenie plenarne:

Punkt 4.15

W celu poprawy konkurencyjności i zrównoważonego rozwoju turystyki należy uwzględnić cechy szczególne miejsc turystycznych. Komitet zaleca, by podczas opracowywania strategii i propozycji brano pod uwagę szczególne uwarunkowania państw członkowskich, które są w dużym stopniu zależne od turystyki oraz położono należyty nacisk na potrzeby poszczególnych terytoriów.

Wynik głosowania

Za dodaniem nowego zdania: 48 Przeciw: 43 Wstrzymało się: 16


3.2.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 27/18


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie białej księgi dotyczącej integracji rynków kredytu hipotecznego w UE

COM(2007) 807 wersja ostateczna

(2009/C 27/04)

Dnia 18 grudnia 2007 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

białej księgi dotyczącej integracji rynków kredytu hipotecznego w UE.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 11 czerwca 2008 r. Sprawozdawcą był Angelo GRASSO.

Na 446. sesji plenarnej w dniach 9 i 10 lipca 2008 r. (posiedzenie z 9 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 123 do 1 — 5 osób wstrzymało się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Oceny i zalecenia

1.1

Komisja ponownie zwraca się do Komitetu o sporządzenie opinii w sprawie integracji rynku kredytów hipotecznych na zakup nieruchomości mieszkaniowych i innych, czyli Białej księgi dotyczącej integracji rynków kredytu hipotecznego w UE.

1.2

Biała księga jest zazwyczaj wynikiem nieomal ostatecznej i usystematyzowanej analizy politycznej na temat tego, jakie działania należy podjąć. Tym razem jest inaczej. W rzeczywistości Komisja będzie musiała poddać analizie wiele wciąż niepewnych kwestii, takich jak: fundusze wspólnego inwestowania, dostawcy finansowania, sprzedaż wiązana itp. Ogółem uwzględnionych jest czternaście aspektów.

1.3

Proces opracowania białej księgi nie jest zatem zakończony, lecz wręcz przeciwnie pozostaje on otwarty ze względu na swą rzeczywistą i widoczną złożoność. Czemu ma zatem służyć wniosek o sporządzenie następnej opinii, jeżeli biała księga nie wnosi nic nowego do zielonej księgi, która jest już przedmiotem opinii Komitetu?

1.4

Jest to problem, który od wielu lat przewija się w czasie różnych dyskusji, lecz Komisja nie znajduje nigdy rozwiązania tej sytuacji i nie podejmuje prawdziwej decyzji, która wiązałaby się z usunięciem przeszkód kulturowych, prawnych, administracyjnych itp., które zdaniem Komitetu rzeczywiście utrudniają realizację celów Komisji.

1.5

Opinia w sprawie zielonej księgi sporządzona przez Komitet (1) i przyjęta na sesji plenarnej w grudniu 2005 r. przy jednym głosie wstrzymującym się jest wciąż w całości aktualna.

1.6

Biała księga wciąż jeszcze przedstawia bardzo dużą fragmentację w tym sektorze, wynikającą ze specyfiki kulturowej, prawnej, ustawodawczej i etyczno-społecznej charakteryzującej zakup nieruchomości, szczególnie mieszkaniowej, w różnych państwach członkowskich Unii.

1.7

Chociaż EKES podchodzi sceptycznie do praktycznych możliwości zintegrowania i ujednolicenia rynku kredytu hipotecznego w Unii, która charakteryzuje się bardzo odmienną specyfiką pod tym względem (opinia Umberta BURANIEGO z 15 grudnia 2005 r. (2)), to zasadniczo popiera próbę ustanowienia przez Komisję „zasad”, zarówno w formie zwykłych sugestii dotyczących postępowania (tzw. best practices), jak i zasad o obowiązującym charakterze.

1.8

Działanie to może być jednak postrzegane jako przesadne, jeżeli pragniemy ponownie rozważyć równie pozytywne możliwości, już dzisiaj głęboko zakorzenione w mechanizmach regulacji rynku kredytów hipotecznych.

1.9

Komitet proponuje, by w międzyczasie Komisja przeprowadziła bardziej wnikliwą analizę tych zagadnień (np. rejestrów kredytowych, zajmowania obciążonych nieruchomości, rozpowszechnienia kultury finansowej, itp.), które nie wiążą się z nadmiernymi trudnościami, pod warunkiem, że warto to uczynić.

1.10

Komitet uważa, że w podejściu Komisji daje się zauważyć nadmierna koncentracja działań na możliwych krótkoterminowych korzyściach z ewentualnego wprowadzenia nowych zasad, które opierają się na dość częściowych schematach interpretacji rynku kredytu hipotecznego. Stosując podejście ukierunkowane na krótkoterminowe wyniki, dąży się do ograniczenia kosztu finansowania hipotecznego, nie wykazując zainteresowania rzeczywistymi korzyściami, jakie obywatele UE mogliby odnieść z obecnej oferty produktów finansowych i dotyczących jej innowacji.

1.11

Jak podkreślono również w opinii Umberta BURANIEGO, Komitet uważa, że system zaproponowany przez Komisję jest w niewielkim stopniu dostosowany do nieustannych zmian rynku, i co za tym idzie niepokoi się on długofalowymi konsekwencjami dla najsłabszych kontrahentów, czyli konsumentów najbardziej potrzebujących ochrony.

1.12

Komitet docenia fakt, że powiązano obecne zasady kredytu hipotecznego z potrzebą ochrony konsumentów. Takie intencje należy docenić i wspierać, jeżeli ich celem jest rozpowszechnienie większej kultury finansowej w zakresie kredytów hipotecznych. Na uznanie zasługuje zatem chęć podjęcia się przez Komisję wzmocnienia zasad przejrzystości w celu jak najlepszej ochrony konsumentów.

1.13

Jednocześnie trudne i ryzykowne wydaje się narzucanie za wszelką cenę ogólnych zasad oceny ryzyka, które wiąże się z podmiotem zwracającym się o kredyt.

1.14

Komitet uważa, że z jednej strony należy chronić konsumenta na etapie negocjowania pożyczki hipotecznej, a z drugiej strony kredytobiorca musi pozostać świadom swych zobowiązań wobec instytucji przyznającej pożyczkę.

2.   Streszczenie dokumentu Komisji

2.1

18 grudnia 2007 r. wydano dokument zatytułowany „Ocena oddziaływania” (SEC(2007) 1683), który towarzyszy Białej księdze dotyczącej integracji rynków kredytu hipotecznego w UE. Do dokumentu dodano trzy załączniki, które dotyczą: a) cech rynku kredytu hipotecznego; b) procedur lub procesów; i c) ocen oddziaływania na temat konkretnych aspektów.

2.2

Chociaż doskonałe streszczenie dokumentów można znaleźć, zapoznając się z dokumentem (SEC(2007) 1684), to warto ze względu na zwięzłość podkreślić niektóre kluczowe punkty dokumentu, w sprawie którego poproszono Komitet o sporządzenie opinii.

przedstawia on dużą fragmentację wynikającą ze specyfiki kulturowej, ustawodawczej, a — przede wszystkim — etyczno-społecznej, właściwej dla zakupu nieruchomości mieszkaniowej w różnych państwach członkowskich Unii Europejskiej;

podkreśla on wszystkie delikatne aspekty tego zagadnienia, między innymi z gospodarczo-finansowego punktu widzenia, zważywszy na znaczenie rynku nieruchomości w różnych gospodarkach Unii, a także wkład inwestycji hipotecznych w rentowność sektora bankowego;

w sytuacji obecnej fragmentacji stwierdza, iż możliwe byłoby „przedstawienie nowego aktu prawodawczego” w celu zwiększenia integracji rynku.

2.3

Dokument Komisji podejmuje zatem kwestie, które stanowią już przedmiot analizy poprzedniej zielonej księgi w sprawie kredytu hipotecznego. Nie mogło być inaczej, gdyż nowy dokument dotyczy integracji rynków kredytu hipotecznego i związanych z nim, przytoczonych już ocen oddziaływania.

2.4

Jednakże Komitet sporządził już swą opinię w sprawie zielonej księgi 15 grudnia 2005 r. (sprawozdawca: Umberto BURANI). Treść tego dokumentu odzwierciedla w zupełności stanowisko Komitetu w tej sprawie. Celem niniejszej opinii jest skupienie się na dwóch zagadnieniach dodanych przez Komisję:

wyrażaniu własnego zdania w sprawie działań proponowanych przez Komisję w świetle ocen oddziaływania przeprowadzanych w związku z białą księgą (3),

formułowaniu propozycji na wniosek Komisji, gdy stwierdza, że „szeroko zakrojony program monitoringu i oceny będzie mógł zostać opracowany po przygotowaniu szczegółowych propozycji” (4).

3.   Uwagi Komitetu w sprawie białej księgi

3.1

Biała księga porusza szeroką gamę problemów wymagających rozwiązania, w których sprawie poproszono Komitet o wyrażenie swojej opinii. Chodzi o jedenaście następujących zagadnień:

1)

wybór potrzebnego produktu;

2)

przedterminowa spłata kredytu;

3)

zestaw produktów;

4)

rejestry kredytowe;

5)

wycena nieruchomości;

6)

procedury zajmowania obciążonych nieruchomości;

7)

rejestry krajowe;

8)

obowiązujące przepisy;

9)

przepisy dotyczące zróżnicowania stóp procentowych i tzw. lichwiarskich stóp procentowych;

10)

finansowanie kredytu hipotecznego;

11)

instytucje niebankowe i usługowe.

3.2   Uwagi na temat poszczególnych punktów oceny oddziaływania

3.2.1

Informacje na etapie przed zawarciem umowy. Komitet uważa, że w celu zaradzenia nierównowadze w zakresie informacji dostępnej na etapie przed zawarciem umowy należy rozprowadzać i rozpowszechniać konkretne informacje i wiedzę na temat kredytów hipotecznych. Nie powinno to jednak obciążać obywateli dodatkowymi kosztami.

3.2.1.1

Warunkiem skutecznej oceny stosunku kosztów do korzyści wynikającego z sytuacji ryzyka jest zwiększenie informacji i rozpowszechnienie kultury finansowej. W rzeczywistości najlepszym instrumentem zapobiegania ewentualnym nadmiernym czynnikom ryzyka jest ich rzeczywiste uświadomienie stronom umawiającym się.

3.2.1.2

Zdaniem Komitetu należy podkreślić, że przepisy i normy powinny dotyczyć sposobów rozprowadzania informacji oraz nakładania ewentualnych kar za ich nieprzestrzeganie. Niemniej Komitet uważa, że nałożenie obowiązku po prostu na jedną ze stron umawiających się doprowadziłoby jedynie do próby zrzucenia tego obowiązku na drugą stronę.

3.2.2

Kodeksy postępowania Komitet uważa, że należy przyjąć zachęty do dobrowolnego przestrzegania kodeksu postępowania.

3.2.2.1

Umożliwiłoby to kredytobiorcy lepsze uzmysłowienie sobie ryzyka, na jakie może być narażony, a także możliwości uzyskania korzystnych warunków finansowania.

3.2.2.2

Proponowanym instrumentem mogłoby być zwrócenie się do kredytobiorcy o odpowiedzenie na listę standardowych pytań w celu dokonania oceny własnej zdolności do wywiązania się ze średnio- lub długoterminowego zobowiązania finansowego.

3.2.3

Stawka kosztów . Komitet uważa, że instytucje finansowe powinny być zobowiązane do wskazania całkowitego kosztu operacji poprzez rozbicie go na poszczególne składniki, z uwzględnieniem opodatkowania.

3.2.4

Doradztwo . Komitet jest zdania, że należy podnieść wartość usług doradczych, ściśle związanych z operacjami finansowania hipotecznego, przy użyciu niezależnych mechanizmów cenowych, które byłyby niemniej wykazane przy obliczaniu kosztu operacji.

3.2.5   Przedterminowa spłata kredytu

3.2.5.1

Możliwość stosowania . Podejmując kwestię przedterminowej spłaty kredytu, należy rozróżnić a) przedterminową całkowitą lub częściową spłatę zadłużenia hipotecznego; b) spłatę kredytu wynikającą z możliwości negocjowania korzystniejszych warunków kosztowych z innymi instytucjami finansowymi.

w pierwszym przypadku Komitet uważa za istotne, by zawsze udzielać pozwolenia na spłatę, również na częściową spłatę przedterminową;

w drugim przypadku uważa, że należy przenieść umowę o finansowaniu do innej instytucji finansowej.

3.2.5.2

Koszt . Co się tyczy kosztów spłaty przedterminowej, Komitet jest zdania, że powinny być one obliczane na podstawie wzorów matematycznych i obowiązkowo objaśniane w ramach stosunków umownych. Klient powinien być obciążany kosztem jedynie w wypadku dobrowolnej spłaty finansowania. W wypadku przeniesienia praw wynikających z umowy kosztem należy obciążyć następną instytucję finansową.

3.2.6

Sprzedaż wiązana . By mieć uzasadnienie, sprzedaż wiązana produktów musi opierać się przede wszystkim na umiejętności dowiedzenia rzeczywistych korzyści z niej wynikających. Zdaniem Komitetu problem ten można rozwiązać, zobowiązując podmiot udzielający kredytu do obliczenia stosunku kosztów do korzyści i pozostawiając kredytobiorcy odpowiednią ilość czasu na podjęcie decyzji w sprawie przyjęcia propozycji, ewentualnie również po podpisaniu umowy o finansowaniu.

3.2.7

Rejestry kredytowe . Komitet zgadza się w tym względzie z wymogiem sporządzenia ogólnoeuropejskiego rejestru, do którego dostęp byłby regulowany przez konkretne przepisy dotyczące prywatności. Komitet uważa w rzeczywistości, że stworzenie ogólnoeuropejskiego rejestru kredytowego może się przyczynić do zaostrzenia konkurencji między różnymi kredytodawcami hipotecznymi w całej Europie. W każdym razie należy ułatwiać dostęp transgraniczny do rejestrów każdego z państw członkowskich, upraszczając procedury informacyjne.

3.2.8

Wycena nieruchomości . Wychodzi się od założenia, że wycena nieruchomości jest czynnością bardziej skomplikowaną od ogólnej wyceny finansowej. W rzeczywistości specyfika nieruchomości (zwłaszcza jej nieusuwalność) warunkuje jej przydatność, a na jej wycenę wpływają ponadto czynniki zewnętrzne związane z jej lokalizacją, takie jak:

morfologia;

usługi komunikacyjne;

gęstość zaludnienia itp.

W konsekwencji streszczenie w konkretnej formule wyceny nieruchomości wszystkich czynników wpływających na jej wartość jest czystą utopią.

3.2.8.1

Kryteria wyceny nieruchomości . Podkreśliwszy zatem dużą złożoność wyceny nieruchomości z przyczyn podanych powyżej, Komitet stwierdza, że nie należy korzystać z konkretnej, uniwersalnej formuły. Proponuje natomiast rozwinięcie tzw. best practices (sprawdzonych rozwiązań) na szczeblu lokalnym i wzmocnienie obowiązku sporządzania wyceny przez podmioty o dowiedzionej profesjonalności, certyfikowane przez stowarzyszenia branżowe, które przyjmowałyby również odpowiedzialność za uczciwość danej propozycji.

3.2.8.2

Ocena ryzyka związanego z nieruchomościami. Komitet uważa, że oprócz dokonania wyceny nieruchomości należy również określić zmienność stwierdzonej wartości, tak by lepiej ocenić gwarancję oferowaną przez nieruchomość. W związku z tym Komitet proponuje wykorzystanie instrumentów, którymi posługują się już podmioty rynku finansowego, i które zostały w dużej mierze przyjęte w innych przepisach wspólnotowych, takich jak na przykład wartość narażona na ryzyko (5).

3.2.9

Zajęcie obciążonych nieruchomości . Jeżeli finansowanie hipoteczne dzieli się na kredyt za nieruchomość oraz kredyt dla kredytobiorcy, to konieczne jest również rozróżnienie beneficjenta finansowego danej nieruchomości od właściciela, który udziela gwarancji formalnej.

3.2.10

Obowiązujące przepisy . Komitet uważa, że sposobność dokonania korzystnego wyboru spośród różnych możliwości, jakie oferują przepisy cywilne i podatkowe krajów Unii, jest siłą napędową integracji rynku, która w innym razie byłaby niemożliwa do przeprowadzenia.

3.2.10.1

W związku z tym Komitet zasadniczo popiera utrzymanie różnych przepisów istniejących w państwach członkowskich, jednocześnie umożliwiając kontrahentom wybór takiego przepisu, który przyczyni się do obniżenia całkowitego kosztu operacji finansowania, tak jak przewiduje już konwencja rzymska (6).

3.2.11

Lichwiarskie stopy oprocentowania . W tej kwestii Komitet potwierdza opinię wyrażoną już w przeszłości, szczególnie co się tyczy ogromnych trudności z dokładnym określeniem lichwiarskiego poziomu stopy oprocentowania przy zastosowaniu systemów prawnych przyjętych w odniesieniu do tzw. kredytu konsumpcyjnego. Niemniej Komitet podkreśla, że najlepszą ochroną przed lichwiarstwem jest informacja i proponuje ustanowienie instrumentów komunikacji na szeroką skalę, dotyczącej przedziałów premii za ryzyko, stosowanych w odniesieniu do różnych kategorii ryzyka ponoszonego przez kredytobiorców.

3.2.12

Refinansowanie kredytu hipotecznego . Komitet jest zdania, że stanowisko wyrażone w białej księdze mające na celu rozróżnienie zasad refinansowania na podstawie subiektywnego charakteru pośredników (czyniąc rozróżnienie między pośrednikami bankowymi i niebankowymi) jest zbyt łatwe do obejścia.

3.2.12.1

Instytucje niebankowe i usługowe . Pożyczki hipoteczne powinny być zawsze udzielane przez uregulowaną i kontrolowaną instytucję. Wsparcie i pomoc ze strony pośredników (na przykład w zakresie doradztwa) są dozwolone, pod warunkiem że udzielają ich odpowiednio wyspecjalizowane instytucje, nawet jeżeli nie są one instytucjami kredytowymi.

4.   Propozycje Komitetu, które należy rozwinąć

4.1

Ostatni kryzys w USA dotyczący kredytów hipotecznych o obniżonej wiarygodności tzw. subprime dowiódł, że zmienność cen nieruchomości w połączeniu z praktyką mało wnikliwej oceny ryzyka dotyczącego danego klienta w przypadku niepłacenia zbyt wysokich rat w stosunku do wartości nieruchomości stanowiącej zabezpieczenie kredytu, może wywołać tak poważny kryzys finansowy, że zdestabilizuje cały system. Każde działanie na szczeblu wspólnotowym powinno zatem uwzględniać to doświadczenie, a także uwagi przytoczone w poprzednim punkcie.

4.2

Wprowadzenie ewentualnego 28. systemu regulacji kredytu hipotecznego, który uzupełniałby systemy już występujące w państwach członkowskich, tak jak sugeruje biała księga, mogłoby zatem pomóc w większej integracji rynku wspólnotowego kredytów hipotecznych, zwiększając tym samym możliwości wyboru dla kontrahentów, nie tworząc jednakże warunków do niestabilności systemu finansowego uwidocznionych przez kryzys kredytów subprime.

4.3

Zdarza się, że na decyzję o zakupie nieruchomości, zwłaszcza mieszkaniowej, wpływają częściowo czynniki emocjonalne (subiektywne), które nie mają nic wspólnego z prawidłową i racjonalną wyceną nieruchomości (obiektywną). Zatem, by być skutecznymi, wszelkie działania Komisji zmierzające do uregulowania kredytu hipotecznego muszą uwzględniać kontekst odniesienia (obiektywny lub subiektywny).

4.4

Przydatne byłoby opracowanie propozycji, którą Komitet mógłby pogłębić, dotyczącej przyjęcia schematu interpretacji kredytu hipotecznego, który dzieliłby każdą operację finansową na portfel składający się z dwóch części pasywnych:

finansowania nieruchomości (zabezpieczonego aktywami), którego wartość określają cena rynkowa oraz ewentualna zmienność wartości nieruchomości;

finansowania celu (pożyczka osobista), którego wartość określają zdolność oraz perspektywy ekonomiczno-finansowe kontrahenta.

4.5

Przyjęcie systemu dwuskładnikowego kredytu hipotecznego (twin-mortgage) może przynieść między innymi takie korzyści (które należy zweryfikować, dokonując bardziej dogłębnej analizy):

uproszczenie oceny czynników ryzyka związanych z bardziej racjonalną częścią operacji (finansowanie zabezpieczone aktywami) w porównaniu z częściami wynikającymi ze zdolności płatniczej kredytobiorcy (celowe finansowanie osobiste);

możliwość stosowania przejrzystych cen w różnych sytuacjach ryzyka, które cechują te dwa składniki operacji finansowej (obiektywne finansowanie nieruchomości i subiektywna pożyczka osobista);

ograniczenie negatywnych skutków dla systemu finansowego w wypadku braku płatności ze strony nadmiernej liczby kredytobiorców, w przeciwieństwie do niedawnych konsekwencji ponoszonych przez rynek finansowy (tzw. kryzysu kredytowego subprime).

4.6

Komitet ma nadzieję, że Komisja jak najszybciej zakończy tę procedurę, wykazując się większą determinacją i tworząc warunki ku temu, by rozdzielenie aspektów instytucjonalnych mogło być podstawą do zapoczątkowania ewentualnego 28. systemu.

Bruksela, 9 lipca 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  Dz.U. C 65/13 z 17.3.2006, sprawozdawca: Umberto BURANI.

(2)  Dz.U. C 65 z 17.3.2006, s. 113, sprawozdawca: Umberto BURANI.

(3)  Por. załącznik 2 do białej księgi, oficjalne sprostowanie i s. 5 wersji angielskiej.

(4)  Por. załącznik 2 do białej księgi, pkt 8.

(5)  Por. dyrektywa w sprawie usług inwestycyjnych znana jako MiFID „Rynki instrumentów finansowych” nr 2004/39/WE przyjęta 21 kwietnia 2004 r., została opublikowana w Dzienniku Urzędowym i weszła w życie 30 kwietnia 2004 r.

(6)  Por. COM(2005) 650 z 15 grudnia 2005 r.


3.2.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 27/22


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie „Przemiany w sektorze budownictwa w Europie”

(2009/C 27/05)

Dnia 6 grudnia 2007 r. Margot WALLSTRÖM, wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej i komisarz ds. stosunków instytucjonalnych i strategii komunikowania oraz Günter VERHEUGEN, wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej i komisarz ds. przedsiębiorstw i przemysłu, zwrócili się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego o opracowanie opinii rozpoznawczej w sprawie:

przemian w sektorze budownictwa w Europie

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię dnia 13 czerwca 2008 r. Sprawozdawcą był Bernard HUVELIN.

Na 446. sesji plenarnej w dniach 9–10 lipca 2008 r. (posiedzenie z dnia 10 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 57 głosami — 2 osoby wstrzymały się od głosu — następującą opinię.

1.   Wnioski

1.1

W przeciwieństwie do tego, co niektórzy mogliby sądzić, przyszłość przemysłu budowlanego zależeć będzie w mniejszym stopniu od wyasygnowanych środków publicznych (nawet jeśli zwiększenie ciągłości programowania byłoby niewątpliwym plusem), a w większym stopniu od zdolności właściwych organów do rozwijania ram prawnych, które stosowałyby się do wszystkich i które umożliwiałyby zwiększenie przejrzystości konkurencji i lepsze wykorzystanie potencjału i wiedzy specjalistycznej przedsiębiorstw różnej wielkości.

1.2

Mając powyższe na uwadze, w niniejszej opinii zaleca się przede wszystkim:

wprowadzenie rozporządzeniem, w jak najkrótszym czasie, ujednoliconych procedur przetargowych, dzięki którym klienci, szczególnie z sektora publicznego, otrzymaliby możliwie najszerszy i jak najbardziej zrozumiały wachlarz możliwości, z którego mogliby wybrać instrument kontraktowy najbardziej odpowiadający ich wymaganiom;

otwarcie dla pracowników sektora budownictwa możliwości prawnych, które pozwoliłyby im na wniesienie istotnego wkładu w realizację wyzwań związanych z rozwojem zrównoważonym: małe i duże przedsiębiorstwa są dzisiaj gotowe zmierzyć się zwycięsko z tym wyzwaniem dzięki takim rozwiązaniom, jak uwzględnienie kosztu całkowitego, udział w partnerstwach publiczno-prywatnych niezależnie od ich wielkości oraz finansowanie oparte na przewidywanych wynikach;

poprawę wizerunku sektora budownictwa, tak aby zainteresować nim uczącą się młodzież i rozwiązać problem niedostatecznego napływu nowych pracowników;

położenie większego nacisku na szkolenia w zawodach, które stanowią dużą część europejskiego rynku pracy niezagrożonego delokalizacją;

wspieranie zrównoważonego budownictwa w UE;

utrzymanie zdrowego otoczenia gospodarczego oraz warunków zatrudnienia, które są wyrazem poszanowania potrzeb ludzi w krajach, w których pracują;

wspieranie konkurencyjności europejskiej.

1.3

Tylko pod tym warunkiem możliwe będzie przygotowanie się na prawdopodobne rychłe pojawienie się konkurencji spoza Europy.

2.   Tło i wprowadzenie

2.1

W piśmie z dnia 6 grudnia 2007 r. komisarze europejscy Margot Wallström i Günter Verheugen zwrócili się do EKES-u, w ramach realizacji agendy lizbońskiej, o sporządzenie opinii rozpoznawczej w celu zbadania, czy regulacje obowiązujące w sektorze budownictwa i w sektorze usług dla przedsiębiorstw „są spójne, czy uwzględniają one aktualne i przyszłe przemiany oraz w jakim stopniu konieczne byłoby dokonanie uproszczenia, racjonalizacji i modernizacji prawodawstwa w tej dziedzinie. Należy w tym miejscu podkreślić, że opinia nie powinna ograniczyć się do analizy przepisów bezpośrednio dotyczących wspomnianych sektorów, lecz powinna odnieść się do wszelkich innych przepisów prawnych wpływających na rozwój tychże sektorów (ochrona zdrowia, bezpieczeństwo i higiena pracy, ochrona środowiska naturalnego itp.) oraz uwzględnić uzasadnione interesy tych sektorów”.

2.2

Należy zatem przeprowadzić rygorystyczną i metodyczną analizę wszystkich kwestii podniesionych we wniosku o sporządzenie opinii, ponieważ zakres opracowania jest bardzo szeroki. W przeszłości kwestie te były przedmiotem licznych całościowych opracowań zleconych przez Komisję różnym ekspertom zewnętrznym.

2.3

Niemniej niniejsza opinia ograniczy się do analizy aspektów zasygnalizowanych przez wnioskodawcę, a mianowicie zmian lub uproszczeń aktów prawnych lub przepisów mających zastosowanie do sektora budownictwa i prowadzących do poprawy warunków jego funkcjonowania i rozwoju w ramach strategicznej i obiektywnej wizji tego sektora.

2.4

W niniejszej opinii przywołano zatem pewne istotne dane dotyczące sektora budownictwa, które pozwalają przedstawić zawody związane z budownictwem wraz z ich typowymi ograniczeniami w odpowiednim kontekście.

3.   Miejsce sektora budownictwa w gospodarce europejskiej

3.1

Wskaźniki dotyczące sektora budownictwa: 2006 r., UE-27, 2.7 miliona przedsiębiorstw

 

2006

Udział wartości dodanej brutto w budownictwie w ogólnym PKB

10,5 %

Udział wynagrodzeń pracowniczych w budownictwie w wartości dodanej brutto tego sektora

54,5 %

Udział nakładów brutto na środki trwałe w sektorze budownictwa w nakładach brutto na środki trwałe we wszystkich sektorach

50,5 %

Udział całkowitego zatrudnienia w sektorze budownictwa w całkowitym zatrudnieniu we wszystkich sektorach (1)

2 %

3.2   Przypomnienie pewnych faktów

3.2.1

Budownictwo jest działalnością niepodatną na delokalizację, a zatem ma ono znaczący wpływ na przyszłe tendencje we wzroście gospodarczym w Europie i jej strukturę przemysłową.

3.2.2

Z uwagi na samą strukturę swej produkcji i konieczność dysponowania stałymi lokalizacjami rozmieszczonymi we wszystkich krajach i silnie zakorzenionymi w życiu społeczności lokalnych, budownictwo odgrywa rolę społeczną i obywatelską, którą należy mieć na uwadze i wspierać.

3.2.3

Wreszcie budownictwo powinno odgrywać ważną rolę we wszystkich działaniach związanych z rozwojem zrównoważonym:

jako niezbędny podmiot realizujący inwestycje w tym kontekście (mieszkania — ogólnie budynki — transport — produkcja energii etc.);

poprzez dostosowanie metod wykonawstwa, w tym sektora materiałów, do potrzeb i wymogów rozwoju zrównoważonego.

3.2.4

Przedstawienie ogólnego obrazu omawianego sektora działalności nie byłoby kompletne bez przypomnienia, że pomimo znaczących wysiłków podejmowanych przez ten sektor przez ponad 30 lat, obraz zawodów związanych z budownictwem pozostaje częściowo negatywny. W niniejszej opinii należy odnieść się do tej kwestii, ponieważ:

wpływa ona w niektórych krajach na sformułowania dotyczące warunków realizacji zamówień publicznych i na podejście do pracy nielegalnej;

stwarza niewątpliwe trudności w zakresie zatrudniania ludzi młodych (bezpośrednia atrakcyjność zawodu) i w ich szkoleniu (nieufny stosunek ogólnego systemu edukacji do sektora budownictwa).

3.2.5

Sama natura tych zawodów, zarówno jeśli chodzi o potrzeby klientów, jak i o różne wymagania techniczne sprawia, że rynek budownictwa jest i jeszcze długo pozostanie bardzo podzielony, co zawsze prowadzić będzie do współistnienia obok siebie rzemieślników oraz małych, średnich i dużych przedsiębiorstw.

W tym kontekście należy zrewidować postrzeganie budownictwa przez pryzmat dużych przedsiębiorstw angażujących się jedynie w duże projekty zważywszy, że prace o wartości jednostkowej przekraczającej 20 mln euro reprezentują jedynie 2-5 % całego rynku budownictwa.

3.2.6

Z tego względu duże grupy europejskie, często bardzo widoczne na rynkach światowych, stanowią w większości „federacje” małych i średniej wielkości przedsiębiorstw, silnie zakorzenionych w społecznościach lokalnych i działających w tym samym środowisku konkurencyjnym co lokalne struktury niezależnych MŚP.

3.2.7

Duże europejskie podmioty tego sektora zazwyczaj rozwinęły się według innego modelu niż tzw. model amerykański, to znaczy poprzez opracowanie sposobów utrwalania i rozwijania we własnym zakresie wiedzy specjalistycznej i opierania się na własnej pomysłowości oraz poprzez uczestnictwo w fazie koncepcyjnej.

3.2.8

To dzięki temu podejściu przedsiębiorstwa europejskie wypracowały sobie miejsce na rynkach światowych. Model ten, oparty na łączeniu koncepcji i realizacji, nie jest wyłączną domeną dużych przedsiębiorstw, ale może i powinien stosować się do przedsiębiorstw różnej wielkości.

4.   Pewne podstawowe zasady

4.1

Wyzwaniem, któremu musi sprostać niniejsza opinia rozpoznawcza, opracowana na wniosek Komisji Europejskiej, powinno być, oprócz uproszczenia prawodawstwa, zaproponowanie podjęcia działań umożliwiających:

rzeczywistą przejrzystość procedur przetargowych i równość szans;

przejście od kultury podejrzliwości, będącej dziedzictwem odległej przeszłości, do kultury zaufania i partnerstwa;

uwzględnienie najbardziej korzystnej pod względem ekonomicznym oferty (najlepszego oferenta) oraz kosztów całkowitych całego cyklu realizacji robót;

zagwarantowanie praw własności intelektualnej;

określanie w ramach przetargów minimalnych warunków pracy oraz kontrolę ich przestrzegania i nakładanie kar za ich naruszanie;

zmniejszanie obciążeń administracyjnych poprzez ograniczanie w największym możliwym stopniu uregulowań prawnych i procedur, przy jednoczesnym zachowaniu aspektów bezpieczeństwa oraz podstawowych praw i obowiązków stron umowy.

4.2

Z wyjątkiem kwestii fluktuacji wielkości rynków, która nie wchodzi w zakres omawianej opinii, powyżej wymienione różne elementy, które należałoby uwzględnić w przepisach, powinny umożliwić normalny rozwój podmiotów sektora budowlanego, zgodnie ze spójną polityką społeczną (zatrudnienie — zabezpieczenie socjalne — wynagrodzenia etc.). Powinny one również uczynić go bardziej atrakcyjnym dla różnych zainteresowanych podmiotów (młodych rodziców, nauczycieli etc.).

5.   Główne propozycje

5.1

Proponujemy, by właściwe organy skupiły swoje wysiłki na następujących kluczowych elementach:

ujednoliceniu i uproszczeniu procedur udzielania zamówień publicznych tak, by zagwarantować jednoczesną przejrzystość oraz optymalizację środków oraz kompetencji;

promowaniu innowacyjności, zwłaszcza poprzez uregulowanie kwestii własności intelektualnej pomysłów oraz ich wariantów;

szkoleniu pracowników, zarówno wstępnym, jak i w ciągu całej kariery zawodowej;

przyczynieniu się do zmiany wizerunku tego sektora zawodowego oferującego miejsca pracy młodym ludziom;

przepisach socjalnych regulujących warunki zatrudnienia oraz najlepsze praktyki w zakresie BHP;

szeroko rozumianym rozwoju zrównoważonym, w której to kwestii przedsiębiorstwa budowlane powinny odegrać zasadniczą rolę oraz podejmować nowe obowiązki.

5.2   Ujednolicenie i uproszczenie procedur udzielania zamówień publicznych

5.2.1

Proponujemy następujące kierunki działań:

przekształcenie obecnych dyrektyw w zakresie zamówień publicznych w rozporządzenia w celu rzeczywistego ujednolicenia procedur na szczeblu europejskim, a także zapewnienia równych warunków konkurencji;

bardziej systematyczne preferowanie najlepszych, a nie najtańszych oferentów;

stworzenie ściślejszych ram dialogu konkurencyjnego dla podmiotów zamawiających tak, by stał się on autentyczną procedurą optymalizacji, a nie systematycznego wykradania pomysłów oraz własności intelektualnej;

zachęcanie do stosowania podejścia „od koncepcji do realizacji” pozwalającego łączyć, poczynając od fazy koncepcyjnej, specjalistyczną wiedzę przedsiębiorstw z talentem pomysłotwórczym;

stosowanie na szerszą skalę kontraktów globalnych (dla prac budowlanych i konserwatorskich lub PPP), by sprostać wyzwaniom związanym z rozwojem zrównoważonym;

przygotowanie i zorganizowanie adekwatnej odpowiedzi na próby dumpingu podejmowane przez niektóre kraje na rynkach europejskich;

wprowadzeniu w życie rzeczywistej harmonizacji norm i rozwiązań technicznych w celu usunięcia krajowych barier technicznych i skonsolidowania rynku europejskiego;

uwzględnianie potrzeb małych i średnich przedsiębiorstw, tak aby umożliwić im trwałe funkcjonowanie i utrzymanie zatrudnienia oraz aby uniknąć zbytniego rozwarstwienia tego sektora.

Jeżeli chodzi o tę całą listę, trzeba wyraźnie zaznaczyć, że formułując wnioski o pewne zmiany w istniejących przepisach nie oczekuje się odpowiedzi polegającej na narzuceniu z góry gotowych rozwiązań, ale pragnie się, by inwestorzy dysponowali swego rodzaju kompletnym „zestawem narzędzi”, z której mogliby wybrać rozwiązanie odpowiednie do ich potrzeb.

5.2.2

Wszystkie te modyfikacje lub przystosowania powinny wspierać przejrzyste i równe warunki gry między strukturami prywatnymi, publicznymi lub quasi-publicznymi i jednoznacznie stwierdzać, że wykonywanie wszelkich prac wymagających świadczeń finansowych musi być poprzedzone procedurą przetargową i zawarciem formalnej umowy.

5.3   Innowacyjność i własność intelektualna

5.3.1

Specyficzną charakterystyką sektora budownictwa jest to, że jego produkty są zawsze „prototypami”. Stwarza to potrzebę przyjęcia prawodawstwa europejskiego chroniącego własność intelektualną i uwzględniającego szczególne cechy pomysłów mających podlegać ochronie: a mianowicie, że powstają one w odpowiedzi na konkretne zaproszenie do składania ofert i że niekoniecznie będą się systematycznie powtarzać. Należy przyjąć konkretne przepisy prawne na szczeblu europejskim, które chroniłyby myśl techniczną w procesie konkurencji i przyznawały oferentom określone prawa.

5.4   Szkolenie

5.4.1

W większości państw członkowskich pracownicy sektora budownictwa dość powszechnie twierdzą, że generalnie krajowe systemy kształcenia tylko w niewielkim stopniu odpowiadają na potrzeby ich zawodu, a uwaga ta dotyczy wszystkich szczebli nauczania. Dlatego, o ile powinno się ulepszyć relacje między zawodami a krajowymi systemami edukacyjnymi, to należałoby również stwarzać zachęty na szczeblu europejskim, które mogłyby polegać na:

wspieraniu prawodawstwa w dziedzinie szkoleń w sektorze budownictwa i robót publicznych (uznawanie i równoważność certyfikatów szkoleniowych na wszystkich szczeblach);

przyczynianiu się do rzeczywistego podnoszenia wartości zasobów ludzkich poprzez propagowanie kształcenia ustawicznego — zważywszy, że trudna sytuacja w budownictwie jest powszechnie znana, sektor ten jest źle postrzegany przez młodych ludzi, a ponadto oferuje niewielkie możliwości awansu; w sektorze budownictwa odpowiednie przygotowanie jest niezwykle ważne, ponieważ wymagane są szerokie, a nawet bardzo szerokie kwalifikacje, co wiąże się z solidnymi podstawami; kwalifikacje pracowników powinny być następnie podnoszone przez przedsiębiorstwa poprzez zapewnianie dostępu do regularnych szkoleń, a tym samym do awansów;

powszechnym wprowadzeniu systemu szkoleniowego typu „Erasmus” kształcącego na różnych szczeblach w zawodach związanych z europejskim sektorem budownictwa i robót publicznych, korzystając z doświadczeń zdobytych w działaniach na bardzo małą skalę (dzięki wsparciu EFS w trzech gałęziach: malarstwie, kamieniarstwie i renowacji zabytków);

rozwijaniu europejskich szkół wyższych kształcących w zawodach sektora budownictwa i robót publicznych oraz wspieraniu uznawania europejskiego tytułu czeladnika;

rozwijaniu szkół kształcących w kierunku nadzoru robót budowlanych w Europie tak, by klienci przedsiębiorstw, którzy reprezentują sektor publiczny i prywatny, mieli lepszą wiedzę o kontraktach i o sposobach działania przedsiębiorstw;

tworzeniu europejskich międzybranżowych wyższych uczelni zawodowych;

wspieraniu europejskich kwalifikacji (np. znajomości języków).

5.5   Przepisy socjalne oraz BHP

5.5.1

Bieżące przepisy mają bardzo pozytywny i znaczący wpływ na warunki pracy w budownictwie. Niemniej należałoby:

wspierać wymianę najlepszych wzorców postępowania dotyczących aspektów BHP;

zwalczać nielegalne zatrudnienie poprzez wprowadzenie w życie instrumentów europejskich (konsultacja i wspólna sieć banków danych, identyfikatory i systemy identyfikacji pracowników), sankcji oraz odpowiedniego opodatkowania (na przykład obniżonej stawki VAT);

ułatwiać wprowadzanie w życie rozporządzenia REACH;

ułatwiać przepływ pracowników z jednoczesnym unikaniem dumpingu socjalnego (zaakceptowanie formalności, które już zostały wprowadzone w państwach członkowskich w odniesieniu do delegowania) i umożliwiać pracownikom europejskim powrót do kraju pochodzenia;

zapewnić możliwość egzekwowania kar pieniężnych we wszystkich państwach UE;

przyjąć, że podstawą dla każdego rodzaju mobilności pracowników musi być akceptacja warunków państwa, w którym wykonuje się pracę.

5.6   Rozwój zrównoważony

5.6.1

W obliczu globalnych wyzwań, w tym tych związanych ze zmianami klimatycznymi, pracownicy sektora budownictwa mają, jak już wspominano, znaczącą rolę do odegrania. Dziś są gotowi przyjąć za nią odpowiedzialność i wnieść wartość dodaną na rynek europejski, w ramach istniejących przepisów i zachęt. Są również gotowi przekazywać swą specjalistyczną wiedzę w innych częściach świata, tam gdzie wiadomo, że wysiłki, które należałoby podjąć są ogromne, a zarazem konieczne, by skutki podjętych działań były odczuwalne dla wszystkich.

5.6.2

W tym celu należałoby:

wprowadzić do europejskich przepisów dotyczących zamówień publicznych podejście oparte na kosztach całkowitych (w trakcie całego trwania inwestycji) i zdefiniować najlepszego oferenta, być może w oparciu o kryterium „rozwoju zrównoważonego”. Powinno to umożliwić podmiotom zamawiającym pełne uwzględnienie wymiaru „rozwoju zrównoważonego” w procedurze selekcji;

wspierać procedury związane z partnerstwem publiczno-prywatnym, które z racji swej istoty łączą koncepcję, realizację i konserwację, i które mogą być najlepszym środkiem optymalizującym koncepcję kosztów całkowitych;

dokonać przeniesienia określonych środków pomocowych poprzez ich skoncentrowanie, we wszystkich państwach członkowskich, na ogromnym zadaniu renowacji infrastruktury energetycznej;

promować duże kompleksowe projekty dotyczące robót publicznych i renowacji budynków publicznych;

wspierać rozwój i promocję dzielnic ekologicznych (stworzyć oznakowanie wspólnotowe, opracować zachęty finansowe itd.).

5.6.3

Zarówno w sektorze budownictwa, jak i w sektorze transportu gdy przedsiębiorstwa mają możliwość udziału w całym łańcuchu „koncepcja-realizacja-utrzymanie”, są w stanie wnieść znaczny wkład, między innymi w zakresie zapewnienia finansowania potrzebnych operacji, ze względu to, że potrafią zarządzać całkowitymi kosztami i finansować inwestycje przyszłą oszczędnością energii.

5.7   MŚP w sektorze budownictwa

5.7.1

Problemem małych i średnich przedsiębiorstw w sektorze budownictwa nie jest tak naprawdę dostęp do określonego rodzaju rynku, tak jak ma to miejsce w przypadku innych rodzajów działalności (patrz pkt 3.2.5 powyżej).

5.7.2

Z tego względu przedstawiciele omawianego sektora słusznie uznają, że rozumowanie w kategorii „kontyngentów” — wspierane przez niektórych, ale odrzucane przez władze europejskie — jest nieuzasadnione; zwłaszcza, że rzeczywiste dane liczbowe we wszystkich państwach europejskich znacząco przekraczają liczby przytaczane przez jedną, jak i drugą stronę.

5.7.3

Kwestie MŚP, poza zagadnieniami uwzględnionymi w Small Business Act, należy więc dodatkowo uregulować poprzez:

inteligentne rozwiązania w zakresie transferu przedsiębiorstw;

rozwiązania w zakresie wsparcia, wzajemnego świadczenia usług lub środków finansowych umożliwiających ustanowienie równych reguł gry bez zakłócania konkurencji, szczególnie dotyczące dostępu MŚP do złożonych przedsięwzięć (PPP i zrównoważony rozwój);

rozwiązania mające na celu ułatwienie dostępu MŚP do standaryzacji i norm.

Bruksela, 10 lipca 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  Zatrudnienie w sektorze budownictwa stanowi 30,4 % zatrudnienia w przemyśle — źródło: Eurostat i FIEC.


3.2.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 27/26


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie rozwoju sektora usług dla przedsiębiorstw w Europie

(2009/C 27/06)

Dnia 6 grudnia 2007 r. Margot Wallström, wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej i komisarz ds. stosunków instytucjonalnych i strategii komunikacji, oraz Günter Verheugen, wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej i komisarz ds. przedsiębiorstw i przemysłu, zwrócili się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego o opracowanie opinii rozpoznawczej w sprawie

rozwoju sektora usług dla przedsiębiorstw w Europie.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 11 czerwca 2008 r. Sprawozdawcą był Edwin CALLEJA.

Na 446. sesji plenarnej w dniach 9 i 10 lipca 2008 r. (posiedzenie z 9 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 135 do 2 — 12 osób wstrzymało się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Wprowadzenie

1.1

Margot Wallström, wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej i komisarz ds. stosunków instytucjonalnych i strategii komunikacji, oraz Günter Verheugen, wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej i komisarz ds. przedsiębiorstw i przemysłu, zwrócili się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego o opracowanie opinii rozpoznawczej w sprawie usług dla przedsiębiorstw poprzez uzupełnienie i dalszą analizę na podstawie poprzedniej opinii (1) dotyczącej usług dla przedsiębiorstw i przemysłu.

1.1.1

W niniejszej analizie należy uwzględnić ogromne znaczenie, jakie Komisja Europejska przykłada do strategii lizbońskiej, mającej na celu ochronę i umacnianie konkurencyjności przemysłu europejskiego poprzez zarządzanie procesem zmian w sposób zgodny z europejską strategią zrównoważonego rozwoju oraz na poziomie społecznym poprzez zachęcanie do wyłaniania reprezentatywnych partnerów społecznych do uczestnictwa w negocjacjach na odpowiednim szczeblu.

1.1.2

Realizacja tych celów musi przebiegać równolegle do upraszczania ram prawnych dla przemysłu, co jest priorytetem politycznym stanowiącym jedno z głównych założeń polityki przemysłowej Komisji.

1.1.3

Ponadto tę politykę przemysłową cechuje zintegrowane podejście, w ramach którego uwzględnia się potrzeby różnych sektorów.

2.   Streszczenie wniosków i zaleceń

2.1   Uznanie znaczenia sektora usług dla rozwoju gospodarczego i społecznego

EKES dostrzega naglącą potrzebę wprowadzenia realnych zmian oraz położenia większego nacisku na usługi, które nie powinny być dłużej traktowane wyłącznie jako dodatek do przemysłu wytwórczego. Społeczeństwo doświadcza ogromnych przemian, a usługi są ich kluczowym elementem. Dlatego też Komisja Europejska musi uwzględnić te zmiany i przywiązywać do nich większą wagę.

2.2   Priorytety działania

Zważywszy na szeroki zakres potencjalnych działań w obszarach polityki związanych z usługami dla przedsiębiorstw, hierarchizacja tych działań odgrywa najistotniejsze znaczenie. Należy pilnie poczynić postępy w zakresie dziesięciu celów kluczowych wyszczególnionych we wspólnotowym programie lizbońskim na lata 2008–2010. Mają one bezpośredni lub pośredni wpływ na przyszły rozwój usług. Zdaniem EKES-u należy ustalić następującą hierarchię wspomnianych działań:

Wdrażanie polityki usług dla przedsiębiorstw i grupa wysokiego szczebla. Zaleca się utworzenie grupy wysokiego szczebla ds. usług dla przedsiębiorstw, która byłaby odpowiedzialna za bardziej szczegółową analizę tego sektora, weryfikację istniejących zasad polityki w celu określenia i oceny najbardziej efektywnych i skutecznych narzędzi w odniesieniu do usług dla przedsiębiorstw, a także za opracowanie konkretnych działań w celu wypełnienia najpoważniejszych luk i zaspokojenia podstawowych potrzeb. Należy zwrócić szczególną uwagę na niezwykle zróżnicowany charakter poszczególnych podsektorów usług dla przedsiębiorstw w celu zidentyfikowania tych, które wymagają najdalej idących zmian, oraz określenia, na jakim szczeblu (regionalnym, krajowym, unijnym) należy podjąć działania.

Polityka rynku pracy w sektorze usług dla przedsiębiorstw. Ze społecznego punktu widzenia na poziomie sektora potrzeba dogłębnej analizy wyzwań wynikających z powstawania nowych form zatrudnienia wskutek interakcji pomiędzy usługami dla przedsiębiorstw a przemysłem wytwórczym. Analiza taka musi obejmować edukację, szkolenia i uczenie się przez całe życie, a także warunki zatrudnienia pracowników, włącznie z tymi, którzy biorą udział w procesach outsourcingu. Realizacja tego celu wymaga zachęcania do dialogu społecznego na szczeblu sektorowym. W tym kontekście należy opracować program rozmów na temat konkretnych zmian w zakresie warunków pracy i możliwości zatrudnienia w wyniku przemian strukturalnych oddziałujących na sektor usług dla przedsiębiorstw.

Usługi dla przedsiębiorstw w polityce innowacji. Należy wyraźnie promować programy badań i rozwoju oraz programy i działania ukierunkowane na innowacje w zakresie usług. Takie obszary, jak usługi dla przedsiębiorstw oparte na wiedzy specjalistycznej (KIBS) oraz zarządzanie innowacją wymagają większej uwagi.

Rozwój standardów usług dla przedsiębiorstw. Należy zachęcać przedsiębiorstwa do uczestnictwa w tworzeniu standardów poprzez samoregulację po szczegółowych konsultacjach z użytkownikami usług dla przedsiębiorstw. Istotna jest pomoc Europejskiego Komitetu Normalizacyjnego i jego stowarzyszonych z nim organizacji (otwarta platforma) w rozpowszechnianiu efektów skutecznej innowacji, zwłaszcza poprzez szybkie osiąganie nieformalnego konsensusu.

Promowanie nauki o usługach jako nowej dyscypliny edukacji i szkoleń.

Rynek wewnętrzny i jego regulacja prawna, która ma wpływ na usługi dla przedsiębiorstw. EKES określił listę obszarów, które wymagają działań w celu uproszczenia, wyjaśnienia i zmniejszenia obciążeń regulacyjnych, oczywiście bez jednoczesnego obniżania obowiązujących wymogów w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz reprezentacji pracowniczej. Wśród innych kwestii wymienia się fakt, że nie przeprowadzono oceny wpływu dyrektywy usługowej na usługi dla przedsiębiorstw oraz że problem ten zasługuje na zaangażowanie znaczących sił, zwłaszcza po transpozycji dyrektywy do ustawodawstwa krajowego. Podejmowane działania powinny obejmować określenie możliwych przyszłych działań na rzecz bardziej otwartego handlu i konkurencyjności na rozszerzonym rynku wewnętrznym UE.

Dalsza poprawa jakości danych statystycznych dotyczących usług dla przedsiębiorstw. Zaleca się, by państwa członkowskie zacieśniły współpracę w celu poprawy jakości danych statystycznych dotyczących usług dla przedsiębiorstw, zwłaszcza, by zapewnić dokładniejsze informacje na temat osiąganych wyników oraz oddziaływania na gospodarkę poszczególnych państw członkowskich. Dane te są niezbędnym narzędziem, jeżeli rządy państw członkowskich wspierać mają rozwój tego sektora. Ostatnie zmiany w rozdziale 74 statystycznej klasyfikacji działalności gospodarczej we Wspólnocie Europejskiej (NACE) wciąż nie wystarczą do zapewnienia poziomu szczegółowości niezbędnego do wychwycenia znaczących danych dotyczących usług dla przedsiębiorstw.

3.   Uwagi ogólne

3.1

Kontekst. W opinii z inicjatywy własnej EKES-u przyjętej we wrześniu 2006 r. (CCMI/035) proponowano zwrócenie większej uwagi na usługi dla przedsiębiorstw ze względu na ich wkład w funkcjonowanie przemysłu wytwórczego w Europie. W opinii tej wyjaśniono interakcje pomiędzy usługami a produkcją oraz wpływ na wyniki społeczne i gospodarcze w zakresie zatrudnienia, wydajności i konkurencyjności. Stanowi ona punkt wyjścia niniejszego uzupełnienia i dalszej analizy usług dla przedsiębiorstw. Na wstępie niniejszej opinii należałoby zdefiniować usługi dla przedsiębiorstw jako określone działania usługowe, które — w swej roli pośredniczącej — mają wpływ na jakość i wydajność działań produkcyjnych poprzez uzupełnianie lub zastępowanie usług wewnętrznych (Rubalcaba i Kox, 2007). Definicja ta jest do pewnego stopnia spójna z klasyfikacją NACE wer. 1 (kody 72–74) oraz z nową wersją tej klasyfikacji (kody 69–74, 77–78, 80–82) i zestawieniem różnych kategorii usług. Wśród usług dla przedsiębiorstw wyróżnia się dwie główne kategorie:

usługi oparte na wiedzy specjalistycznej (np. usługi w zakresie oprogramowania i sprzętu komputerowego, doradztwo w dziedzinie zarządzania, rachunkowość, doradztwo prawne i podatkowe, marketing i badanie opinii publicznej, usługi techniczne i inżynieryjne, usługi dotyczące kadr oraz szkolenia zawodowe i rekrutacja);

usługi operacyjne (np. ochrona, sprzątanie, administracja i księgowość, rekrutacja pracowników czasowych, centra obsługi klienta, tłumaczenia ustne i pisemne).

Celem niniejszej opinii jest zwiększenie uznania tego sektora, umożliwienie mu niepohamowanego rozwoju i wspieranie starań o poprawę konkurencyjności gospodarki europejskiej na rynku światowym.

3.2

Znaczenie usług i usług dla przedsiębiorstw. Usługi zajmują coraz istotniejsze miejsce w oczach obywateli, fachowców, firm, regionów i krajów. Usługi w dużym stopniu zdominowały nowy popyt i podaż w systemach gospodarczych i społecznych. Jakkolwiek są one obecne w większości aspektów życia gospodarczego i społecznego, wiele rodzajów działalności usługowej wymyka się statystyce. Tradycyjny podział pomiędzy sektorami produkcji, jakkolwiek jest niekompletny i ukrywa istotne relacje wewnątrz sektorów gospodarki, umożliwia oszacowanie znaczenia najważniejszych rodzajów działalności gospodarczej. Znaczenie usług jako sektora gospodarki w Europie rośnie, przy czym ich udział w łącznym zatrudnieniu jest niższy (70 %) niż w Stanach Zjednoczonych (80 %) i wyższy niż w Japonii (67 %). Na wszystkich trzech obszarach podsektor usług dla przedsiębiorstw rozwijał się niezwykle dynamicznie, pociągając za sobą podobny wzrost udziału w łącznym zatrudnieniu. Przedsiębiorstwa, których podstawową działalnością jest świadczenie usług dla innych przedsiębiorstw, mają udział rzędu 10–12 % w łącznym zatrudnieniu i wartości dodanej. Jeśli uwzględni się usługi dla przedsiębiorstw świadczone jako działalność poboczna, udział w zatrudnieniu będzie znacznie większy. W Europie w roku 2004 krajami wiodącymi w gospodarce usług dla przedsiębiorstw były: obszar Beneluksu, Wielka Brytania, Francja i Niemcy. W latach 1995–2004 w niektórych krajach — Węgry, Polska, Austria, Łotwa i Malta — sektor usług dla przedsiębiorstw rozwinął się znacząco. Świadczy to o pewnej zbieżności między niektórymi krajami UE. W krajach tych badano wyłącznie zatrudnienie w firmach, których podstawową działalność stanowi świadczenie usług dla przedsiębiorstw. Większość z nich to małe i średnie przedsiębiorstwa.

3.3

Ocena rozwoju wydarzeń. EKES dokonał ponownej oceny sytuacji w świetle zmian, jakie zaszły od chwili opublikowania poprzedniej opinii Komitetu we wrześniu 2006 r. (CCMI/035) i z zadowoleniem stwierdził, że znaczenie usług dla przedsiębiorstw w branży produkcyjnej jest w większym stopniu uwzględniane w decyzjach Komisji:

Komunikat „Przegląd śródokresowy polityki przemysłowej. Wkład w strategię UE na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia” (2) wydany po opublikowaniu wyżej wspomnianej opinii EKES-u zaleca podjęcie działań w zakresie weryfikacji i analizy konkurencyjności sektorów usług oraz ich wpływu na konkurencyjność w przemyśle. W razie konieczności należy prowadzić dalszy monitoring sektorowy. Jego wynikiem powinna być identyfikacja wszelkich przeszkód uniemożliwiających poprawę konkurencyjności oraz wyeliminowanie potencjalnych problemów rynkowych, które mogłyby uzasadniać działania na rzecz rozwiązania określonych problemów w sektorze przemysłowym lub w sektorze usług. Komisja Europejska prowadzi tę pogłębioną analizę w bieżącym roku i powinna przedstawić jej wyniki pod koniec roku.

Opublikowanie w lipcu 2007 r. dokumentu roboczego służb Komisji zatytułowanego: „W kierunku europejskiej strategii wspierania innowacji w sektorze usług: wyzwania i zagadnienia kluczowe dla dalszych działań” (3), uruchomienie europejskiej platformy usług związanych z biznesem w lutym 2008 r. oraz przygotowywany obecnie komunikat w sprawie innowacji w usługach (spodziewany termin publikacji pod koniec 2008 r.) mogą łącznie stać się istotnym krokiem w kierunku prawdziwej integracji usług w ramach polityki innowacyjnej UE.

Przyjęcie dyrektywy dotyczącej usług na rynku wewnętrznym (4), którą należy wdrożyć do 28 grudnia 2009 r., stanowić będzie punkt zwrotny na drodze ku osiągnięciu faktycznego wewnętrznego rynku usług, o ile ustawodawstwo krajowe państw członkowskich zostanie dostosowane do przepisów dyrektywy z zapewnieniem zastosowania prawa pracy i odpowiednich układów zbiorowych kraju, w którym świadczona jest usługa. Zarówno firmy, jak i konsumenci będą mogli w pełni wykorzystać możliwości oferowane przez ten sektor. Inicjatywa ta powinna także zachęcić rynek usług dla przedsiębiorstw do eliminowania barier w zakresie handlu i inwestycji pomiędzy państwami UE oraz otworzyć nowe możliwości dla firm produkcyjnych, które będą mogły wybierać spośród liczniejszych, lepszych i tańszych usług. Nowe przewagi konkurencyjne w usługach dla przedsiębiorstw powinny zwiększyć poziom zatrudnienia, wydajność oraz wyniki gospodarcze.

3.4

Działania wspierające na rzecz usług dla przedsiębiorstw. Oprócz najważniejszych działań UE w celu promowania usług dla przedsiębiorstw w ramach polityki przemysłowej i innowacyjnej oraz potencjalnych skutków ubocznych dyrektywy dotyczącej rynku wewnętrznego, inne działania Komisji także pośrednio wspierają rolę usług dla przedsiębiorstw w sektorze produkcji:

Eurostat wdrożył obecnie nową wersję klasyfikacji NACE, aby wychwycić więcej danych dotyczących usług.

W wyniku połączenia centrów Euro Info oraz ośrodków przekazu informacji uruchomiona została sieć Enterprise Europe Network w celu promowania przedsiębiorczości i rozwoju przedsiębiorstw w UE, dzięki czemu zapewniono przedsiębiorcom ponad 500 punktów kontaktowych (5). Powinno to okazać się pomocne dla małych i średnich przedsiębiorstw, a tym samym dla dużej większości firm świadczących usługi dla przedsiębiorstw.

Od 2005 r. Komisja Europejska wydała wnioski dotyczące uproszczeń i redukcji obciążeń administracyjnych. Najnowsze wnioski z 2008 r. dotyczą przyspieszonej redukcji (6). To dobra wiadomość dla MŚP, które borykają się z niewspółmiernie dużym obciążeniem administracyjnym w stosunku do swych niewielkich rozmiarów.

Omówiono dokument Komisji „Wspólne zasady wdrażania modelu flexicurity” (7) oraz poczyniono postępy w ramach dialogu społecznego podjętego przez partnerów społecznych. Powinno to ułatwić ogólnoeuropejskie wdrożenie tej koncepcji przy jednoczesnym dostosowaniu jej do zróżnicowanych warunków panujących w poszczególnych państwach członkowskich. Model flexicurity wynegocjowany przez partnerów społecznych może być przydatny dla dynamicznych usług dla przedsiębiorstw, przy jednoczesnym promowaniu lepszych miejsc pracy o wyższej jakości. Aby UE sprostała wyzwaniom globalizacji, konieczne jest zaangażowanie partnerów społecznych.

Opublikowanie dokumentu komisji „Ku zwiększeniu wkładu normalizacji w innowacje w Europie” (8), który wśród innych inicjatyw promuje przyspieszenie współpracy ze strony przemysłu i innych zainteresowanych stron w zakresie rozwoju, wdrażania i stosowania standardów wspierających innowacje w związku ze zrównoważoną polityką przemysłową.

3.5

Podstawowe potrzeby sektora usług dla przedsiębiorstw. Mimo postępujących działań związanych z usługami, należy wziąć pod uwagę najistotniejsze braki i potrzeby. Istniejące w Europie ramy prawne są silnie ukierunkowane na przemysł wytwórczy, jakkolwiek to usługi stanowią zdecydowanie największy segment gospodarki i przyczyniają się do rozwoju wszelkich aspektów życia gospodarczego i społecznego.

3.5.1

Większość poziomych i sektorowych inicjatyw realizowanych w ramach polityki przemysłowej UE, zarówno na szczeblu krajowym, jak i unijnym, to działania zorientowane na przemysł wytwórczy, nieuwzględniające zasadniczego znaczenia wspierających go usług dla przedsiębiorstw. Dlatego istnieje pilna potrzeba opracowania zrównoważonej polityki unijnej, która doceni znaczenie usług dla przedsiębiorstw dla globalnej konkurencyjności europejskiego przemysłu produkcyjnego oraz gospodarki jako takiej. Inicjatywy poziome adresowane do sektorów gospodarki muszą być prawdziwie poziome oraz dostosowane do potrzeb firm i pracowników nowej gospodarki usług, w ramach której sektory przemysłu i usług są ze sobą nierozerwalnie związane, tworząc tym samym nowe możliwości dla gospodarki europejskiej na globalnym rynku dzięki wewnętrznej synergii. Wiele inicjatyw UE będących elementami polityki przemysłowej należy dostosować i zastosować do sektora usług. Dotyczy to takich zagadnień, jak w pełni efektywny wewnętrzny rynek usług, handel międzynarodowy, zasady pomocy publicznej, rynek pracy, instrumenty socjalne, szkolenia i polityka regionalna, badania i rozwój, innowacje, standaryzacja, przedsiębiorczość, poprawa jakości danych statystycznych i przepływu informacji, z uwzględnieniem — gdy to konieczne — szczególnych potrzeb sektora usług. Nie oznacza to, że wszystkie inicjatywy powinny mieć charakter pionowy i być ukierunkowane na usługi. Chodzi raczej o to, że implikacje wszystkich zastosowanych do usług narzędzi powinny zostać poddane ocenie, a w razie konieczności należy podjąć odpowiednie, konkretne działania.

3.5.2

Istotne potrzeby można zidentyfikować w następujących obszarach:

Usługi dla przedsiębiorstw w polityce przemysłowej. Po niedawnym włączeniu usług dla przedsiębiorstw do polityki przemysłowej i uruchomieniu bieżącego monitorowania, więcej uwagi należy poświęcić szczególnym warunkom, w których wykorzystanie usług ma pozytywny wpływ na wydajność przemysłu, np. rolę usług dla konkurencyjności przemysłu oraz wydajności z punktu widzenia gospodarki. Aby stawić czoła konkurencji globalnej, Europa musi inwestować w innowacje, wiedzę, wzornictwo, logistykę, marketing i inne usługi dla przedsiębiorstw — innymi słowy w cały globalny łańcuch wartości.

Usługi dla przedsiębiorstw w polityce zatrudnienia i szkolenia. Większość miejsc pracy znajduje się w sektorze usług i tendencja ta będzie się utrzymywać (decydenci nie powinni zapominać o tym, że 20 % pośredniego wkładu przemysłu wytwórczego wywodzi się z usług). Dlatego też potencjalny wpływ globalnego zatrudniania pracowników i globalnego outsourcingu w zawodach związanych z usługami (do 30 % wg badania OECD z 2006 r.) powinien skłaniać państwa członkowskie do propagowania odpowiednich umiejętności i kwalifikacji, które pozwolą ich przemysłowi stawić czoła globalnej konkurencji.

Usługi dla przedsiębiorstw w polityce innowacji i produktywności. Promowanie innowacji w usługach ma znaczenie kluczowe dla umacniania konkurencyjności przemysłowej poprzez czynniki jakości. Innowacje w sektorze usług mają ogromny, pozytywny wpływ na jakość, zatrudnienie i stosunki z klientami. Jednocześnie w usługach dla przedsiębiorstw znaleźć można dobrą pracę w dobrych warunkach i środowisku przesyconym wiedzą; w takich wypadkach pracownicy przyczyniają się do umożliwienia i powodzenia innowacji. Może to pozwolić przedsiębiorstwom na zajęcie bardziej konkurencyjnej pozycji, a pracownikom — na znajdowanie nowych możliwości zatrudnienia. Korzyści płynące z innowacji w usługach należy ukierunkować w taki sposób, aby rozwiązać problem stagnacji wzrostu produktywności w sektorze usług dla przedsiębiorstw. W większości krajów w dalszym ciągu przeważają niskie wskaźniki wzrostu produktywności, nawet jeśli problemy związane z pomiarem statystycznym prowadzą do niedoszacowania udziału usług dla przedsiębiorstw w ogólnym wzroście produktywności.

Usługi dla przedsiębiorstw a rynek wewnętrzny. Celem jest stworzenie europejskiego rynku usług, a przez to zapewnienie UE możliwości odegrania decydującej roli w procesie globalizacji poprzez uwzględnienie wszelkich warunków, które mają wpływ na rynki i konkurencyjność. Niezbędna jest weryfikacja sposobu dostosowania przepisów państw członkowskich do wymogów dyrektywy usługowej oraz wpływu tego procesu na usługi dla przedsiębiorstw.

Usługi dla przedsiębiorstw a regiony. W wielu regionach usługi dla przedsiębiorstw nie są wystarczająco dofinansowane ze względu na ich koncentrację raczej w dużych metropoliach oraz w obszarach charakteryzujących się wysokim poziomem dochodu. Na szczeblu regionalnym należy promować i stymulować zarówno popyt, jak i podaż usług dla przedsiębiorstw, korzystając w maksymalnym stopniu z istniejących sieci, które mogą wzmocnić synergię pomiędzy poszczególnymi podmiotami poziomu lokalnego.

Usługi dla przedsiębiorstw a związane z nimi narzędzia polityki. Istnieją dwa rodzaje narzędzi polityki związanych z usługami dla przedsiębiorstw: narzędzia związane przede wszystkim z regulacjami prawnymi (rynek wewnętrzny, konkurencja, usprawnienie mechanizmów regulacji, zamówienia publiczne) oraz takie, które na ogół nie są z nimi związane (innowacja, umiejętności, jakość i zatrudnienie, przedsiębiorczość i MŚP, wiedza i dane statystyczne). Szczególną uwagę należy zwrócić na rolę norm, nowej dyscypliny nauki o usługach oraz danych statystycznych.

3.6

Interakcje pomiędzy usługami dla przedsiębiorstw a celowymi narzędziami polityki. Doświadczenie wskazuje, w jaki sposób wstępne szeroko zakrojone działania mogłyby wchodzić w interakcje z usługami dla przedsiębiorstw i umożliwiać im pełen rozwój oraz stawienie czoła wyzwaniom. Należy także uwzględnić synergię i interakcje pomiędzy różnymi narzędziami polityki.

3.7

Przesłanki ekonomiczne. Przy opracowywaniu poszczególnych zasad polityki unijnej celem poprawy funkcjonowania usług dla przedsiębiorstw należy uwzględnić przesłanki ekonomiczne, co niedawno wykazali Kox i Rubalcaba (Business Services in European Economic Growth, 2007). Na poparcie swoich argumentów przedstawili podstawowe problemy rynkowe i systemowe, takie jak asymetria informacji i czynniki zewnętrzne.

3.8

Agenda lizbońska na lata 2008–2010. Działania związane z usługami dla przedsiębiorstw mogą okazać się pomocne w kontekście propozycji wspólnotowego programu lizbońskiego na lata 2008–2010 (COM(2007) 804 wersja ostateczna). Większość z dziesięciu celów kluczowych przewidzianych do realizacji do roku 2010 wywiera bezpośredni lub pośredni wpływ na usługi.

3.8.1

Komisja zaproponuje przyjęcie do połowy 2008 r. nowej agendy społecznej i pomoże w wypełnieniu luk w zakresie umiejętności. Istotne niedobory i potrzeby można wskazać w większości usług dla przedsiębiorstw, które są niezwykle pracochłonne. W opinii w sprawie zatrudniania grup priorytetowych (strategia lizbońska) (9) EKES stwierdził, że ambitne cele strategii lizbońskiej dotyczące zatrudnienia zostały osiągnięte tylko w ograniczonym zakresie, a wiele nowych miejsc pracy utworzonych w ostatnich latach, w szczególności w przypadku zatrudnienia kobiet, dotyczy pracy w niepełnym wymiarze godzin. Pracownicy w starszym wieku nadal borykają się z niemożnością znalezienia odpowiedniego zatrudnienia, natomiast ludzie młodzi angażują się na ogół w nietypowe (niestandardowe) formy zatrudnienia, w niektórych przypadkach nie uzyskując przy tym odpowiedniego zabezpieczenia prawnego i socjalnego. W opinii EKES-u podkreślono, że w kontekście modelu flexicurity niezbędne jest zapewnienie wysokiego stopnia zabezpieczenia socjalnego, aktywnej polityki rynku pracy, a także edukacji, uczenia się przez całe życie i szkolenia.

3.8.2

Na początku tego roku Komisja przedstawiła wnioski dotyczące wspólnej polityki imigracyjnej. Może to mieć wpływ na imigrację wysoko wykwalifikowanych pracowników w takich dziedzinach, jak oparte na wiedzy specjalistycznej usługi dla przedsiębiorstw, a także słabiej wykwalifikowanych pracowników w takich sektorach, jak sprzątanie czy usługi ochroniarskie.

3.8.3

Wspólnota przyjmie regulację w sprawie małych przedsiębiorstw (Small Business Act), aby uwolnić potencjał rozwojowy MŚP w trakcie całego cyklu ich życia. Usługi dla przedsiębiorstw to sektor charakteryzujący się najwyższymi wskaźnikami powstawania i likwidacji przedsiębiorstw, dlatego zasadne wydaje się położenie szczególnego nacisku na nowe MŚP. W opinii w sprawie potencjału przedsiębiorstw, zwłaszcza małych i średnich (10) EKES wskazywał na konieczność wprowadzenia lepiej ukierunkowanych i sprawniejszych, zintegrowanych wytycznych w zakresie MŚP, aby zapewnić ich wzrost i tworzenie nowych miejsc pracy w latach 2008–2010. MŚP skorzystają także na ograniczeniu unijnych obciążeń administracyjnych o 25 % do roku 2012.

3.8.4

Wspólnota będzie umacniać wspólny rynek i zwiększać konkurencyjność w sektorze usług. W tej samej opinii INT/324 EKES wymienił powyższe zastrzeżenia dotyczące niepełnego scalenia rynku, a przede wszystkim powolnego wdrażania wymogów dyrektyw przez państwa członkowskie, obciążeń administracyjnych oraz braku mobilności zawodowej. Dla MŚP problemy te stanowią niezwykle poważną barierę na drodze rozwoju.

3.8.5

Wspólnota urzeczywistni założenia piątej swobody (swobodnego przepływu wiedzy) i utworzy faktyczną europejską przestrzeń badawczą. Usługi dla przedsiębiorstw oparte na wiedzy specjalistycznej mogą odegrać pewną rolę w realizacji tego priorytetu lizbońskiego.

3.8.6

Wspólnota usprawni warunki ramowe dla innowacji. EKES wydał także opinię w sprawie: „Inwestycje w wiedzę i innowacje” (11). Podstawowe jej założenie głosiło, że Europa musi utrzymać wiodącą pozycję w badaniach, rozwoju technologicznym i innowacjach, i że wymaga to zwiększenia finansowania z budżetu unijnego oraz poprawy funkcjonowania edukacji i ogólnego podniesienia standardów. Wymaga to także klimatu społecznego otwartego na postęp i innowacje, stworzenia niezbędnych warunków oraz podjęcia decyzji, które pozwolą inwestorom zyskać poczucie bezpieczeństwa oraz przyjąć optymistyczne założenia, a co za tym idzie, ulokować kapitał w nowe przedsięwzięcia w Europie. Wymaga to również zwiększania świadomości w zakresie fundamentalnego znaczenia badań podstawowych oraz zaszczepienia ducha przedsiębiorczości tym, którzy są gotowi wprowadzać innowacje i ponosić związane z tym ryzyko, jak również zaakceptować określony poziom porażek i strat, które nieuchronnie wiążą się z ryzykiem. EKES przeanalizował także otoczenie prawne i społeczne będące warunkiem innowacyjnej przedsiębiorczości i rynku przyjaznego innowacjom.

3.8.7

Wspólnota będzie promować zasady polityki przemysłowej ukierunkowane na bardziej zrównoważoną produkcję i konsumpcję. W ramach tego priorytetu można umieścić rolę, jaką w polityce przemysłowej odgrywają usługi dla przedsiębiorstw w zakresie ochrony środowiska.

3.8.8

Wspólnota będzie prowadzić dwustronne negocjacje z kluczowymi partnerami handlowymi w celu otwierania nowych możliwości handlu międzynarodowego i inwestycji oraz będzie tworzyć wspólną przestrzeń przepisów i norm regulacyjnych.

4.   Hierarchizacja działań na rzecz usług w biznesie

Istnieje konieczność opracowania hierarchii działań ze względu na szeroki zakres polityki związanej z usługami dla przedsiębiorstw. Zdaniem EKES-u działania te powinny być uszeregowane następująco:

4.1

Priorytet 1. Komisja Europejska powinna utworzyć grupę wysokiego szczebla ds. usług dla przedsiębiorstw w związku z prowadzoną polityką przemysłową i na rzecz przedsiębiorstw, aby zagwarantować, że w podejmowanych w jej ramach działaniach szerzej uwzględniane będą interakcje pomiędzy usługami a przemysłem i ogółem działalności gospodarczej. Główne cele grupy wysokiego szczebla mogłyby obejmować:

pogłębienie analizy potrzeb w zakresie usług dla przedsiębiorstw, z uwzględnieniem potrzeb poszczególnych niezwykle zróżnicowanych podsektorów usług dla przedsiębiorstw;

weryfikację istniejących narzędzi polityki mających wpływ na usługi dla przedsiębiorstw oraz opracowanie konkretnych działań na odpowiednim szczeblu (regionalnym, krajowym lub unijnym);

zarekomendowanie celów strategicznych, które należy osiągnąć w ramach negocjacji WTO dotyczących Układu ogólnego w sprawie handlu usługami, ze szczególnym naciskiem na środki niezbędne, aby umożliwić MŚP eksport ich usług;

określenie i pogrupowanie zainteresowanych podmiotów w obszarach, w których reprezentacja jest bardzo ograniczona i rozproszona;

utworzenie obserwatorium europejskiego do spraw usług dla przedsiębiorstw w celu monitorowania wyników wdrażania narzędzi polityki unijnej oraz propagowania najlepszych praktyk; wśród członków obserwatorium powinni znaleźć się przedstawiciele EKES-u, związków zawodowych, stowarzyszeń biznesowych oraz eksperci do spraw usług dla przedsiębiorstw.

4.2

Priorytet 2. Należy promować dialog społeczny poświęcony usługom dla przedsiębiorstw w celu omawiania i opracowywania zaleceń w zakresie:

nowych możliwości zatrudnienia;

uczenia się przez całe życie;

wyzwań związanych z delokalizacją i outsourcingiem;

identyfikacji braków w zakresie umiejętności;

pracy w niepełnym wymiarze godzin oraz telepracy;

koncepcji flexicurity w kontekście usług dla przedsiębiorstw (kwestia ta została omówiona w sposób ogólny w wydanej niedawno opinii EKES-u SOC/283);

niedoboru personelu w sektorze usług dla przedsiębiorstw opartych na wiedzy specjalistycznej (KIBS) oraz roli imigracji;

mobilności.

W istocie możliwość wdrożenia i skuteczność takiego sektorowego dialogu społecznego (m.in. uznawanie umów, wsparcie organizacyjne) będzie tutaj zależała od określenia i uznania reprezentatywnych europejskich organizacji pracodawców i pracowników.

4.3

Priorytet 3. B+R oraz innowacje w usługach:

analiza metod innowacji w usługach dla przedsiębiorstw i ich wpływu na efektywność oraz rozwój społeczny i gospodarczy;

rola usług dla przedsiębiorstw opartych na wiedzy specjalistycznej (KIBS) w rozwoju innowacji w usługach;

relacja pomiędzy rozwojem technologii IKT i innowacyjnością usług;

monitorowanie programów badań i rozwoju oraz innowacji w celu oceny pozycji usług dla przedsiębiorstw;

zastosowanie technik lean manufacturing do usług;

rola innowacji w usługach i inne możliwe działania w zakresie usług opartych na wiedzy specjalistycznej na szczeblu regionalnym; zastosowanie polityki innowacji do stymulowania popytu i podaży usług dla przedsiębiorstw.

4.4

Priorytet 4. Opracowywanie standardów. Standardy w sektorze usług powstają powoli. Na ogół siłą napędową ich rozwoju jest popyt. Po stronie podmiotów świadczących usługi dla przedsiębiorstw można zaobserwować problemy strukturalne. W większości są to małe przedsiębiorstwa niereprezentowane przez organizacje w swoich krajach, co znajduje także odzwierciedlenie na szczeblu europejskim — kategoria ta nie jest wystarczająco reprezentowana przez organizacje europejskie. Jedynym sposobem poprawy tej sytuacji jest zatem mobilizacja użytkowników, aby formułowali swoje oczekiwania. Rynek usług dla przedsiębiorstw zyska niezwykle dużo na sformułowaniu przejrzystych standardów dla tego obszaru. Opracowanie standardów może okazać się przydatne dla:

uzupełnienia lub zastąpienia istniejących przepisów;

poprawy jakości i pobudzania konkurencyjności;

ograniczania asymetrii informacji z korzyścią dla świadczących usługi i użytkowników na rynku charakteryzującym się brakiem przejrzystości;

zapewnienia porównywalności w przypadku, gdy użytkownik musi wybierać pomiędzy różnymi ofertami;

szerszego rozpowszechniania wyników prac badawczo-rozwojowych oraz programów innowacji, co zachęci do innowacji prowadzących do poprawy jakości usług;

zmniejszenia liczby sporów poprzez jasne określenie praw i obowiązków podmiotów świadczących usługi i użytkowników;

unikania konfliktów społecznych dzięki poszanowaniu przez dostawców usług i użytkowników obowiązującego prawa pracy oraz — w razie potrzeby — dzięki negocjacjom zbiorowym prowadzonym na odpowiednim szczeblu;

ułatwienia małym przedsiębiorstwom świadczącym podobne usługi w różnych państwach członkowskich UE uzyskiwania ekonomii skali, przyczyniając się do eliminacji barier na drodze do integracji rynkowej;

rozwoju zdrowego sektora eksportu i pomocy w przetargach publicznych na usługi oraz w podzlecaniu usług.

4.5

Priorytet 5. Dalsza poprawa jakości danych statystycznych dotyczących usług dla przedsiębiorstw. Działania w zakresie polityki są uzależnione od analizy aktualnych tendencji, które można określić wyłącznie na podstawie przejrzystych i wiarygodnych danych statystycznych. Obserwowany brak wzrostu produktywności w porównaniu z USA może być związany z niewiarygodnymi danymi statystycznymi, które bazują na metodologii stosowanej do pomiaru wydajności produkcji. Dalsze uszczegółowienie danych statystycznych dotyczących usług dla przedsiębiorstw wymaga nie tylko decyzji Eurostatu, ale także współpracy ze strony instytucji rządowych w celu zmiany metod zbierania danych. Należy zwrócić szczególną uwagę na pomiar roli, jaką usługi dla przedsiębiorstw odgrywają w innych sektorach przemysłowych i usługowych.

4.6

Priorytet 6. Nauka o usługach

Nauka o usługach (lub nauka, zarządzanie i inżynieria usług, SSME) to nowo powstająca dyscyplina, która obejmuje zróżnicowane i fragmentaryczne teorie na temat usług, między innymi: ekonomię usług, zarządzanie usługami, marketing usług, inżynierię usług. Konieczność promowania i poprawy integracji tych obszarów została uznana przez badaczy i przedsiębiorstwa. W ramach nauki o usługach, dobrym przykładem jest inżynieria usług. To dyscyplina techniczna zajmująca się systematycznym rozwojem i projektowaniem produktów usługowych przy pomocy odpowiednich modeli, metod i narzędzi. Jakkolwiek inżynieria usług obejmuje także pewne aspekty zarządzania operacyjnego usługami, jednym z kluczowych obszarów jej zainteresowań jest opracowywanie nowych usług. Jednocześnie inżynieria usług obejmuje także opracowywanie systemów rozwoju, innymi słowy, kwestie związane z usługami w ogólnym zarządzaniu innowacjami, badaniami i rozwojem. Zintegrowane teorie wspólnej inżynierii towarów, oprogramowania i usług staną się codziennością.

Fundamentalna analiza nowych modelów, metod i narzędzi biznesu przyczyni się do znaczącego rozwoju nauk o usługach. Rosnąca harmonizacja standardów usług przyczyni się wreszcie do zdefiniowania i efektywnego rozwoju nowych usług (12).

Inżynieria usług to jeden z niewielu obszarów sektora usług, kształtowany przede wszystkim w ramach badań europejskich. Ściślejsza integracja z sieciami międzynarodowymi oraz systematyczny rozwój niezależnej społeczności inżynierii usług mają kluczowe znaczenie dla utrzymania wiodącej roli na tym polu w przyszłości (13).

4.7

Priorytet 7. Rynek wewnętrzny i regulacja usług dla przedsiębiorstw

Ograniczenie i uproszczenie obciążeń regulacyjnych. Istnieje szereg czynników ograniczających, które działają na niekorzyść podmiotów gospodarczych działających w sektorze usług dla przedsiębiorstw oraz neutralizują ich wysiłki na rzecz zwiększenia wydajności oraz poszukiwania możliwości prowadzenia działalności w innych państwach członkowskich. Między innymi są to problemy związane z mobilnością siły roboczej oraz uznaniem wykształcenia. Ilość i złożoność przepisów prawnych wzrosła w ostatnich latach, powodując tym większe obciążenie niewielkich podmiotów świadczących usługi. Najważniejsze kwestie wymagające rozpatrzenia to:

Zakładanie i przenoszenie przedsiębiorstw. Czas i pieniądze niezbędne w celu założenia nowego przedsiębiorstwa lub przekazania własności istniejącej firmy w przypadku małych i średnich przedsiębiorstw stanowią poważną barierę.

Bariery związane z eksportem usług. Małe i średnie przedsiębiorstwa, które pragną eksportować swoje usługi, muszą się liczyć ze znacznymi nakładami w celu wyśledzenia przepisów istotnych z ich punktu widzenia oraz wysokimi kosztami konsultacji. Konieczne są dalsze kroki w międzynarodowych negocjacjach handlowych w celu zniesienia niepotrzebnych barier dla usługodawców europejskich na zewnętrznych rynkach usług dla przedsiębiorstw. Stworzona przez Komisję Europejską baza danych nt. dostępu do rynków powinna pomóc w identyfikacji takich barier.

Ograniczenia w zakresie współpracy wielodyscyplinarnej. Istnieją bariery dostępu dla dostawców usług profesjonalnych, które mogą zostać zniesione z wejściem w życie dyrektywy o usługach.

Niewystarczająca transpozycja przepisów unijnych, a także zróżnicowane ustawodawstwo poszczególnych państw członkowskich. Nawet jeśli przepisy nie są wymierzone w funkcjonowanie rynku wewnętrznego, znaczne zróżnicowanie pomiędzy poszczególnymi państwami członkowskimi utrudnia integrację rynków.

Zamówienia publiczne i przepisy dotyczące konkurencji pomiędzy firmami prywatnymi a państwowymi w zakresie zamówień publicznych.

Bariery utrudniające świadczenie usług w innych państwach członkowskicg. Postawy obronne organizacji zawodowych, których regulaminy zabraniają podjęcia działalności fachowcom z innych państw członkowskich.

Delegowanie wysoko wykwalifikowanych pracowników za granicę. Trudności związane z delegowaniem pracowników do innych państw członkowskich, także na stanowiska wymagające wysokich kwalifikacji. Opinia EKES-u w sprawie delegowania pracowników może wskazać możliwe działania w tym zakresie (14).

Uznawanie kwalifikacji. Termin transpozycji dyrektywy 2005/36/WE z dnia 7 września 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych minął 20 października 2007 r. Chodziło tutaj o zastąpienie piętnastu wcześniejszych dyrektyw w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych. Zmiana ta powinna przynieść całościową modernizację systemu wspólnotowego, który promować będzie unijny rynek usług dla przedsiębiorstw poprzez bardziej elastyczne i automatyczne uznawanie kwalifikacji. Tymczasem inicjatywę Komisji Europejskiej pod nazwą IMI można uznać za praktyczne rozwiązanie dla władz i pracodawców w państwach członkowskich, które umożliwi sprawdzanie we wspólnej bazie danych właściwych władz (na szczeblu regionalnym lub krajowym w każdym państwie członkowskim) uprawnionych do wydawania świadectwa kompetencji i kwalifikacji oraz do weryfikacji autentyczności takich świadectw.

Transpozycja dyrektywy usługowej. Analiza sektorowa pomogłaby podmiotom świadczącym usługi dla przedsiębiorstw wykorzystać w jak największym stopniu nowe otoczenie prawne, a zwłaszcza pomogłaby w identyfikacji pozostałych barier w trakcie wdrażania dyrektywy usługowej i po jego zakończeniu. Będzie ono podlegało monitorowaniu od roku 2010, tak aby można było oceniać i ściśle nadzorować postępy w tej dziedzinie. Szczególną uwagę należy zwrócić na wpływ na gospodarkę usług dla przedsiębiorstw. Systemy informacji o rynku wewnętrznym mogą dostarczyć cennych informacji do podjęcia następnych kroków i przyszłego zmniejszenia rozbieżności między krajami.

Bruksela, 9 lipca 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  Dz.U. C 318/2006 z 23.12.2006, s. 4 (CCMI/035).

(2)  COM(2007) 374 z 4.7.2007.

(3)  SEC(2007) 1059 z 27.7.2007.

(4)  Dyrektywa 2006/123/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 12.12.2006.

(5)  Notatka prasowa IP/08/192 z 7.2.2008.

(6)  Notatka/08/152 z dnia 10 marca 2008 r.

(7)  COM(2007) 359 wersja ostateczna.

(8)  COM(2008) 133 wersja ostateczna z dnia 11 marca 2008 r.

(9)  Dz.U. C 256 z 27.10.2007, s. 93 (SOC/251).

(10)  Dz.U. C 256 z 27.10.2007, s. 8 (INT/324).

(11)  Dz.U. C 256 z 27.10.2007, s. 17 (INT/325).

(12)  Inżynieria usług — metodyczne opracowywanie nowych produktów usługowych, termin wprowadzony przez Hansa-Jorga Bullingera, Klausa-Petera Fahnricha, Thomasa Meirena.

(13)  Thomas Meiren, Fraunhofer Institute for Industrial Engineering, Stuttgart, Niemcy.

(14)  Zob. CESE 995/2008 (SOC/282). Dz.U. C 224 z 30.8.2008, s. 95.


ZAŁĄCZNIK

do opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Poniższy fragment opinii sekcji został zmieniony wskutek przyjęcia poprawki przez Zgromadzenie, ale uzyskał poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów:

Punkt 2.2, drugie tiret:

„—

Polityka rynku pracy w sektorze usług dla przedsiębiorstw. Ze społecznego punktu widzenia potrzeba dogłębnych analiz na poziomie sektora, by stawić czoła wyzwaniom spowodowanym przez generowanie nowych form zatrudnienia w wyniku interakcji pomiędzy usługami dla przedsiębiorstw a przemysłem wytwórczym. Analiza taka musi obejmować edukację, szkolenia i uczenie się przez całe życie, a także warunki zatrudniania pracowników, włącznie z tymi, którzy biorą udział w procesach outsourcingu. Realizacja tego celu wymaga rozszerzenia programu dialogu społecznego, co umożliwi analizę określonych zmian w zakresie warunków pracy i możliwości zatrudnienia w wyniku przemian strukturalnych oddziałujących na usługi dla przedsiębiorstw”.

Wynik głosowania:

87 głosów za zmianą powyższego tekstu, 35 przeciw, 13 osób wstrzymało się od głosu.


3.2.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 27/34


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego produktów kosmetycznych (przekształcenie)

COM(2008) 49 wersja ostateczna — 2008/0035 (COD)

(2009/C 27/07)

Dnia 13 maja 2008 r. Rada, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku w sprawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego produktów kosmetycznych (przekształcenie).

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 11 czerwca 2008 r. Sprawozdawcą był Jacek KRAWCZYK.

Na 446. sesji plenarnej w dniach 9-10 lipca 2008 r. (posiedzenie z 10 lipca 2008 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 126 głosami za i przy 4 osobach wstrzymujących się od głosu przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Komitet wyraża aprobatę dla celów przedstawionego projektu rozporządzenia, a także przekształcenia dyrektywy 76/768/EWG i zastąpienia jej rozporządzeniem.

1.2

Komitet zwraca uwagę na fakt, że należy spodziewać się konieczności poniesienia znacznych kosztów, w szczególności przez małe i średnie przedsiębiorstwa, w celu spełnienia nowych wymogów w zakresie dobrej praktyki wytwarzania, oceny bezpieczeństwa oraz dokumentacji produktu, a także w związku z przeprowadzeniem wszystkich niezbędnych testów.

1.3

Komitet uznaje za wskazane zminimalizowanie tego negatywnego wpływu finansowego na małe i średnie przedsiębiorstwa, na przykład poprzez stwierdzenie, że dokumentacja produktu i ocena bezpieczeństwa mają być przygotowywane zgodnie z nowymi wymogami dla produktów wprowadzanych na rynek po raz pierwszy.

1.3.1

Komitet popiera 36-miesięczny okres przewidziany na wejście rozporządzenia w życie. Zaleca jednak, jeśli chodzi o aktualizację dokumentacji informacyjnej i ocenę bezpieczeństwa produktów kosmetycznych już wprowadzonych na rynek, dalszy 24-miesięczny okres przejściowy, licząc od momentu wejścia rozporządzenia w życie.

1.4

Komitet z zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie zróżnicowanej procedury opartej na ocenie ryzyka związanego z substancjami sklasyfikowanymi jako rakotwórcze, mutagenne lub działające szkodliwie na rozrodczość („CMR”). Zakaz stosowania takich substancji powinien zostać utrzymany.

2.   Słowo wstępne

2.1

Podstawowym celem dyrektywy (dyrektywa 76/768/EWG) jest ochrona zdrowia konsumentów przy jednoczesnej harmonizacji przepisów prawnych dotyczących produktów kosmetycznych podlegających obrotowi na wspólnym rynku. Ocena obecnej sytuacji rynkowej wskazuje, że poprawki do dyrektywy 76/768/EWG i brak jednolitej transpozycji przez państwa członkowskie doprowadziły do licznych niezgodności i niepewności prawnej. Z tego względu ich wprowadzenie spowodowało obciążenia administracyjne oraz niepotrzebne koszty zarówno dla odpowiednich władz, jak i dla przedstawicieli branży, nie zwiększając przy tym bezpieczeństwa produktów kosmetycznych.

2.2

Uproszczenie dyrektywy Rady 76/768/EWG z dnia 27 lipca 1976 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich dotyczących produktów kosmetycznych („dyrektywa kosmetyczna”) zapowiedziano w komunikacie Komisji „Realizacja wspólnotowego programu lizbońskiego: Strategia w zakresie uproszczenia otoczenia regulacyjnego”, a także w rocznej strategii politycznej Komisji na rok 2007 oraz w programie działań legislacyjnych i prac Komisji na rok 2007. Komisja zaproponowała uproszczenie dyrektywy kosmetycznej poprzez przekształcenie, tzn. zastosowanie techniki prawnej, umożliwiającej skodyfikowanie tekstu prawnego wraz z wniesionymi do niego poprawkami oraz wprowadzenie do niego istotnych ulepszeń.

2.3

Na podstawie wyników konsultacji publicznych przeprowadzonych w roku 2006, a także szeregu badań przeprowadzonych przez Komisję, Komisja przygotowała szeroko zakrojoną ocenę wpływu przed opracowaniem wniosku dotyczącego rozporządzenia (przekształcenia) (1).

2.4

Sektor produktów kosmetycznych UE jest zdominowany przez małe i średnie przedsiębiorstwa. 97 % wszystkich firm kosmetycznych to małe i średnie przedsiębiorstwa, a 80 % z nich zatrudnia poniżej 19 pracowników. Małe i średnie przedsiębiorstwa zatrudniają około dwóch trzecich wszystkich pracowników zatrudnionych bezpośrednio w sektorze produktów kosmetycznych w UE.

2.5

Jeśli chodzi o zatrudnienie, przemysł kosmetyczny w Europie zatrudnia około 150 tys. pracowników. Od roku 1999 sektor ten stale tworzy w Europie nowe miejsca pracy (wzrost o 1,2 % rocznie).

2.6

Oprócz zatrudnienia bezpośredniego sektor produktów kosmetycznych wywiera silny wpływ pośredni na zatrudnienie w branżach handlu detalicznego, dystrybucji i transportu. Szacuje się, że przemysł kosmetyczny tworzy pośrednio około 350 tys. miejsc pracy.

2.7

Z tego względu należy wziąć pod uwagę interesy i opinie małych i średnich przedsiębiorstw z sektora produktów kosmetycznych w UE w ramach analizy wpływu przedmiotowego wniosku.

2.8

Od 1999 r. średnioroczny wzrost wewnątrzwspólnotowego eksportu produktów kosmetycznych wynosił 5 % pod względem wolumenu i 6,5 % pod względem wartości.

2.9

Przemysł kosmetyczny to sektor międzynarodowy, w którym Europa jest niezwykle istotnym graczem. Globalny charakter tego sektora ma szczególne znaczenie dla UE jako eksportera netto. W roku 2005 wartość eksportu produktów kosmetycznych poza UE wyniosła 16 miliardów euro, zaś importu — 4,4 miliarda euro.

2.10

W poszczególnych państwach UE występuje zróżnicowana sytuacja. Polska jest przykładem jednej z takich sytuacji. Znaczna część sektora kosmetyków w Polsce pozostaje wciąż niezależna, a liczba przedsiębiorstw, głównie małych i średnich, wynosi ponad 400. Polski rynek kosmetyczny, który odnotował roczny wzrost w wysokości 8,2 % w roku 2006 i 7,2 % w roku 2007, przy czym potencjał dalszego wzrostu pozostaje wysoki, to dobry przykład stabilnego wzrostu, nieodnotowywanego już w pięciu najbardziej rozwiniętych gospodarczo krajach UE (Wielka Brytania, Niemcy, Francja, Włochy i Hiszpania).

3.   Wprowadzenie

Dyrektywa kosmetyczna to niezwykle szczegółowy zbiór przepisów o charakterze nakazowym. Od 1976 r. poprawki do dyrektywy kosmetycznej wprowadzano 56 razy, co doprowadziło do powstania niepewności prawnej oraz całkowitego braku jakiegokolwiek zestawu definicji.

3.1

Proponowane przekształcenie dyrektywy Rady 76/768/EWG ma następujące cele podstawowe:

wyeliminowanie niepewności prawnej i niezgodności wynikających z licznych poprawek;

uniknięcie rozbieżności w zakresie transpozycji do ustawodawstwa krajowego poszczególnych państw, które nie sprzyjają poprawie bezpieczeństwa produktu, zwiększając za to obciążenia i koszty administracyjne;

uproszczenie i ujednolicenie określonych procedur administracyjnych takich jak notyfikacja, nadzór nad bezpieczeństwem produktów kosmetycznych oraz współpraca administracyjna w ramach monitorowania rynku;

zapewnienie bezpieczeństwa produktów kosmetycznych wprowadzanych na rynek unijny, zwłaszcza w świetle innowacyjności tego sektora;

utrzymanie zasad związanych z badaniami na zwierzętach, które dodano do dyrektywy kosmetycznej w ramach „siódmej poprawki” w 2003 r.;

wprowadzenie jednoznacznych minimalnych wymogów dotyczących oceny bezpieczeństwa produktów kosmetycznych;

wprowadzenie możliwości rozstrzygania w wyjątkowych wypadkach o zastosowaniu substancji CMR 1 i 2 na podstawie rzeczywistego ryzyka.

Kluczowe założenia wniosku dotyczącego projektu rozporządzenia brzmią następująco:

3.2

Propozycja Komisji utrzymuje w mocy zakres dyrektywy 76/768/EWG, a definicja produktu kosmetycznego pozostaje niezmieniona. Podczas konsultacji publicznych przeprowadzonych przez Komisję Europejską większość stron była za przekształceniem dyrektywy 76/768/EWG w rozporządzenie.

3.3

Zaproponowano wprowadzenie szeregu nowych definicji, w tym: producenta, importera, udostępnienia na rynku, wprowadzenia do obrotu, norm zharmonizowanych, ilości śladowych, substancji konserwujących, barwników, substancji promieniochronnych, przypadków niepożądanych, poważnych przypadków niepożądanych, wycofania z rynku i zwrotu. Nie zaproponowano jednak żadnej nowej definicji produktu kosmetycznego.

3.4

Wprowadzono koncepcję osoby odpowiedzialnej w ramach Wspólnoty. Opisano zakres odpowiedzialności w przypadku produktów dostarczanych do konsumentów spoza UE, na przykład przez Internet.

3.5

Wprowadzono zasady „nowego podejścia”: odniesienie do norm zharmonizowanych w aktach prawnych, w zakresie dobrych praktyk wytwarzania, pobierania próbek i analiz, a także deklaracji dotyczących produktów kosmetycznych.

3.6

Określono minimalne wymogi w zakresie oceny bezpieczeństwa oraz informacji o produkcie (dokumentacji produktu). Zaproponowano raport bezpieczeństwa produktu kosmetycznego jako załącznik I do projektu rozporządzenia. Ocena bezpieczeństwa produktu kosmetycznego jest oparta na profilu toksykologicznym jego składników.

3.7

Zaproponowano zastosowanie zróżnicowanej procedury, opartej na ocenie ryzyka (a nie zagrożenia) dla substancji sklasyfikowanych jako rakotwórcze, mutagenne lub działające szkodliwie na rozrodczość („CMR”) zamiast dotychczas stosowanej procedury, bazującej na ocenie zagrożenia. Ogólnie rzecz biorąc, zakaz stosowania CMR należących do kategorii 1 i 2 został utrzymany. Jednakże nowe podejście umożliwia stosowanie tych substancji pod pewnymi rygorystycznymi warunkami, o ile zostanie stwierdzone, że mogą one być bezpiecznie wykorzystywane w produktach kosmetycznych.

3.8

Ogólna strategia mająca na celu wprowadzenie zakazu testowania produktów gotowych na zwierzętach, a także terminy wprowadzenia zakazu sprzedaży produktów kosmetycznych zawierających składniki lub kombinacje składników testowanych na zwierzętach zostały utrzymane w mocy.

3.9

Określono jednolite podejście do zarządzania przypadkami niepożądanymi i poważnymi przypadkami niepożądanymi. Dane dotyczące przypadków niepożądanych i poważnych przypadków niepożądanych będą włączane do raportu bezpieczeństwa produktu kosmetycznego i przekazywane konsumentom. Ponadto poważne przypadki niepożądane będą zgłaszane odpowiednim władzom.

3.10

Zaproponowano wprowadzenie uproszczonej, scentralizowanej procedury notyfikacji w formie elektronicznej. Do chwili obecnej przed wprowadzeniem produktu kosmetycznego na rynek konieczna była odrębna notyfikacja w każdym państwie członkowskim. Zakres przekazywanych informacji jest zróżnicowany dla poszczególnych państw członkowskich. Ponadto obecnie w niektórych państwach członkowskich wymaga się odrębnej notyfikacji w centrach kontroli zatruć.

3.11

Położono większy nacisk na współpracę administracyjną pomiędzy odpowiednimi władzami, a także stosowanie dobrych praktyk administracyjnych.

4.   Uwagi ogólne

4.1

Komitet popiera cele projektu rozporządzenia — uproszczenie i ujednolicenie określonych procedur administracyjnych przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiego poziomu bezpieczeństwa konsumenta. Proponowane rozporządzenie jest niewątpliwie przejrzyste. Zawarte w nim przepisy prawne wyjaśniają kwestie prawne, które były poprzednio dwuznaczne i prowadziły do rozbieżnych interpretacji i stosowania przepisów.

4.2

Przekształcenie dyrektywy 76/768/EWG w rozporządzenie zapewni jednolite zastosowanie wszystkich przepisów prawnych, ułatwiając wolny obrót produktami na wspólnym rynku oraz uproszczając procedury administracyjne na rynkach UE.

4.3

Jakkolwiek uproszczenie procedur administracyjnych może zapewnić obniżenie niektórych kosztów (np. notyfikacji produktów oraz notyfikacji w centrach kontroli zatruć), małe i średnie przedsiębiorstwa będą musiały ponieść znaczące koszty w celu spełnienia nowych wymogów dotyczących zawartości dokumentacji produktów oraz zgodności z normą zharmonizowaną EN ISO 22716 (GMP). Należy podkreślić, że obowiązujące obecnie przepisy prawne nie wymagają dostarczania szczegółowych danych toksykologicznych w takim zakresie, jak projekt nowego rozporządzenia.

4.4

Należy oczekiwać, że dodatkowe koszty, ponoszone w celu spełnienia wymogów rozporządzenia, będą w znacznym stopniu uzależnione od rozmiaru przedsiębiorstwa. Koszty związane z przygotowaniem dokumentacji produktu i oceny bezpieczeństwa zostaną poniesione w pierwszej kolejności przez małe i średnie przedsiębiorstwa, które dotąd przygotowywały dane w zakresie podstawowym, określonym przez istniejące przepisy prawne.

W przypadku wielkich korporacji międzynarodowych nie należy spodziewać się znaczącego wzrostu kosztów ze względu na ich długoletnie doświadczenia, poziom wyspecjalizowania, zasoby ludzkie, zaplecze techniczne oraz dostęp do know-how osób trzecich. W przypadku dużych przedsiębiorstw wytwarzających produkty na kilku rynkach UE scentralizowany europejski system przekazywania informacji niewątpliwie uprości istniejące dotąd procedury administracyjne, redukując tym samym związane z tym koszty. Co więcej, przedsiębiorstwa międzynarodowe wprowadziły już systemy powiadamiania dla swoich receptur ramowych.

4.5

W przypadku małych i średnich przedsiębiorstw należy spodziewać się znaczącego wzrostu kosztów w zakresie najlepszych praktyk wytwarzania, oceny bezpieczeństwa i przygotowywania dokumentacji produktu, a także wszystkich niezbędnych testów.

Tylko w związku z badaniami, dokumentacją i oceną bezpieczeństwa koszty małych i średnich przedsiębiorstw mogą wzrosnąć aż o 100 % dla każdej nowej receptury wprowadzanej na rynek. Spowoduje to znaczne zwiększenie kosztów produkcji w małych i średnich przedsiębiorstwach, co będzie miało wpływ na cenę detaliczną produktu, a tym samym na interesy konsumentów.

Należy mieć na uwadze fakt, że w przypadku małych i średnich przedsiębiorstw serie produktów są wytwarzane w ilościach znacznie mniejszych niż w przypadku dużych koncernów międzynarodowych sprzedających duże ilości swoich produktów. Tym samym koszty badań oraz dokumentacji i oceny bezpieczeństwa przypadające na jeden produkt są dużo wyższe w przypadku małych i średnich przedsiębiorstw.

W związku z powyższym, ocena wpływu przygotowana przez Komisję może okazać się nieodpowiednia dla państw członkowskich takich jak Hiszpania, Włochy, Polska i Bułgaria, w których działa duża liczba małych i średnich przedsiębiorstw.

4.6

Zasadne wydaje się zminimalizowanie negatywnego wpływu finansowego na małe i średnie przedsiębiorstwa, na przykład poprzez stwierdzenie, że dokumentacja i ocena bezpieczeństwa produktu mają być przygotowywane zgodnie z nowymi wymogami dla produktów wprowadzanych na rynek po raz pierwszy. W przypadku produktów znajdujących się już w obrocie rynkowym konieczne wydaje się przedłużenie okresu przejściowego w celu aktualizacji dokumentacji i oceny bezpieczeństwa tych produktów.

4.6.1

Komitet popiera 36-miesięczny okres przewidziany na wejście rozporządzenia w życie. Zaleca jednak, jeśli chodzi o aktualizację dokumentacji informacyjnej i ocenę bezpieczeństwa produktów kosmetycznych już wprowadzonych na rynek, dalszy 24-miesięczny okres przejściowy, licząc od momentu wejścia rozporządzenia w życie.

4.7

Komitet z zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie zestawu definicji. Ułatwią one interpretację przepisów rozporządzenia, przyczyniając się do wyeliminowania niezgodności natury prawnej oraz niepewności prawnej. Nie zaproponowano jednak żadnej nowej definicji produktu kosmetycznego. Przemysł kosmetyczny odznacza się wysoką innowacyjnością, a nowe składniki aktywne i kategorie produktów wprowadzane są na rynek co roku. Może to stwarzać problemy dotyczące zakwalifikowania produktów (kosmetyki, produkty farmaceutyczne itd.) oraz związane z produktami, których nie można jednoznacznie zaliczyć do danej kategorii (tzw. borderline products). Należy w związku z tym podejmować działania edukacyjno-informacyjne oraz wzmocnić nadzór rynku w tym sektorze.

4.8

Komitet przyjmuje z zadowoleniem wprowadzenie koncepcji „osoby odpowiedzialnej”. Ustalenie osoby odpowiedzialnej — którą może zostać przedsiębiorca inny niż producent — jest przydatne i zgodne ze stosowanymi obecnie praktykami rynkowymi, takimi jak outsourcing i własne marki. Przepisy dotyczące osoby odpowiedzialnej określają jej odpowiedzialność w przypadku udostępniania na rynku produktów pochodzących spoza UE, na przykład przez Internet.

4.9

Komitet uważa ponadto, że należy zdefiniować także inne pojęcia, tak aby zagwarantować bezpieczeństwo i pewność prawną, szczególnie w przypadku instrumentu prawnego w formie rozporządzenia. Dotyczy to zwłaszcza pojęć „zapach” i „składnik czynny”.

4.10

Komitet przyjmuje z zadowoleniem wprowadzenie systemu elektronicznej notyfikacji kosmetyków i receptur ramowych kierowanych do ośrodków kontroli zatruć. Niewątpliwie przyczyni się to do ujednolicenia procedur administracyjnych na rynku UE.

4.11

Komitet popiera wprowadzenie zasad nowego podejścia do przepisów prawnych dotyczących produktów kosmetycznych. Zastosowanie norm zharmonizowanych, które mogą być dobrowolnie stosowane przez wytwórców i odpowiednie władze, sprzyja ujednoliceniu stosowanych metod. Normy zharmonizowane to dobry przykład narzędzia samoregulacji, zarówno przydatnego, jak i chętnie stosowanego przez przemysł kosmetyczny. Komitet ma jednak zastrzeżenia odnośnie do bezkrytycznego stosowania zasad nowego podejścia. Kwestie związane ze zdrowiem i bezpieczeństwem konsumentów muszą zostać uregulowane przy pomocy odpowiednich przepisów.

4.12

Komitet z zadowoleniem przyjmuje uwzględnienie norm zharmonizowanych związanych z deklaracjami producenta dotyczącymi produktów. Jednakże normy zharmonizowane powinny uwzględniać metody oceny skuteczności stosowane do udowadniania tych deklaracji, a nie same deklaracje. Działanie, które jest deklarowane, może podlegać pomiarowi za pomocą wiarygodnych i powtarzalnych metod. Co więcej, normy zharmonizowane powinny uwzględniać także postęp naukowy i technologiczny oraz obszerny zakres zagadnienia.

4.13

Komitet przyjmuje z zadowoleniem wprowadzenie zróżnicowanych procedur, opartych na ocenie ryzyka dla substancji sklasyfikowanych jako rakotwórcze, mutagenne lub działające szkodliwie na rozrodczość („CMR”), o których mowa w dyrektywie 67/548/EWG (art. 12 ust. 2). Zakaz stosowania tych substancji powinien zostać utrzymany w mocy. Jednakże obowiązujący obecnie system bazuje na zagrożeniach (tzn. na swoistych właściwościach substancji), nie uwzględniając dawek i drogi narażenia. Mogłoby to doprowadzić do automatycznego zakazu stosowania etanolu (tzn. alkoholu) w przypadku jego sklasyfikowania jako substancji należącej do kategorii CMR 1 lub 2, pomimo faktu, że zastosowanie tej substancji w produktach kosmetycznych jest bezpieczne. Projekt rozporządzenia wskazuje, że substancje należące do grupy CMR kategorii 1 i 2 mogą być stosowane jako składniki produktów kosmetycznych w przypadku jednoczesnego spełnienia trzech warunków (art. 12 ust. 2). Jednakże jeden z tych warunków zakłada, że dana substancja musi być dopuszczona do stosowania w żywności i odżywianiu. Bardzo prawdopodobna jest jednak sytuacja, w której substancja sklasyfikowana jako CMR kategorii 1 lub 2, uznana za bezpieczną w stosowaniu w produktach kosmetycznych, nie będzie dopuszczona do użytku w produkcji żywności (np. formaldehyd, kwas borowy itd.). Proponowane przepisy wykluczają możliwość zastosowania tych substancji w przemyśle kosmetycznym.

4.14

Komitet ma świadomość konieczności zastosowania okresów przejściowych w celu dostosowania dokumentacji produktów oraz oceny ich bezpieczeństwa w przypadku produktów już wprowadzonych na rynek (art. 34). Projekt nie określa, czy okres przejściowy ma zastosowanie tylko do produktów wprowadzanych na rynek, czy też także do tych, które znajdują się już w obrocie rynkowym. Przyjęcie tego samego okresu przejściowego (36 miesięcy) dla wszystkich produktów — włącznie z tymi, które znajdują się już w obrocie rynkowym — może prowadzić do sytuacji, w której produkty wprowadzone legalnie na rynek będą musiały zostać wycofane ze względu na brak aktualizacji etykiet lub aktualizacji dokumentacji produktu. Komitet popiera 36-miesięczny okres przewidziany na wejście rozporządzenia w życie. Zaleca jednak, jeśli chodzi o aktualizację dokumentacji informacyjnej i ocenę bezpieczeństwa produktów kosmetycznych już wprowadzonych na rynek, dalszy 24-miesięczny okres przejściowy, licząc od momentu wejścia rozporządzenia w życie.

W dokumencie SEC(2008)117, który jest sprawozdaniem z oceny wpływu, Komisja Europejska stwierdza: „Wszelkie dostępne statystyki wskazują, że liczba niepożądanych reakcji na produkty kosmetyczne jest bardzo niska. (…) Co więcej, od chwili wejścia w życie dyrektywy kosmetycznej, w przemyśle kosmetycznym nie odnotowano żadnego poważnego kryzysu bezpieczeństwa, w odróżnieniu na przykład od sektora pasz”.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1

Komitet ma świadomość faktu, że niektóre z przepisów uwzględnionych we wniosku Komisji będą trudne do wprowadzenia. Najistotniejsze z nich obejmują zakres danych wymaganych dla dokumentacji i oceny bezpieczeństwa produktu (art. 7 i załącznik I).

5.2

Wspomniana w art. 7 ocena bezpieczeństwa produktów kosmetycznych powinna zostać przeprowadzona przez niezależną osobę trzecią, spoza samego przedsiębiorstwa.

5.3

Artykuł 7 ust. 3. Zwrot: „niekliniczne badania z zakresu bezpieczeństwa” jest niejasny. Zgodnie z dostępnymi informacjami, zwrot ten jest różnie interpretowany w różnych państwach członkowskich. Zgodnie z interpretacją stosowaną przez właściwe organy w Polsce, badania kliniczne to badania produktów leczniczych. Badania naukowe z udziałem ochotników, prowadzone w celu oceny kosmetyków (badania dermatologiczne, badania zgodności, badania aparaturowe) nie mogą być rozumiane jako badania kliniczne. Jednakże nie można ich także definiować jako badań nieklinicznych w znaczeniu art. 7 ust. 3 proponowanego rozporządzenia. Zgodnie z dyrektywą 2004/10/WE przepisy dotyczące dobrych praktyk laboratoryjnych nie mają zastosowania do badań z udziałem ludzi.

5.4

Co więcej, wymóg, zgodnie z którym wszystkie badania toksykologiczne oraz analizy niezbędne do oceny bezpieczeństwa powinny być realizowane zgodnie z zasadami dobrych praktyk laboratoryjnych uniemożliwia wykorzystanie większości danych, zawartych w toksykologicznych bazach danych oraz opracowaniach naukowych, stanowiących cenne źródło informacji. Nawet w najnowszych opracowaniach naukowych niezwykle rzadko można odnaleźć deklarację zgodności (lub niezgodności) z dobrymi praktykami laboratoryjnymi, przedstawioną przez laboratoria wykonujące odpowiednie badania.

5.5

Przepisy ust. 2 i 4 w załączniku I dotyczące oceny czystości i stabilności materiału, z którego wykonano opakowanie, oceny interakcji pomiędzy składnikami oraz oceny wpływu stabilności produktu na jego bezpieczeństwo, a także dotyczące oznaczenia „okresu po otwarciu opakowania” mogą okazać się trudne do zastosowania, ponieważ brakuje powszechnie dostępnej i uznanej metodologii, na przykład w formie norm międzynarodowych lub europejskich bądź publikacji naukowych. Dlatego też dane te są trudno dostępne.

5.5.1

Komitet przyjmuje z zadowoleniem przepisy załącznika I (sprawozdanie na temat bezpieczeństwa produktów kosmetycznych), które odnoszą się do minimalnych wymogów, jakie muszą spełniać dane i badania wykonywane podczas przygotowywania dokumentacji informacyjnej produktu. Poprawi to jakość dokumentacji i ułatwi nadzór rynkowy, a tym samym przyczyni się do wzrostu bezpieczeństwa konsumentów.

5.6

Wartość NOAEL (No Observed Adverse Effect Level — najwyższa dawka, dla której nie obserwuje się działania szkodliwego), niezbędna dla obliczenia MoS (marginesu bezpieczeństwa), nie jest dostępna w przypadku wielu substancji. Obowiązek obliczania wartości NOAEL doprowadzi do konieczności przeprowadzania testów na zwierzętach, co jest pogwałceniem polityki UE na rzecz popierania metod alternatywnych. Narusza to także przepisy art. 11 (testy na zwierzętach).

5.6.1

Dlatego wskazane byłoby, aby w nowych przepisach jasno określić, jakie testy substancji użytych w kosmetykach producent powinien przeprowadzić w celu zidentyfikowania potencjalnych zagrożeń dla konsumenta.

5.7

Komitet nie zgadza się, by wykaz składników zamieszczany był jedynie na opakowaniu (art. 15 lit. g). Powinien on także obowiązkowo znajdować się na samym produkcie (pojemniku), chyba że okaże się to kompletnie niemożliwe.

5.8

Komitet uważa, że produkty kosmetyczne powinny być opatrzone specjalnymi ostrzeżeniami dotyczącymi ich stosowania przez dzieci, z określeniem — w sposób jasny i dobrze widoczny — wieku minimalnego oraz informacją o konieczności przechowywania ich poza zasięgiem dzieci.

5.9

Ponadto Komitet jest zdania, że rozporządzenie powinno w jasny sposób stanowić, że w przypadku sprzedaży wysyłkowej produktów kosmetycznych, ten sam rodzaj informacji, który musi znajdować się na etykietach i opakowaniach produktów kosmetycznych sprzedawanych w sklepach, musi również zostać zawarty w sposób wyraźny w ofertach sprzedaży wysyłkowej.

5.10

Komitet popiera zwiększenie nacisku na współpracę administracyjną pomiędzy odpowiednimi władzami, a także zastosowanie dobrej praktyki administracyjnej.

5.11

Komitet popiera uporządkowanie dotychczasowych załączników zawierających wykazy substancji niedozwolonych oraz dozwolonych z ograniczeniami do stosowania w produktach kosmetycznych, poprzez dodanie numerów CAS (Chemical Abstracts Service) i EINECS (European Inventory of Existing Commercial Chemical Substances — Europejski Spis Istniejących Substancji Chemicznych o Znaczeniu Handlowym) oraz nazw INCI (International Nomenclature Cosmetic Ingredient — Międzynarodowe Nazewnictwo Składników Kosmetycznych), a także ustanowienie elektronicznego wykazu składników kosmetycznych.

5.12

Wycofanie dotychczasowego załącznika I do dyrektywy 76/768/EWG wydaje się właściwe. W dotychczasowym wykazie podział na kategorie miał charakter dość arbitralny i wielokrotnie powtarzały się w nim grupy kategorii takie jak „pudry do makijażu” oraz „produkty do makijażu oraz do usuwania makijażu”. Ponadto wykaz ten jest już przestarzały — na rynku pojawiły się nowe kategorie produktów, w rodzaju plastrów przeciw cellulitowi i chusteczek do usuwania makijażu nasączonych substancjami aktywnymi.

Bruksela, 9 lipca 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  COM(2008) 49 wersja ostateczna — 2008/0025 (COD).


3.2.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 27/39


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2001/82/WE i dyrektywę 2001/83/WE odnośnie do zmian warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu produktów leczniczych

COM(2008) 123 wersja ostateczna — 2008/0045 (COD)

(2009/C 27/08)

Dnia 3 kwietnia 2008 r. Rada, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2001/82/WE i dyrektywę 2001/83/WE odnośnie do zmian warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu produktów leczniczych.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 11 czerwca 2008 r. Sprawozdawcą był Carmelo CEDRONE.

Na 446. sesji plenarnej w dniach 9-10 lipca 2008 r. (posiedzenie z 9 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 127 głosami — 7 osób wstrzymało się od głosu — następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

EKES popiera wniosek dotyczący dyrektywy zmieniającej dyrektywę 2001/82/WE i dyrektywę 2001/83/WE (COM (2008)123 wersja ostateczna) i uznaje, że zmiany te zapewniają harmonizację przepisów dla wszystkich produktów leczniczych, niezależnie od procedury regulującej wydanie zgody na ich wprowadzenie na rynek.

1.2

Stosowanie tych samych kryteriów dla wszystkich produktów leczniczych zapewnia, oprócz takich samych kryteriów odnoszących się do jakości, bezpieczeństwa i skuteczności, także wysoki poziom ochrony zdrowia publicznego, bardziej skuteczne funkcjonowanie rynku wewnętrznego oraz ogranicza zbędne obciążenie administracyjne i finansowe przedsiębiorstw.

1.3

EKES zawsze popierał i nadal popiera wysiłki Komisji na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa produktów leczniczych, będące czynnikiem o podstawowym znaczeniu dla ochrony zdrowia osób oraz zwierząt.

1.4

EKES zgadza się zatem, że Komisja powinna być upoważniona do rozszerzenia zakresu stosowania rozporządzenia (WE) nr 1084/2003 na wszelkie zmiany, które mogą mieć miejsce po wydaniu zgody, niezależnie od zastosowanej procedury, co pozwoliłoby uniknąć ewentualnych przeszkód w swobodnym przepływie produktów leczniczych, i jednocześnie podkreśla wagę przyszłego środka, który Komisja będzie musiała przyjąć.

1.5

EKES ponownie podkreśla, że jest przekonany, iż należy szybciej zmierzać w kierunku urzeczywistnienia jednolitego rynku, także w sektorach, w których to jeszcze nie nastąpiło lub nastąpiło tylko częściowo.

2.   Kontekst

2.1

W listopadzie 2001 r. Komisja Europejska przedstawiła daleko idącą reformę przepisów w sprawie produktów leczniczych, wydając dwa konkretne akty prawne: dyrektywę 2001/82/WE w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do weterynaryjnych produktów leczniczych oraz dyrektywę 2001/83/WE w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi (1).

2.2

Przepisy te są kontynuacją szerokiej reformy przeprowadzonej w 1993 r. poprzez utworzenie, na mocy rozporządzenia 2309/93, Europejskiej Agencji Leków (EMEA) oraz ustanowienie nowych procedur wydawania pozwoleń na wprowadzanie do obrotu środków farmaceutycznych (2).

2.3

Zgodnie z zasadą swobodnego przepływu towarów, rozporządzenie to przewidywało stosowanie od 1 stycznia 1995 r. dwóch procedur wydawania pozwoleń na dopuszczenie do obrotu wszystkich produktów leczniczych:

a)

„scentralizowana” procedura wydawania pozwoleń przez EMEA, stosowana na terytorium całej UE, obowiązkowa w odniesieniu do produktów leczniczych uzyskanych dzięki biotechnologii oraz opcjonalna w przypadku produktów leczniczych o nowej formule;

b)

utrzymanie tzw. „zdecentralizowanej” procedury krajowej dopuszczającej wydanie pozwolenia przez właściwy organ na szczeblu krajowym. Procedura ta umożliwia stosowanie szczególnych przepisów dotyczących wzajemnego uznawania produktów leczniczych, które zostały dopuszczone do obrotu w jednym państwie członkowskim i mogłyby ewentualnie zostać dopuszczone na rynek także w innych państwach członkowskich UE.

2.4

Celem wspomnianych procedur wydawania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu było zapewnienie właściwej oceny stosunku korzyści do ryzyka oraz określenie wysokich kryteriów jakości, bezpieczeństwa i skuteczności, co miało wyraźnie służyć zapewnieniu zdrowia obywateli Unii oraz zdrowia zwierząt.

2.5

Dyrektywy 2001/82/WE i 2001/83/WE wzmocniły te niezbędne gwarancje, wprowadzając szczególne przepisy dotyczące nadzoru nad bezpieczeństwem farmakoterapii (farmacovigilance), w celu osiągnięcia wysokiego poziomu ochrony zdrowia publicznego poprzez zwiększoną częstotliwość kontroli oraz wzmocnienie i dokładniejsze określenie kryteriów zgłaszania efektów niepożądanych.

2.6

W trakcie okresowych kontroli funkcjonowania systemów wydawania pozwoleń dla produktów farmaceutycznych Komisja określiła problemy odnoszące się do zmian, które mogą wystąpić w kolejnych fazach, jakie następują po wydaniu pozwoleń na szczeblu krajowym, stanowiących ok. 80 % wszystkich pozwoleń na dopuszczenie do obrotu produktów leczniczych.

2.7

Do wspomnianych zmian występujących po wydaniu pozwolenia na szczeblu krajowym odnoszą się rozporządzenia 1084/2003 i 1085/2003, które jednak dotyczą wyłącznie takich aspektów jak proces produkcji, opakowanie środków farmaceutycznych, własność intelektualna, lecz pomijają tak podstawowe aspekty, jak np. wprowadzenie nowych wskazań terapeutycznych lub zmiany sposobów podawania leku.

2.8

W konsekwencji procedury stosowane po wydaniu pozwolenia mogą być w niektórych przypadkach różne w poszczególnych państwach członkowskich, co może prowadzić do stosowania różnych przepisów i klasyfikacji w stosunku do tego samego produktu. Można zatem mieć do czynienia ze stosowaniem zróżnicowanych poziomów ochrony zdrowia w następstwie zróżnicowanej klasyfikacji terapeutycznej lub zróżnicowanego zastosowania tego samego produktu, nie wspominając już o fakcie, że może to niekiedy stanowić sztuczną przeszkodę utrudniającą swobodny przepływ produktów leczniczych, jaki przewiduje się w ramach UE.

3.   Wniosek Komisji

3.1

W celu uniknięcia zróżnicowanych warunków dla tych samych produktów leczniczych Komisja postanowiła złożyć wniosek dotyczący zmiany dyrektyw 2001/82/WE i 2001/83/WE poprzez rozszerzenie zakresu stosowania rozporządzenia (WE) nr 1084/2003, obowiązującego obecnie jedynie w odniesieniu do produktów leczniczych podlegających procedurze scentralizowanej, na wszystkie produkty lecznicze, niezależnie od procedury regulującej wydanie zgody na ich wprowadzenie na rynek.

3.2

Omawiany wniosek jest częścią programu działalności legislacyjnej i prac Komisji na rok 2008 w ramach załącznika 2 (inicjatywy dotyczące upraszczania). Składa się on wyłącznie z aktu prawnego wprowadzającego zmianę kilku artykułów dyrektywy 2001/82/WE oraz dyrektywy 2001/83/WE dotyczących zakresu stosowania rozporządzenia (WE) nr 1084/2003, który zostaje w ten sposób rozszerzony na wszystkie produkty lecznicze.

3.3

Utrzymanie obecnego stanu rzeczy oznaczałoby zbędne obciążenie administracyjne i finansowe przedsiębiorstw, które zamierzają wprowadzać produkty lecznicze na rynki kilku państw członkowskich. Przedsiębiorstwa te mają do czynienia ze zróżnicowanymi przepisami stosowanymi w poszczególnych państwach członkowskich i związanymi z tym różnymi wymogami administracyjnymi, co może ponadto stwarzać sztuczne przeszkody w stosowaniu zasady swobodnego przepływu towarów.

3.4

Wniosek ma charakter czysto prawny i przewiduje zmianę podstawy prawnej rozporządzenia (WE) nr 1084/2003 w sposób, który upoważnia Komisję do zmian zakresu stosowania rozporządzenia w celu zapewnienia harmonizacji przepisów regulujących wydanie pozwoleń na wprowadzenie produktów na rynek.

3.5

Komisja podkreśla, że omawiany zmieniający wniosek legislacyjny był przedmiotem szerokich konsultacji z wszystkimi zainteresowanymi stronami oraz że sposób dokonania zmiany prawnej, wybrana spośród różnych możliwych opcji, okazał się najbardziej odpowiedni do uzyskania harmonizacji w fazie następującej po wprowadzeniu produktu na rynek z punktu widzenia wysokiego poziomu ochrony zdrowia publicznego i spójności prawnej.

3.6

Zaproponowane zmiany szeregu artykułów opierają się na przepisach art. 95 Traktatu WE, który przewiduje stosowanie procedury współdecyzji i są zgodne z zasadą pomocniczości oraz z zasadą proporcjonalności.

4.   Uwagi ogólne

4.1

EKES popiera wniosek dotyczący zmieniany dyrektyw 2001/82/WE i 2001/83/WE i uznaje, że zmiany te zapewniają harmonizację przepisów dla wszystkich produktów leczniczych, a także wysoki poziom ochrony zdrowia publicznego i bardziej skuteczne funkcjonowanie rynku wewnętrznego, usuwając zbędne obciążenie administracyjne i finansowe przedsiębiorstw.

4.2

Podobnie jak we wcześniejszych opiniach na ten temat, EKES popiera wysiłki Komisji na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa produktów leczniczych, będące czynnikiem o podstawowym znaczeniu dla ochrony zdrowia osób oraz zwierząt i zachęca Komisję do ich podejmowania.

4.3

Omawiany wniosek, poprzez dokonanie prostej zmiany legislacyjnej, służy zatem harmonizacji przepisów dla wszystkich produktów leczniczych, niezależnie od procedury regulującej wydanie zgody na ich wprowadzenie na rynek, a jednocześnie pozwala uniknąć wszelkich możliwych przeszkód w swobodnym przepływie tych produktów.

4.4

Odnosząc się pozytywnie do zmiany podstawy prawnej, EKES oczekuje jednocześnie na obecnie sporządzany wniosek legislacyjny, który jest jego zdaniem bardziej istotny dla przyszłości sektora farmaceutycznego.

Bruksela, 9 lipca 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  Dz.U L 311 z 28.11.2001.

(2)  Dz.U L 214 z 24.8.1993.


3.2.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 27/41


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady odnoszącej się do prostych zbiorników ciśnieniowych (wersja ujednolicona)

COM(2008) 202 wersja ostateczna — 2008/0076 COD

(2009/C 27/09)

Dnia 26 maja 2008 r. Rada Unii Europejskiej, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady odnoszącej się do prostych zbiorników ciśnieniowych (wersja ujednolicona).

Uznawszy, że treść wniosku jest w zupełności zadowalająca i nie wymaga żadnego komentarza ze strony EKES-u, na 446. sesji plenarnej w dniach 9 i 10 lipca 2008 r. (posiedzenie z 9 lipca) Komitet 142 głosami — 6 osób wstrzymało się od głosu — postanowił wydać pozytywną opinię na temat proponowanego tekstu.

 

Bruksela, 9 lipca 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


3.2.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 27/41


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „W kierunku sieci kolejowej nadającej pierwszeństwo przewozom towarowym”

COM(2007) 608 wersja ostateczna

(2009/C 27/10)

Dnia 18 października 2007 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie:

„W kierunku sieci kolejowej nadającej pierwszeństwo przewozom towarowym”.

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 5 czerwca 2008 r. Sprawozdawcą był Stéphane BUFFETAUT.

Na 446. sesji plenarnej w dniach 9 i 10 lipca 2008 r. (posiedzenie z 10 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 111 głosami — 1 osoba wstrzymała się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Podsumowanie

1.1

EKES podziela sformułowaną przez Komisję diagnozę sytuacji w obszarze transportu kolejowego towarów w Unii Europejskiej i jest zdania, że propozycje Komisji zmierzają w dobrym kierunku, nawet jeśli są skromne w zestawieniu z wielkością problemu, jaki należy rozwiązać.

1.2

Komitet jest zdania, że dla poprawy sytuacji konieczne są:

oferta usług logistycznych, a nie jedynie usług transportowych;

obniżenie kosztów, aby móc stosować bardziej konkurencyjne ceny;

większa niezawodność usług;

rozsądnie krótkie całkowite czasy przewozu;

wprowadzenie elastyczności w ofercie i szybkiego reagowania w problematycznych sytuacjach.

1.3   Usługi logistyczne z prawdziwego zdarzenia

Zasadniczą kwestią jest uczynienie prostym dla klienta tego, co z natury rzeczy jest złożone w transporcie kolejowym. Wymaga to obsługi klienta w pełnym tego słowa znaczeniu, jasnej i niezawodnej informacji, rozwoju oferty prywatnych wagonów, usług całościowych, obejmujących załadunek i rozładunek.

1.4   Obniżenie kosztów

1.4.1

Dla osiągnięcia tego celu należy w dalszym ciągu dążyć do interoperacyjności i harmonizacji technicznej w Europie. W przeszłości każda sieć stworzyła własne przepisy i systemy regulacji i bezpieczeństwa. Konieczne jest stopniowe ujednolicenie wszystkich systemów, a jak najszybsze wdrożenie ERTMS (European Rail Traffic Management System) powinno być priorytetem.

1.4.2

Realizując odpowiednie inwestycje, za każdym razem, gdy jest to rozsądnie możliwe, należałoby stopniowo zmieniać parametry infrastruktury kolejowej, takie jak szerokość torów, długość pociągów, nachylenia, nacisk osi, aby dostosować je do potrzeb transportu towarowego, tak jak to ma miejsce np. w Stanach Zjednoczonych.

1.4.3

Rzeczywisty rozwój konkurencji i otwarcie rynku sprzyjałyby większej skuteczności i wydajności. Kwestia ta wiąże się ze szkoleniem personelu kolejowego. W istocie, nowe podmioty na rynku mogą odczuć brak wykwalifikowanych pracowników. Należy zatem czuwać nad stworzeniem odpowiednich ścieżek kształcenia, tak aby zaspokoić popyt i umożliwić utworzenie nowych, wymagających wysokich kwalifikacji miejsc pracy.

1.4.4

Należałoby dokonać przeglądu rozdziału kosztów między poszczególnych operatorów, przeprowadzonego przez podmioty zarządzające infrastrukturą, oraz skuteczniej rozdzielić koszty zewnętrzne między konkurencyjne rodzaje transportu, aby stworzyć warunki swobodnej i uczciwej konkurencji.

1.4.5

Powinno się badać i wspierać inicjatywy takie jak linia Betuwe, projekt New Opera czy też Ferrmed, aby czerpać z nich naukę, w duchu gromadzenia doświadczeń i dobrych praktyk.

1.5   Większa niezawodność usług

1.5.1

Należałoby ustanowić wiążące przepisy umowne dotyczące odszkodowań dla klientów w przypadku złej jakości usługi, co sprzyjałoby poprawie jakości usług.

1.5.2

Należałoby również podjąć wysiłki w celu poprawy jakości i niezawodności różnych elementów umożliwiających świadczenie usługi. Obejmowałyby one nie tylko tabor, ale też sygnalizację, tory kolejowe czy systemy informacyjne.

1.5.3

Większa niezawodność usługi to także przydzielenie właściwych tras oraz ustanowienie zasad pierwszeństwa korzystnych dla przewozu towarowego w przypadku konfliktu z innymi pociągami na tych trasach, w dobrze rozumianym interesie wszystkich użytkowników. W szczególności należy odpowiednio dobierać okresy i godziny ruchu.

1.6   Rozsądnie krótkie całkowite czasy przewozu

1.6.1

Jednym z zarzutów czynionych powszechnie wobec transportu kolejowego towarów jest długość tras i wolne tempo przewozu. W celu rozwiązania tego problemu należałoby wytyczać trasy przewozu o ograniczonej liczbie przystanków (czy nawet pozbawione przystanków) i niewielkim prawdopodobieństwie wystąpienia konfliktu z innymi pociągami; należałoby również na poziomie zarządzania operacyjnego możliwie najczęściej dawać im pierwszeństwo w przypadku tego rodzaju konfliktu. Powinno się także rozwijać transport towarowy pociągami nocnymi dużych prędkości.

1.6.2

Należałoby także wdrożyć inwestycje w celu przystosowania infrastruktury do większych prędkości, przy uwzględnieniu faktu, że na danych torach wzrost prędkości prowadzi do zmniejszenia dozwolonego nacisku osi. O ile prędkość aktualna transportu kolejowego towarów wymaga poprawy, należy podkreślić, że najważniejszym czynnikiem jest stałość prędkości pociągów. Korzystniejsza jest umiarkowana prędkość stała niż ciągłe hamowanie i przyspieszanie, prowadzące do akumulacji opóźnień.

1.7   Wprowadzenie elastyczności

1.7.1

Niezamierzonym skutkiem tradycyjnych zasad i sposobów zarządzania ruchem, które dają regularnie pierwszeństwo pociągom osobowym, na trasach ustalonych z góry, jest zjawisko polegające na tym, że dla „pociągu towarowego niewielkie początkowe opóźnienie (np. dziesięciominutowe) prowadzi prawie zawsze do wielkiego opóźnienia ostatecznego (kilkugodzinnego, a nawet jednodniowego)”.

1.7.2

Dzięki rozwojowi technologii w średnio- i długookresowej perspektywie będzie możliwe udrożnienie przepływu pociągów towarowych w czasie rzeczywistym, bez konieczności opierania się na teoretycznych trasach ustalonych z góry. Dzięki koncepcji ruchomego odstępu blokowego, zastosowanej w ostatniej fazie ERTMS, będzie możliwe wykorzystanie tej samej infrastruktury dla większej ilości pociągów i skuteczniejsze reagowanie w problematycznych sytuacjach. W tym celu niezbędne jest, by wszystkie państwa członkowskie inwestowały w system ERTMS, tak aby jak najszybciej osiągnąć interoperacyjność i ciągłość eksploatacji między poszczególnymi sieciami krajowymi.

1.7.3

W dalszym ciągu konieczne są inwestycje w zakresie wąskich gardeł i platform załadunkowych i rozładunkowych, które pozwolą na interoperacyjność systemów transportu.

1.7.4

Zagadnienie stacji rozrządowych i załadunku/rozładunku jest ważne, ale też nieodłącznie związane z kwestią sieci pobocznych przecinających terytorium. Aby transport kolejowy towarów mógł być rzeczywiście konkurencyjny, powinien umożliwiać dotarcie jak najbliżej do klienta.

1.8   Sieć przeznaczona dla przewozu towarów

1.8.1

O ile zalecanie wprowadzenia transeuropejskiej sieci przeznaczonej do przewozu towarów jest w chwili obecnej mało realistycznym pomysłem, nie zmienia to faktu, że odrębna sieć byłaby najlepszym sposobem propagowania transportu kolejowego towarów, czyniąc go bardziej niezawodnym i punktualnym, mniej kosztownym i szybszym. Koncepcja korytarzy ukierunkowanych na transport towarowy ma tę zaletę, że jest realistyczna, jednak wobec braku dużych transkontynentalnych sieci przeznaczonych do przewozu towarów można by rozważyć włączenie do korytarzy ukierunkowanych na transport towarowy rosnącej liczby odcinków linii przeznaczonych wyłącznie do przewozu towarów, aby połączyć szczególnie aktywne ośrodki gospodarcze, do czego zachęca sukces linii Betuwe, łączącej port Rotterdam i Niemcy. Konieczne jest, by wszystkie państwa członkowskie w rzeczywisty sposób zaangażowały się we wdrażanie polityki i przepisów pozwalających na zwiększenie konkurencyjności kolei.

2.   Analiza obecnej sytuacji

2.1   Niepokojący stan rzeczy

2.1.1

O ile transport towarowy wzrastał o 2,8 % rocznie w latach 1995–2005, udział rynku przewozu kolejowego towarów stale malał i ustabilizował się w 2005 r. na poziomie ok. 10 % — najniższym od 1945 r.

2.1.2

W opinii Komisji przyczyny tak niskiego wyniku leżą w braku niezawodności, niewystarczającej wydajności, wadliwym zarządzaniu informacją, powolności i braku elastyczności. Pomimo tych wad, w obecnej sytuacji, charakteryzującej się wzrostem wymiany handlowej, przeciążeniem dróg, wzrostem cen paliw i rosnącą troską o ochronę środowiska, przed transportem kolejowym rysują się nowe możliwości.

2.1.3

W przeszłości Wspólnota, mając na celu rozwój transportu kolejowego, określiła trzy kierunki strategiczne:

otwarcie rynku transportu kolejowego towarów i restrukturyzacja tradycyjnych operatorów;

rozwój interoperacyjności technicznej i opracowanie wspólnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa;

wyznaczenie sieci kolejowej stanowiącej część transeuropejskiej sieci transportowej.

2.1.4

Należy stwierdzić, że otrzymane rezultaty nie są zadowalające, w szczególności jeżeli chodzi o ruch transgraniczny.

2.2   Rozwój wspólnej polityki transportowej

2.2.1

Biała księga w sprawie europejskiej polityki transportowej na 2010 r. zakładała ambitnie doprowadzenie do przejścia z transportu drogowego na kolejowy i przewidywała już utworzenie „multimodalnych korytarzy transportowych nadających pierwszeństwo przewozom towarowym”. Jak wiadomo, podczas przeglądu białej księgi w 2006 r. w trosce o realizm ograniczono ambitne plany przejścia z transportu drogowego na kolejowy i rozwinięto ideę współmodalności, a także przypomniano o konieczności dążenia do utworzenia sieci kolejowej nadającej pierwszeństwo przewozom towarowym.

2.2.2

Ta właśnie koncepcja została rozwinięta w komunikacie Komisji, formułującym potrójny cel: zwiększenia prędkości, poprawy niezawodności i wydajności transportu w sieci utworzonej na podstawie istniejących sieci transeuropejskich.

3.   Propozycje Komisji

3.1

Komisja przywołuje inicjatywy, które zostały już podjęte w celu rozwoju, poprawy i wspierania transportu kolejowego towarów: rozwój interoperacyjności i informacji (Europtirails), budowa infrastruktury (linia Betuwe), tworzenie struktur zarządzających korytarzami. Inicjatywy te okazały się jednak niewystarczające.

3.2

Rozważane są trzy możliwe formy rozwiązań: utrzymanie status quo, nowe środki zmierzające do utworzenia sieci ukierunkowanej na transport towarowy, odrębny program zmierzający do utworzenia europejskiej sieci kolejowej przeznaczonej do przewozów towarowych.

3.3

Wierna zasadom filozofii antycznej Komisja jest zdania, że „in medio stat virtus” i odrzuca pierwszą i trzecią opcję, pierwszą jako zbyt mało ambitną, a trzecią jako mało realistyczną.

3.4   Proponowane działania

3.4.1

Komisja pragnie rozwijać korytarze transgraniczne, aby doprowadzić do powstania sieci ukierunkowanej na transport towarowy. Chodziłoby o zdefiniowanie korytarzy wyposażonych w odpowiednią infrastrukturę przy jednoczesnym wdrożeniu systemu skutecznego zarządzania i eksploatacji. Nie może to jednak zostać zrealizowane bez przystąpienia do projektu państw członkowskich, jako zarządzających infrastrukturą.

3.4.2

W tym celu Komisja rozważa włączenie szeregu środków legislacyjnych, obejmujących zachęty i finansowanie w ramach istniejących programów, do wniosku w sprawie przekształcenia pierwszego pakietu kolejowego, planowanego na 2008 r.

3.4.3

Komisja proponuje tym samym nadanie definicji prawnej korytarzom transportowym nadającym pierwszeństwo przewozom towarowym, zachęcanie państw członkowskich i podmiotów zarządzających infrastrukturą do tworzenia korytarzy transgranicznych ukierunkowanych na transport towarowy i poszukiwanie finansowania dla tych struktur, ale w ramach istniejących programów.

3.4.4

Jednym z zarzutów wysuwanych wobec transportu kolejowego towarów jest niewystarczająca jakość usług i niedostateczne informowanie klientów. W związku z tym Komisja pragnie, aby została wdrożona prawdziwa polityka jakości i przejrzystości i proponuje przyjęcie środka legislacyjnego dotyczącego publikowania wskaźników jakości. Komisja zamierza również opublikować sprawozdanie na temat działań podjętych przez operatorów na rzecz poprawy jakości usług transportu towarowego.

3.4.5

Niektóre odcinki sieci charakteryzuje duży stopień przeciążenia, w szczególności w środkowym obszarze Unii Europejskiej. Sytuacja ta może się dodatkowo pogorszyć w nadchodzących latach. W związku z tym okoliczności wymagają inwestycji w zakresie zwiększenia zdolności przesyłowych infrastruktury pod względem długości pociągu, szerokości toru, nacisku osi i maksymalnej prędkości. Inwestycje powinny być zatem właściwie ukierunkowane i skoordynowane. Komisja zaleca strukturom zarządzającym korytarzami opracowanie programów inwestycyjnych, co wiąże się z kwestią finansowania ze środków dostępnych w ramach istniejących programów.

3.4.6

Zagadnienie płynności ruchu i skuteczności transportu kolejowego towarów wiąże się z kwestią przydziału tras pociągów. Obecnie decyzje o przydziale tras podejmują poszczególne podmioty zarządzające infrastrukturą na podstawie przepisów właściwych dla poszczególnych państw członkowskich. Użyteczna byłaby zatem harmonizacja przepisów rządzących przydziałem tras w celu uzyskania tras wydajnych i niezawodnych.

3.4.7

Aby ten cel osiągnąć, Komisja zamierza zaproponować przepisy prawne w zakresie przydziału tras międzynarodowych oraz nadawania pierwszeństwa międzynarodowemu transportowi towarowemu, w szczególności w przypadku zakłóceń funkcjonowania sieci.

3.4.8

Przepływ towarów wymaga także istnienia terminali i stacji rozrządowych, tymczasem w minionych latach pod naciskiem rynku nieruchomości istniała tendencja do redukowania liczby takich terminali i stacji w rejonach miejskich.

3.4.9

Z lektury propozycji Komisji jasno wynika, że dla powodzenia zaproponowanych środków konieczne jest zaangażowanie i inicjatywa państw członkowskich i podmiotów sektora kolejowego.

3.5   Komentarze ogólne

3.5.1

Opis sytuacji w dziedzinie transportu kolejowego towarów, przedstawiony przez Komisję, nie wymaga szczególnego komentarza i potwierdza jedynie dotychczasową wiedzę o słabości tego sektora. Poprawa sytuacji wymaga zmobilizowania przedstawicieli władz publicznych i sektora przedsiębiorstw, nie tylko w odniesieniu do woli politycznej i dynamiki handlu, ale też w kwestii finansowania.

3.5.2

To właśnie jest słabą stroną propozycji. Komisja proponuje szereg środków legislacyjnych, ale nie zakłada przyznania żadnych dodatkowych zasobów. Działania prawne są bez wątpienia użyteczne, ale z pewnością niewystarczające. Środki finansowe potrzebne do wdrożenia planu powinno się znaleźć w ramach istniejących programów. Będzie to wymagało delikatnych rozstrzygnięć i doprowadzi do wystąpienia zjawiska naczyń połączonych, trudnego do opanowania.

3.5.3

Powodzenie planu wymaga wreszcie poważnego zaangażowania państw członkowskich i podmiotów zarządzających, podczas gdy te pierwsze często nie mają środków i mogą mieć inne priorytety w dziedzinie transportu kolejowego, a drugie nie zawsze mogą pochwalić się doskonałą kondycją finansową, choć skorzystały na oddzieleniu sieci, której utrzymanie jest kosztowne, od jej eksploatacji.

3.6   Uwagi szczegółowe

3.6.1

Stworzenie korytarzy transgranicznych ukierunkowanych na transport towarowy jest bez wątpienia warunkiem wstępnym rozwoju przewozów towarowych, zdajemy sobie jednak sprawę z tego, w jakim stopniu przewozy towarowe były dotychczas poświęcane na rzecz przewozów osobowych. Mamy zatem do czynienia z pewnego rodzaju rewolucją kulturalną, wymagającą od państw członkowskich wyznaczenia obowiązkowych celów i odpowiedniego finansowania, przy uwzględnieniu faktu, że w opinii publicznej pierwszeństwo pociągów osobowych jest czymś oczywistym i nie należy ogólnie poddawać go w wątpliwość. Kwestia dotyczy zatem optymalnego zarządzania siecią i zdefiniowania sieci ukierunkowanych na transport towarowy, bez uszczerbku dla jakości i punktualności przewozów pasażerskich. Tworząc korytarze transgraniczne należy brać pod uwagę rozstaw torów, tabor szynowy eksploatowany przez przedsiębiorstwa kolejowe w nowych i starych państwach członkowskich UE, przewozy towarowe krajów kandydujących i państw trzecich, a także kwestię obwodu kaliningradzkiego jako rosyjskiej enklawy.

3.6.2

Zagadnienia informacji i przejrzystości są niewątpliwie ważne; jest jednak jasne, że klient kieruje się głównie kryteriami ceny, niezawodności, prędkości dostawy, łatwości dostępu do terminali i załadunku oraz rozładunku. Kluczowym elementem jest zatem jakość usług, a ta zależy częściowo od mechanizmów organizacji ruchu kolejowego, a częściowo od realizacji poważnych inwestycji.

3.6.3

Jeżeli chodzi o konkurencyjność transportu kolejowego towarów, wydaje się ogólnie przyjęte, że tego rodzaju transport zarezerwowany jest dla określonego typu towarów, w szczególności o dużej wadze i przewożonych w dużych ilościach. Należałoby zastanowić się nad większym zróżnicowaniem klientów, które byłoby możliwe między innymi dzięki wykorzystaniu kontenerów; pozwoliłoby to na rozszerzenie rynku i większą konkurencyjność w sytuacji rosnących cen paliw i troski o zrównoważony rozwój.

3.6.4

Jeżeli chodzi o finansowanie, komunikat Komisji pozostawia wrażenie słabości, ponieważ nie przewiduje żadnych odrębnych środków, a proponowane rozwiązanie opiera się na kompromisach w ramach istniejących programów.

Bruksela, 10 lipca 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


3.2.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 27/45


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji: Komunikat w sprawie europejskiej polityki portowej

COM(2007) 616 wersja ostateczna

(2009/C 27/11)

Dnia 18 października 2008 r. Komisja, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji: Komunikat w sprawie europejskiej polityki portowej.

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 8 maja 2008 r. Sprawozdawcą był Jan SIMONS.

Na 446. sesji plenarnej w dniach 9-10 lipca 2008 r. (posiedzenie z 9 lipca 2008 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 122 głosami — 5 osób wstrzymało się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski

1.1

Komitet z zadowoleniem przyjmuje nowy komunikat Komisji Europejskiej w sprawie polityki portowej, który proponuje przede wszystkim środki tzw. miękkiego prawa. Komitet popiera także ogólne ukierunkowanie na zapewnienie stabilnych warunków inwestycyjnych, zrównoważonego rozwoju portów, dobrych warunków społecznych w portach oraz spójnego stosowania postanowień traktatowych.

1.2

Sytuacja portów europejskich staje się coraz bardziej zróżnicowana pod względem liczby portów oraz zakresu funkcji i usług portowych. Komitet zaleca, aby w ramach polityki portowej UE wspierać ten proces rynkowy poprzez zapewnianie wszystkim portom europejskim możliwości pełnego i zrównoważonego wykorzystywania swojego potencjału.

1.3

Komitet z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji w sprawie rozwoju sieci ukierunkowanej na towarowy transport kolejowy i wzywa państwa członkowskie, aby przyznały pierwszeństwo, bez uszczerbku dla kolejowych przewozów pasażerskich, wdrażaniu dużych transgranicznych projektów dotyczących infrastruktury kolejowej zapewniającej połączenia z portami.

1.4

Komitet z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji dotyczącą wydania wytycznych w celu usunięcia niejasności związanych z zastosowaniem wspólnotowych przepisów w zakresie ochrony środowiska do rozwoju portów i zaleca opublikowanie tych wytycznych jeszcze przed końcem 2008 r.

1.5

Komisja Europejska powinna zintensyfikować wysiłki mające na celu usprawnienie administracji w portach. Komitet z zadowoleniem przyjmuje zatem zamiar Komisji utworzenia w 2008 r. wspólnej przestrzeni morskiej bez barier. Komisja, a szczególnie państwa członkowskie, powinny poczynić dalsze postępy w modernizacji systemu celnego i nadać temu zadaniu wyższy priorytet polityczny.

1.6

Komitet zgadza się z Komisją, że cel zapewnienia wszystkim portom równych reguł gry może zostać wzmocniony poprzez opracowanie wytycznych w sprawie pomocy państwa i dzięki przejrzystości rozliczeń finansowych. Podobnie, przedstawione w komunikacie wytyczne dotyczące stosowania koncesji, technicznych usług morskich oraz „konsorcjów” rekrutujących i szkolących pracowników portowych uważane są w znacznej mierze za pomocne i jednoznaczne. Komisja powinna także podjąć kolejne inicjatywy mające na celu zapewnienie uczciwej konkurencji pomiędzy portami Unii Europejskiej i sąsiadujących z nią państw trzecich.

1.7

Komitet z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji, jakim jest wspieranie i wzmacnianie współpracy pomiędzy miastami i ich portami. W szczególności Komitet wzywa Komisję do przeprowadzenia odpowiedniego badania na temat ekonomiczno-społecznego oddziaływania portów.

1.8

Komitet z zadowoleniem przyjmuje decyzję Komisji o zachęcaniu europejskich partnerów społecznych do ustanawiania komitetów dialogu sektorowego promujących dialog na szczeblu europejskim między partnerami społecznymi w portach.

2.   Wprowadzenie

2.1

Przez ostatnie dziesięć lat Komitet uczestniczył aktywnie w debacie nad wspólną polityką portową UE. Taka polityka stanowi istotną wartość dodaną ze względu na kluczową rolę portów morskich dla rozwoju ekonomiczno-społecznego, dobrobytu i spójności Unii Europejskiej.

2.2

Komitet przyjął opinie zarówno w sprawie Zielonej księgi w sprawie portów morskich i infrastruktury morskiej COM (1997) 678 (1), jak i w sprawie dwóch wniosków legislacyjnych Komisji Europejskiej w sprawie otwarcia rynku usług portowych w europejskich portach morskich (2). Dnia 26 kwietnia 2007 r. Komitet przyjął także opinię z inicjatywy własnej w sprawie wspólnej polityki portowej w UE (3). Biorąc pod uwagę kontrowersje, które wypłynęły w trakcie debaty nad dyrektywą w sprawie usług portowych, w opinii tej Komitet skoncentrował się przede wszystkim na tych aspektach europejskiej polityki portowej, co do których możliwe byłoby osiągnięcie konsensusu pomiędzy zainteresowanymi stronami z sektora portowego.

3.   Komunikat Komisji Europejskiej w sprawie europejskiej polityki portowej

3.1

Dnia 18 października 2007 r. Komisja Europejska opublikowała komunikat w sprawie europejskiej polityki portowej. Komunikat ten stanowi wynik rocznych konsultacji z zainteresowanymi stronami, obejmujących dwie konferencje i sześć warsztatów tematycznych. Komunikat odzwierciedla ogólną strategię Komisji w sprawie polityki morskiej i stanowi jeden z elementów jej nowej agendy w sprawie przewozu towarów.

3.2

Celem nowej europejskiej polityki portowej jest wspieranie tworzenia efektywnego unijnego systemu portowego, który będzie w stanie sprostać przyszłym wyzwaniom w zakresie potrzeb transportowych UE. Według Komisji wyzwania te obejmują popyt na transport międzynarodowy, zmiany technologiczne, emisję gazów cieplarnianych i zmiany klimatyczne, dialog pomiędzy portami, miastami i innymi zainteresowanymi stronami i wreszcie zapewnienie zgodności z wymogami w zakresie przejrzystości i konkurencji oraz ogólnie z przepisami wspólnotowymi.

3.3

Ogólnie rzecz biorąc, propozycje w zakresie polityki przedstawione w komunikacie stanowią połączenie interpretacji postanowień traktatowych i planu działań obejmującego środki, których większość ma charakter „miękkiego prawa”.

3.4

Obejmują one:

działanie portów i połączenia z lądem;

zwiększanie przepustowości z poszanowaniem środowiska naturalnego;

modernizację;

równe reguły gry — jasność zasad dla inwestorów, operatorów i użytkowników;

zorganizowany dialog pomiędzy portami a miastami;

pracę w portach.

4.   Uwagi ogólne

4.1

Komitet z zadowoleniem przyjmuje komunikat Komisji Europejskiej, ponieważ uznaje on strategiczne znaczenie portów morskich dla europejskiego handlu zewnętrznego i wewnętrznego oraz wkład, jaki porty te wnoszą w rozwój gospodarczy i zatrudnienie.

4.2

W szczególności Komitet z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja nie proponuje środków o charakterze interwencyjnym, ale koncentruje się — w ramach postanowień Traktatu o Unii Europejskiej — na zapewnieniu stabilnych warunków inwestycyjnych, zrównoważonego rozwoju portów i dobrych warunków społecznych w portach.

4.3

Komitet z zadowoleniem przyjmuje także fakt, że Komisja proponuje środki „miękkiego prawa” jako alternatywę wobec rozwiązań legislacyjnych z jednej strony i środków doraźnych z drugiej.

4.4

Niemniej jednak Komitet ma kilka szczegółowych uwag i zaleceń odnoszących się do poszczególnych rozdziałów komunikatu Komisji.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1   Kontekst gospodarczy i wyzwania dla europejskiego systemu portowego

5.1.1

Komitet odnotowuje wnioski Komisji, zgodnie z którymi przewóz ładunków kontenerowych koncentruje się obecnie zaledwie w kilku portach Europy Północno-Zachodniej. Należy jednak zauważyć również tendencję w kierunku wzrostu liczby portów aktywnych na europejskim rynku przewozu ładunków kontenerowych, a nie ograniczania ruchu jedynie do kilku portów. W 2006 r. najbardziej dynamicznie rozwijającymi się portami kontenerowymi były małe i średnie porty położone w różnych częściach Europy. Tym samym wyraźny jest wzrost konkurencji pomiędzy znacznie oddalonymi od siebie ośrodkami portowymi (4). Poprzez swoją politykę portową Unia Europejska może wspierać ten proces, dbając o to, aby wszystkie porty europejskie mogły wykorzystywać swój potencjał w sposób pełny i zrównoważony.

5.1.2

Uzupełniając listę wyzwań określonych przez Komisję, Komitet zwraca ponadto uwagę — na globalizację i konsolidację w europejskim sektorze portowym i sektorze żeglugi morskiej. Zjawisko to jest szczególnie widoczne w przypadku przewozów kontenerowych, ale występuje także na innych rynkach, takich jak przewozy ro-ro, drobnicy czy ładunków masowych. Europejskie porty morskie świadczą usługi międzynarodowym grupom żeglugowym, a w kilku europejskich portach pojawiły się duże grupy operatorów terminali portowych. Wyzwaniem dla władz portowych jest zapewnienie zaangażowania ze strony tych międzynarodowych operatorów oraz przestrzegania celów rozwoju poszczególnych portów w zgodzie z odpowiednimi dziedzinami polityki UE.

5.2   Działanie portów i połączenia z lądem

5.2.1

Komitet zgadza się z Komisją, że zaspokajanie rosnących potrzeb w zakresie przepustowości portów i infrastruktury towarzyszącej wymaga przede wszystkim optymalizacji wykorzystania istniejących urządzeń portowych oraz szlaków komunikacyjnych umożliwiających dostęp do portu. Komitet zgadza się także, że przed zaplanowaniem budowy nowej infrastruktury należałoby przeprowadzić pełną analizę kosztów i korzyści dla społeczeństwa. Powinna ona uwzględniać czynniki gospodarcze, społeczne oraz kwestie ochrony środowiska, gdyż stanowią one filary unijnej agendy lizbońskiej.

5.2.2

Jak wyjaśniono powyżej, procesy rynkowe już prowadzą do większego zróżnicowania sytuacji portów europejskich. Należałoby popierać podejście oddolne, zgodnie z którym wnioski projektowe byłyby wskazywane przez władze zarządzające portu, a w stosownych przypadkach również we współpracy z władzami regionalnymi lub krajowymi. Nie oznacza to oczywiście, że UE nie powinna nadal określać celów i wydawać wytycznych.

5.2.3

Komisja mogłaby jednak wykorzystać okazję, jaką stwarza przegląd śródokresowy transeuropejskiej sieci transportowej w 2010 r., i przyczynić się do rozwiązania problemu wąskich gardeł w połączeniach pomiędzy portami a lądem. Zadanie to powinno jednak zostać zrealizowane na podstawie obiektywnych kryteriów.

5.2.4

Ponadto Komitet ponownie wzywa Komisję do zwiększenia swoich wysiłków mających na celu usunięcie pozostałych wąskich gardeł w połączeniach z lądem poprzez swoje ogólne instrumenty polityki transportowej, w szczególności w odniesieniu do żeglugi śródlądowej i towarowego transportu kolejowego. Zwłaszcza sieć kolejowa znacznie ogranicza optymalną przepustowość portów oraz ich integrację z łańcuchami logistycznymi. W tym kontekście Komitet z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji w sprawie rozwoju sieci ukierunkowanej na towarowy transport kolejowy i wzywa państwa członkowskie, aby przyznały pierwszeństwo, bez uszczerbku dla kolejowego transportu pasażerskiego, wdrażaniu dużych transgranicznych projektów dotyczących infrastruktury kolejowej zapewniającej połączenia z portami.

5.3   Zwiększanie przepustowości z poszanowaniem środowiska naturalnego

5.3.1

Komitet z dużym zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji dotyczącą wydania wytycznych w sprawie zastosowania wspólnotowych przepisów w zakresie ochrony środowiska do rozwoju portów. Będzie to stanowić znaczący postęp w usuwaniu niektórych niejasności spowodowanych przepisami UE, takimi jak przepisy dyrektyw ptasiej i siedliskowej czy ramowej dyrektywy wodnej. Ze względu na pilność tej sprawy, Komitet zaleca publikację tych wytycznych jeszcze przed końcem 2008 r.

5.3.2

Komitet wzywa także Komisję do rozważenia dodatkowych środków w celu wzmocnienia statusu prawnego projektów dotyczących rozwoju portów oraz do uproszczenia obowiązujących obecnie przepisów, jak zostało to przedstawione bardziej szczegółowo w opinii EKES-u z inicjatywy własnej (5).

5.3.3

Zaznaczając jasno, że zanieczyszczone osady należy poddać odpowiedniej obróbce, Komitet zaleca także, aby w rozpatrywanych wnioskach legislacyjnych, które będą miały wpływ na zarządzanie akwenami i osadami wodnymi, takich jak wnioski dotyczące dyrektywy w sprawie odpadów oraz dyrektywy pochodnej ramowej dyrektywy wodnej (6), uwzględniono fakt, że niezanieczyszczonych osadów nie należy uważać za odpady i że nie trzeba poddawać ich tego samego rodzaju obróbce, co osady zanieczyszczone, ponieważ podczas pogłębiania akwenów, na których dnie zalegają osady niezanieczyszczone, nie wprowadza się ani do dodaje do wody żadnych substancji zanieczyszczających.

5.3.4

Komitet popiera także propozycje Komisji dotyczące zapewnienia w portach urządzeń do odbioru odpadów ze statków oraz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Komitet zaleca, aby decyzje w sprawie zachęt ekonomicznych za pośrednictwem opłat portowych pozostawić poszczególnym organom zarządzającym portów, ponieważ tego rodzaju środki będą miały wpływ na strukturę finansową portów, a jest ona znacząco zróżnicowana w obrębie Europy.

5.4   Modernizacja

5.4.1

Komitet z zadowoleniem przyjmuje zamiar dotyczący przedstawienia w 2008 r. wniosku legislacyjnego w sprawie utworzenia wspólnej przestrzeni morskiej bez barier i odwołuje się w tym miejscu do konkretnych uwag wyrażonych już we wcześniejszych opiniach (7).

5.4.2

Komitet ponawia swoje zalecenie, aby UE kontynuowała prace nad modernizacją kontroli celnych i zagwarantowała, że jej polityka w zakresie kontroli celnych, bezpieczeństwa na morzu, bezpieczeństwa w ogóle, zdrowia publicznego i jakości środowiska będzie właściwie skoordynowana i zharmonizowana oraz nie będzie przenosić nadmiernie zakresu odpowiedzialności z rządu na porty.

5.4.3

Komitet popiera tworzenie punktów kompleksowej obsługi oraz uruchomienie inicjatyw „e-maritime”, „e-Customs” i „e-Freight”. Komitet jest również zdania, że wdrażanie rozwiązań teleinformatycznych (ICT) powinno być efektywne pod względem kosztów, również w przypadku małych i średnich portów.

5.4.4

Wreszcie, jeśli chodzi o poprawę efektywności portów, Komitet popiera propozycję Komisji, aby do końca 2009 r. opracować zestaw ogólnych europejskich wskaźników, pod warunkiem zagwarantowania ochrony poufnych danych handlowych. W oparciu o istniejące wskaźniki w zakresie transportu lotniczego, żeglugi przybrzeżnej oraz kombinowanego transportu kolejowego, tego rodzaju wskaźniki należy także opracować w odniesieniu do aspektów specyficznych dla portów, takich jak wydajność instalacji portowych, współpraca między portami czy wspólne operacje w głębi lądu.

5.5   Równe reguły gry — przejrzystość dla inwestorów, operatorów i użytkowników

5.5.1

Komitet popiera stanowisko Komisji w sprawie roli władz portowych i różnorodności systemów zarządzania portami w Europie. W szczególności Komitet popiera opinię, że istotne zadania władz portowych mogą być wykonywane lepiej, jeśli władzom tym zapewni się duży stopień autonomii, a w szczególności pełną autonomię finansową.

5.5.2

Komitet z równym zadowoleniem przyjmuje zapowiedź Komisji dotyczącą przyjęcia w 2008 r. wytycznych w sprawie pomocy państwa. W tym kontekście Komitet przywołuje podstawowe zasady korzystania ze środków publicznych w portach, które określił w opinii z inicjatywy własnej z 26 kwietnia 2007 r.

5.5.3

Komitet z zadowoleniem przyjmuje także fakt, że Komisja przyjęła jego zalecenie w sprawie rozszerzenia zakresu stosowania przepisów dyrektywy 2006/111/WE dotyczących przejrzystości na wszystkie porty handlowe, niezależnie od wysokości ich obrotów rocznych.

5.5.4

W opinii z inicjatywy własnej Komitet zalecił przyjęcie wytycznych w sprawie procedur selekcji, takich jak przetargi i inne dopuszczalne instrumenty, warunków udzielania koncesji, zawierania umów o dzierżawę terenu oraz wytycznych w sprawie statusu prawnego takich usług portowych, które są świadczone w interesie publicznym, np. służą ogólnemu bezpieczeństwu w portach.

5.5.5

Komisja wzięła pod uwagę ten wniosek, uwzględniając w swoim komunikacie w sprawie polityki portowej wytyczne dotyczące stosowania koncesji oraz technicznych usług morskich. Komitet stwierdza, że przyjęta przez Komisję interpretacja zasad traktatowych i orzecznictwa jest w znacznej mierze pomocna i jednoznaczna. Niemniej Komitet podkreśla, że techniczne usługi morskie charakteryzuje powiązanie z bezpieczeństwem żeglugi, co powinno uzasadnić ich zakwalifikowanie jako usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym.

5.5.6

Świadoma polityka koncesyjna powinna zapewniać zarówno konkurencję pomiędzy portami, jak i optymalną efektywność i zaangażowanie podmiotów obsługujących terminale. Komitet zaleca, aby Komisja regularnie przeprowadzała przegląd swoich wytycznych dotyczących koncesji w celu zagwarantowania, że odzwierciedlają one skutecznie ww. cele oraz że zawierają dostateczną liczbę wspólnych elementów, aby zapewnić wszystkim władzom portowym równe reguły gry. Jak zostało to już omówione powyżej, zapewnienie równych reguł gry jest szczególnie istotne ze względu na stały proces konsolidacji w sektorze przeładunków.

5.5.7

Komitet z zadowoleniem przyjmuje propozycję Komisji, aby wspierać rozpowszechnianie najlepszych praktyk dotyczących przejrzystości opłat portowych. Komitet zdecydowanie uważa, że wysokość opłat portowych powinna być określana na szczeblu lokalnym portu, aby optymalnie odzwierciedlała potrzeby użytkowników i ogólnego dobra tego portu.

5.5.8

Ponadto Komitet z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja wzięła pod uwagę jego zalecenie dotyczące rozwiązania kwestii nieuczciwej konkurencji ze strony portów państw trzecich sąsiadujących z UE. Poprzez swoją politykę rozszerzenia i politykę stosunków zewnętrznych Komisja powinna także zintensyfikować wysiłki mające na celu rozwiązanie problemów o podłożu politycznym, takich jak embargo nałożone przez Turcję na statki pływające pod banderą cypryjską i statki wypływające z portów cypryjskich, problemy między Turcją a Grecją dotyczące Morza Egejskiego, jak również utrudnienia w ruchu transgranicznym pomiędzy Rosją i państwami bałtyckimi.

5.6   Zorganizowany dialog pomiędzy portami a miastami

5.6.1

Komitet z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji, jakim jest wspieranie i wzmacnianie współpracy pomiędzy miastami i ich portami. Podstawowe znaczenie dla zrównoważonego rozwoju portów ma ich integracja z miastami i życiem w mieście, w połączeniu z dużą świadomością, zainteresowaniem, a nawet dumą obywateli z działalności portów. W tym względzie EKES popiera zwłaszcza tworzenie synergii w zakresie turystyki, rekreacji, dziedzictwa i ogólnie kultury.

5.6.2

Komitet zwraca także uwagę na brak wiarygodnych danych dotyczących pracowników zatrudnianych bezpośrednio lub pośrednio w portach europejskich oraz wartości dodanej wytwarzanej przez te porty. Odnosi np. wrażenie, że wykorzystane w komunikacie dane dotyczące zatrudnienia nie odzwierciedlają w pełni rzeczywistej sytuacji. Komitet wzywa zatem Komisję do należytego zbadania tej sprawy.

5.6.3

Komitet popiera także zamiar Komisji dotyczący przeprowadzenia oceny wpływu środków ochrony na dostępność portów oraz wydania wytycznych określających, jak pogodzić obydwa te wymogi.

5.7   Praca w portach

5.7.1

Komitet podkreślił konieczność promowania zarówno dobrych warunków i okoliczności zapewniających bezpieczeństwo pracy, jak i konstruktywnych stosunków pracy w portach. Komitet z satysfakcją zauważa, że w komunikacie w sprawie polityki portowej Komisja poświęciła temu zagadnieniu znaczną uwagę.

5.7.2

Komitet ponownie przywołuje swoje stanowisko, zgodnie z którym efektywność działań prowadzonych w portach zależy zarówno od elementu niezawodności, jak i elementu bezpieczeństwa, które to elementy, mimo postępu technologicznego, w znacznej mierze zależą od czynnika ludzkiego. Uzasadnia to konieczność zatrudniania w portach wykwalifikowanej i dobrze wyszkolonej siły roboczej zarówno na lądzie, jak i na statkach. Komitet zalecił, aby partnerzy społeczni odgrywali istotną rolę w tworzeniu i zapewnianiu dalszego istnienia takich warunków, a także aby na szczeblu europejskim Komisja wspierała ich wysiłki, ułatwiając dialog społeczny.

5.7.3

Komitet z zadowoleniem przyjmuje zatem decyzję Komisji o zachęcaniu europejskich partnerów społecznych do ustanawiania komitetów dialogu sektorowego promujących dialog na szczeblu europejskim pomiędzy parterami społecznym w portach, w rozumieniu decyzji Komisji 98/500/WE.

5.7.4

Komitet popiera zamiar Komisji, aby wprowadzić wzajemne uznawanie ramowych szkoleń pracowników portowych, proponuje jednak, aby najpierw porównać stosowane obecnie systemy zawodowych kwalifikacji pracowników portowych. Taka analiza porównawcza mogłaby zostać przeprowadzona z pożytkiem w ramach europejskiego dialogu społecznego.

5.7.5

Komitet zgadza się też z Komisją, że stosowanie zasad w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy w portach, zarówno określanych na szczeblu wspólnotowym, jak i ustalanych przez Międzynarodową Organizację Pracy, powinno być dokładnie monitorowane, a statystyki dotyczące wypadków wymagają ulepszeń. EKES wzywa jednak również do podejmowania na wszystkich szczeblach odpowiednich forów inicjatyw zmierzających do zapewnienia dalszej poprawy bezpieczeństwa i higieny pracy.

Bruksela, 9 lipca 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  Dz.U. C 407 z 28.12.1998.

(2)  Opinie EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie dostępu do rynku usług portowych COM(2001) 35 wersja ostateczna, Dz.U. C 48 z 21.2.2001, s. 122 oraz COM(2004) 654 wersja ostateczna, Dz.U. C 294 z 25.11.2005, s. 25.

(3)  Dz.U. C 168 z 20.7.2007, s. 57.

(4)  Mierzony w perspektywie długoletniej, przeciętny udział w europejskim rynku kontenerowym portów leżących w strefie Hamburg — Le Havre spadł z 61 % w 1975 r. do 48 % w 2003 r., podczas gdy udział rynkowy portów leżących w strefie Morza Śródziemnego podwoił się z 18 % w 1975 r. do 36 % w 2003 r. Ponadto poziom koncentracji portów w Europie pod względem ruchu kontenerowego (mierzonej współczynnikiem Giniego) stale zmniejsza się począwszy od 1990 r., co wskazuje na rosnącą liczbę punktów wejścia na rynek europejski. Najszybciej rozwijającymi się portami kontenerowymi w 2006 r. (w wartościach względnych) były głównie porty średniej i małej wielkości usytuowane w różnych regionach Europy (Amsterdam, Sines, Rauma, Konstanca, Kotka, Tallin, Bremerhaven, Zeebrugge oraz Gdynia) — źródło: Instytut Transportu i Zarządzania Morskiego, Antwerpia (ITMMA). Jest to zupełnie inna sytuacja niż na przykład w przypadku USA, gdzie poziom koncentracji portów w tym samym okresie drastycznie wzrósł — źródło: Notteboom, T. (2007) „Market report on the European seaport industry” — sprawozdanie to opiera się na danych pochodzących z Eurostatu oraz dostarczonych przez poszczególne porty.

(5)  Zob. część 4. opinii Dz.U. C 168 z 20.7.2007, s. 57 w sprawie wspólnej polityki portowej w UE.

(6)  Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie odpadów (COM(2005) 667) oraz wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie norm jakości środowiska w dziedzinie polityki wodnej oraz zmieniającej dyrektywę 2000/60/WE (COM(2006) 397).

(7)  Dz.U. C 168 z 20.7.2007, s. 50, OPINIA w sprawie komunikatu Komisji „Przyszła unijna polityka morska: europejska wizja oceanów i mórz” COM(2006) 275 wersja ostateczna;

Dz.U. C 168 z 20.7.2007, s. 57, OPINIA w sprawie wspólnej polityki portowej w UE (opinia z inicjatywy własnej);

Dz.U. C 151 z 17.6.2008, s. 20, OPINIA w sprawie autostrad morskich w łańcuchu logistycznym (opinia rozpoznawcza);

Dz.U. C 168 z 20.7.2007, s. 68, OPINIA w sprawie komunikatu Komisji „Śródokresowy przegląd Programu promocji żeglugi bliskiego zasięgu” [COM(2003) 155 wersja ostateczna] COM(2006) 380 wersja ostateczna.


3.2.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 27/49


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Transport drogowy — czas pracy kierowców pracujących na własny rachunek”

(2009/C 27/12)

Dnia 20 listopada 2007 r., Prezydium Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, działając na podstawie artykułu 29 lit. a przepisów wykonawczych regulaminu wewnętrznego, podjęło decyzję o sporządzeniu opinii dodatkowej w sprawie

transportu drogowego — czasu pracy kierowców pracujących na własny rachunek.

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię w dniu 5 czerwca 2008 r. Sprawozdawcą był Eduardo Manuel CHAGAS (1), którego zastąpił Brian CURTIS.

Na 446. sesji plenarnej w dniach 9–10 lipca 2008 r. (posiedzenie z dnia 9 lipca), Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 121 do 14 — 6 osób wstrzymało się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski

1.1

EKES jest przekonany, że wszyscy kierowcy pracujący na własny rachunek powinni być objęci zakresem stosowania dyrektywy 2002/15/WE określonym w artykule 2 (licząc od dnia 23 marca 2009 r.).

1.2

Powyższe włączenie zakłada prawidłową transpozycję dyrektywy przez państwa członkowskie, w szczególności definicji kierowcy pracującego na własny rachunek.

1.3

EKES uznaje, że objęcie zakresem stosowania jest konieczne, aby promować bezpieczeństwo drogowe, wesprzeć uczciwą konkurencję i polepszyć warunki pracy pracowników wykonujących pracę w trasie i osób pracujących na własny rachunek, w szczególnosci w zakresie zdrowia fizycznego i psychicznego. Przyjmuje się, że ogólna praca administracyjna, tak jak została ona określona w dyrektywie (artykuł 3 lit. a) pkt 2), nie wchodzi w zakres definicji czasu pracy.

1.4

Zdaniem EKES-u, wewnętrzny rynek transportu drogowego Unii Europejskiej zakłada stworzenie uczciwej konkurencji, która jest wprowadzona w oparciu o skuteczne i rzeczywiste stosowanie przepisów socjalnych odnoszących się do tej branży. Rozróżnienie dokonywane w stosowaniu przepisów dotyczących czasu pracy między pracownikami wykonującymi pracę w trasie a osobami pracującymi na własny rachunek przyczynia się do nieuczciwej konkurencji. Z tego względu EKES nie może wyrazić zgody na możliwość włączenia jedynie kierowców „pozornie pracujących na własny rachunek” do zakresu stosowania dyrektywy.

1.5

W celu przeciwdziałania możliwym trudnościom we wdrażaniu tego włączenia, EKES postuluje współodpowiedzialność różnych uczestników łańcucha transportowego, jak ma to miejsce w przypadku rozporządzenia dotyczącego czasu prowadzenia pojazdu i okresów odpoczynku.

1.6

EKES wskazuje, że promowanie współpracy na szczeblu europejskim pomiędzy różnymi krajowymi administracjami jest podstawowym warunkiem skutecznego wdrażania dyrektywy.

1.7

Komitet stoi na stanowisku, że włączenie kierowców pracujących na własny rachunek do zakresu stosowania dyrektywy powinno nastąpić w taki sposób, żeby nie obciążać ich zbędnymi zadaniami administracyjnymi.

2.   Wprowadzenie

2.1

EKES wykonał już obszerne prace w zakresie europejskiej polityki bezpieczeństwa drogowego i zdobył głęboką wiedzę w tej dziedzinie. W swojej ostatniej opinii z inicjatywy własnej w sprawie europejskiej polityki dotyczącej bezpieczeństwa ruchu drogowego i kierowców zawodowych — bezpieczne miejsca parkingowe (TEN/290) (2) Komitet zajął się, w ramach polityki infrastruktury drogowej, istotną kwestią miejsc odpoczynku kierowców zawodowych. Jednak innym bardzo ważnym zagadnieniem, które uzupełnia opinię w sprawie bezpiecznych miejsc parkingowych, jest czas pracy kierowców pracujących na własny rachunek w transporcie drogowym. Inne aspekty gospodarcze, społeczne i związane z bezpieczeństwem nie zostały jeszcze odpowiednio omówione na szczeblu europejskim. Innym uzasadnieniem sporządzenia opinii dodatkowej jest sprawozdanie Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego w sprawie skutków wyłączenia kierowców pracujących na własny rachunek z zakresu dyrektywy 2002/15/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 marca 2002 r. w sprawie organizacji czasu pracy osób wykonujących czynności w trasie w zakresie transportu drogowego — COM(2007) 266 wersja ostateczna.

2.2

Dyrektywa nr 2002/15/WE ustanawia minimalne wymogi w odniesieniu do organizacji czasu pracy w celu poprawy ochrony zdrowia i bezpieczeństwa osób wykonujących czynności w trasie w zakresie transportu drogowego oraz poprawy bezpieczeństwa drogowego i dostosowania warunków konkurencji. Wspomniana dyrektywa weszła w życie dnia 23 marca 2002 r., a państwa członkowskie miały trzy lata, do 23 marca 2005 r., na wdrożenie przepisów dyrektywy w odniesieniu do pracowników wykonujących pracę w trasie. Art. 2 ust. 1 wspomnianej dyrektywy stanowi, że przepisy dyrektywy będą stosować się do kierowców pracujących na własny rachunek od dnia 23 marca 2009 r., po tym jak Komisja przedstawi Radzie i Parlamentowi Europejskiemu sprawozdanie, a także oparty na nim wniosek legislacyjny.

2.3

W ramach ostatecznej ugody, jaką Parlament Europejski i Rada zawarły w sprawie wspomnianej dyrektywy, postanowiono, że nie później niż dwa lata przed tym terminem, a więc dnia 23 marca 2007 r., Komisja powinna przedstawić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie, w którym przeanalizowane zostaną konsekwencje wyłączenia kierowców pracujących na własny rachunek z zakresu stosowania wspomnianej dyrektywy w odniesieniu do bezpieczeństwa drogowego, warunków konkurencji, struktury zawodu oraz aspektów społecznych. W sprawozdaniu uwzględnione powinny zostać także okoliczności odnoszące się do struktury branży transportowej i do środowiska pracy w zawodzie transportu drogowego w każdym z państw członkowskich.

2.4

Na podstawie takiego sprawozdania Komisja powinna przedstawić wniosek w sprawie (a) określenia procedur objęcia zakresem wspomnianej dyrektywy kierowców pracujących na własny rachunek, którzy prowadzą czysto krajową działalność transportową oraz których dotyczą określone ograniczenia; lub (b) nieobejmowania kierowców pracujących na własny rachunek zakresem wspomnianej dyrektywy.

2.5

Ponadto, art. 7 ust. 2 wspomnianej dyrektywy wymagał od Komisji dokonania oceny skutków przepisów dyrektywy dotyczących pracy w porze nocnej, najpóźniej do dnia 23 marca 2007 r., w ramach codwuletniego sprawozdania z wdrażania wspomnianej dyrektywy.

3.   Sprawozdanie Komisji

3.1

Według Komisji sprawozdanie stanowi szeroki przegląd aktualnego stanu wdrożenia dyrektywy przez państwa członkowskie, omawia potencjalne konsekwencje wyłączenia kierowców pracujących na własny rachunek z zakresu stosowania dyrektywy, a także przedstawia ocenę skutków przepisów dyrektywy w zakresie pracy nocnej.

3.2

Po pierwsze, można wysnuć wniosek, że większości państw członkowskich nie udało się dokonać transpozycji dyrektywy w wyznaczonym trzyletnim okresie. W związku z tym Komisja ocenia, że nie jest w stanie przedstawić swojego pierwszego sprawozdania dwuletniego, które miało być gotowe w marcu 2007 r.

3.3

Jeśli chodzi o konsekwencje wykluczenia kierowców pracujących na własny rachunek, Komisja przypomina z jakich powodów zaproponowała ich włączenie: rozporządzenie dotyczące czasu prowadzenia pojazdu i okresów odpoczynku nie dokonuje takiego rozróżnienia między kierowcami; uniknięcie ryzyka rozdrobnienia poprzez zachęcenie kierowców do zmiany statusu na „pozornie pracujących na własny rachunek”; sprawienie, by cele uczciwej konkurencji, poprawy bezpieczeństwa drogowego oraz poprawy warunków pracy były stosowane do całego sektora transportu drogowego.

3.4

Na podstawie wniosków sprawozdania opracowanego przez konsultantów zewnętrznych, Komisja uznaje, że zmęczenie i jego skutki dla bezpieczeństwa drogowego mogą dotyczyć każdego kierowcy, zarówno kierowcy pracującego na własny rachunek jak i pracownika wykonującego pracę w trasie. Dodatkowo, sprawozdanie potwierdziło także, że kierowcy pracujący na własny rachunek pracują dłużej niż pracownicy wykonujący pracę w trasie i zatrudnieni w branży transportu drogowego oraz że obie kategorie pracowników mają czas pracy dłuższy od czasu pracy w innych sektorach.

3.5

Uznając, że „ograniczenie czasu pracy mogłoby niewątpliwie przyczynić się do zmniejszenia zmęczenia”, sprawozdanie konsultantów zewnętrznych stwierdza również, że „taki instrument mógłby spowodować większy stres, ponieważ kierowca pracujący na własny rachunek stara się wykonać więcej pracy w krótszym czasie w celu utrzymania swojej rentowności, co z kolei może prowadzić do jeszcze większego zmęczenia i do wypadków”. Wydaje się, że Komisja zgadza się z tym stanowiskiem.

3.6

Jeśli chodzi o warunki konkurencji, Komisja opiera się na wnioskach sprawozdania, zgodnie z którymi wyłączenie kierowców pracujących na własny rachunek z zakresu stosowania dyrektywy przyczyniłoby się do dalszego rozdrobnienia branży i nie miałoby znaczącego wpływu na konkurencję w tej branży. Natomiast, objęcie kierowców pracujących na własny rachunek zakresem dyrektywy spowoduje zwiększenie obciążenia ich kosztami i skrócenie czasu pracy, w związku z czym konkurencyjna przewaga pracujących na własny rachunek w branży drogowego przewozu towarów zostanie znacząco obniżona. Wydaje się, że w ten sposób Komisja wspiera opcję, że jedynie osoby „pozornie pracujące na własny rachunek” powinny podlegać dyrektywie.

3.7

Komisja stwierdza także, że „mimo że z ekonomicznego punktu widzenia dalsze wyłączenie mogłoby być rozwiązaniem preferowanym, ewentualne skutki społeczne wynikające zarówno z włączenia, jak i z wyłączenia, nie są tak oczywiste. Wyłączenie może nie doprowadzić do poprawy sytuacji w dziedzinie zdrowia i bezpieczeństwa, z drugiej zaś strony włączenie może spowodować dodatkowy stres i zwiększyć obciążenie administracyjne kierowców pracujących na własny rachunek, prowadząc do obniżenia ich dochodów”.

3.8

We wnioskach, Komisja sugeruje, że objęcie kierowców pracujących na własny rachunek zakresem stosowania dyrektywy może prowadzić do zwiększenia poziomu stresu i pogorszenia ich sytuacji finansowej, a ponadto może być trudne do egzekwowania i z tego powodu nieskuteczne.

3.9

W stosunku do oceny skutków przepisów dyrektywy dotyczących pracy w porze nocnej Komisja stwierdza, że kwestia kontroli stosowania zasad wymaga wykonania dokładniejszej analizy.

4.   Uwagi ogólne

4.1

Komitet przyjmuje do wiadomości prezentację sprawozdania Komisji w sprawie skutków wyłączenia kierowców pracujących na własny rachunek z zakresu stosowania dyrektywy w sprawie organizacji czasu pracy osób wykonujących czynności w trasie w zakresie transportu drogowego.

4.2

Wyłączenie pracowników pracujących na własny rachunek z zakresu stosowania dyrektywy spowodowało, zdaniem wielu partnerów społecznych, naruszenie zasad konkurencji w branży transportu drogowego, co doprowadziło ostatnio Komitet do przyjęcia w opinii w sprawie przeglądu średniookresowego białej księgi dotyczącej transportu (TEN 257, której sprawozdawcą był Rafael Barbadillo Lopez) (3) następującego zalecenia:

„Jeśli chodzi o przepisy socjalne w transporcie drogowym, należy zapewnić równe traktowanie wszystkich pracowników — zarówno najemnych, jak i osób pracujących na własny rachunek. Dyrektywa 15/2002/WE z 11 marca 2002 r. w sprawie organizacji czasu pracy osób uczestniczących w czynnościach związanych z przewozem w zakresie transportu drogowego powinna mieć bezpośrednie zastosowanie do osób pracujących na własny rachunek, jeszcze przed upływem okresu przejściowego, gdyż jej celem jest zapewnienie bezpieczeństwa na drogach, uniknięcie zniekształceń konkurencji oraz stworzenie lepszych warunków pracy” (ustęp 4.3.1.2).

4.3

W tym kontekście EKES wyraża poważne wątpliwości co do wniosków dotyczących kwestii związanych z bezpieczeństwem drogowym, warunkami konkurencji i aspektami społecznymi, które są przejęte w wynikach badania.

4.4

Zdaniem EKES-u, jeśli chce się promować bezpieczeństwo drogowe, przyczynić się do zapewnienia uczciwej konkurencji i poprawy warunków pracy pracowników wykonujących pracę w trasie oraz osób pracujących na własny rachunek (szczególnie ich zdrowia fizycznego i psychicznego), należy objąć kierowców pracujących na własny rachunek zakresem stosowania dyrektywy 2002/15/WE.

4.5

Zbyt długi czas pracy jest czynnikiem, który w istotny sposób przyczynia się do zmęczenia, a więc do zaśnięcia za kierownicą, i w związku z tym stoi w sprzeczności z bezpieczeństwem drogowym. Uczciwa konkurencja powstaje wtedy, gdy duże firmy organizujące wszystkie działania związane z dystrybucją i przewozem towarów, udzielają podwykonawcom cen, które odzwierciedlają przestrzeganie wykonania przepisów socjalnych dotyczących branży zarówno w przypadku pracowników wykonujących pracę w trasie jak i osób pracujących na własny rachunek.

4.6

Nie jest pewne, że wyłączenie osób pracujących na własny rachunek z zakresu stosowania dyrektywy 2002/15/WE nie wywoła większego stresu, ponieważ osoby pracujące na własny rachunek będą poddane presji ze strony zleceniodawców mającej na celu obniżenie cen. Osoby te będą zmuszone pracować dłużej, aby zapewnić ten sam poziom dochodów ze szkodą dla bezpieczeństwa drogowego, swojego zdrowia i niepewnej już teraz równowagi między życiem zawodowym a rodzinnym.

4.7

Jednak zdaniem EKES-u, objęcie osób pracujących na własny rachunek zakresem stosowania dyrektywy 2002/15/WE pociąga za sobą prawidłową transpozycję omawianej dyrektywy, w szczególności definicji kierowcy pracującego na własny rachunek.

4.8

Komisja, jako organ stojący na straży Traktatu, powinna zapewnić prawidłową transpozycję przez państwa członkowskie definicji „kierowcy pracującego na własny rachunek”, określonej w artykule 3 e) (4) dyrektywy. Prawidłowa transpozycja stanowi pierwszy konieczny warunek, jeśli w państwie członkowskim chce się zwalczyć zjawisko kierowców „pozornie pracujących na własny rachunek”.

4.9

Ponadto, omawiane włączenie musi iść w parze ze zmianą dyrektywy odnoszącą się do współodpowiedzialności różnych uczestników łańcucha transportowego. Rozporządzenie dotyczące czasu pracy i okresów odpoczynku (5), artykuł 10, ust. 4, stanowi, że „Przedsiębiorstwa, spedytorzy, nadawcy ładunku, organizatorzy wycieczek, główni wykonawcy, podwykonawcy oraz agencje zatrudniania kierowców zapewnią, aby uzgodnione umownie harmonogramy transportu były zgodne z przepisami niniejszego rozporządzenia”. Ta współodpowiedzialność powinna obejmować stosowanie przepisów dotyczących czasu pracy. Pozwoliłoby to na równorzędne traktowanie pracowników wykonujących pracę w trasie i kierowców pracujących na własny rachunek. W istocie, jeśli kierowcy pracujący na własny rachunek znajdują się w sytuacji podwykonawców, podlegają presji zmuszającej ich do obniżenia cen poprzez wydłużenie godzin pracy. Można w ten sposób uniknąć sytuacji nieuczciwej konkurencji na niekorzyść pracowników wykonujących pracę w trasie.

4.10

Wnioski z badania uwzględniające dodatkowy stres, jaki spowodowałoby objęcie kierowców pracujących na własny rachunek zakresem stosowania dyrektywy, wydają się zdaniem EKES-u niezbyt racjonalne. Definicja czasu pracy zastosowana przez konsultantów nie jest jasna. Jeżeli kierowcy pracujący na własny rachunek mają wykonać pracę, łącznie z czynnościami administracyjnymi i zarządzaniem całością operacji transportowych, w tym samym czasie, co pracownicy wykonujący pracę w trasie, którzy nie są zobowiązani do tego typu działań, w rzeczywistości występuje dodatkowy stres. Jeżeli ci kierowcy wykonują ten sam rodzaj pracy, co pracownicy wykonujący pracę w trasie w tym samym czasie pracy, nie są zrozumiałe powody, dla których kierowca pracujący na własny rachunek miałby przeżywać większy stres niż pracownik wykonujący pracę w trasie. Przyjmuje się, że ogólna praca administracyjna, tak jak została ona określona w dyrektywie (artykuł 3 lit. a) pkt 2), nie wchodzi w zakres definicji czasu pracy.

4.11

Ponadto, jeśli skrócenie czasu pracy przyczynia się do zmniejszenia zmęczenia, ale powoduje stres, osoby pracujące na własny rachunek są skazane na dokonanie wyboru między dżumą a cholerą. Zdaniem EKES-u, pierwszeństwo ma bezpieczeństwo drogowe, a zmęczenie będące skutkiem długiego czasu pracy, łącznie z czasem jazdy, może być przyczyną braku bezpieczeństwa drogowego niezależnie od tego czy chodzi o pracownika wykonującego pracę w trasie czy osobę pracującą na własny rachunek.

4.12

Z drugiej strony analiza pomija — i Komisja idzie drogą tego rozumowania — zasygnalizowanie faktu, że stres kierowców może nadal istnieć i wzrastać również w przypadku wyłączenia ich ze stosowania dyrektywy, ponieważ zleceniodawcy nie omieszkają skorzystać z tej możliwości, aby wywrzeć presję w celu obniżenia cen.

4.13

Komisja podkreśla fakt, że Rada nie zgodziła się na żaden wymóg minimalny w zakresie systematycznej inspekcji przestrzegania zasad dotyczących czasu pracy. EKES, tak jak Komisja, ubolewa nad tym, ale nie zamierza skorzystać z tego faktu, aby nie dostosować przepisów do kierowców pracujących na własny rachunek. To, że czas pracy jest trudny do skontrolowania w przypadku osób pracujących na własny rachunek, nie powinno decydować o ich wyłączeniu. Z tego względu współodpowiedzialność uczestników łańcucha transportowego w zakresie stosowania przepisów może stanowić interesujący element. Jeżeli okaże się, że umowy pomiędzy różnymi uczestnikami łańcucha transportowego są takie, że uniemożliwiają stosowanie średniego czasu pracy w wymiarze 48 godzin, ten element ochroni kierowcę pracującego na własny rachunek przed zbyt długim czasem jazdy i czasem pracy.

4.14

Zdaniem EKES-u, wewnętrzny rynek transportu drogowego Unii Europejskiej zakłada stworzenie uczciwej konkurencji, szczególnie w oparciu o skuteczne i rzeczywiste stosowanie przepisów socjalnych odnoszących się do tego sektora. Rozróżnienie dokonywane w stosowaniu przepisów dotyczących czasu pracy między pracownikami wykonującymi pracę w trasie a osobami pracującymi na własny rachunek przyczynia się do nieuczciwej konkurencji. Z tego względu EKES nie może wyrazić zgody na możliwość włączenia jedynie kierowców „pozornie pracujących na własny rachunek” do zakresu stosowania dyrektywy.

4.15

Ponadto, EKES pragnie wskazać, że wiele państw członkowskich posiadających różne struktury rynku operatorów transportu drogowego, takie jak Estonia (mało osób pracujących na własny rachunek) i Słowacja (licząca 70 % osób pracujących na własny rachunek) zdecydowało się na objęcie osób pracujących na własny rachunek zakresem stosowania dyrektywy 2002/15/WE. Jeżeli obecnie jest to już faktem, EKES nie rozumie powodów, dla których Komisja pragnie za wszelką cenę utrzymać osoby pracujące na własny rachunek poza zakresem stosowania dyrektywy 2002/15/WE ze względów ekonomicznych.

4.16

Termin „aspekty społeczne” Komisja odnosi nie tylko do zdrowia, bezpieczeństwa i warunków pracy pracowników wykonujących prace w trasie i kierowców pracujących na własny rachunek, ale także do wynagrodzenia i równowagi między życiem zawodowym a prywatnym.

4.17

Według Komisji, „wyłączenie daje osobom pracującym na własny rachunek możliwość większej kontroli nad wykonywaną pracą i wyższych dochodów, z czym wiąże się potrzeba zainwestowania większej ilości czasu i energii w celu zapewnienia sobie rentowności”.

4.18

EKES przypomina, że definicja czasu pracy odnośnie pracowników pracujących na własny rachunek nie jest jasna i/lub zakłada, że ogólne prace administracyjne nie wchodzą w skład czasu pracy. W tym ostatnim przypadku, EKES nie rozumie, dlaczego wyższe dochody osób pracujących na własny rachunek miałyby być wynikiem ich wyłączenia z zakresu stosowania dyrektywy dotyczącej czasu pracy.

4.19

EKES wskazuje, że promowanie współpracy na szczeblu europejskim pomiędzy różnymi krajowymi administracjami jest podstawowym warunkiem skutecznego wdrażania dyrektywy.

4.20

Komitet uznaje, że objęcie kierowców pracujących na własny rachunek zakresem stosowania dyrektywy powinno nastąpić w taki sposób, żeby nie obciążać ich zbędnymi zadaniami administracyjnymi.

4.21

Po wykonaniu tej analizy Komisja chce wykonać jeszcze dokładniejszą ocenę wpływu przed opracowaniem wniosku legislacyjnego. Ta ocena powinna wziąć pod uwagę nowe elementy jak np. nowe rozporządzenie dotyczące czasu jazdy i okresów odpoczynku. Ponadto, w tej ocenie wpływu Komisja zamierza utrzymać wyłączenie osób rzeczywiście pracujących na własny rachunek z zakresu stosowania zasad sektorowych dotyczących czasu pracy. EKES nie jest przekonany co do wartości dodanej nowej oceny wpływu.

Bruksela, 9 lipca 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  Rezygnacja członka.

(2)  Dz.U. C 175 z 27.7.2007, s. 88–90.

(3)  Dz.U. C 161 z 13.7.2007, s. 89.

(4)  Artykuł 3 e) „kierowca pracujący na własny rachunek” oznacza każdą osobę, której głównym zajęciem jest transport drogowy osób lub rzeczy, na zasadzie wynajmu lub za wynagrodzeniem, w rozumieniu ustawodawstwa wspólnotowego, na mocy licencji wspólnotowej lub dowolnego innego upoważnienia zawodowego do wykonywania wymienionego transportu, która jest uprawniona do pracy na własny rachunek i nie jest związana z pracodawcą w drodze umowy o pracę lub jakimkolwiek innym hierarchicznym stosunkiem pracy, która może samodzielnie organizować odnośne czynności pracownicze, której dochód zależy bezpośrednio od wypracowanego zysku i która ma swobodę, indywidualnie lub w drodze współpracy między kierowcami pracującymi na własny rachunek, utrzymywania stosunków handlowych z wieloma klientami.

Do celów niniejszej dyrektywy, kierowcy, którzy nie spełniają tych kryteriów podlegają tym samym obowiązkom i korzystają z tych samych przywilejów, które niniejsza dyrektywa przewiduje dla pracowników wykonujących pracę w trasie.

(5)  Rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniające rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85.


3.2.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 27/53


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji dla Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Europejski strategiczny plan w dziedzinie technologii energetycznych (plan EPSTE) – Droga do niskoemisyjnych technologii przyszłości”

COM(2007) 723 wersja ostateczna

(2009/C 27/13)

Dnia 22 listopada 2007 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji dla Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Europejski strategiczny plan w dziedzinie technologii energetycznych (plan EPSTE) — Droga do niskoemisyjnych technologii przyszłości”.

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 5 czerwca 2008 r. Sprawozdawcą był Josef ZBOŘIL.

Na 446. sesji plenarnej w dniach 9 i 10 lipca 2008 r. (posiedzenie z 9 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 127 głosami — 5 osób wstrzymało się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Komitet z zadowoleniem przyjmuje komunikat Komisji oraz uzupełniające dokumenty robocze, a także zgadza się z analizą i opisem aktualnej sytuacji technologii energetycznych. Wobec braku przemyślanej strategii rozwoju technologii energetycznych rozważania o ograniczaniu zmian klimatycznych są bardzo problematyczne. Dlatego też Komitet popiera przyjęcie planu EPSTE.

1.2

Komunikat wyraźnie wzmacnia także kluczowy element polityki energetycznej, jakim jest bezpieczeństwo dostaw energii, i to zarówno pod względem materialnym, jak i pod względem równowagi społecznej i ekologicznej. Bezpieczeństwo dostaw nie oznacza jedynie ich zapewnienia w sensie fizycznym, ale także dostępność energii po cenach będących do przyjęcia dla społeczeństwa.

1.3

Komisja w swoim komunikacie na pierwszym miejscu w staraniach o ograniczenie zmian klimatycznych słusznie stawia rozwój technologii energetycznych i stanowisko to jest zgodne także z wnioskami przyjętymi na konferencji ONZ na Bali w grudniu 2007 roku (1).

1.4

Komunikat Komisji bardzo trafnie zwraca uwagę na czynnik czasu, który odgrywa kluczową rolę w realizacji proponowanej strategii (planu EPSTE), o ile UE pragnie do 2020 r. osiągnąć redukcję emisji gazów cieplarnianych zgodną ze swoimi zobowiązaniami z marca 2007 r.

1.5

W celu przyspieszenia opracowywania i stosowania w praktyce nowych technologii energetycznych UE potrzebuje większej ilości celowych i skutecznych mechanizmów, które wykorzystają możliwości pomocy publicznej, przemysłu, wyższych uczelni i ośrodków badawczych oraz zwiększą efekt synergii między nimi. Szersza współpraca oraz działania mające na celu zapobieganie rozdrobnieniu badań są także potrzebne na szczeblu międzynarodowym.

1.6

Komitet wysoko ocenia przedstawione w komunikacie podejście Komisji, która nawołuje do mobilizacji zasobów finansowych oraz przede wszystkim ludzkich na wszystkich czterech szczeblach: w sektorze prywatnym, na szczeblu państw członkowskich, na szczeblu Wspólnoty oraz na szczeblu globalnym. Komitet podkreśla, że odpowiednie wszechstronne wsparcie kształcenia w dziedzinie nauki i techniki jest warunkiem mobilizacji zasobów ludzkich.

1.7

Obok wytyczania priorytetów na szczeblu UE częścią strategicznego planu ma być także ustanawianie konkretnych priorytetów na poziomie państw członkowskich, przy uwzględnieniu ich naturalnych możliwości i doświadczeń, przyznanie wystarczających środków finansowych w budżetach publicznych (UE i państw członkowskich), optymalne wykorzystanie możliwości badawczo-rozwojowych, zaangażowanie sektora prywatnego dzięki odpowiednim impulsom płynącym z rynku energetycznego oraz inne instrumenty prawne i podatkowe.

1.8

Komitet stwierdza, że szkodliwe następstwa miałaby sytuacja, kiedy instrument bezspornie najważniejszy z punktu widzenia starań o ograniczenie zmian klimatu — strategia rozwoju i stosowania technologii energetycznych — byłby spychany na drugi plan poprzez inne tematy, które patrząc obiektywnie, muszą stanowić niezbędne ramy wspierające i pobudzające ten rozwój (chodzi tu o system handlu uprawnieniami do emisji, wsparcie dla wykorzystywania odnawialnych źródeł energii, trzeci pakiet energetyczny itd.). Faktyczną redukcję emisji gazów cieplarnianych mogą przynieść jedynie rzeczywiste zmiany technologiczne idące w kierunku efektywniejszych technologii zarówno w produkcji, jak i w wykorzystaniu wszelkich rodzajów energii.

1.9

Analiza obecnej bardzo niezadowalającej sytuacji jest nadzwyczaj celna i rzeczowa oraz trafnie wskazuje problemy organizacyjne i administracyjne, którymi społeczeństwo musi się zajmować obok problemów naukowo-technicznych.

1.10

Na szczeblu UE zaleca się poświęcanie większej uwagi i zapewnienie odpowiedniego wsparcia technologiom służącym wykorzystaniu odnawialnych źródeł energii, czystym technologiom produkcji ciepła oraz najnowszej infrastrukturze przesyłu i magazynowania energii. Z ekonomicznego punktu widzenia niektóre rodzaje odnawialnych źródeł energii wiążą się jednak ciągle z wysokimi kosztami, które utrzymają się także w długim okresie. Energooszczędne technologie w końcowym zużyciu energii, czyste technologie bazujące na paliwach kopalnych, wykorzystanie energii jądrowej powstałej w wyniku rozszczepienia i syntezy oraz bezpieczne składowanie odpadów promieniotwórczych nadal jednak pozostają na dalszym planie. Komitet sądzi, że trzeba mieć na uwadze fakt, że wiele państw jest uzależnionych od paliw kopalnych i energii jądrowej i że będzie tak także w przewidywalnej przyszłości.

1.11

Komitet jest zdania, że nieodzowne jest zaangażowanie sektora prywatnego i to w bardzo dużym zakresie. UE i rządy państw członkowskich muszą zatem stworzyć konieczne ku temu warunki za pośrednictwem zarówno właściwych koncepcji, priorytetów i celów, jak i narzędzi wspierających ich realizację.

1.12

Kluczowym elementem jest wprowadzenie zasad rynkowych w energetyce przede wszystkim dzięki odpowiedniemu włączeniu kosztów zewnętrznych, w tym kosztów społecznych, do cen wszystkich rodzajów energii. Na szczeblu UE i państw członkowskich trzeba będzie niewątpliwie stworzyć w tej dziedzinie warunki prawne i podatkowe, które umożliwią lepsze połączenie publicznych i prywatnych środków finansowych inwestowanych w badania i rozwój w dziedzinie energetyki.

1.13

Faktyczne warunki naturalne i fizyczna dostępność zasobów powinny stać się punktem wyjścia dla oceny możliwości wykorzystania odnawialnych źródeł energii w poszczególnych państwach członkowskich oraz przy ich włączaniu do programu rozwoju technologii energetycznych.

1.14

Postęp w opracowywaniu technologii energetycznych przeznaczonych dla konsumentów musi wspierać zrównoważony rozwój. Do realizacji wytyczonych celów może w znacznym stopniu przyczynić się zalecana strategiczna koordynacja badań naukowych i rozwoju w dziedzinie energii, która będzie obejmować priorytety (z punktu widzenia tematyki i czasu) na szczeblu Wspólnoty oraz na szczeblu państw członkowskich, a także potrzebne w tym celu mechanizmy funkcjonowania i systemy zarządzania, kontroli i przepływu informacji.

1.15

Jeśli chodzi o rozszerzenie współpracy w zakresie prac badawczo-rozwojowych nad nowymi technologiami energetycznymi poza ramy Wspólnoty, to zamiast zawierać nowe porozumienia należy raczej najpierw w maksymalnym stopniu wykorzystać już istniejące instytucje, umowy i porozumienia, zwłaszcza te, które już się sprawdziły.

1.16

Plan EPSTE oznacza zasadnicze strategiczne ukierunkowanie europejskiej gospodarki na rozwój i stosowanie technologii potrzebnych do ograniczenia zmian klimatycznych dzięki obniżeniu emisji gazów cieplarnianych do roku 2020, a później do roku 2050.

2.   Wprowadzenie

2.1

Dnia 22 listopada 2007 r. Komisja wydała komunikat „Europejski strategiczny plan w dziedzinie technologii energetycznych (plan EPSTE) — Droga do niskoemisyjnych technologii przyszłości” [COM(2007) 723], któremu towarzyszyły dokumenty robocze zawierające pełną ocenę skutków regulacji [SEC (2007) 1508], streszczenie oceny skutków regulacji [SEC (2007) 1509], mapę technologii [SEC (2007) 1510] i mapę zasobów [SEC (2007) 1511]. Ten zbiór dokumentów przedstawia rozwiązania i środki, które są do dyspozycji i które trzeba zmobilizować, by zrealizować cele planu EPSTE. Dokumenty te stanowią naglące wezwanie do ściślejszej i lepiej skoordynowanej współpracy w zakresie badań naukowych i rozwoju na wszystkich szczeblach (2).

2.2

Oznacza to wytyczenie strategicznego kierunku w jednej z podstawowych, o ile nie najważniejszej, dziedzin starań o ograniczenie zmian klimatu dzięki obniżeniu emisji gazów cieplarnianych do roku 2020 o 20 % dla samej UE lub o 30 %, jeśli do jej inicjatywy dołączy się cała światowa społeczność. Rada Europejska określiła te zasadnicze cele w walce ze zmianami klimatycznymi i główną treść europejskiej polityki energetycznej 9 marca 2007 r.

2.3

Aby utrzymać stężenie dwutlenku węgla w atmosferze na poziomie możliwym do przyjęcia niezbędny będzie wieki postęp w dziedzinie technologii energetycznych. Nie chodzi przy tym o to, czy potrzebne będą innowacje technologiczne, gdyż wiadomo, że będą. Należy natomiast zadać pytanie: w jakim stopniu polityka powinna bezpośrednio skupiać się na zachęcaniu do takich innowacji (3). Wysoce niebezpieczne jest poczucie zadowolenia z „już dostępnych technologii”, zaś starannie opracowany i przeprowadzony plan EPSTE jest podstawową i właściwą opcją pozwalającą osiągnąć redukcję emisji gazów cieplarnianych zgodnie z przyjętymi celami.

3.   Dokumenty Komisji

3.1

Europa musi jak najszybciej podjąć wspólne działania, aby zapewnić sobie bezpieczeństwo dostaw konkurencyjnej i zrównoważonej energii. Opanowanie technologii ma kluczowe znaczenie dla wprowadzenia w życie celów europejskiej polityki energetycznej przyjętych przez Radę Europejską w dniu 9 marca 2007 r. Aby móc zrealizować te cele, konieczne jest obniżenie kosztu czystej energii oraz osiągnięcie przez unijny przemysł pozycji lidera w szybko rozwijającym się sektorze technologii niskoemisyjnych. W dłuższej perspektywie, jeżeli mamy zrealizować ambitny cel przewidujący zmniejszenie naszej emisji gazów cieplarnianych o 60-80 % do 2050 r., potrzebujemy przełomowych odkryć naukowych, które umożliwią opracowanie nowych generacji technologii.

3.2

Obecne tendencje i oparte na nich prognozy wskazują, że dotychczasowe działania nie prowadzą nas do realizacji celów polityki energetycznej. Łatwa dostępność zasobów nie tylko spowodowała, że Europa uzależniła się od paliw kopalnych, lecz także zmniejszyła zainteresowanie innowacjami i zahamowała inwestycje w nowe technologie energetyczne. Budżety przeznaczone na badania w zakresie energetyki, po osiągnięciu szczytowego poziomu w latach 80. ubiegłego wieku zostały znacznie okrojone zarówno w sektorze publicznym jak i prywatnym w następstwie szoków cenowych. Doprowadziło to do chronicznego niedoinwestowania odbijającego się na możliwościach badawczych i infrastrukturze. Gdyby obecne inwestycje rządów UE utrzymały się na poziomie z 1980 r., łączne wydatki publiczne UE na rozwój technologii energetycznych byłyby cztery razy wyższe niż obecne nakłady inwestycyjne wynoszące jedynie około 2,5 mld euro rocznie.

3.3

Przyjmowanie się na rynku nowych technologii energetycznych utrudnia ponadto „towarowy” charakter energii. Obraz niesprzyjającego innowacjom środowiska dopełniają bariery prawne i administracyjne. Interwencja państwa wspierająca innowacje w dziedzinie energii jest w związku z tym konieczna i uzasadniona.

3.4

Najważniejsze podmioty światowe: Stany Zjednoczone i Japonia, ale również kraje wschodzące jak Chiny, Indie i Brazylia, napotykają na takie same trudności i intensyfikują działania. Wielkość rynku tych państw oraz ich możliwości inwestycyjne i badawcze są dużo większe niż w przypadku większości państw członkowskich. Rozproszenie, mnogość nieskoordynowanych strategii badawczych i niedostateczne kompetencje to główne cechy charakteryzujące bazę naukową UE. Jeśli pozostaniemy w tyle w światowym wyścigu o rynki technologii niskoemisyjnych, być może nie będziemy w stanie realizować swoich celów bez importowanych technologii, a przedsiębiorstwa unijne stracą wielkie możliwości gospodarcze.

3.5

Przejście do gospodarki niskoemisyjnej zajmie całe dziesięciolecia i odbije się na każdym sektorze gospodarki, ale nie możemy sobie pozwolić na zwłokę. Decyzje podjęte w ciągu najbliższych 10-15 lat będą miały głębokie konsekwencje z punktu widzenia bezpieczeństwa energetycznego, zmian klimatycznych, wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy w Europie.

3.6

Po pierwsze, potrzebne jest radykalne zwiększenie efektywności konwersji, dystrybucji i końcowego wykorzystania energii. Możliwości technologiczne dostępne w sektorze transportu, budowlanym i przemysłowym należy zamienić w szanse dla przedsiębiorców. Musimy w pełni wykorzystywać potencjał technologii informacyjnych i komunikacyjnych oraz innowacyjnych rozwiązań organizacyjnych, a także stosować instrumenty polityczne i rynkowe (4), aby zarządzać popytem i wspierać nowe rynki.

3.7

Komisja wskazuje w swoich dokumentach, że liczne technologie, które przyczynią się do osiągnięcia celów wyznaczonych na 2020 rok, są dostępne już dzisiaj albo właśnie znajdują się w ostatecznej fazie opracowywania. Jednak nawet jeśli przyjmiemy ocenę optymistyczną, nadal pozostaje fakt, że czynnik czasu potrzebnego na zastosowanie znanych technologii ma bardzo duże znaczenie oraz że technologie niskoemisyjne pozostają z reguły drogim rozwiązaniem, a ich rozpowszechnianie się na rynku napotyka na przeszkody. Potrzebne jest w związku z tym podejście dwutorowe: wspieranie badań mających na celu obniżenie kosztów i poprawę wydajności oraz aktywne stosowanie środków wsparcia w celu tworzenia możliwości dla przedsiębiorców, wspierania rozwoju rynku i rozwiązania problemu barier pozatechnologicznych, które hamują innowacje i wprowadzanie na rynek wydajnych technologii niskoemisyjnych.

Zrealizowanie wizji na rok 2050, która zmierza ku technologiom praktycznie bezemisyjnym, wymaga opracowania nowej generacji tych technologii dzięki wyraźnym przełomowym odkryciom naukowym. Nawet gdyby okazało się, że do 2020 r. niektóre z tych technologii miały tylko niewielkie znaczenie, musimy podjąć teraz działania w celu ich jak najwcześniejszego wprowadzenia.

3.8

Podstawą do dalszych działań UE mogą być już istniejące środki, które zostały przedsięwzięte w ostatnich latach: (i) tworzenie europejskich platform technologicznych, (ii) wykorzystanie narzędzia ERA-NET europejskiej przestrzeni badawczej do celów wspólnego planowania badań przez państwa członkowskie, (iii) współpraca ośrodków naukowych w określonych dziedzinach dzięki sieciom doskonałości. Plan EPSTE będzie koncentrował, wzmacniał i porządkował całość działań badawczych w Europie, w celu przyspieszenia innowacji w zakresie technologii niskoemisyjnych UE. Plan EPSTE przewiduje osiągnięcie następujących rezultatów: (i) nowe wspólne planowanie strategiczne, (ii) skuteczniejsze wdrażanie, (iii) zwiększenie zasobów oraz (iv) nowe, wzmocnione podejście do współpracy międzynarodowej.

3.9

Nowy sposób działania na poziomie wspólnotowym wymaga integracyjnych, dynamicznych i elastycznych środków służących do kierowania tym procesem, określenia priorytetów i proponowania działań, tj. kolektywnego podejścia do planowania strategicznego. Zainteresowane podmioty muszą zacząć komunikować się ze sobą i podejmować decyzje w bardziej zorganizowany sposób, uwzględniając dalekosiężne cele. Ich działania powinny być planowane i wdrażane wspólnie z WE w ramach mechanizmu współpracy. Na potrzeby kierowania realizacją planu EPSTE oraz łączenia działań krajowych, europejskich i międzynarodowych Komisja powoła w 2008 r. zespół kierujący ds. strategicznych technologii energetycznych. Komisja zorganizuje w pierwszej połowie 2009 r. europejski szczyt poświęcony technologiom energetycznym.

3.10

Aby zespół kierujący był w stanie tworzyć skuteczne plany strategiczne, musi otrzymywać regularnie wiarygodne informacje i dane. Komisja stworzy powszechnie dostępny system zarządzania informacjami i wiedzą. Będzie on obejmował tworzenie map technologii oraz tworzenie map zasobów przez Wspólne Centrum Badawcze Komisji (5).

3.11

Przyspieszenie rozwoju technologii i procesu ich wprowadzania na rynek wymaga bardziej ukierunkowanych i silniejszych mechanizmów, które mogą wspomóc wykorzystanie potencjału interwencji publicznych, przemysłu europejskiego i naukowców. Mechanizmy te będą mieć formę: (i) europejskich inicjatyw przemysłowych, (ii) europejskiego stowarzyszenia badań nad energią czy (iii) transeuropejskich sieci i systemów energetycznych przyszłości.

3.12

Lepsze ukierunkowanie i koordynacja poszczególnych programów i źródeł finansowania przyczyni się do optymalizacji inwestycji, zwiększenia możliwości i zapewnienia ciągłości finansowania technologii w różnych fazach rozwoju. Należy zająć się dwiema następującymi kwestiami: mobilizacją dodatkowych zasobów finansowych na potrzeby badań i infrastruktury badawczej, prezentacji doświadczeń na skalę przemysłową oraz powtórzeń projektów w warunkach rynkowych, a także kształceniem i szkoleniami pozwalającymi uzyskać odpowiednie kwalifikacje i liczebność zasobów ludzkich niezbędnych, aby można było w pełni wykorzystać możliwości technologiczne, które stworzy europejska polityka energetyczna.

3.13

Na koniec 2008 r. Komisja planuje przedstawienie komunikatu w sprawie finansowania technologii niskoemisyjnych. Należy lepiej koordynować wysiłki poszczególnych państw członkowskich zmierzające do zwiększenia bazy zasobów ludzkich, co pozwoli wykorzystać w maksymalnym stopniu efekt synergii i zwiększyć mobilność w tym sektorze.

3.14

Środki zaproponowane w planie EPSTE powinny umocnić strategię współpracy międzynarodowej. Trzeba również zadbać, w interesie spójnej i silniejszej współpracy, aby UE zajmowała jednolite stanowisko na ewentualnych forach międzynarodowych.

3.15

Proces wprowadzania innowacji w dziedzinie technologii energetycznych bazuje obecnie na programach i inicjatywach krajowych, a założenia i cele danego kraju są realizowane przy pomocy zasobów krajowych. Model ten jest bardziej odpowiedni dla minionej epoki, w której energia była tania i nie obowiązywały ograniczenia w zakresie emisji dwutlenku węgla. Daleko idące zmiany, jakim będzie musiała ulec energetyka w XXI wieku, wymagają prowadzenia nowej polityki.

4.   Uwagi ogólne

4.1

Komitet z zadowoleniem przyjmuje komunikat Komisji oraz uzupełniające dokumenty robocze, a także zgadza się z analizą i opisem aktualnej sytuacji technologii energetycznych. Reakcja na zagrożenie w postaci globalnych zmian klimatycznych oraz jednocześnie dalsze zaspokajanie wysokiego zapotrzebowania rozwiniętych gospodarek oraz szybko rosnącego zapotrzebowania rozwijających się gospodarek na energię to wyzwania międzynarodowe i wobec braku przemyślanej strategii rozwoju i stosowania tańszych i skuteczniejszych technologii energetycznych rozważania o ograniczaniu zmian klimatycznych są w dużym stopniu problematyczne.

4.2

Komunikat wyraźnie wzmacnia także kluczowy element polityki energetycznej, jakim jest bezpieczeństwo dostaw energii, i to zarówno pod względem materialnym, jak i pod względem równowagi społecznej i ekologicznej. Bezpieczeństwo dostaw nie oznacza jedynie fizycznej dostępności źródeł, ale także dostępność energii po cenach, które byłyby do przyjęcia dla społeczeństwa.

4.3

Komisja w swoim komunikacie słusznie stawia rozwój technologii energetycznych na pierwszym miejscu wśród wysiłków na rzecz ograniczenia zmian klimatycznych i stanowisko to jest zgodne także z wnioskami przyjętymi na konferencji ONZ na Bali w grudniu 2007 r. (6) Obecna i przyszła współpraca międzynarodowa w tej dziedzinie powinna także stać się priorytetem dla UE, również z uwagi na potencjalne możliwości europejskiej gospodarki w zakresie rozpowszechniania koniecznych technologii.

4.4

Komunikat Komisji trafnie zwraca uwagę na czynnik czasu, który odgrywa kluczową rolę w realizacji proponowanej strategii (planu EPSTE), o ile UE pragnie do 2020 r. osiągnąć redukcję emisji gazów cieplarnianych zgodnie ze swoimi zobowiązaniami z marca 2007 r. Bez przyspieszenia procesów organizacyjnych oraz ostatecznej analizy podstawowych strategicznych kierunków rozwoju technologii (także z uwzględnieniem strategicznych kierunków działań badawczo-rozwojowych w USA i Japonii) nie można skutecznie skupić sił i zasobów na pokonaniu pierwszego etapu wytyczonego do roku 2020, ani tym bardziej drugiego etapu sięgającego roku 2050.

4.5

W celu przyspieszenia opracowywania i stosowania w praktyce nowych technologii energetycznych UE potrzebuje większej ilości celowych i skutecznych mechanizmów, które wykorzystają możliwości pomocy publicznej, przemysłu i ośrodków badawczych oraz zwiększą efekt synergii między nimi. Europa posiada silne krajowe instytucje badawcze w dziedzinie energetyki, jak również wybitne zespoły badawcze na uniwersytetach i w wyspecjalizowanych ośrodkach. Niestety ich prace nie są skoordynowane i stosowane dotychczas instrumenty kierowania ich współpracą są niewystarczające. Maksymalne wykorzystanie dostępnych tu możliwości ma kluczowe znaczenie dla powodzenia realizacji proponowanego planu. Szersza współpraca jest potrzebna także na szczeblu międzynarodowym.

4.6

Komitet wysoko ocenia przedstawione w komunikacie podejście Komisji polegające na nawoływaniu do mobilizacji zasobów finansowych oraz przede wszystkim ludzkich na wszystkich czterech szczeblach: w sektorze prywatnym, na szczeblu państw członkowskich, na szczeblu Wspólnoty oraz na szczeblu globalnym. Mobilizacja środków finansowych napotykała jak dotąd na problemy związane z priorytetami i wymaganiami czasowymi, a proponowany plan EPSTE musi umożliwić zmianę nastawienia i szybkości podejmowania decyzji w łańcuchach decyzyjnych. Mobilizacja zasobów ludzkich to zawsze długi proces. Jest ona także elementem strategii lizbońskiej, mimo to nie ma na razie wystarczającego zakresu i tempa, by zapewnić środki do realizacji proponowanych strategii. Odpowiednie wszechstronne wsparcie kształcenia w dziedzinie nauki i techniki jest podstawowym warunkiem mobilizacji zasobów ludzkich.

4.7

Komitet stwierdza, że konieczne jest osiągnięcie porozumienia nie tylko co do wizji, priorytetów i celów polityki energetycznej, ale także co do strategicznego planu w dziedzinie technologii energetycznych.

4.8

Komitet stwierdza, że szkodliwe następstwa miałaby sytuacja, kiedy instrument bezspornie najważniejszy z punktu widzenia starań o ograniczenie zmian klimatu — strategia rozwoju i stosowania technologii energetycznych — byłby spychany na drugi plan poprzez inne tematy i narzędzia, które patrząc obiektywnie, muszą tworzyć ważne ramy wsparcia tego rozwoju (chodzi tu o system handlu uprawnieniami do emisji, wsparcie dla wykorzystywania odnawialnych źródeł energii, trzeci pakiet energetyczny itd.). Faktyczną redukcję emisji gazów cieplarnianych mogą przynieść jedynie rzeczywiste zmiany technologiczne idące w kierunku efektywniejszych technologii zarówno w produkcji, jak i w wykorzystaniu energii. Do finansowania rozwoju technologii powinny służyć na przykład także zyski ze sprzedaży w drodze licytacji uprawnień w systemie handlu uprawnieniami do emisji, o ile propozycja dotycząca wprowadzenia licytacji zostanie przyjęta. Zdecydowanie nie może to jednak być jedyne źródło finansowania, a ponadto będzie ono faktycznie dostępne dopiero od 2013 r.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1

Analiza obecnej bardzo niezadowalającej sytuacji jest nadzwyczaj celna i rzeczowa i trafnie wskazuje problemy organizacyjne i administracyjne, którymi społeczeństwo musi się zajmować obok problemów naukowo-technicznych.

5.2

Dokumenty UE na temat problematyki technologii energetycznych bazują na założeniu, że nie istnieje jedna lub jedynie kilka technologii energetycznych, które mogą znacznie wpłynąć na postępy w energetyce oraz pomóc w osiągnięciu wytyczonych celów. Wręcz przeciwnie, jest ich bardzo dużo i dopiero cały ich zestaw może przynieść rezultaty. Bez ich dokładnej analizy nie można z góry wyłączyć żadnego, przynajmniej trochę obiecującego kierunku rozwoju, choć należy jak najszybciej eliminować te kierunki, które zapowiadają się najsłabiej, tak by nie dochodziło do zbytecznego marnotrawstwa środków. Każde państwo członkowskie lub nawet każdy region powinien mieć możliwość wybrania własnych priorytetów w zatwierdzonych strategicznych ramach odpowiednio do swego fachowego i realizacyjnego zaplecza oraz swych własnych doświadczeń.

5.3

Na szczeblu UE w dokumentach poświęconych tej tematyce zaleca się zwrócenie uwagi na technologie służące wykorzystaniu odnawialnych źródeł energii, czyste technologie produkcji ciepła (w tym także ciepła służącego do wytwarzania energii elektrycznej) oraz najnowszą infrastrukturę przesyłu i magazynowania energii, a EKES popiera te priorytety. Na dalszym planie nie mogą jednak pozostawać czyste technologie bazujące na paliwach kopalnych, które także w bardziej odległej przyszłości będą stanowić najważniejsze pierwotne źródło energii, a ponadto nie można zapominać o wykorzystaniu energii jądrowej powstałej w wyniku rozszczepienia i syntezy oraz bezpiecznym składowaniu odpadów promieniotwórczych, które nadal musi stanowić nieodłączny element działań badawczo-rozwojowych UE.

5.4

Komitet zgadza się z tym, że rynek energii nie zapewnia jak dotąd twórcom polityki energetycznej, rządom i prywatnym inwestorom jasnych informacji o tym, jak pilnie potrzebne jest opracowanie nowych technologii energetycznych, ponieważ ceny poszczególnych rodzajów energii nie obejmują w dostatecznym stopniu wszystkich kosztów zewnętrznych, w tym społecznych. Dlatego też nie uzyskano jak dotąd na szczeblu UE porozumienia co do priorytetów działań badawczo-rozwojowych w dziedzinie energetyki oraz zapewnienia odpowiednich środków finansowych i innych zasobów służących realizacji tych priorytetów.

5.5

Komitet jest zdania, że obok wytyczania priorytetów na szczeblu UE częścią strategicznego planu powinno być także skutecznie skoordynowane i szybkie ustanawianie konkretnych priorytetów na poziomie państw członkowskich, wydzielenie wystarczających środków finansowych w budżetach publicznych, optymalne wykorzystanie możliwości badawczo-rozwojowych, zaangażowanie sektora prywatnego dzięki odpowiednim impulsom płynącym z rynku energetycznego oraz inne środki prawne i fiskalne. Nieodzowne jest włączenie sektora prywatnego i to w bardzo dużym zakresie. UE i rządy państw członkowskich muszą zatem stworzyć konieczne ku temu warunki za pośrednictwem zarówno właściwych koncepcji, priorytetów i celów polityki energetycznej, jak i praktycznych instrumentów wspierających ich realizację.

5.6

Kluczowym elementem jest wprowadzenie reguł rynkowych w energetyce, przede wszystkim dzięki sprawnemu włączeniu kosztów zewnętrznych, w tym społecznych, do cen energii, co doprowadzi do tego, że rynek w odpowiednim czasie wyśle prywatnym inwestorom i dostawcom sygnał o konieczności zmian technologicznych w celu zróżnicowania i jak najefektywniejszego wykorzystywania źródeł energii. Na szczeblu UE i państw członkowskich trzeba będzie niewątpliwie stworzyć w tej dziedzinie warunki prawne i podatkowe, które umożliwią lepsze połączenie publicznych i prywatnych środków finansowych inwestowanych w działania badawczo-rozwojowe dotyczące energii, w tym w dobrowolnie stosowane narzędzia pozwalające na lepsze wykorzystanie źródeł energii.

5.7

Niektóre państwa o odpowiednich warunkach naturalnych wiążą dość znaczne nadzieje z szybszymi postępami w szerszym wykorzystywaniu odnawialnych źródeł energii. Istnieją jednak także państwa, gdzie warunki naturalne nie są sprzyjające dla niektórych rodzajów odnawialnych źródeł energii lub też ekonomiczne warunki korzystania z tych źródeł są nie do przyjęcia. Faktyczne warunki naturalne i fizyczna dostępność zasobów powinny stać się punktem wyjścia dla oceny możliwości wykorzystania odnawialnych źródeł energii w poszczególnych państwach członkowskich oraz przy ich włączaniu do programu rozwoju technologii energetycznych.

5.8

Priorytety wskazane w komunikacie Komisji dotyczącym planu EPSTE są w odczuciu Komitetu dość ograniczone, przede wszystkim do problematyki odnawialnych źródeł energii. Źródła te są niewątpliwie ważne zarówno dla zwiększenia bezpieczeństwa dostaw energii, jak i dla obniżenia zależności państw członkowskich od importu energii oraz dla rozwoju zrównoważonego. Niektóre rodzaje odnawialnych źródeł energii wiążą się jednak ciągle z wysokimi kosztami, które utrzymają się także w długim okresie. Podobnie integracja rynku energii nie jest jedynie kwestią polityczną i organizacyjną, ale będzie wymagać również odpowiednich działań badawczo-rozwojowych, przykładowo ukierunkowanych na inteligentne sieci.

5.9

Komitet sądzi, że trzeba mieć na uwadze fakt, że wiele państw jest uzależnionych od paliw kopalnych i energii jądrowej, i będzie tak także w dającej się przewidzieć przyszłości. Dotyczy to również krajów trzecich, z którymi UE powinna koordynować wysiłki mające na celu przyspieszenie badań naukowych i rozwoju technologii energetycznych. Dlatego też Komitet uważa, że priorytety UE nie mogą dotyczyć głównie technologii związanych z wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii, ale że równie ważne są także energooszczędne technologie w końcowym wykorzystaniu energii oraz czyste technologie na bazie paliw kopalnych (w tym wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla). UE posiada oddzielny program dla działań badawczo-rozwojowych dotyczących technologii jądrowych i ich koordynacji, jednak trzeba podkreślić konieczność prowadzenia takich działań także w odniesieniu do energetyki jądrowej opartej na rozszczepieniu, a w przyszłości także syntezie jądrowej, oraz okresu eksploatacji instalacji jądrowych, gdyż przynosi to ogromne możliwości, jeśli chodzi o bezpieczeństwo dostaw energii i obniżenie emisji gazów cieplarnianych w UE.

5.10

Do zrównoważonego rozwoju mogą oczywiście znacznie przyczynić się starania o oszczędność energii, tak w dziedzinie transformacji energii, jak i w jej ostatecznym wykorzystaniu. Jako wsparcie powinien tu posłużyć rozwój nowoczesnych technologii energetycznych. Na szczeblu UE wykorzystanie dostępnych zasobów finansowych i ludzkich w tej bardzo szerokiej dziedzinie może poprawić dobrze pomyślana i realizowana strategiczna koordynacja badań naukowych i rozwoju w dziedzinie energii, która będzie obejmować priorytety (z punktu widzenia tematyki i czasu) na szczeblu Wspólnoty oraz na szczeblu państw członkowskich, a także potrzebne w tym celu mechanizmy funkcjonowania i systemy zarządzania, kontroli i przepływu informacji. Niezbędną rolę odegra także skuteczna standaryzacja procedur i instalacji.

5.11

Jeśli chodzi o rozszerzenie współpracy w zakresie działań badawczo-rozwojowych nad nowymi technologiami energetycznymi poza ramy Wspólnoty, to zamiast zawierać nowe porozumienia należy raczej najpierw w maksymalnym stopniu wykorzystać już istniejące instytucje, umowy i porozumienia, zwłaszcza te, które już wykazały swoją efektywność.

Bruksela, 9 lipca 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  Zob. decyzja z XIII konferencji stron ramowej konwencji NZ w sprawie zmian klimatu na Bali — plan działania.

(2)  EKES wydał na ten temat szereg istotnych opinii, jak np. DZ.U. C 241 z 7.10.2008, s. 13 Badania i energia, które do dziś są aktualne.

(3)  Pielke, R.Jr i inni, Dangerous assumptions, Nature, vol. 452/3 s. 531-532, 3 kwietnia 2008 r.

(4)  COM(2007) 140 wersja ostateczna, 28 marca 2007 r., Zielona księga „Instrumenty rynkowe na potrzeby polityki w zakresie ochrony środowiska i w dziedzinach pokrewnych”.

(5)  Zob. dokument roboczy służb Komisji SEC(2007)1510 poświęcony mapom technologii i SEC(2007)1511 dotyczący map zasobów.

(6)  Zob. decyzja z XIII konferencji stron ramowej konwencji NZ w sprawie zmian klimatu na Bali — plan działania.


3.2.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 27/59


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie związków między zmianami klimatycznymi a rolnictwem w Europie

(2009/C 27/14)

Pismem z 25 października 2007 r. prezydencja francuska, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, zwróciła się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego o opracowanie opinii rozpoznawczej w sprawie

związków między zmianami klimatycznymi a rolnictwem w Europie.

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię dnia 4 czerwca 2008 r. Sprawozdawcą był Lutz RIBBE, a współsprawozdawcą Hans-Joachim WILMS.

Na 446. sesji plenarnej w dniach 9 i 10 lipca 2008 r. (posiedzenie z 9 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 94 do 30 — 13 osób wstrzymało się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Podsumowanie wniosków i zaleceń Komitetu

1.1

Pismem z 25 października 2007 r. prezydencja francuska zwróciła się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego z prośbą o opracowanie opinii rozpoznawczej na temat związków między zmianami klimatycznymi a rolnictwem w Europie. W szczególności poproszono Komitet o zajęcie się kwestią biopaliw.

1.2

EKES wyraża swoje głębokie zaniepokojenie negatywnym wpływem zmian klimatycznych na rolnictwo europejskie, a w związku z tym na potencjał gospodarczy wielu obszarów wiejskich. Najpoważniejsze skutki mogą wystąpić w Europie Południowej, szczególnie ze względu na spodziewane dłuższe okresy suszy, a nawet niedoboru wody. Zjawiska te mogą doprowadzić do całkowitego załamania działalności rolniczej. Jednakże również w pozostałych regionach Europy rolnicy będą musieli radzić sobie z poważnymi problemami spowodowanymi zmianami klimatycznymi, np. pod postacią poważnych zmian w strukturze opadów. Dodatkowo pojawiać się mogą problemy związane z nowymi lub nasilonymi chorobami roślin lub atakami szkodników.

1.3

Stanowi to tym samym wezwanie dla polityków do podjęcia szybkich działań w celu uwzględnienia polityki ochrony klimatu we wszystkich pozostałych dziedzinach polityki.

1.4

Rolnictwo nie tylko ponosi konsekwencje zmian klimatycznych, ale również samo przyczynia się do emisji gazów cieplarnianych; największego wpływu nie wywiera jednak emisja CO2, ale metanu i podtlenku azotu, które to powstają na skutek zmian sposobu użytkowania gruntów i samej produkcji rolnej. EKES zwraca się do Komisji o dokładniejszą analizę, czym różnią się poszczególne formy rolniczego użytkowania gruntów, jeśli chodzi o ich znaczenie dla klimatu, i o określenie na tej podstawie możliwości działania, np. w ramach polityki wsparcia rolnictwa. W tym kontekście EKES z zadowoleniem przyjmuje zapowiedź Komisji dotyczącą przyszłego wyraźniejszego włączenia ochrony klimatu do wspólnej polityki rolnej.

1.5

Rolnictwo może mieć znaczący wkład w ochronę klimatu, między innymi przez troskę nie tylko o utrzymanie istniejącego jeszcze w glebie rezerwuaru dwutlenku węgla, ale również jego powiększenie przez zamierzoną rozbudowę warstwy próchniczej, a także przez ograniczenie zużycia energii w rolnictwie i przez wykorzystywanie przyjaznej dla natury i środowiska produkcji biomasy dla celów energetycznych.

1.6

EKSE uważa, iż definiowana obecnie przyszła strategia UE w dziedzinie biopaliw, która — zgodnie z danymi Komisji — będzie także obejmowała import surowców rolnych na dużą skalę, nie jest odpowiednim środkiem, aby w sposób gospodarny jednocześnie realizować cele w zakresie ochrony klimatu, tworzyć nowe miejsca pracy w sektorze rolnictwa, jak i generować dodatkowe dochody. Zamiast tej strategii w dziedzinie biopaliw należałoby stworzyć przemyślaną nową strategię w dziedzinie biomasy, która nie skupiałaby się na imporcie, lecz na większym niż do tej pory przekształcaniu rolniczych produktów ubocznych/odpadów w energię użytkową i na nadaniu rolnikom aktywnej roli w ramach nowo tworzonych zdecentralizowanych obiegów energetycznych.

2.   Główne elementy i kontekst opinii

2.1

Rolnictwo jest tym sektorem gospodarki, który w największym stopniu uzależniony jest od czynników naturalnych (i tym samym od warunków klimatycznych); sektorem, który wykorzystuje, zmienia bądź kształtuje te czynniki.

2.2

Rolnictwo bazuje na systematycznym wykorzystywaniu energii słonecznej dzięki zdolnościć fotosyntezy roślin, aby w ten sposób otrzymywać energię użytkową dla ludzi w postaci żywności i pasz. Energia wiązana w procesie fotosyntezy od dawna wykorzystywana jest również jako źródło ciepła (np. biomasa w postaci drewna).

2.3

Określone warunki klimatyczne, które do tej pory były w Europie w dużej mierze korzystne dla rolnictwa, są decydującym czynnikiem dla bardzo różnie ukształtowanego i bardzo zróżnicowanego rolnictwa. Oznacza to również, że zmiana warunków będzie musiała mieć wpływ na rolnictwo i powiązane z nim ekologiczne, gospodarcze i społeczne struktury regionalne.

3.   Uwagi ogólne

Rolnictwo jako ofiara zmian klimatycznych

3.1

Zmiany klimatyczne, w szczególności spodziewany wzrost temperatury, a w jeszcze większym stopniu zmieniające się wielkości opadów, dotkną rolnictwo w niektórych regionach Europy w katastrofalnym stopniu. Szczególnie długotrwałe braki opadów i susze w Europie Południowej i wynikające z nich możliwe pustynnienie mogą uniemożliwić produkcję rolniczą. Ponadto poważne zagrożenie dla gruntów rolnych stanowią pożary powierzchniowe (1). Gospodarce w tych regionach grozi poważne załamanie. Wszystkie badania naukowe wskazują, iż w następstwie zmian klimatycznych pojawiać się będą szkodniki i choroby, które znacząco zmniejszą plony z upraw mających największe znaczenie dla produkcji żywności. Ewolucja cyklu życia patogenów doprowadzi do:

zmian w geograficznym rozłożeniu patogenów;

zmian w częstotliwości i dotkliwości chorób;

zmodyfikowania strategii służącej kontroli chorób.

3.2

W tym kontekście EKES wskazuje na różne publikacje i inicjatywy Komisji dotyczące tej tematyki, m.in. na komunikat „Rozwiązanie problemu dotyczącego niedoboru wody i susz w Unii Europejskiej” (2) i opisane w nim koncepcje i plany, na zieloną księgę „Adaptacja do zmian klimatycznych w Europie”, ale również na fakt, iż Komisja podkreślała konieczność opracowania sensownych strategii użytkowania gruntów. Ponadto w szeregu krajów trwają już odpowiednie prace.

3.3

Sytuacja, gdy np. duże powierzchnie gruntów rolnych w Europie Południowej wyłączone zostaną z rolniczego użytkowania z powodu niedoboru wody i okresów ekstremalnych temperatur, prawdopodobnie przerasta wyobrażenie większości obywateli oraz decydentów politycznych. Odbije się to negatywnie także na zatrudnieniu w dotkniętych regionach z powodu zmian w sposobie użytkowania gruntów.

3.4

W związku z powyższym EKES zwraca się do wszystkich decydentów, aby przedsięwzięli oni wszystkie środki w celu utrzymania możliwie niskiego poziomu negatywnych skutków dla rolnictwa przez kompleksowy i przekrojowy program ochrony klimatu. Ponadto niezbędne jest podjęcie działań w celu dostosowania działalności rolniczej do zmian klimatycznych. Sektor rolniczy będzie musiał sprawnie i szybko dostosować się do zmian i zakłóceń klimatycznych, gdyż od sukcesu lub porażki podejmowanych w tym zakresie wysiłków zależeć będzie ciągłość produkcji rolnej.

3.4.1

Według ostatniego raportu OECD i FAO badania i innowacje powinny stanowić kluczowe elementy kampanii na rzecz zmniejszania skutków zmian klimatycznych. Wśród kroków dostosowawczych należy rozważyć rozprzestrzenianie nowych gatunków i odmian roślin najlepiej przystosowanych do zmian klimatu. W tym kontekście szczególne znaczenie przypada postępowi w zakresie poprawy genetycznej materiału roślinnego i zwierzęcego.

Wkład rolnictwa w zmiany klimatyczne

3.5

Zdaniem EKES-u istnieje potrzeba nie tylko dyskusji o negatywnym wpływie zmian klimatycznych na rolnictwo, ale również zwrócenia uwagi na wkład rolnictwa w zmiany klimatyczne oraz podjęcia kroków zmierzających do zmniejszenia szkodliwego dla klimatu oddziaływania rolnictwa. Ważne jest także uwzględnienie różnych możliwych form wkładu rolnictwa w przeciwstawianie się zmianom klimatycznym.

3.6

Dlatego EKES z zadowoleniem przyjmuje, iż Komisja w swoim komunikacie „Ocena funkcjonowania polityki rolnej” (3) określiła politykę dotyczącą klimatu jako jedno z 4 nowych „wyzwań” wspólnej polityki rolnej.

3.7

Zgodnie z definicją Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC) emisje powodowane bezpośrednio przez rolnictwo wynoszą 10–12 %. Całkowity udział rolnictwa w globalnej emisji gazów cieplarnianych oceniany jest na 8,5 do 16,5 miliardów ton CO2e (4), co odpowiada łącznemu udziałowi w wysokości 17–32 % (5).

3.8

Udział rolnictwa w emisji gazów cieplarnianych w Europie szacowany jest na zdecydowanie niższy niż na poziomie globalnym. Komisja, w oparciu o stosowane przez IPCC wyliczenia, mówi o 9 %. Od roku 1990 udało się obniżyć udział rolnictwa UE 27 w emisjach o 20 %; dla UE15 o 11 % (6). Jednak wyliczenia IPCC nie uwzględniają ani emisji będących wynikiem zmian użytkowania gruntów, ani zużycia energii koniecznej do produkcji nawozów i środków ochrony roślin, ani paliwa zużywanego przez ciągniki. Z tego powodu np. Komisja ocenia, że w Niemczech udział rolnictwa w emisji wynosi 6 %, zaś rząd federalny wymienia wartość od 11 do 15 %. Różnica bierze się stąd, że rząd w swoich obliczeniach uwzględnia całość emisji, które są przez rolnictwo spowodowane.

Różne znaczenie gazów cieplarnianych w rolnictwie

3.9

Rolnictwo ma tylko znikomy udział w emisji netto CO2. Dzieje się tak przede wszystkim dlatego, iż rośliny absorbują CO2 i przetwarzają go na masę organiczną. Po zużyciu biomasy wcześniej związany węgiel jest uwalniany pod postacią CO2. Obieg węgla jest więc w dużej mierze zamknięty.

3.10

Według czwartego raportu IPCC (7) w kontekście polityki dotyczącej klimatu w rolnictwa należy brać pod uwagę głównie emisje metanu i podtlenku azotu. Rolnictwo jest źródłem ok. 40 % łącznej emisji CH4 i N2O w Europie, które mają szczególnie istotne znaczenie dla klimatu. Współczynnik ocieplenia globalnego dla podtlenku azotu jest ok. 296 razy, a dla metanu prawie 23 razy wyższy niż dla CO2.

3.11

W rolnictwie szczególne znaczenie dla klimatu mają cztery czynniki:

a)

przekształcanie lasów, torfowisk, terenów podmokłych i użytków zielonych w grunty uprawne,

b)

gazy cieplarniane emitowane przez grunty użytkowane rolniczo i zwierzęta gospodarskie,

c)

energia zużywana w ramach produkcji rolniczej, jak również w sektorach wcześniejszej i późniejszej fazy produkcji, np. w postaci paliw, przy wytwarzaniu nawozów mineralnych, pestycydów i innych rodzajów produktów (8),

d)

produkcja biomasy na cele energetyczne.

3.12

W skali globalnej ogromne znaczenie ma przekształcanie powierzchni dotychczas nie wykorzystywanych rolniczo w grunty rolne. Powoduje ono znacznie większą emisję gazów cieplarnianych niż wydziela się ich w procesie produkcji czy w wyniku zużycia energii w rolnictwie. Skutkiem każdego przekształcenia w powierzchnie uprawne jest uwolnienie gazów cieplarnianych, jako że pola uprawne zawierają — poza pustyniami, półpustyniami i obszarami zabudowanymi — przeciętnie najniższy poziom węgla (9) w glebie.

3.13

Debata na temat wycinania lasów tropikalnych w Amazonii czy Indonezji ma w związku z tym fundamentalne znaczenie. EKES zwraca uwagę na fakt, iż mające tam miejsce masowe wylesianie ma wpływ na Europę i europejskie rolnictwo (10).

Zmiana użytkowania gruntów/ rezerwuar dwutlenku węgla

3.14

Poważny problem stanowi fakt, iż duże obszary powierzchni w Europie ulegają zabudowaniu i nie mogą być wykorzystywane w produkcji rolniczej lub jako rezerwuar dwutlenku węgla. EKES ubolewa nad tym, że nie uchwalono jeszcze dyrektywy w sprawie ochrony gleby, która mogłaby odegrać istotną rolę w tej kwestii.

3.15

Istnieje sześć wielkich rezerwuarów dwutlenku węgla (11), istotnych z punktu widzenia polityki dotyczącej klimatu. W rolnictwie jest to przede wszystkim nadziemna biomasa i gleby. Ponieważ rolnictwo polega na corocznym zbieraniu wyprodukowanej biomasy, nie przyczynia się ono do zwiększenia nadziemnego rezerwuaru dwutlenku węgla w postaci biomasy.

3.16

Przekształcanie lasów, torfowisk i użytków zielonych w grunty uprawne prowadzi do uwolnienia węgla związanego w glebie. Dlatego też zadaniem dla europejskiego rolnictwa jest zachowanie tych powierzchni, które wiążą w sobie jeszcze bogate zasoby węgla. W tym celu należy opracować odpowiednie instrumenty wsparcia i zachęty do stosowania odpowiednich metod uprawy.

3.17

Zgodnie z dzisiejszym stanem wiedzy już choćby tylko ze względu na ochronę klimatu powinno się wprowadzić zakaz przekształcania torfowisk i lasów w grunty o innym przeznaczeniu.

3.18

W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat w Europie miało miejsce masowe przekształcanie użytków zielonych w pola uprawne; mimo różnorodnych ograniczeń (12) proces ten nie został powstrzymany; a w niektórych regionach ponownie przybiera na sile wraz z coraz szerszym wykorzystywaniem agroenergii.

3.19

Powodem coraz częstszego przekształcania użytków zielonych w grunty uprawne jest fakt, iż grunty uprawne przynoszą rolnikom wyższe zyski. Wypas wymaga większego nakładu pracy, a bydło jedzące zwyczajną trawę nie osiąga „pożądanej” najwyższej wydajności. Tym samym konieczne jest wykorzystywanie „wysokowydajnej paszy”, którą z kolei można wyprodukować jedynie przy użyciu większej ilości energii.

3.20

EKSE będzie dokładnie obserwować, w jaki sposób kwestie te będą traktowane w kontekście polityki ochrony środowiska i polityki rolnej, np. w ramach wniosków legislacyjnych dotyczących oceny funkcjonowania polityki rolnej. EKES wzywa do przeprowadzenia ożywionej debaty dotyczącej tego, jak sprawić, by takie form użytkowania gruntów, które byłyby zgodne z ochroną środowiska i klimatu, ponownie stały się atrakcyjne gospodarczo dla rolników.

Gazy cieplarniane wytwarzane w procesie produkcji rolniczej

3.20.1

Stosowanie nawozów azotowych, zarówno syntetycznych jak i organicznych, jest głównym źródłem podtlenku azotu. Przy każdym zastosowaniu większej ilości azotu istnieje niebezpieczeństwo, że rośliny nie będą mogły go wystarczająco szybko lub w pełni wchłonąć, konsekwencją czego jest ulatnianie się podtlenku azotu do atmosfery. Do tej pory w polityce ochrony środowiska uwagę skupiano głównie na zanieczyszczeniach wód powierzchniowych i gruntowych, jednakże obecnie w kontekście ochrony klimatu do dyskusji tej należy dodać nowy argument przemawiający za krytyczniejszym spojrzeniem na obieg składników odżywczych.

3.20.2

Badacz klimatu, prof. Paul Crutzen, zajmujący się emisjami podtlenku azotu w łańcuchu produkcji biodiesla z rzepaku (13) doszedł do wniosku, że oddziaływanie estru metylowego z oleju rzepakowego na klimat, właśnie ze względu na wyższy poziom emisji podtlenku azotu w wyniku nawożenia mineralnego, w pewnych warunkach może być jeszcze bardziej szkodliwe niż w przypadku oleju napędowego z ropy naftowej.

3.20.3

Inne źródło emisji podtlenku azotu — mające jednak mniejsze znaczenie pod względem ilościowym — stanowi rozkład masy organicznej w glebie, szczególnie w ramach uprawy roli.

3.20.4

Metan uwalniany w ramach działalności rolniczej w Europie pochodzi przede wszystkim od przeżuwaczy, szczególnie bydła. EKES jest świadomy wzrastającego na całym świecie znaczenia emisji metanu wytwarzanego przez przeżuwaczy (14), jak również faktu, że wraz ze wzrastającym pogłowiem zwierząt będzie to stanowiło coraz poważniejszy problem. Wprawdzie w ostatnich latach pogłowie bydła w Europie uległo zmniejszeniu (15), jednak w tym zakresie Europa jest importerem netto.

3.21

Konsumpcja mięsa posiada znaczenie dla klimatu. Do wyprodukowania 1 kalorii zwierzęcej potrzeba aż 10 kalorii roślinnych. Jeśli konsumpcja mięsa wzrośnie, trzeba będzie zwiększyć produkcję pasz, co wymaga nakładu energii i podwyższy nacisk na uzyskiwanie większych plonów z gruntów rolnych. Poziom konsumpcji mięsa w Europie jest relatywnie wysoki; duża część pasz pochodzi z importu, a ich uprawa (por. np. uprawy soi w dorzeczu Amazonki) powoduje często poważne problemy. Z tego powodu EKES opowiada się za opracowaniem i wdrożeniem europejskiej strategii w sprawie białka.

3.22

Znaczenie w tym względzie ma nie tylko ilość produkowanego mięsa, ale również sposób hodowli zwierząt. Przykładowo w procesie produkcji mięsa i mleka możliwe jest wykorzystanie ekstensywnej gospodarki pastwiskowej, w ramach której krowy korzystają w okresie wegetacji z gruntów zielonych, których znaczenie dla ochrony klimatu było dotychczas niedoceniane. Mięso i mleko mogą jednak również pochodzić od producentów, którzy w procesie produkcji potrzebują wysokich nakładów energii, nie wykorzystują gruntów zielonych i karmią swoje zwierzęta głównie kiszonką kukurydzianą lub innymi bogatymi w energię paszami roślinnymi.

Zużycie energii w rolnictwie

3.23

Przewaga rolnictwa polegająca na możliwości bezpośredniego przetwarzania energii słonecznej w możliwą do wykorzystania energie roślinną będzie tym mniejsza, im więcej energii z kopalnych źródeł energii zostanie włączonych w proces produkcji lub w im większym stopniu produkty roślinne będą „uszlachetniane” przez przekształcenie w produkty zwierzęce, a nie bezpośrednio wykorzystywane przez ludzi.

3.24

Podczas gdy gospodarstwa ekologiczne rezygnują z używania wytwarzanych przemysłowo rozpuszczalnych w wodzie nawozów mineralnych i środków ochrony roślin, dalsze korzystanie z nich w rolnictwie konwencjonalnym wpływa negatywnie na jego bilans klimatyczno-energetyczny.

3.24.1

Niektóre analizy porównawcze na temat gospodarki materiałowej i energetycznej w rolnictwie, ale również na temat magazynowania dwutlenku węgla, pokazują, iż rolnictwo ekologiczne wymaga niższych nakładów energii i mniejszych ilości azotu niż rolnictwo konwencjonalne. Nawet biorąc pod uwagę przeciętnie większe plony z rolnictwa konwencjonalnego, rolnictwo ekologiczne wykazuje niższy poziom emisji gazów cieplarnianych (16). Z tego również powodu rząd federalny Niemiec wychodzi na przykład z założenia, iż wspieranie produkcji ekologicznej stanowi element ochrony klimatu (17).

3.24.2

Inne analizy dochodzą częściowo do innych wniosków.

3.25

EKES zwraca się więc do Komisji, także w kontekście jeszcze skromnych i częściowo sprzecznych danych, o dokładną analizę, jaka jest różnica pomiędzy poszczególnymi formami rolniczego i nierolniczego użytkowania ziemi, jeśli chodzi o ich znaczenie dla kwestii klimatu, i o określenie na tej podstawie politycznych możliwości działania, np. w ramach polityki wspierania rolnictwa.

Wkład rolnictwa w rozwiązywanie problemów zmian klimatycznych

3.26

Rolnictwo może zatem na wiele różnych sposobów przyczynić się do obniżenia obecnej emisji gazów cieplarnianych. Do możliwych działań zaliczyć można m.in. zaniechanie przekształcania lasów, torfowisk, terenów podmokłych i użytków zielonych w grunty uprawne, jak również obniżenie poziomu emisji podtlenku azotu i metanu poprzez zrównoważoną uprawę gruntów i możliwie trwałe pokrycie gruntów (uprawa poplonów), wieloczłonowy płodozmian (np. w celu zminimalizowania problemu pasożytów), stosowanie odpowiednich nawozów itd.

3.27

Zużycie energii przez długi czas nie było traktowane jako problem, między innymi dlatego że energia była tania. EKES widzi konieczność poświęcenia w przyszłości większej uwagi bardziej energooszczędnym formom gospodarowania i większego ich wspierania. Pewien wkład może w tym względzie wnieść rolnictwo ekologiczne i tzw. niskonakładowe metody produkcji (np. ekstensywny wypas zwierząt).

3.28

Obiecujące rezultaty wykazały próby przeprowadzone w ramach tzw. upraw mieszanych. W ramach tych upraw zastosowano przykładowo wspólną uprawę na jednym gruncie różnych odmian zboża z roślinami strączkowymi i oleistymi, co wymaga dużo niższego użycia nawozów i pestycydów, a jednocześnie zwiększa różnorodność biologiczną i sprzyja tworzeniu się próchnicy.

3.29

Najistotniejsze znaczenie dla ochrony klimatu ma gospodarka próchnicą. Szczególnie na gruntach uprawnych należy w przyszłości skoncentrować się na wytworzeniu możliwie stabilnego i wysokiego poziomu próchnicy, co w dużej mierze wymaga zmodyfikowania płodozmianu. EKES zwraca się do Komisji o przeprowadzenie, wspólnie z instytutami badawczymi państw członkowskich, oceny dostępnych badań i o przeprowadzenie nowych, w celu ustalenia i wspierania najlepszego sposobu postępowania w tym zakresie.

3.30

Należy przy tym szczególnie zwrócić uwagę na kwestię, jakie znaczenie należy przypisać tradycyjnemu gospodarowaniu obornikiem stałym. Ponadto należy wyjaśnić, czy przetwarzanie całych roślin przewidziane w ramach biopaliw drugiej generacji nie jest sprzeczne z celami wytwarzania próchnicy.

4.   Bioenergia/biopaliwa z rolnictwa

4.1

Prezydencja francuska zwróciła się do EKES -u o zajęcie się w ramach niniejszej opinii zagadnieniem biopaliw. EKES z chęcią spełnia tę prośbę, wskazuje jednak na swoje opinie (18) na ten temat, w których to dokładnie uzasadnił swój krytyczny stosunek do obecnej strategii w sprawie biopaliw.

4.2

Z związku z wysokim poziomem emisji dwutlenku węgla przy spalaniu węgla, ropy i gazu ziemnego słuszna staje się refleksja nad korzystaniem w większym stopniu z energii pochodzącej bezpośrednio z roślin. EKES wielokrotnie wyraził swoje zasadniczo pozytywne zdanie na temat wykorzystywania bioenergii, chciałby jednak jeszcze raz wskazać na podstawowe zasady, które uważa za niezbędne.

4.2.1

EKES podkreśla, że prawo do odpowiedniego pożywienia jest wyraźnie uznawane za istotny element szeroko rozumianych praw człowieka. Produkcja podstawowych produktów żywnościowych jest ważniejsza niż produkcja energii.

4.2.2

Ważne jest poza tym, aby do upraw roślin energetycznych nie wykorzystywano gruntów, które stanowią obecnie rezerwuary dwutlenku węgla lub które mają centralne znaczenie dla różnorodności biologicznej. EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt uznania przez Komisję, iż uprawy roślin energetycznych muszą podlegać kryteriom zrównoważonego rozwoju. Na pytanie, czy kryteria zrównoważonego rozwoju zawarte w projekcie dyrektywy dotyczącej energii ze źródeł odnawialnych są wystarczające, czy też powinny zostać ocenione jako niewystarczające, EKES odpowie szerzej w swojej opinii w sprawie projektu tej dyrektywy. EKES opowiada się za tym, by w odniesieniu do wszystkich paliw, niezależnie od ich pochodzenia, a także w odniesieniu do pasz, obowiązywały odpowiednie kryteria zrównoważonego rozwoju.

4.2.3

Samo przetwarzanie produktów ubocznych powstałych w rolnictwie, jak i np. biomasy otrzymanej w ramach pielęgnacji krajobrazu, stanowi wysoki potencjał energetyczny w Europie, który jest obecnie wykorzystywany tylko w ograniczonym zakresie, ponieważ specjalna (energochłonna) uprawa roślin energetycznych lepiej się opłaca. Za pośrednictwem polityki wsparcia wysyłano w tej dziedzinie jak dotąd niewłaściwe sygnały.

4.2.4

Przy wykorzystywaniu bioenergii należy zwrócić uwagę na najwyższą wydajność. Nie ma przykładowo sensu wytwarzanie biogazu z kukurydzy pochodzącej z energochłonnych upraw, jeśli ciepło powstające w procesie produkcji energii elektrycznej nie znajdzie zbytu. W ten sposób około 2/3 powstałej energii ulega natychmiastowej utracie.

4.2.5

Rośliny energetyczne są dzisiaj często produkowane przy dużych początkowych nakładach energii, a otrzymane rośliny lub oleje są następnie przetwarzane w dalszym energochłonnym procesie przemysłowym. Prowadzi to w przypadku wielu biopaliw do kiepskich lub wręcz ujemnych bilansów energii netto i wpływu na klimat.

4.2.6

Dlatego też Wspólne Centrum Badawcze Komisji (JRC) wyraża w swoim badaniu „Biofuels in the European Context” wątpliwość, czy cel Komisji zakładający zredukowanie emisji gazów cieplarnianych dzięki 10-procentowemu udziałowi biopaliw da się w ogóle osiągnąć. Inne badania (19) wykazują podobne wnioski.

4.2.7

W badaniu Wspólnego Centrum Badawczego zawarta jest bardzo istotna myśl, która zdaniem EKES-u powinna stać się główną zasadą polityki w tej dziedzinie. Wyprodukowana biomasa powinna mieć zastosowanie tam, gdzie przynosi największe korzyści. Hasło przewodnim powinna być wydajność (20). Dlaczego struktury molekularne roślin maja być nadal przemysłowo zmieniane przy dużym zużyciu energii, kiedy nadają się one także do bezpośredniego wykorzystania energetycznego? Wspólne Centrum Badawcze dowodzi, że stacjonarne elektrociepłownie i elektrownie w UE zużywają podobną ilość oleju jak pojazdy z silnikiem diesla. Jeśli zastosowano by w tej dziedzinie rośliny energetyczne, można by zastąpić 1 MJ biomasy około 0,95 MJ oleju kopalnego; 1 MJ biomasy zastępuje jednak jedynie 0,35 do 0,45 MJ ropy naftowej wykorzystywanej w sektorze transportowym.

4.2.8

Emisje gazów cieplarnianych powodowane przez sektor transportu można natomiast zmniejszyć stosując pojazdy z silnikiem elektrycznym napędzanym energią wytworzoną w procesie spalania biomasy.

4.3

W swojej opinii w sprawie koszyka energetycznego w sektorze transportu (21) EKES wskazuje, że silnik spalinowy zostanie zastąpiony w sektorze transportu przez napęd elektryczny. Nie ma sensu obchodzić się w tak nieefektywny sposób z energią roślinną, jak ma to miejsce w dziedzinie biopaliw.

4.4

W badaniu porównawczym przeprowadzony przez Empa (22) wyliczono, że aby samochód marki Volkswagen Golf mógł przejechać 10 000 km, wykorzystując biopaliwo, trzeba by obsiać rzepakiem obszar 2062 m2. Z kolei ogniwa słoneczne potrzebne do wyprodukowania energii do przejechania 10 000 km zajęłyby powierzchnię 37 m2 — około jednej sześćdziesiątej powierzchni pola rzepakowego.

4.5

Trzeba też zadać pytanie o sens uszlachetniania olejów roślinnych przeznaczonych do użycia w silnikach spalinowych. Dlaczego nie dopasować silników do struktur molekularnych roślin? Obecnie projektowane są silniki, na przykład do ciągników i samochodów ciężarowych, które napędzane są czystym olejem roślinnym i spełniają wszystkie limity emisji spalin określone i zaplanowane przez UE. Należy silniej wspierać tego rodzaju innowacje.

4.6

Oleje potrzebne do takich silników mogą być produkowane w ramach upraw mieszanych, przerabiane na poziomie regionalnym i stosowane w sposób zdecentralizowany. Oznacza to, że rolnicy mogą w ramach przyjaznego dla środowiska i klimatu procesu wymagającego niskich nakładów nie tylko wytwarzać potrzebą im energię napędową, ale także uruchamiać nowy regionalny obieg energii. Procesy dalszego przetwarzania przemysłowego, które wymagają dużego zużycia energii, stają się zbędne!

4.7

W związku z powyższym EKES jest zdania, iż Europa nie wymaga strategii w sprawie samych biopaliw, lecz raczej lepiej przemyślanej strategii w sprawie biomasy, która może w dużo większym stopniu sprzyjać ochronie klimatu i powstawaniu nowych miejsc pracy niż obecna strategia w dziedzinie biopaliw, która w znacznej mierze opierałaby się na imporcie roślin energetycznych.

5.   Miejsca pracy dzięki rolnictwu i polityce rolnej sprzyjającym ochronie klimatu

5.1

Z jednej strony zmiany klimatyczne zagrażają rolnictwu w wielu częściach Europy, z drugiej jednak strony — jeśli sektor rolnictwa zrozumie i zacznie rozwijać swoją rolę w nowo ukierunkowanej polityce dotyczącej klimatu — mogą one stanowić szansę dla rolnictwa i europejskich pracobiorców.

5.2

Sektor rolnictwa w dalszym ciągu pozostaje ważnym pracodawcą w UE. W swoim komunikacie Komisja dogłębnie poruszyła kwestie rozwoju polityki zatrudnienia w obszarach wiejskich (23). Podkreśla ona, że pomimo niewielkiego udziału pracy rolniczej, sektor ten ma duże znaczenie w obszarach wiejskich. Komisja spodziewa się, że do 2014 r. zatrudnienie w rolnictwie (w przeliczeniu na pełne etaty), wynoszące obecnie 10 mln osób, zmniejszy się o 4–6 mln zatrudnionych.

5.3

W chwili obecnej prognozy w wielu krajach zapowiadają brak wykwalifikowanych pracowników, zwłaszcza takich, którzy mogliby zajmować funkcje kierownicze lub obsługiwać skomplikowane technicznie urządzenia. Niewielka atrakcyjność istniejących miejsc pracy pogłębia dodatkowo niedobór siły roboczej. Komitet wskazywał już wyraźnie na tę tendencję i na konieczność przeprowadzenia rzeczowej dyskusji na temat jakości miejsc pracy (24).

Potencjał bioenergii w tworzeniu miejsc pracy

5.4

Potencjał przyjaznej środowisku produkcji biomasy dla celów energetycznych w Europie został przeanalizowany w roku 2006 w badaniu Europejskiej Agencji Ochrony Środowiska. Przy uwzględnieniu biomasy z odpadów (np. odpadów z gospodarstw domowych) i z leśnictwa można by w roku 2030 wyprodukować 15–16 % prognozowanego zapotrzebowania na energię pierwotną w UE 25. Pozwoliłoby to na zapewnienie bądź nawet utworzenie na obszarach wiejskich 500–600 tys. miejsc pracy.

5.5

Dla kwestii, czy i ile nowych miejsc pracy może zostać utworzonych w ramach produkcji bioenergii, decydujące jest, jaka strategia zostanie w tej sprawie przyjęta. Naukowy organ doradczy Federalnego Ministerstwa Rolnictwa w Niemczech prognozuje największe pozytywne efekty w kwestii miejsc pracy i ochrony klimatu, jeśli w centrum uwagi postawi się „wytwarzanie bioenergii w nastawionych na produkcję ciepła systemach kogeneracji lub systemach grzewczych bazujących na wiórach drzewnych, jak również na biogazie powstałym z gnojownicy i materiałów odpadowych”. Jeśli jednak wspieranie bioenergii prowadzi do wypierania produkcji zwierzęcej lub jeśli — co pokazuje obecny trend — stawia się głównie na import biopaliw, saldo zatrudnienia w obszarach wiejskich jest ujemne.

5.6

Fakt, iż wytwarzanie pewnych form bioenergii jest ekonomicznie, ekologicznie i społecznie opłacalne dla rolnictwa i regionalnego rynku pracy, potwierdziły już przykłady udanego przestawienia na zamknięte obiegi bioenergii: austriackie gminy Mureck i Güssing oraz niemieckie Jühnde, gdzie poziom zaopatrzenia w energię odnawialną sięga aż 170 %. Temu imponującemu bilansowi ekologicznemu towarzyszy pozytywny wpływ na lokalny rynek pracy (rzemiosło), nawet jeśli nie liczy się miejsc pracy rolników dostarczających surowce (25).

5.7

Skoro można oczekiwać zwiększania się różnic w dochodach i dobrobycie między centrami miejskimi a obszarami wiejskimi, ważne jest zwrócenie szczególnej uwagi w polityce zatrudnienia na obszary wiejskie. Zrównoważona produkcja roślin energetycznych i przekształcanie ich w energię może zapewniać i tworzyć miejsca pracy na wsi, kiedy ich wartość dodana pozostaje w regionie.

Zapewnienie jakości zatrudnienia w sektorze rolniczym

5.8

Cel ochrony klimatu może zostać jedynie osiągnięty z wykorzystaniem wykwalifikowanej siły roboczej. Przedsiębiorstwa muszą więc zapewnić swoim pracownikom odpowiednie warunki w zakresie szkoleń.

Ustalenie i zapewnienie standardów socjalnych

5.9

Ogólnie uważa się, że popyt na biomasę importowaną z krajów rozwijających się i wschodzących gospodarek będzie się zwiększał. W takiej sytuacji nie należy czerpać korzyści z niższych kosztów za cenę niszczenia ekologicznych i społecznych podstaw w państwach producentów. W ramach produkcji bioenergii należy przestrzegać podstawowych standardów pracy MOP jak również jej standardów ochrony zatrudnienia (26).

Uczestnictwo pracowników i związków zawodowych

5.10

Strukturalne zmiany w rolnictwie będą miały znaczący wpływ na jakość miejsc pracy i dochody. Dlatego też w te procesy zmian należy włączyć pracowników i związki zawodowe. Jako że modele partycypacji pracowników w Europie wykazują zdecydowane różnice, należy w większej mierze uwzględnić życzenia pracowników sektora rolniczego co do uczestnictwa w obecnych strukturach europejskich i krajowych. Powinno to nastąpić szczególnie z uwagi na fakt, że poprzez te formy komunikacji i wymiany idei utrzymuje i chroni się miejsca pracy.

5.11

Utworzony w 1999 r. Europejski Komitet Dialogu Społecznego w Rolnictwie jest gremium zrzeszającym przedstawicieli partnerów społecznych i zajmującym się sprawami zatrudnienia i przyszłego rozwoju nowej roli rolnictwa; działa on jako wykwalifikowane gremium ekspertów i doradców. EKES zaleca Komisji wzmocnienie roli tego komitetu pod kątem polityki dotyczącej ochrony klimatu. Na poziomie krajowym należy wzmocnić rolę partnerów społecznych w komitetach monitorujących rozwój obszarów wiejskich jako ekspertów w sprawach związanych z klimatem i dotyczących rolnictwa.

Bruksela, 9 lipca 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  Np. pożary w Grecji w 2007 r., które zniszczyły między innymi plantacje oliwek.

(2)  COM(2007) 414 z dnia 18 lipca 2007 r., opinia Dz.U. C 224, 30.8.2008, s. 67 przyjęta 29 maja 2008 r.

(3)  COM(2007)722 wersja ostateczna.

(4)  CO2e = równoważnik dwutlenku węgla.

(5)  Cool Farming: Climate impacts of agriculture and mitigation potential, dokument Greenpeace, grudzień 2007 r.

(6)  Źródło: Europejska Agencja Ochrony Środowiska, Raport EEA 5/2007.

(7)  IPCC grupa robocza III, rozdział 8 (2007), rolnictwo.

(8)  W tym pasz.

(9)  Gleby stanowią, zaraz po morzach, drugi co do wielkości największy rezerwuar węgla. Odnośne dane (EKES jest przy tym świadomy, że występują w tym względzie duże różnice): 1 hektar gleby uprawnej zawiera około 60 t węgla, użytki zielone i grunty leśne dwa razy tyle (w przypadku lasów należy jeszcze doliczyć węgiel zawarty w drzewach), w 1 hektarze torfowiska zawartych jest do 1 600 t węgla.

(10)  Na przykład: produkcja soji na pasze dla zwierząt gospodarskich w Europie, produkcja oleju z jatrofy i palmowego na potrzeby pozyskiwania energii (biopaliwa).

(11)  Rezerwy oleju, węgla i gazu, nadziemna biomasa, węgiel zmagazynowany w glebach, jak również oceany.

(12)  Np. przestrzeganie zasady współzależności.

(13)  N 2 O release from agro-biofuel production negates global warming reduction by replacing fossil fuels, w: Atmos. Chem. Phys. Discuss., 7, 11191-11205, 2007.

(14)  Ok. 3,3 mld t CO2e/ rok.

(15)  Pogłowie bydła na całym świecie 1 297 mln zwierząt (w 1990), 1 339 mln zwierząt (2004), UE (25): 111,2 mln zwierząt (w 1990), 86,4 mln zwierząt (2004), Chiny: 79,5 mln zwierząt (w 1990), 106,5 mln zwierząt (2004).

(16)  Patrz. m.in. zeszyt tematyczny „Klimaschutz und Öko-Landbau” w: Ökologie & Landbau, 1/ 2008.

(17)  Odpowiedź rządu federalnego na zapytanie frakcji BÜNDNIS 90/ Die Grünen na temat „Rolnictwo a ochrona klimatu”, druk 16/5346, pkt 13.

(18)  Dz.U. C 44 z 16.2.2008, s. 34, jak również opinia TEN/338 w sprawie projektu dyrektywy dotyczącej energii ze źródeł odnawialnych COM(2008)019, w trakcie opracowywania.

(19)  Np. naukowego organu doradczego Federalnego Ministerstwa Gospodarki w Niemczech.

(20)  Dz.U. C 162, 25.6.2008, s. 72.

(21)  Dz.U. C 162, 25.6.2008, s. 52.

(22)  EMPA to Instytutu Badań Materiałów i Technologii. Wchodzi on w skład Politechniki Federalnej w Zurychu (ETHZ).

(23)  COM(2006) 857 wersja ostateczna, komunikat Komisji „Zatrudnienie na obszarach wiejskich: wypełnianie luki w zatrudnieniu”.

(24)  Dz.U. C 120, 16.5.2008, s. 25.

(25)  Więcej na ten temat na stronie internetowej www.seeg.at.

(26)  http://www.ilo.org/global/What_we_do/InternationalLabourStandards/lang--en/index.htm.


3.2.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 27/66


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2003/87/WE w celu usprawnienia i rozszerzenia wspólnotowego systemu handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych

COM(2008) 16 wersja ostateczna — 2008/0013 COD

(2009/C 27/15)

Dnia 13 lutego 2008 r. Rada Unii Europejskiej, działając na podstawie artykułu 175 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie:

wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2003/87/WE w celu usprawnienia i rozszerzenia wspólnotowego systemu handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych.

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 4 czerwca 2008 r. Sprawozdawcą był Richard ADAMS.

Na 446. sesji plenarnej w dniach 9 i 10 lipca 2008 r. (posiedzenie z 9 lipca), Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 124 do 2 — 8 osób wstrzymało się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Wartość systemu handlu przydziałami emisji oceniana będzie w świetle wpływu, jaki wywiera on na poziom emisji gazów cieplarnianych w Europie oraz jego znaczenia pod względem stymulowania działań i przekształcania się w kompleksowy system na skalę światową oraz bycia wzorcem dla takich działań. W tym kontekście:

Działania na rzecz zwiększenia sprzedaży uprawnień do emisji w drodze licytacji należy ocenić pozytywnie, gdyż są zgodne z zasadą „zanieczyszczający płaci”, pozwalają wyeliminować nadzwyczajne zyski, zachęcają do inwestowania w instalacje i produkty zakładające niską emisję węgla i zapewniają ich finansowanie oraz wspierają innowacje.

W wypadku braku skutecznego porozumienia międzynarodowego w sprawie zwalczania zmian klimatycznych, nakładającego obowiązki w zakresie zmniejszenia emisji na wszystkie odpowiednie gałęzie przemysłu na całym świecie, należy przewidzieć środki ochrony konkretnych energochłonnych sektorów i podsektorów przemysłu podatnych na międzynarodową konkurencję, by nie dopuścić do tzw. „wycieku emisji”. System handlu przydziałami emisji w UE nie powinien negatywnie wpływać na konkurencyjność unijnego przemysłu.

W celu uniknięcia niepotrzebnej niepewności, należy jak najszybciej opracować i przyjąć rozporządzenie w sprawie sprzedaży w drodze licytacji.

Komisja powinna przedstawić propozycje dotyczące sposobów wywiązania się ze zobowiązania do obniżenia emisji o 30 % zamiast o 20 %, gdyby doszło do zawarcia międzynarodowego porozumienia.

Należy dołożyć wszelkich starań, by wywrzeć wpływ na wprowadzane w USA i w innych krajach OECD przepisów dotyczących systemu „ograniczenie-handel” i by utworzyć w ich ramach wspólną platformę.

Transport morski powinien zostać włączony do systemu handlu przydziałami emisji, o ile Międzynarodowa Organizacja Morska nie przedstawi w trybie pilnym przekonujących i odpowiednich propozycji.

1.2

System handlu przydziałami powinien być postrzegany jako zachęta do prowadzenia gospodarki niskoemisyjnej i do ochrony klimatu oraz łagodzenia skutków zmian klimatycznych i dostosowywania się do nich.

Jeżeli uprawnienia do emisji mają być przydzielane nieodpłatne, to musi się to odbywać w ramach ścisłej analizy porównawczej (benchmarking) i po określeniu celów opartych na wskaźnikach wydajności.

Przynajmniej 50 % dochodów ze sprzedaży uprawnień do emisji w drodze licytacji powinno się obowiązkowo przeznaczać na wspieranie środków określonych w art. 10 ust. 3 lit. a) do f).

Należy wyeliminować środki, które mogą zniechęcić do rozwoju kogeneracji (CHP) i skutecznych komunalnych systemów ciepłowniczych i zmniejszyć ich wkład w zapobieganie zmianom klimatycznym.

W pakiecie regulacyjnym Komisji należy położyć większy niż dotychczas nacisk na działania związane z następującymi kwestiami: lasy jako „pochłaniacze” dwutlenku węgla, wylesianie oraz użytkowanie gruntów.

1.3

System handlu przydziałami powinien dążyć do ograniczania przeszkód administracyjnych i do jasności i przejrzystości.

Przewidziane we wniosku środki, których rozwój uzależniony jest obecnie od procedury komitologii, wymagają pilnej uwagi i wyjaśnienia.

Komisja powinna rozważyć podniesienie z 10 000 ton do 25 000 ton pułapu emisji pochodzących z niewielkich instalacji nieobjętych systemem handlu przydziałami pod warunkiem wprowadzenia równoważnych działań kompensujących.

1.4

System handlu przydziałami należy postrzegać jako sprawiedliwe rozwiązanie w skali UE przy jednoczesnym uznaniu pilnej potrzeby krajów uprzemysławiających się i mniej rozwiniętych do osiągania stałego wzrostu i zmniejszania ubóstwa.

Należy rozważyć wyrównanie obciążeń między sektorami objętymi i nieobjętymi systemem handlu przydziałami.

Należy ponownie zbadać możliwe konsekwencje ograniczenia wykorzystywania kredytów pozyskanych w ramach mechanizmu wspólnego wdrażania i mechanizmu czystego rozwoju (JI/CDM), gdyby nie osiągnięto międzynarodowego porozumienia.

Konieczne jest rozwiązanie potencjalnych problemów we wschodnioeuropejskich państwach członkowskich, w których główna sieć elektroenergetyczna zasilana jest przede wszystkim z Rosji, a nie z UE.

2.   Wprowadzenie

2.1

System handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych (system handlu przydziałami) ustanowiony został na mocy dyrektywy 2003\87\WE w październiku 2003 r. Celem tego systemu jest kontrola czynników przyczyniających się do zmian klimatycznych, a w szczególności emisji antropogenicznych gazów cieplarnianych, poprzez wprowadzenie systemu zachęt ekonomicznych mających na celu zmniejszenie emisji takich gazów. Jest to system „ograniczenie-handel”, w ramach którego wyznaczony został limit lub pułap ilości substancji zanieczyszczającej (głównie dwutlenku węgla), która może zostać uwolniona do atmosfery. System handlu przydziałami stanowi najważniejszy mechanizm Unii Europejskiej w zakresie zmniejszania emisji gazów cieplarnianych, preferowany bardziej niż bezpośrednie opodatkowanie emisji dwutlenku węgla czy bezpośrednia regulacja.

3.   Zasady ogólne

3.1

Obowiązujący obecnie system handlu przydziałami obejmuje swoim zakresem stosowania ponad 10 000 instalacji w sektorze energetycznym i w sektorze przemysłu, które odpowiadają łącznie za 40 % emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej ogółem. Instalacje otrzymują ex-ante pozwolenia na emisję i muszą zrzec się pewnej liczbę uprawnień (lub kredytów) stanowiących prawo do uwolnienia określonej ilości gazów cieplarnianych, odpowiadających ich rzeczywistemu poziomowi emisji. Łączna ilość objęta uprawnieniami i kredytami nie może przekraczać wyznaczonego pułapu, ograniczając emisję ogółem do tego poziomu. Przedsiębiorstwa uwalniające do atmosfery gazy cieplarniane w ilości przekraczającej uzyskane uprawnienia muszą nabywać kredyty od przedsiębiorstw mniej zanieczyszczających lub na licytacjach dodatkowych uprawnień.

3.2

Przenoszenie uprawnień określane jest jako handel. W rzeczywistości każdy emitent objęty tym systemem wnosi opłatę za zanieczyszczanie, podczas gdy każda instalacja zostanie wynagrodzona za zmniejszenie emisji o ilość większą niż wymagano. Skutkiem tego w teorii podmioty będące w stanie łatwo zmniejszyć emisję najtaniej podejmą odpowiednie środki w tym zakresie, doprowadzając do zmniejszenia zanieczyszczenia po jak najniższych kosztach dla społeczeństwa. W systemie handlu przydziałami posiadanie „uprawnienia” jest równoznaczne z posiadaniem „prawa” do emisji przez dany okres ilości gazów cieplarnianych odpowiadających jednej tonie dwutlenku węgla — pozostałe gazy cieplarniane przeliczane są na równoważną ilość dwutlenku węgla.

3.3

Państwa członkowskie mogą również dopuszczać wykorzystywanie, w taki sam sposób jak uprawnień, kredytów na emisję pozyskanych z tytułu realizacji projektów mających na celu zmniejszenie emisji w państwach trzecich. Takie projekty muszą zostać zatwierdzone w ramach ustanowionego na mocy protokołu z Kioto mechanizmu wspólnego wdrażania (JI), lub mechanizmu czystego rozwoju (CDM).

4.   Okresy handlu przydziałami w ramach systemu handlu przydziałami

4.1   Pierwszy okres handlu przydziałami: 1 stycznia 2005 r. — 31 grudnia 2007 r.

4.1.1

Pierwszy etap „uczenia się” służył ustanowieniu infrastruktury handlu uprawnieniami do emisji, ale skuteczność systemu handlu przydziałami była poważnie ograniczona ze względu na przyznanie przez poszczególne państwa członkowskie nadmiernej liczby uprawnień (w przypadku etapu pierwszego i drugiego państwa członkowskie opracowywały krajowe plany przydziału, określające łączne poziomy emisji oraz liczbę uprawnień dla poszczególnych instalacji). W przedmiotowym okresie wystąpiły znaczne różnice w cenach, po jakich zbywane były uprawnienia na emisję dwutlenku węgla, w tym odnotowano również załamanie się cen tych uprawnień pod koniec pierwszego okresu.

4.1.2

Pojawiło się wiele opinii krytycznych wobec systemu handlu przydziałami, które koncentrowały się na pierwotnych metodach przydziału oraz wykorzystaniu środków finansowych pozyskanych ze zbycia uprawnień w drodze licytacji, wielkości wyznaczonego pułapu, problemach ze sprawiedliwością, złożonością, monitorowaniem i egzekwowaniem przestrzegania, ryzyku zachęcenia do przeniesienia przedsiębiorstw sektorów najbardziej zanieczyszczających do państw, w których nie ma podobnych regulacji, wartości, wiarygodności i niezawodności kredytów wydanych w ramach mechanizmu JI/CDM oraz zwiększeniu w przyszłości kosztów produkcji osłabiającym pozycję konkurencyjną poszczególnych przedsiębiorstw. Stało się jasne, że, aby system handlu przydziałami stał się wiarygodny dla przemysłu i organizacji pozarządowych, problemami tymi trzeba będzie się zająć, uwzględniając odpowiednie rozwiązania w zmianach wprowadzanych do tego systemu.

4.2   Drugi okres handlu przydziałami: 1 stycznia 2008 r. — 31 grudnia 2012 r.

4.2.1

Etap ten obejmuje uczestnictwo wszystkich 27 państw członkowskich i odpowiada pierwszemu okresowi zaangażowania zgodnie z protokołem z Kioto i przestrzegania obowiązku zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych. Jak na razie cena zbytu uprawnień wykazuje tendencję stałego, stabilnego wzrostu na poziomach, które zdecydowanie zachęcają do wdrażania środków mających na celu ograniczenie emisji. Aktualna (stan na maj 2008 r.) cena zbytu wynosi około 25 EUR za tonę. W stosunku do tego okresu Komisja Europejska przeprowadziła systematyczny przegląd pułapów zaproponowanych przez państwa członkowskie w oparciu o zweryfikowane dane dotyczące poziomów emisji. W rezultacie na ten okres Komisja wyznaczyła dla sektorów objętych systemem handlu przydziałami pułap emisji kształtujący się przeciętnie na poziomie 6,5 % poniżej poziomów z 2005 r. W trakcie drugiego okresu handlu uprawnieniami nie było wiele możliwości wprowadzenia innych zmian do przedmiotowego systemu, choć objęte nim podmioty podejmują i kontynuują swoje wysiłki dostosowawcze. Dane są stale gromadzone i weryfikowane, zdobywane jest również doświadczenie w zakresie handlu, w większości przypadków potwierdzające słuszność koncepcji leżącej u podstaw systemu handlu przydziałami.

4.3   Trzeci okres handlu przydziałami: 2013 r. — 2020 r.

4.3.1

Obecnie Komisja Europejska proponuje wprowadzenie do systemu handlu przydziałami istotnych zmian, które weszłyby w życie w trzecim okresie. To jest właśnie celem zmiany dyrektywy 2003/87/WE.

5.   Podsumowanie wnioskowanych zmian do dyrektywy 2003/87/WE

5.1

Choć ustanowienie systemu handlu przydziałami we Wspólnocie spowodowało stworzenie największego jednolitego rynku handlu uprawnieniami do emisji dwutlenku węgla na świecie (1), szanse na osiągnięcie zmierzonych celów uległy zmniejszeniu ze względu na pierwotne przyznanie w ramach krajowych planów przydziału nadmiernej liczby (bezpłatnych) uprawnień. Ewidentnie kłóciło się to ze skutecznym zmniejszaniem emisji w sektorach objętych systemem handlu przydziałami w całej UE. W kontekście zdecydowanego zaangażowania w zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych zmieniony system handlu przydziałami uważany jest za niezbędny, aby dać sygnał dotyczący ceny uprawnień do emisji w dłuższym okresie, stwarzając zachęty do inwestycji zakładających niską emisję dwutlenku węgla i przekształcając gospodarkę Europy w gospodarkę niskoemisyjną.

5.2

W ramach proponowanych zmian:

zamiast obowiązujących dotychczas 27 pułapów krajowych wprowadzony zostanie w całej Unii Europejskiej jeden pułap ilości objętej uprawnieniami do emisji (krajowe plany przydziału przestaną istnieć);

znacznie zwiększony zostanie udział uprawnień zbywanych w drodze licytacji, a także zharmonizowane zostaną zasady bezpłatnego przydziału w celu promowania technologii efektywnych w zmniejszaniu emisji dwutlenku węgla;

część praw do zbywania uprawnień w drodze licytacji przyznawanych będzie w oparciu o poziom dochodów na mieszkańca;

udoskonalone zostaną podstawowe definicje oraz zwiększona zostanie przejrzystość prawna i techniczna;

objęte zostaną kolejne sektory (petrochemiczny, amoniaku i aluminium) oraz kolejne gazy cieplarniane (podtlenek azotu i perfluorowęglowodory), rozszerzając zakres stosowania systemu handlu przydziałami o 6 %;

dopuszczone zostanie wyłączenie z systemu handlu przydziałami mniejszych instalacji, pod warunkiem wdrożenia środków wyrównawczych;

określone zostaną zasady wykorzystywania kredytów pozyskanych w ramach projektów JI/CDM.

5.3

Począwszy od 2013 r., liczba uprawnień będzie co roku spadać (2), doprowadzając w 2020 r. do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w sektorach objętych wspólnotowym systemem handlu przydziałami o 21 %, w porównaniu z poziomami z 2005 r. Proces zmniejszania emisji będzie kontynuowany w tym samym tempie podczas czwartego etapu (lata 2021–2028). Jednocześnie udział uprawnień zbywanych w drodze licytacji będzie zwiększany, poczynając od 60 % w roku 2013. o Proponuje się, aby nie przydzielać nieodpłatnie uprawnień sektorowi produkcji energii elektrycznej; tak by od 2013 r. sektor ten mógłby nabywać uprawnienia wyłącznie w drodze licytacji lub na rynku wtórnym. Jednocześnie do 2020 r. stopniowo wycofany zostałby system darmowych uprawnień w innych sektorach. Wyjątek stanowiłyby sektory, które zostaną uznane za narażone na znaczne ryzyko „wycieku dwutlenku węgla” polegającego na przenoszeniu produkcji do państw trzecich, w których nie obowiązują porównywalne ograniczenia emisji, skutkującym zwiększeniem emisji w skali globalnej. Takie sektory mogłyby korzystać nawet w 100 % z systemu darmowych uprawnień. Decyzja w tej sprawie podjęta zostanie w 2011 r. Państwa członkowskie przeprowadzać będą licytacje i będą zachęcane, choć nie będzie się tego od nich wymagać, do przeznaczania tak pozyskanych środków finansowych na strategie przyjazne środowisku.

5.4

Istnieje pewność, że w okresie do 2020 r. można będzie wykorzystywać kredyty, nabywane obecnie przez podmioty europejskie i pozyskiwane (od państw trzecich) w ramach mechanizmu JI/CDM. Łączna liczba kredytów do wykorzystania w tym okresie odpowiada całkowitej ilości dopuszczonej do wykorzystania w drugim okresie handlu przydziałami (1,4 mld uprawnień), co z kolei odpowiada jednej trzeciej ogólnego wysiłku podjętego na rzecz zmniejszenia emisji. Gdy po zawarciu międzynarodowego paktu klimatycznego UE zwiększy swoje wysiłki na rzecz redukcji emisji gazów cieplarnianych, wykorzystanie kredytów JI/CDM może pozwolić uzyskać połowę dodatkowego zmniejszenia emisji.

5.5

Choć stosowanie systemu kredytów z tytułu użytkowania gruntów („pochłaniaczy” dwutlenku węgla, takich jak lasy) nie będzie dopuszczalne, to dopuszczone mogłoby być stosowanie krajowych systemów kredytów z tytułu realizacji programów zmniejszenia emisji, nieobjętych systemem handlu przydziałami, pod warunkiem, że możliwe byłoby opracowanie jasno określonych zasad.

5.6

Przewidziano możliwość łączenia wspólnotowego systemu handlu przydziałami z innymi systemami handlu w celu wsparcia opracowania systemu ogólnoświatowego.

5.7

W zależności od zawarcia międzynarodowej umowy i zgodnie z jej zapisami ograniczona zostałaby liczba uprawnień w ramach systemu handlu przydziałami, podczas gdy zwiększona zostałaby możliwość korzystania z kredytów pozyskanych w ramach mechanizmu czystego rozwoju.

5.8

Zachowanych zostanie 5 % uprawnień dla nowych instalacji, które zostaną objęte systemem handlu przydziałami po 2013 r. Prawdopodobnie pod koniec drugiego okresu handlu przydziałami systemem objęta zostanie emisja gazów cieplarnianych przez samoloty, ale ta kwestia jest przedmiotem odrębnego wniosku (3).

5.9

Nie przewiduje się objęcia systemem handlu przydziałami sektora transportu morskiego.

6.   Uwagi ogólne

6.1

Wspólnotowy system handlu przydziałami nie jest zadaniem akademickim czy rodzajem „proekologicznego” podatku. System ten obejmuje elementy podejścia wolnorynkowego i regulacji oraz ogólnego kierunku negocjowanego i dostosowywanego w ramach procesu politycznego. Poszczególne przedsiębiorstwa mają swobodę wyboru metod zmniejszania emisji lub niepodejmowania żadnych działań w tym zakresie, a w celu zastosowania się do przepisów regulujących kwestię zanieczyszczania wybierać powinny najmniej kosztowne rozwiązania. Celem systemu handlu przydziałami jest zatem przede wszystkim stworzenie zachęt ograniczających koszty osiągnięcia celu zmniejszenia zanieczyszczenia. EKES z zadowoleniem przyjmuje i wspiera zastosowanie tego podejścia.

6.2

Koszty realizacji obecnego celu zmniejszenia zanieczyszczeń w celu ustabilizowania zawartości gazów cieplarnianych w atmosferze do 2050 r. na poziomie 450–550 ppm szacowane są na około 1 % globalnego PKB. Brak skutecznych działań w tym zakresie może skutkować spadkiem globalnego PKB o 20 % (4). Jednakże stale napływające dane i wyniki badań (5) wskazują na rosnące tempo wytwarzania gazów cieplarnianych, na zmniejszanie się zdolności absorpcyjnych naszej planety i rodzą poważne wątpliwości, czy nakreślone cele w zakresie zmniejszenia emisji są odpowiednie.

6.3

System handlu przydziałami ma wszelkie szanse stać się liderem w wysiłkach, w które muszą zaangażować się wszystkie kraje świata. Proces ten realizowany jest w kontekście światowym, ponieważ atmosfera stanowi jeden z elementów dziedzictwa światowego. Dlatego też oceniając ten system, nie można nie brać pod uwagę jego interakcji z podmiotami zanieczyszczającymi z państw trzecich oraz wpływu wywieranego na nie przez ten system.

6.4

Należy odnotować, że amerykańskie projekty aktów prawnych, które prawdopodobnie zostaną wprowadzone w życie przez nową administrację, oparte są na podobnym systemie „ograniczenie-handel”. Możliwość opracowania przez USA i UE wspólnego programu oraz stworzenia powiązań z innymi systemami zaproponowanymi przez OECD byłaby znaczącym krokiem w kierunku opracowania systemu na skalę światową.

6.5

EKES zwrócił zatem szczególną uwagę na rolę, którą system handlu przydziałami odgrywa w zapewnianiu odpowiedniego i stałego wpływu na zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych w skali światowej. Czy system ten jest dowodem na to, że Unia Europejska jest w swoich działaniach wiarygodna i skuteczna? W tym kontekście należy stwierdzić, że wspólnotowy cel zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych do 2020 r. o 20 %, w porównaniu z poziomami z 1990 r. (stanowiący podstawę systemu handlu przydziałami i propozycji dotyczących podziału obciążeń) jest mniej ambitny niż cel zmniejszenia emisji w państwach uprzemysłowionych o 25–40 %, którego przyjęcie Unia Europejska promowała w grudniu 2007 r. podczas konferencji w sprawie zmian klimatycznych na Bali. Punktem wyjścia dla Komisji Europejskiej są cele uzgodnione na wiosennym szczycie Rady Europejskiej w 2007 r., ale Komisja nie odnosi się do tego, czy ten poziom zmniejszenia jest rzeczywiście dostateczny, aby osiągnąć cele globalne lub, czy jest to po prostu maksymalne zmniejszenie, które prawdopodobnie może zostać zaakceptowane ze względu na konieczność uwzględnienia krótkoterminowych interesów politycznych i motywowanych względami gospodarczymi interesów państw członkowskich. EKES stwierdza, że w świetle coraz większej liczby dowodów dotyczących zmian klimatycznych niezbędne jest ponowne wyznaczenie celów dotyczących większego zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych.

6.6

EKES popiera działania na rzecz zwiększenia sprzedaży uprawnień do emisji w drodze licytacji. Jest to zgodne z zasadą „zanieczyszczający płaci”, pozwala wyeliminować nadzwyczajne zyski, zachęca do inwestowania w instalacje i produkty zakładające niską emisję węgla i zapewnia ich finansowanie i w ten sposób wspiera innowacje.

6.7

W chwili obecnej wiele zagadnień odnoszących się ogólnie do przedsiębiorstw europejskich pozostaje nierozwiązanych. Są one głównie związane ze zmienionym systemem handlu przydziałami, w ramach którego narzuca się przemysłowi niekorzystne warunki konkurencji. Dotyczy to zwłaszcza krajów uprzemysławiających się leżących poza UE. Państwa te argumentują, i nie bez racji, że należy wziąć pod uwagę dwa wieki uprzemysławiania się Zachodu i towarzyszącą temu emisję gazów cieplarnianych, jak również ich wysiłki na rzecz wyrwania z kręgu ubóstwa znaczących segmentów swoich populacji. Przy zawieraniu ogólnoświatowego porozumienia regulującego te kwestie należy zapewnić większe poparcie i zrozumienie tych czynników ze strony konsumentów i przemysłu w krajach OECD.

7.   Uwagi szczegółowe

7.1

Jeżeli wspólnotowy system handlu przydziałami ma się stać światowym standardem handlu przydziałami emisji dwutlenku węgla, musi być systemem jak najbardziej szczelnym i skutecznym. EKES formułuje zatem następujące zalecenia.

7.1.1

Należy rozważyć możliwości darmowego przydzielania uprawnień konkretnym dużym energochłonnym sektorom i podsektorom przemysłu wrażliwym na międzynarodową konkurencję wyłącznie w przypadku braku skutecznej międzynarodowej umowy w sprawie zmian klimatycznych, nakładającej obowiązki w zakresie zmniejszenia emisji na wszystkie odpowiednie gałęzie przemysłu na całym świecie. System handlu przydziałami emisji w UE nie powinien negatywnie wpływać na konkurencyjność unijnego przemysłu.

7.1.2

W miarę możliwości należy szybciej podjąć decyzję w sprawie sektorów, które ze względu na ryzyko „wycieku emisji” mają otrzymywać darmowe uprawnienia. Sektory te zostaną określone do czerwca 2010 r., ale decyzja powinna zostać podjęta wcześniej, już przy okazji dyrektywy, aby uniknąć niepewnego klimatu inwestycyjnego i umożliwić zainteresowanym sektorom opracowanie niezbędnych planów długoterminowych.

7.1.3

Choć sprzedaż w drodze licytacji ma być główną metodą przyznawania uprawnień do emisji, nie ma praktycznie żadnych wskazówek co do tego, jak licytacje te będą organizowane. Wzmianka o wprowadzeniu rozporządzenia w sprawie licytacji dopiero przed 31 grudnia 2010 roku wprowadza dodatkową niepewność dla wszystkich uczestników unijnego systemu ETS z uwagi na konieczne, oczekujące na realizację masowe inwestycje w energetyce.

7.1.4

Trzeba rozważyć możliwość zmiany zasad podziału obciążeń pomiędzy sektorami objętymi systemem handlu przydziałami i pozostałymi sektorami. EKES kwestionuje zasadność podziału obowiązków w zakresie zmniejszania emisji pomiędzy sektorami objętymi systemem handlu przydziałami (-21 % w porównaniu z poziomami z 2005 r.) i pozostałymi sektorami (-10 % w porównaniu z poziomami z 2005 r.). Badania pokazują (6), że w przypadku niektórych sektorów nieobjętych systemem handlu przydziałami, a szczególnie w przypadku dwóch największych takich sektorów, to znaczy sektora budownictwa i sektora transportu, istnieje możliwość zmniejszenia emisji bez konieczności poniesienia jakichkolwiek kosztów, a nawet osiągnięcia przez to finansowych korzyści. Co więcej, są to sektory, w których ryzyko „wycieku emisji” jest stosunkowo małe lub nie ma go wcale; ponadto sektor budowlany wykazuje dużą możliwość tworzenia nowych miejsc pracy w Unii Europejskiej.

7.1.5

Zbywanie uprawnień przyznanych przedsiębiorstwom transportu lotniczego, po objęciu tego sektora systemem handlu przydziałami, powinno odbywać się wyłącznie w drodze licytacji (7).

7.1.6

Wysunięcie przez Komisję Europejską propozycji dotyczącej środków mających na celu objęcie systemem handlu przydziałami sektora żeglugi morskiej, jeżeli skuteczne propozycje w tym zakresie nie zostaną przedstawione wkrótce przez Międzynarodową Organizację Morską, ponieważ wzrost emisji gazów cieplarnianych w tym sektorze jest znaczny (1,12 miliarda ton w skali światowej, to znaczy dwa razy więcej niż w przypadku sektora lotnictwa (8)).

7.1.7

Należy wprowadzić zobowiązanie do przeznaczania większej ilości środków finansowych pozyskanych ze zbycia uprawnień w drodze licytacji, których wartość ma do 2020 r. osiągnąć poziom 50 miliardów euro rocznie, do celów finansowania środków ochrony klimatu, środków mających na celu łagodzenie skutków zmian klimatycznych i środków dostosowawczych — ze szczególnym uwzględnieniem krajów mniej rozwiniętych, które są szczególnie narażone na skutki zmian klimatu — oraz badań i rozwoju. Przewidziany we wniosku (art. 10 ust. 3) poziom 20 % jest niedostateczny i nie wykorzystuje możliwości stwarzania znaczących zachęt do przechodzenia na gospodarkę niskoemisyjną. EKES zaleca, by co najmniej 50 % dochodów ze sprzedaży w drodze licytacji przydziałów przeznaczać na powyższe cele. Należy zwrócić uwagę na wspieranie roli odgrywanej przez leśnictwo, na zapobieganie wylesianiu oraz zalesianie w UE i wszędzie tam, gdzie udowodniono, że lasy są skutecznymi pochłaniaczami dwutlenku węgla.

7.1.8

Przewidziane we wniosku środki, których rozwój uzależniony jest obecnie od procedury komitologii, powinny być bardziej jasne i przejrzyste.

7.1.9

Komisja powinna rozważyć podniesienie z 10 000 ton do 25 000 ton dopuszczalnego pułapu emisji pochodzących z niewielkich instalacji nieobjętych systemem handlem przydziałami pod warunkiem wprowadzenia równoważnych działań kompensujących.

7.1.10

We wniosku powinno być precyzyjniej określone, w jaki sposób UE zamierza wywiązać się z podjętego zobowiązania do obniżenia emisji CO2 o 30 % zamiast o 20 % w wypadku zawarcia międzynarodowego porozumienia.

7.1.11

Wzywa się państwa członkowskie do przeglądu swoich cen gwarantowanych, by zapobiec ich negatywnemu wpływowi na wykorzystywanie kogeneracji (CHP) i na jej wkład w zapobieganie zmianom klimatycznym.

7.1.12

Jeśli chodzi o ciepłownictwo komunalne, to należy podjąć środki, by zapobiec zniechęcaniu do wzorowania się na skutecznych przykładach tego rodzaju programów.

7.1.13

Konieczne jest rozwiązanie potencjalnych problemów we wschodnioeuropejskich państwach członkowskich, w których główna sieć elektroenergatyczna zasilana jest przede wszystkim z Rosji, a nie z UE.

7.1.14

Obecna propozycja ograniczenia możliwości wykorzystywania kredytów pozyskanych w ramach JI/CDM do czasu zawarcia międzynarodowej umowy powinna być nadal poddawana przeglądowi, szczególnie ze względu na negatywny wpływ na rozwijający się międzynarodowy rynek kapitałowy, na którym pozyskiwane są środki na finansowanie takich programów.

Bruksela, 9 lipca 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  Por. Bank Światowy, State and Trends of the Carbon Market, maj 2007 r.

(2)  Z 1,974 miliarda ton do 1,72 miliarda ton dwutlenku węgla.

(3)  Opinia EKES-u: Dz.U. C 175 z 27.7.2007, s. 47.

(4)  Por. Stern Review, 2006 r.

(5)  Według obserwatorium Mauna Loa na Hawajach poziom stężenia CO2 w atmosferze już teraz wynosi 387 ppm i jest najwyższy od przynajmniej 650 000 lat.

(6)  Por. Vattenfall/McKinsey, Climate Map.

http://www.vattenfall.com/www/ccc/ccc/Gemeinsame_Inhalte/DOCUMENT/567263vattenfall/P0271636.pdf.

(7)  Zgodnie z wcześniejszym zaleceniem Komitetu zawartym w CES 801/2007.

(8)  Por. sprawozdanie Międzynarodowej Organizacji Morskiej z lutego 2008 r.


3.2.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 27/71


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie starań podejmowanych przez państwa członkowskie zmierzających do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych w celu realizacji do 2020 r. zobowiązań Wspólnoty dotyczących redukcji emisji gazów cieplarnianych

COM(2008) 17 wersja ostateczna — 2008/0014 (COD)

(2009/C 27/16)

Dnia 11 lutego 2008 r. Rada, działając na podstawie art. 175 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie:

wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie starań podejmowanych przez państwa członkowskie zmierzających do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych w celu realizacji do 2020 r. zobowiązań Wspólnoty dotyczących redukcji emisji gazów cieplarnianych

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 4 czerwca 2008 r. Sprawozdawcą był Gintaras MORKIS.

Na 446. sesji plenarnej w dniach 9–10 lipca 2008 r. (posiedzenie z 9 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął stosunkiem głosów 116 do 2 — 8 osób wstrzymało się od głosu — następującą opinię:

1.   Streszczenie uwag i zaleceń EKES-u

1.1

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji Europejskiej, w ramach której proponuje ona państwom członkowskim wspólne starania na rzecz walki ze zmianami klimatu, zmierzające do realizacji zobowiązań Wspólnoty, aby w latach 2013–2020 zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych ze źródeł nieobjętych dyrektywą 2003/87/WE (unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji — EU ETS).

1.2

Komitet uznaje przewodnią rolę UE w międzynarodowych negocjacjach dotyczących zobowiązań w odniesieniu do ochrony środowiska i klimatu i przyjmuje ją z zadowoleniem. Dzięki przyjętym zobowiązaniom UE stanowi wiodący przykład i może zachęcić inne kraje do porównywalnych działań.

1.3

Komitet jest zdania, że przy wdrażaniu decyzji oraz realizacji zobowiązań państw członkowskich kluczowa rola przypada społeczeństwu obywatelskiemu. Państwa członkowskie powinny bardziej wspierać inicjatywy społeczne przyczyniające się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i opracowywać sposoby wspomagania takich inicjatyw.

Społeczeństwo obywatelskie może odgrywać kluczową rolę we wdrażaniu tej decyzji. Dlatego trzeba szerzej upowszechniać informacje o zawartych w niej wymogach oraz o sposobach ich realizacji w każdym państwie członkowskim.

Należy także położyć większy nacisk na kampanie edukacyjne, które zwiększą w społeczeństwie świadomość i zrozumienie konieczności podejmowania starań na rzecz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych.

Ponadto istnieje pilna potrzeba szkolenia specjalistów oraz ogólnej edukacji społeczeństwa w zakresie oszczędzania energii, ochrony środowiska i zmian klimatu.

1.4

Komitet uważa, że działania mające na celu ograniczenie emisji gazów cieplarnianych powinny być realizowane w taki sposób, aby chronić, a nawet wzmacniać długoterminowo konkurencyjność gospodarczą Europy. Światowy popyt na rozwój odnawialnych źródeł energii oraz efektywnych energetycznie produktów i metod produkcji będzie coraz bardziej wzrastał, a Europa zajmuje dobrą pozycję, by uzyskać przewagę konkurencyjną jako światowy lider w wielu z tych dziedzin. UE i państwa członkowskie muszą wspierać związane z tym badania i rozwój.

1.5

Przewidywana w art. 3 ust. 3 wniosku możliwość przenoszenia przez państwa członkowskie z kolejnego roku ilości odpowiadających 2 % dopuszczalnego dla danego państwa członkowskiego poziomu emisji gazów cieplarnianych lub przenoszenia nadwyżek ograniczenia emisji na następny rok w razie niewyczerpania poziomu emisji określonego w ust. 2, nie jest wystarczająco elastyczna. Możliwość przenoszenia na okres wynoszący rok nie zapewnia bowiem dostatecznej swobody działania, potrzebnej do realizacji dużych projektów i osiągania dobrych wyników. Jest to szczególnie istotne dla małych państw członkowskich wdrażających duże projekty na rzecz zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych.

Komisja proponuje, aby każde państwo członkowskie opracowało plan osiągnięcia swojego celu krajowego. Średnia wartość rocznych emisji gazów cieplarnianych w okresie 2013–2020 nie powinna jednak być wyższa niż średnia roczna wartość emisji od 2005 do 2020 roku. Zdaniem Komitetu dla realizacji tych planów ważne będzie ich regularne monitorowanie na szczeblu krajowym i europejskim, aby szybko zidentyfikować wszelkie rozbieżności i podjąć działania korygujące.

1.6

Komitet jest zdania, że aby realizacja zobowiązań Wspólnoty była bardziej efektywna pod względem kosztów i by można było osiągnąć wspólne cele jak najmniejszym kosztem, państwa członkowskie powinny mieć możliwość przekazania części przyznanych im uprawnień do emisji innemu państwu członkowskiemu, opierając się na dwustronnych porozumieniach międzynarodowych.

1.7

Komitet uważa, że poprzez stosowanie elastycznych instrumentów w przedsięwzięciach mających na celu wspólne wdrażanie mechanizmu czystego rozwoju należy dążyć do osiągnięcia stosownej równowagi między działaniami ukierunkowanymi na ograniczenie emisji gazów cieplarnianych podejmowanymi wewnątrz UE a solidarnością przy wdrażaniu działań mających na celu ograniczenie emisji w krajach rozwijających się. Takie elastyczne instrumenty powinny być jednak stosowane tylko wtedy, gdy rzeczywiście przyczynią się do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w skali światowej. Nie powinny one przyczyniać się do przenoszenia źródeł emisji gazów cieplarnianych z państw członkowskich UE do krajów trzecich.

1.8

Komitet popiera przyjęte zobowiązania oraz podjęcie wspólnych starań przez państwa członkowskie i reprezentuje pogląd, że należy lepiej edukować społeczeństwo na temat zasad podziału wkładu w te starania. W podziale tym należy dla każdego państwa członkowskiego odrębnie oceniać okoliczności i nakłady finansowe związane z ograniczeniem emisji oraz wpływ na konkurencyjność i rozwój danego państwa. Realizacja decyzji w sprawie wspólnych starań powinna prowadzić do tego, aby każde państwo ponosiło takie same koszty względne ograniczania emisji, odnoszone do jego PKB.

1.9

Komitet wzywa Komisję do wprowadzenia systemu kontroli wypełniania zobowiązań, w ramach którego państwa członkowskie byłyby karane za przekraczanie ustalonych poziomów emisji.

2.   Wprowadzenie: dokument Komisji

2.1

W dniu 23 stycznia 2008 r. Komisja Europejska przedstawiła pakiet wniosków dotyczących zwalczania zmian klimatu i wspierania rozwoju energii ze źródeł odnawialnych.

2.2

Wniosek Komisji ma służyć wdrażaniu porozumienia osiągniętego podczas posiedzenia Rady Europejskiej w dniach 8–9 marca 2007 r., zgodnie z którym Unia Europejska zobowiązuje się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych do 2020 r. o 20 % w stosunku do 1990 r. i ponadto do dążenia, aby do 2020 r. 20 % zużywanej energii uzyskiwać ze źródeł odnawialnych.

2.3

Starania na rzecz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych podzielone są pomiędzy sektory objęte systemem EU ETS i sektory nim nieobjęte. Komisja proponuje następujący podział: do 2020 r. redukcję emisji w sektorach objętych systemem EU ETS o 21 % w stosunku do 2005 r.; w sektorach nieobjętych tym systemem o ok. 10 % w stosunku do 2005 r. W sumie redukcje te spowodują całkowite ograniczenie emisji o 14 % w stosunku do roku 2005, co odpowiada ograniczeniu o 20 % w stosunku do roku 1990.

2.4

Rada zaproponowała jeszcze ambitniejsze cele, pod warunkiem podpisania globalnego i kompleksowego porozumienia na okres po 2012 r. i zobowiązania innych krajów rozwiniętych do porównywalnych ograniczeń emisji, a bardziej zaawansowanych gospodarczo krajów rozwijających się do wkładu na miarę ich zobowiązań i możliwości. Pod tymi warunkami Wspólnota dążyłaby do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych do 2020 r. o 30 %.

2.5

We wniosku określa się, jaki wkład muszą wnieść państwa członkowskie w starania na rzecz realizacji zobowiązania Wspólnoty do redukcji emisji gazów cieplarnianych ze źródeł nieobjętych dyrektywą 2003/87/WE (systemem EU ETS) w latach 2013–2020.

2.6

Wniosek zawiera zasady, według których określa się, jaki wkład muszą wnieść państwa członkowskie w starania na rzecz realizacji zobowiązania Wspólnoty do redukcji emisji gazów cieplarnianych w latach 2013–2020.

2.7

Komisja reprezentuje ponadto pogląd, że przy staraniach służących ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych należy dokonać podziału wysiłków państw członkowskich, uwzględniając różnice gospodarcze i PKB na mieszkańca w danym państwie członkowskim. Dlatego państwa członkowskie osiągające obecnie stosunkowo niski PKB na mieszkańca i oczekujące w przyszłości wysokiego wzrostu PKB powinny móc emitować więcej gazów cieplarnianych w 2020 r. niż w 2005 r.

2.8

Uwzględniając proponowane zróżnicowanie, Komisja zaleca określenie pewnych górnych poziomów dla poszczególnych krajów, przy czym żadne z państw nie powinno być zmuszone do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych do 2020 r. o więcej niż 20 % w porównaniu do poziomu emisji z 2005 r., jednocześnie jednak żadnemu z państw nie można pozwolić na zwiększenie emisji gazów cieplarnianych do 2020 r. o więcej niż 20 % w porównaniu do poziomu z 2005 r.

2.9

Komisja przewiduje, że każde państwo członkowskie ograniczy do 2020 r. emisje gazów cieplarnianych ze źródeł nieobjętych dyrektywą 2003/87/WE o odsetek określony dla danego państwa członkowskiego w załączniku do decyzji w odniesieniu do jego emisji w 2005 r.

2.10

Zdaniem Komisji w latach 2013–2020 emisję gazów cieplarnianych należy co roku zmniejszać. Przewiduje się jednak pewną elastyczność: każde państwo członkowskie ma prawo przenosić z kolejnego roku ilości odpowiadające 2 % dopuszczalnego dla danego państwa członkowskiego poziomu emisji gazów cieplarnianych. Ponadto państwa członkowskie o poziomie emisji poniżej dopuszczalnej granicy mają możliwość przenoszenia nadwyżek ograniczeń emisji na następny rok.

2.11

Każde państwo członkowskie rocznie ogranicza emisje gazów cieplarnianych w sposób linearny, aby zagwarantować, że nie przekroczą one maksymalnego poziomu dla danego państwa członkowskiego w 2020 r., jak określono w załączniku do decyzji.

2.12

W celu zapewnienia państwom członkowskim większej elastyczności w spełnianiu zobowiązań oraz wsparcia zrównoważonego rozwoju w krajach trzecich (w szczególności w krajach rozwijających się), a także zagwarantowania bezpieczeństwa inwestorom, Komisja proponuje umożliwienie dalszego wykorzystywania przez państwa członkowskie kredytów redukcji emisji uzyskanych w ramach mechanizmu czystego rozwoju, ponieważ jest to ważne dla zapewnienia rynku dla tych kredytów po 2012.

2.13

Aby zapewnić funkcjonowanie takiego rynku oraz dalsze redukcje emisji gazów cieplarnianych w UE, a zatem dalszą realizację celów Wspólnoty odnoszących się do wykorzystania odnawialnych źródeł energii, bezpieczeństwa energetycznego, innowacji i konkurencyjności, proponuje się przyznanie państwom członkowskim prawa do wykorzystywania rocznie, do czasu zawarcia międzynarodowego porozumienia w sprawie zmian klimatu, kredytów uzyskanych w wyniku realizacji projektów redukcji emisji gazów cieplarnianych w krajach trzecich, w wysokości do 3 % emisji gazów cieplarnianych ze źródeł nieobjętych systemem EU ETS w 2005 r. w każdym z państw członkowskich. Ilość ta odpowiada jednej trzeciej starań na rzecz zmniejszenia emisji w 2020 r. Każde z państw członkowskich powinno mieć prawo do przekazania niewykorzystanej części tego przydziału innym państwom członkowskim.

2.14

Komisja jest zdania, że po zawarciu w przyszłości międzynarodowego porozumienia w sprawie zmian klimatu, państwa członkowskie powinny uznawać kredyty redukcji emisji pochodzące jedynie z tych krajów, które ratyfikują to porozumienie i przyjmą wspólne podejście.

2.15

Ponadto Komisja jest zdania, że po zawarciu przez Wspólnotę międzynarodowego porozumienia w sprawie zmian klimatu konieczne będzie dostosowanie dopuszczalnych poziomów emisji poszczególnych państw członkowskich w oparciu o nowe, określone w tym porozumieniu, zobowiązanie do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych podjęte przez Wspólnotę.

2.16

Przewiduje się, że państwa członkowskie w rocznych sprawozdaniach przedstawianych zgodnie z art. 3 decyzji 280/2004/WE będą informować o rocznych emisjach powstałych w wyniku wdrożenia art. 3 oraz o wykorzystaniu kredytów zgodnie z art. 4. Ponadto państwa członkowskie do dnia 1 lipca 2016 r. przedstawią uaktualnione sprawozdanie na temat przewidywanych postępów.

3.   Uwagi ogólne

3.1

Inicjatywa Komisji Europejskiej, w ramach której proponuje ona państwom członkowskim wspólne starania na rzecz walki ze zmianami klimatu, zmierzające do realizacji zobowiązań Wspólnoty, aby w latach 2013–2020 zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych ze źródeł nieobjętych dyrektywą 2003/87/WE (systemem EU ETS), stanowi ważne ogniwo w łańcuchu decyzji związanych z walką ze zmianami klimatu.

3.2

Komitet jest przekonany, że proponowana decyzja przyczyni się do realizacji zadań Wspólnoty w zakresie ochrony środowiska i zmian klimatu. Polityka Wspólnoty w tej dziedzinie musi zapewniać wyraźne ograniczenie emisji gazów cieplarnianych poprzez postawienie państwom członkowskim obligatoryjnych wymagań, których spełnienie będzie podlegać ścisłej kontroli.

3.3

Jednocześnie Komitet pragnie zwrócić uwagę na fakt, że skuteczność decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie starań zmierzających do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych pozostaje w znacznej zależności z pozostałymi dwoma elementami pakietu dotyczącego energii i zmian klimatu: dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii oraz dyrektywy w sprawie systemu EU ETS. Oznacza to, że wszystkie te elementy muszą ze sobą synergicznie współdziałać, a zmiana jednego z nich będzie miała wpływ na pozostałe.

3.4

Jeżeli zostanie osiągnięte międzynarodowe porozumienie, należy dostosować do niego zobowiązania Wspólnoty. Wielkie nadzieje pokłada się w negocjacjach rozpoczętych w grudniu 2007 r. na Bali (Indonezja), które mogą mieć decydujące znaczenie dla działań światowych do 2020 r. Byłoby bardzo dobrze, gdyby udało się doprowadzić te negocjacje do końca, a także zawrzeć porozumienie w sprawie ochrony klimatu podczas szczytu klimatycznego w Kopenhadze w 2009 r. Przedtem odbędzie się jeszcze szczyt klimatyczny w Poznaniu, po którym oczekuje się widocznych postępów.

3.5

Należy z zadowoleniem przyjąć fakt, że UE odgrywa przewodnią rolę w tych negocjacjach. Dzięki przyjętym zobowiązaniom UE daje dobry przykład i stara się zachęcić inne kraje do podobnych działań. Zrozumiałe jest, że kraje wschodzące, takie jak Chiny, Indie i Brazylia nie obniżą emisji, jednak mogą ograniczyć ich wzrost w stosunku do wzrostu gospodarczego. Komitet zachęca Komisję do dołożenia wszelkich starań na rzecz zawarcia międzynarodowego porozumienia (post-Kioto), w ramach którego kraje rozwinięte zobowiązałyby się do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych do 2020 r. o 30 % w porównaniu z poziomem z roku 1990. Odpowiadałoby to prognozom przedstawionym w czwartym sprawozdaniu IPCC, według których w celu obniżenia globalnego ocieplenia do wartości wyższej o 2oC od poziomu z okresu przedindustrialnego potrzebne jest ograniczenie emisji do roku 2020 o 25–40 % w stosunku do poziomu z roku 1990. Jeśli takie międzynarodowe porozumienie dojdzie do skutku, konieczne będzie oczywiście ponowne przyjrzenie się omawianemu wnioskowi oraz innym wnioskom Komisji z pakietu dotyczącego energii i zmian klimatycznych w celu dostosowania zawartych w nich celów do tych bardziej wymagających założeń. Ważne jest zatem, by wszystkie zainteresowane strony uznawały i wykorzystywały jako podstawę planowania fakt, że cele obecnie proponowane na 2020 r. stanowią jedynie pierwszy krok, a w odpowiednim czasie, być może już w 2020 r., a z pewnością w latach późniejszych, potrzebne będą cele bardziej ambitne.

3.6

Komitet reprezentuje pogląd, że działania mające na celu ograniczenie emisji gazów cieplarnianych powinny być realizowane w taki sposób, aby chronić, a nawet wzmacniać długoterminowo konkurencyjność gospodarczą Europy. Na świecie będzie rosło zapotrzebowanie na rozwój energii odnawialnej oraz efektywne energetycznie produkty i sposoby produkcji. Europa jest w dobrym położeniu, by zdobyć przewagę konkurencyjną, stając się światowym liderem w wielu z tych dziedzin. Taki rozwój będzie wymagał wsparcia ze strony UE i państw członkowskich w zakresie badań i rozwoju. Poza tym istnieje pilna potrzeba szkolenia specjalistów i ogólnej edukacji społeczeństwa w zakresie oszczędzania energii, ochrony środowiska i zmian klimatu.

3.7

Przy wdrażaniu decyzji oraz realizacji zobowiązań państw członkowskich kluczowa rola przypada społeczeństwu obywatelskiemu. Państwa członkowskie powinny bardziej wspierać inicjatywy społeczne przyczyniające się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i opracowywać sposoby wspomagania takich inicjatyw.

Społeczeństwo obywatelskie może odgrywać kluczową rolę we wdrażaniu tej decyzji. Dlatego trzeba szerzej upowszechniać informacje o zawartych w niej wymogach oraz sposobach ich realizacji w każdym państwie członkowskim.

Należy także położyć większy nacisk na kampanie edukacyjne, które zwiększą w społeczeństwie świadomość i zrozumienie konieczności podejmowania starań na rzecz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych.

Ponadto istnieje pilna potrzeba szkolenia specjalistów i ogólnej edukacji społeczeństwa w zakresie oszczędzania energii, ochrony środowiska i zmian klimatu.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1

Komitet uważa, że poprzez stosowanie elastycznych instrumentów w przedsięwzięciach mających na celu wspólne wdrażanie mechanizmu czystego rozwoju należy dążyć do osiągnięcia stosownej równowagi między działaniami ukierunkowanymi na ograniczenie emisji gazów cieplarnianych podejmowanymi wewnątrz UE a solidarnością przy wdrażaniu działań mających na celu ograniczenie emisji w krajach rozwijających się. Takie elastyczne instrumenty powinny być jednak stosowane tylko wtedy, gdy rzeczywiście przyczynią się do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w skali światowej. Nie powinny one przyczyniać się do przenoszenia źródeł emisji gazów cieplarnianych z państw członkowskich UE do krajów trzecich.

4.2

Komisja proponuje, aby państwa członkowskie nadal miały możliwość wykorzystywania kredytów redukcji emisji uzyskanych z tytułu projektów w ramach mechanizmu czystego rozwoju, co jest ważne dla zapewnienia rynku dla tych kredytów po 2012 r. Komitet żywi obawy co do jakości poświadczonych redukcji emisji (CER) uzyskanych w wyniku projektów w ramach mechanizmu czystego rozwoju. Jeżeli inwestujące państwa (w ramach projektów rozpoczętych przed 2013 r.) mają nadal korzystać z CER, Komitet proponuje, aby zrewidować i zweryfikować poziom odniesienia w celu ustalenia, czy projekt nadal jest dodatkowy. W przypadku nowych projektów realizowanych w ramach mechanizmu czystego rozwoju, które mają być częścią wkładu państwa członkowskiego we wspólne starania na rzecz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, należy uwzględniać tylko projekty realizowane z zastosowaniem najlepszych dostępnych technik.

4.3

Komisja przytacza jedynie ogólną zasadę, że kraje o wysokim PKB na mieszkańca podejmą bardziej rygorystyczne zobowiązania w zakresie ograniczenia emisji, a w przypadku krajów o niskim PKB na mieszkańca zobowiązania te będą mniej rygorystyczne. Istnieje jednak możliwość, że różne kraje osiągające podobny PKB na mieszkańca będą musiały poczynić różne starania, aby osiągnąć takie same wyniki w ograniczeniu emisji. Planując podział wkładu we wspólne starania należy dla każdego państwa członkowskiego odrębnie oceniać okoliczności i nakłady finansowe związane z ograniczeniem emisji oraz wpływ na konkurencyjność i rozwój danego państwa. Efektem decyzji w sprawie wspólnych starań powinny być równe koszty względne ograniczania emisji w odniesieniu do PKB każdego państwa.

4.4

Komitet wskazuje na wyraźną sprzeczność w tekście decyzji. Komisja proponuje 2005 r. jako rok odniesienia dla oceny starań państw członkowskich w zakresie ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, a 2020 r. jako rok kończący ten okres. W drugim akapicie art. 3 ust. 2 mowa jest o tym, że każde państwo członkowskie rocznie ogranicza wspomniane emisje gazów cieplarnianych w sposób linearny. Jednocześnie w akapicie pierwszym tego samego ustępu określa się, że każde państwo członkowskie gwarantuje, iż jego całkowite emisje gazów cieplarnianych w 2013 r. ze źródeł nieobjętych dyrektywą 2003/87/WE nie przekraczają średnich rocznych emisji gazów cieplarnianych tego państwa członkowskiego z tych źródeł w latach 2008, 2009 i 2010, jak zgłoszono i sprawdzono zgodnie z dyrektywą 2003/87/WE i decyzją 280/2004/WE. Zgodnie z tym jako lata odniesienia do oceny sytuacji w 2013 r. służą lata 2008, 2009 i 2010.

4.5

Zdaniem Komitetu przewidywana w art. 3 ust. 3 wniosku dotyczącego decyzji możliwość przenoszenia przez państwa członkowskie z kolejnego roku ilości odpowiadających 2 % dopuszczalnego dla danego państwa członkowskiego poziomu emisji gazów cieplarnianych lub przenoszenia nadwyżek ograniczenia emisji na następny rok w razie niewyczerpania poziomu określonego w ust. 2, nie jest wystarczająco elastyczna. Możliwość przenoszenia na okres wynoszący rok nie zapewnia bowiem dostatecznej swobody działania, jeżeli mają być realizowane duże projekty i osiągnięte dobre wyniki. Jest to szczególnie istotne dla małych państw członkowskich wdrażających duże projekty na rzecz zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych.

Komisja proponuje, aby każde państwo członkowskie opracowało plan osiągnięcia swego krajowego celu. Średnia wartość rocznych emisji gazów cieplarnianych w okresie 2013–2020 nie powinna jednak być wyższa niż średnia roczna wartość emisji w 2005 r. Zdaniem Komitetu dla realizacji tych planów ważne będzie ich regularne monitorowanie na szczeblu krajowym i europejskim, aby szybko zidentyfikować wszelkie rozbieżności i podjąć działania korygujące.

4.6

Komitet jest zdania, że aby realizacja zobowiązań Wspólnoty była bardziej efektywna pod względem kosztów i by można było osiągnąć wspólne cele jak najmniejszym kosztem, państwa członkowskie powinny mieć możliwość przekazania części przyznanych im uprawnień do emisji innemu państwu członkowskiemu, opierając się na dwustronnych porozumieniach międzynarodowych.

4.7

Komitet wzywa Komisję do wprowadzenia systemu kontroli wypełniania zobowiązań, w ramach którego państwa członkowskie byłyby karane za przekraczanie ustalonych poziomów emisji.

4.8

Także przepis w art. 4 ust. 1 lit. c) dotyczący sprawiedliwego podziału geograficznego projektów przy stosowaniu działań w odniesieniu do zakupu kredytów redukcji emisji nie jest wystarczająco konkretny.

4.9

Komisja powinna dostarczyć państwom członkowskim wskazówki, narzędzia i inne środki pomocne w realizacji decyzji. Jako pierwszy krok przydatne byłoby wydanie przewodnika zawierającego przykłady skutecznych działań i sukcesów osiągniętych już w UE.

4.10

Mając na uwadze osiągnięcie celów założonych w decyzji, Komitet zaleca, aby państwa członkowskie wykorzystywały środki z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności do finansowania projektów, przy których realizacji nie emituje się gazów cieplarnianych albo nawet emisja ta się zmniejsza.

4.11

W przypadku zakładów objętych systemem ETS przyjęto, że w okresie 2013–2020 rozdział uprawnień przyjmie formę licytacji. Zapewni to środki potrzebne na redukcję emisji gazów cieplarnianych w sektorach nieobjętych systemem EU ETS. W ramach zachęty część uzyskanych w ten sposób środków powinno się skierować do sektorów, które podejmują starania na rzecz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Pozostałą część natomiast powinno się przekazać na fundusz solidarności z krajami rozwijającymi się, z przeznaczeniem na realizowane w tych krajach projekty służące dostosowaniu się do zmian klimatu.

Bruksela, 9 lipca 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


3.2.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 27/75


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie geologicznego składowania dwutlenku węgla oraz zmieniającej dyrektywy Rady 85/337/EWG, 96/61/WE, dyrektywy 2000/60/WE, 2001/80/WE, 2004/35/WE, 2006/12/WE i rozporządzenie (WE) nr 1013/2006

COM(2008) 18 wersja ostateczna — 2008/0015 (COD)

(2009/C 27/17)

Dnia 8 lutego 2008 r. Rada, działając na podstawie art. 175 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie:

wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie geologicznego składowania dwutlenku węgla oraz zmieniającej dyrektywy Rady 85/337/EWG, 96/61/WE, dyrektywy 2000/60/WE, 2001/80/WE, 2004/35/WE, 2006/12/WE i rozporządzenie (WE) nr 1013/2006.

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 4 czerwca 2008 r. Sprawozdawcą był Gerd WOLF.

Na 446. sesji plenarnej w dniach 9-10 lipca 2008 r. (posiedzenie z 9 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 138 do 1 — 4 osoby wstrzymały się od głosu — przyjął następującą opinię:

Treść:

1.

Streszczenie i wnioski

2.

Wprowadzenie

3.

Wniosek Komisji

4.

Uwagi ogólne

5.

Uwagi szczegółowe

1.   Streszczenie i wnioski

1.1

Wychwytywanie i długotrwałe składowanie dwutlenku węgla (CO2) — CCS, powstającego przy wykorzystaniu (spalaniu) kopalnych źródeł energii stanowiłoby istotny wkład w ochronę klimatu. Dlatego należy dążyć do przyspieszonego rozwoju tej technologii oraz jej możliwie jak najwcześniejszego wdrożenia.

1.2

Komitet przyjmuje z zadowoleniem i wspiera dyrektywę proponowaną przez Komisję jako konieczny warunek rozwoju i stosowania CCS.

1.3

W dyrektywie porusza się istotne punkty widzenia i proponuje odpowiednie przepisy. Dotyczy to przede wszystkim kwestii bezpieczeństwa ludzi i środowiska oraz wynikającej z nich odpowiedzialności. W ten sposób dyrektywa przyczynia się także do pozyskania akceptacji obywateli i uwzględnia ich potrzebę bezpieczeństwa.

1.4

Rozwój całego łańcucha tworzenia wartości CCS, z wychwytywaniem, transportem i składowaniem CO2, znajduje się we wczesnej, częściowo jeszcze doświadczalnej fazie. W przepisach dyrektywy należy uwzględnić ten fakt i dlatego w pewnych punktach wymagają one jeszcze dostosowania.

1.5

Niektóre punkty dyrektywy należy także zmodyfikować w celu umożliwienia szybkiego wdrożenia pierwszych projektów tak, aby były one bardziej przystępne zarówno dla organów krajowych, jak i przedsiębiorstw gotowych do inwestycji oraz zapewniały tym drugim bezpieczeństwo planowania i zachętę do działania. Dotyczy to np. doprecyzowania kwestii odpowiedzialności oraz rodzaju i zakresu zabezpieczeń finansowych.

2.   Wprowadzenie

2.1

W związku z decyzjami Rady z marca 2007 r. dotyczącymi ochrony klimatu i bezpieczeństwa dostaw energii, Komisja zaproponowała w formie oddzielnych dokumentów cały szereg działań służących osiągnięciu celów wytyczonych przez decyzje Rady. Działania te koncentrują się na wydajności energetycznej, rozbudowie odnawialnych źródeł energii oraz opracowywaniu i stosowaniu odpowiednich innowacyjnych technologii. Każdej z kwestii Komitet poświęcił odrębną opinię (1).

2.2

Ważną rolę odgrywają tu także technologie, dzięki którym będzie można trwale zredukować emisję gazów cieplarnianych powstających przy wykorzystaniu kopalnych źródeł energii. Tego zagadnienia dotyczy niniejsza opinia. Odnosi się ona wniosku Komisji dotyczącego dyrektywy w sprawie geologicznego składowania dwutlenku węgla (CO2).

2.3

Niniejszą opinię uzupełnia poświęcona tej samej technologii opinia Komitetu w sprawie komunikatu Komisji (2)„Wspieranie podejmowania na wczesnym etapie działań demonstracyjnych w dziedzinie zrównoważonej produkcji energii z paliw kopalnych”.

3.   Wniosek Komisji

3.1

Biorąc pod uwagę fakt (i), że rosnący na świecie popyt na źródła energii prawdopodobnie będzie pokrywany przeważnie z paliw kopalnych i cel (ii), aby do 2050 r. zmniejszyć światową emisję CO2 o 50 %, a w krajach uprzemysłowionych o 60 do 80 %, Komisja uważa za konieczne wyczerpanie wszelkich możliwości obniżenia emisji. Szczególne znaczenie przypada przy tym wychwytywaniu i składowaniu CO2, w skrócie CCS (3).

3.2

W odpowiedzi na wezwanie Rady Europejskiej z marca 2007 r. Komisja przedłożyła wniosek, będący krokiem w kierunku stworzenia koniecznych ram technicznych, gospodarczych i prawnych na rzecz bezpiecznego dla środowiska praktycznego wdrożenia CCS. Chodzi tu przede wszystkim o ramy legislacyjne, a mianowicie podstawę prawną w postaci art. 175 ust. 1 traktatu WE. Ponadto wniosek ten ma na celu uproszczenie przepisów prawnych i administracyjnych dla UE lub organów poszczególnych państw.

3.3

Uwzględnia się przy tym lub dostosowuje istniejące już przepisy, czyli dyrektywy 96/61/WE, 85/337/EWG, 2004/35/WE i 2003/87/WE.

3.4

W odniesieniu do treści wniosku Komisji:

3.4.1

Rozdział 1 dotyczy przedmiotu, celu i zakresu. Zawiera on także definicje.

3.4.2

Rozdział 2 dotyczy wyboru składowisk i pozwoleń na poszukiwanie. Państwa członkowskie mają określić, jakie tereny udostępnia się do składowania i jakie zasady obowiązują przy udzielaniu pozwoleń na poszukiwanie.

3.4.3

W rozdziale 3 mowa jest o pozwoleniach na składowanie i ich warunkach oraz uprawnieniach Komisji w tym zakresie. Ważna jest ocena oddziaływania na środowisko wraz z oceną skutków i konsultacją opinii publicznej.

3.4.4

Przedmiotem rozdziału 4 jest eksploatacja, zamknięcie i zobowiązania po zamknięciu, w tym kryteria przyjmowania CO2, zobowiązania w zakresie monitorowania i sprawozdawczości, kontrole, działania w razie wystąpienia nieprawidłowości i/lub wycieku, a także zobowiązania po zamknięciu i zapewnienie zabezpieczenia finansowego.

3.4.5

Rozdział 5 reguluje dostęp do transportu i składowania.

3.4.6

W rozdziale 6 znajdują się ogólne przepisy dotyczące właściwego organu, współpracy transgranicznej, kar, sprawozdawczości dla Komisji, zmian i właściwych procedur komitologii.

3.4.7

W rozdziale 7 podsumowano wymagane zmiany innych przepisów prawnych, w tym niezbędne zmiany przepisów prawnych dotyczących wody i odpadów. Zdefiniowano także warunki uzupełniające dla pozwoleń na nowe elektrownie.

3.4.8

W załączniku I określono szczegółowe kryteria dotyczące wymagań w zakresie opisu składowiska i oceny ryzyka. W załączniku II określono szczegółowe kryteria dotyczące wymagań w zakresie monitorowania. Komisja może dokonać zmiany załączników, przy czym Parlament ma prawo współdecyzji.

4.   Uwagi ogólne

4.1

Komitet wielokrotnie wskazywał (4) na fakt, że dostępność energii stanowi eliksir życia nowoczesnych społecznych gospodarek narodowych i warunek zaopatrzenia we wszystkie podstawowe dobra. Szczególne znaczenie przypada tutaj intensywniejszemu rozwojowi nowoczesnych technologii (5).

4.2

Komitet przyjmuje z zadowoleniem i wspiera merytorycznie proponowaną przez Komisję dyrektywę, będącą koniecznym warunkiem rozwoju i stosowania technologii CCS, która służy temu celowi.

4.3

W tym kontekście Komitet wskazywał na fakt (6), że kopalne źródła energii, jak węgiel, ropa naftowa i gaz ziemny stanowią obecnie podstawę (7) zarówno europejskiego, jak i światowego zaopatrzenia w energię i być może także w najbliższych dziesięcioleciach nie stracą swojego znaczenia.

4.4

Nie jest to sprzeczne z przyjętym celem zdecydowanego zwiększenia udziału odnawialnych źródeł energii, ponieważ nawet uwzględniając planowany w UE (8) do 2020 r. udział energii odnawialnej wynoszący przynajmniej 20 %, zapotrzebowanie na inne nośniki energii nie zniknie jeszcze przez wiele dziesięcioleci, ponieważ konieczne one będą dla pokrycia pozostałych 80 % a do 2050 r. jeszcze 50 % zużycia energii.

4.5

Wśród odnawialnych źródeł energii tylko energię wodną i biomasę (9) można stosować do wytwarzania energii w zależności od popytu, podczas gdy energia wiatrowa i słoneczna charakteryzują się ograniczoną dostępnością w zależności od pogody. Niemniej należy nadal intensywnie kontynuować ich rozwój i wykorzystanie, ponadto trzeba opracowywać odpowiednie i tanie sposoby ich magazynowania. Stanowi to jednak temat oddzielnych opinii Komitetu.

4.6

Oznacza to, że dla bezpieczeństwa dostaw, w uzupełnieniu i/lub zastępczo (10) dla energii jądrowej, nadal w znacznym zakresie muszą być wykorzystywane elektrownie zasilane ze źródeł kopalnych. W celu wyrównania wahającego się zasilania wiatrem konieczny jest rosnący udział elektrowni dających się szybko dostosować w celu udostępniania wystarczających rezerw zasilania, zarówno w sensie pozytywnym, jak i negatywnym.

4.7

W celu udostępniania zasilania szczytowego i rezerwowego bierze się pod uwagę głównie elektrownie gazowe i wodne pompowe. Potencjał rozbudowy elektrowni pompowych jest jednak ograniczony, ponieważ ukształtowanie terenu sprzyjające ich zakładaniu zostało już w znacznym stopniu wykorzystane.

4.8

Do zasilania podstawowego i średniej mocy stosuje się obok elektrowni jądrowych przede wszystkim elektrownie węglowe. Jeżeli państwa członkowskie zrezygnują ze stosowania energii jądrowej, węgiel jeszcze bardziej zyska na znaczeniu przy wytwarzaniu energii elektrycznej.

4.9

Jednocześnie należy mieć na uwadze możliwie jak najniższą emisję CO2, także w przypadku wykorzystania węgla. W tym celu rozwijane są dwa kierunki o różnym stopniu zaawansowania technicznego i różnych oddziaływaniach: z jednej strony elektrownie o jeszcze wyższej wydajności, a z drugiej elektrownie z CCS (11), w przypadku których nawet najmniejsza ilość powstającego CO2 nie dostaje się do atmosfery. Jednak w tym przypadku należy się liczyć z nieuniknionymi wyraźnymi stratami wydajności, wynikającymi z dodatkowego zapotrzebowania na energię dla CCS. Ponadto należy nadal opracowywać technologie wychwytywania CO2 powstającego podczas przemysłowych procesów produkcyjnych.

4.10

Rozwój CCS, z wychwytywaniem, transportem i składowaniem CO2, znajduje się we wczesnej, częściowo jeszcze doświadczalnej fazie. Natomiast wydajność konwencjonalnych elektrowni wprawdzie sukcesywnie wzrasta, jednak jest ona już bliska granicy fizycznych możliwości. W obliczu pilnej potrzeby zastępowania wydajności elektrowni w następnej dekadzie, Komitet zaleca pragmatyczne podejście, w którym obie technologie będą nadal równolegle rozwijane. O ile zwiększanie wydajności w znacznej mierze może być napędzane siłami rynku, o tyle technologie CCS, zarówno elektrownie, jak i infrastruktura, wymagają dodatkowego wsparcia w fazie demonstracji i wprowadzania na rynek.

4.11

Technologia CCS rozwijana jest wielotorowo: jako zintegrowana technologia elektrowni, obejmująca proces zgazowania, kiedy węgiel wychwytuje się przed procesem spalania, proces spalania w tlenie („oxyfuel”), kiedy CO2 jest wzbogacany a następnie oddzielany, lub technologię „post combustion”, w przypadku której CO2 jest wypłukiwany z gazu po spalaniu (płukanie CO2). Ta ostatnia metoda przy odpowiednim dopracowaniu nadaje się do wyposażania powstających już dziś wysokowydajnych nowych elektrowni, jeżeli są one na to odpowiednio przygotowane („capture ready”). Wspólną cechą tych ścieżek technologicznych jest to, że wychwytywany CO2 musi zostać doprowadzony z elektrowni do odpowiedniego składowiska.

4.12

Składowanie CO2 może odbywać się tylko w do tego celu przeznaczonych, bezpiecznych formacjach geologicznych. Według aktualnego stanu nauki nadają się do tego przede wszystkim głębokie solankowe poziomy wodonośne i wyeksploatowane miejsca składowania ropy i gazu, natomiast mniej odpowiednie wydają się byłe kopalnie węgla. Dla zapobieżenia wyciekom ważne jest występowanie w znacznym stopniu nienaruszonych nadkładów (możliwie jak najmniej kanałów prowadzących na powierzchnię).

4.13

W przypadku wyboru miejsca składowania przeprowadzonego zgodnie z zasadami proponowanymi w dyrektywie i profesjonalnego wdrożenia, zagrożenia wynikające ze składowania należy zakwalifikować jako bardzo niskie. W przypadku odpowiedniej formacji składowania nagły „wybuch” wielkich ilości CO2 jest niemal niemożliwy (12). Należy także w znacznym stopniu wykluczyć zagrożenie przez indukowane ruchy tektoniczne, ponieważ wybrane maksymalne ciśnienie składowania nie może naruszyć miejsca magazynowania ani nakładów (13), które muszą zostać zachowane do celów składowania.

4.14

Kwestia bezpiecznego i długotrwałego składowania CO2 ma decydujące znaczenie dla akceptacji społecznej i politycznej.

4.15

Dlatego zdaniem Komitetu niezwykle ważne jest, aby obywatele byli w pełni informowani zarówno przez Komisję, a zwłaszcza przez państwa członkowskie i potencjalnych operatorów o wszystkich aspektach tej nowej technologii oraz w ramach przejrzystego dialogu uczestniczyli w podejmowaniu poszczególnych decyzji. Trzeba w tym celu opracować odpowiednie procedury.

4.16

Na zakończenie niniejszego rozdziału Komitet pragnąłby zaproponować jeszcze jedno działanie zabezpieczające. Wiąże się ono z możliwością powstania zapotrzebowania na CO2 w dalszej przyszłości, czy to w celu niedającego się obecnie przewidzieć wykorzystania go jako chemicznej substancji podstawowej, czy to jako zmiennej w ramach „naturalnych” długookresowych cykli klimatycznych (14). Dlatego Komitet zaleca jako dodatkowe działanie zabezpieczające dla rozwoju zrównoważonego, bezpieczne składowanie CO2, ale także uwzględnienie możliwości przynajmniej częściowego odzyskiwania go w ramach planu wyłączania lub zapewnienie dokumentacji dotyczącej możliwości odzyskiwania z określonych magazynów. Oczywiście na pierwszym planie zawsze powinny stać absolutne bezpieczeństwo i szczelność zbiorników.

4.17

Komitet generalnie z zadowoleniem przyjmuje przedłożoną przez Komisję propozycję dyrektywy i w dalszej części odniesie się do niektórych szczegółowych zagadnień.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1

Projekt dyrektywy zawiera istotne niezbędne uregulowania służące stworzeniu koniecznych ram prawnych dla operatorów składowisk, przy czym w niewielu miejscach wykracza się poza to, co niezbędne.

5.2

Niektóre punkty wymagają jednak jeszcze doprecyzowania, aby umożliwić wdrożenie i zapewnić bezpieczeństwo prawne.

5.3

Zgodnie z wnioskiem Komisji wychwycony i składowany dwutlenek węgla będzie traktowany w ramach systemu handlu uprawnieniami do emisji jako niewyemitowany i w związku z tym nie ma potrzeby przedstawiania uprawnień (punkt 23 preambuły z odniesieniem do dyrektywy 2003/87/WE). Wynika z tego przydatna rynkowa zachęta do inwestycji w składowiska CCS, mimo iż jak na fazę demonstracyjną jest ona niewystarczająca.

5.3.1

Komitet z zadowoleniem przyjmuje proponowane powiązanie z handlem uprawnieniami do emisji, ponieważ należy zdecydowanie przedkładać podejście rynkowe nad obowiązek wprowadzania CCS. Tym bardziej że w obecnym stadium rozwoju technologii CCS taki obowiązek byłby zdecydowanie przedwczesny.

5.3.2

Słuszne jest natomiast zobowiązanie nowych elektrowni do zachowania odpowiedniego miejsca na instalacje wychwytywania i kompresji CO2 (art. 32, dostosowanie art. 9a) w dyrektywie 2001/80/WE. Jednak także te działania, powodujące zasadniczo wzrost kosztów, powinny zostać powiązane z odpowiednimi rynkowymi zachętami (15) (np. uprzywilejowane uprawnienia do emisji CO2, wykorzystanie części dochodów z aukcji z systemu ETS na CCS).

5.4

Aby uniknąć niepotrzebnego ograniczania możliwości składowania, zakaz sformułowany w art. 2 ust. 3 wniosku Komisji nie powinien odnosić się do „składowania w formacjach geologicznych”, lecz do „składowisk”. Formacje geologiczne zgodnie z definicją zawartą w art. 3 ust. 4 mogą łatwo wykroczyć poza zakres zdefiniowany w art. 2 ust. 1, podczas gdy rozciągnięcie się składowiska jest relatywnie mniejsze. Dodatkowe możliwości składowania mogłyby wynikać z klauzuli otwierającej, w której przewidziano by zawieranie z państwami spoza UE umów o wiążących ustaleniach.

5.5

Definicja „składowiska” zgodnie z art. 3 pkt 3 powinna odnosić się jedynie do „części”„określonej formacji geologicznej”„wykorzystywanej do geologicznego składowania CO2” (formacja geologiczna może rozciągać się na miliony km2, jako składowisko można zatem określić jedynie jej część). Jest bardzo możliwe i wręcz prawdopodobne, że w jednej formacji geologicznej mogłaby znajdować się większa liczba składowisk.

5.6

Zgodnie z art. 4 ust. 1 wniosku Komisji prawo do określenia odpowiednich składowisk pozostaje na szczeblu krajowym. Należy przy tym doprecyzować, że tereny odpowiednie dla składowania CO2 określane są rzeczywiście przez państwa członkowskie, o ile nie ma przeciw temu istotnych powodów.

5.7

Komitet z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w proponowanych przepisach wymaga się najwyższego poziomu bezpieczeństwa. Jest to konieczne zarówno z punktu widzenia ochrony człowieka, środowiska i klimatu (16), jak i dla zapewnienia efektywnego handlu uprawnieniami do emisji.

5.7.1

Musi to być gwarantowane przez zastosowanie systemów monitorowania odpowiadających aktualnemu stanowi techniki. Państwa członkowskie powinny to uwzględniać przy udzielaniu odpowiednich pozwoleń (17).

5.7.2

Systemy monitorowania wymagają i muszą zagwarantować, że procesy w składowisku zostaną zbadane i będą modelowane w najlepszy możliwy sposób (same pomiary na powierzchni ziemi lub blisko niej nie są wystarczająco miarodajne). Dlatego na ile to możliwe, stosowane modele należy dokumentować lub certyfikować za pomocą dwóch niezależnych systemów symulacji lub modelowania.

5.7.3

Jako definicję wycieku należy przyjąć: „uwolnienie CO2 z kompleksu składowania potwierdzone przez systemy monitorowania odpowiadające aktualnemu stanowi zaawansowania techniki”. Nie istnieje bowiem absolutna (czyli stuprocentowa) szczelność, nie da się jej również wykazać z powodu naturalnego uwalniania CO2 z gruntu. Poza tym nie jest to konieczne ani z przyczyn bezpieczeństwa, ani z powodu ochrony klimatu (18). Taka definicja ukierunkowana na aktualny stan techniki ma na celu, aby stale udoskonalać systemy monitorowania, także poprzez rozwój CCS, i w ten sposób przyczyniać się aktywnie do wzrostu bezpieczeństwa.

5.7.4

Jeśli w przyszłości, w ramach rutynowego magazynowania, pojawi się zamiar zdefiniowania dopuszczalnych wartości wycieku, określić należy taką wielkość, która nie miałyby żadnego wpływu na bezpieczeństwo ani na klimat, a tym samym nie oddziaływałaby na system certyfikatów emisji. Przykładowy dopuszczalny wyciek mógłby więc wynosić 0.1 %/100a.

5.8

Okres obowiązywania pozwoleń na poszukiwania proponowany przez Komisję w art. 5 ust. 3 jest zbyt krótki. Doświadczenia wykazują, że nawet w przypadku optymalnego przebiegu potrzeba przynajmniej czterech lat do wdrożenia programu poszukiwań. W żadnym wypadku nie może dojść do sytuacji, w której poszukiwania przerywa się tylko dlatego, że upłynął przepisowy termin wraz z przedłużeniem, nawet jeśli brakuje niewielu tylko danych. Dlatego należy przewidzieć elastyczną regulację, która uwzględni dane okoliczności na miejscu, będzie jednak wymagać od operatora celowego postępowania w programie poszukiwań, aby uniemożliwić blokadę ewentualnych składowisk przeciągającymi się poszukiwaniami.

5.9

Poszukiwania potencjalnych składowisk wymagają know-how, wykwalifikowanego personelu, czasu i pieniędzy, podczas gdy sukces nie jest w żadnym wypadku zagwarantowany. Dlatego zabrakłoby decydującej zachęty, gdyby to zaangażowanie nie wiązało się z przewidywanym wykorzystaniem składowiska. Przepis proponowany przez Komisję w art. 5 ust. 4 powinien więc zostać uzupełniony przez prawo pierwszeństwa do dostępu do składowiska np. zdaniem (które pojawiło się już w dyskusji): „Po tym okresie pozwolenie na poszukiwanie zostaje przekształcone w pozwolenie na składowanie CO2 lub następuje zrzeczenie się pozwolenia dla całego objętego nim obszaru”.

5.10

Właściwy jest zapis, że należy sporządzić plan działań korygujących. Plan ten (art. 9 ust. 6 i art. 16 ust. 1) powinien jednak obejmować zakres odpowiedni do definicji wycieku, którą należy zmienić (w art. 3 ust. 5).

5.11

Art. 6 — 9 proponowane przez Komisję regulują wnioski o pozwolenia na składowanie oraz warunki i treść tych pozwoleń. Wynika z tego, że w jednej formacji geologicznej może działać kilku operatorów.