ISSN 1725-5228

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 318

European flag  

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Tom 49
23 grudnia 2006


Powiadomienie nr

Spis treśći

Strona

 

II   Akty przygotowawcze

 

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

 

429. sesja plenarna w dniach 13-14 września 2006 r.

2006/C 318/1

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Zrównoważony rozwój jako siła napędowa przemian w przemyśle

1

2006/C 318/2

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Zarządzanie terytorialne przemianami w przemyśle: rola partnerów społecznych i wkład programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji

12

2006/C 318/3

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Wkład wspieranego przez technologie informatyczne kształcenia przez całe życie w konkurencyjność Europy, przemiany w przemyśle oraz rozwój kapitału społecznego

20

2006/C 318/4

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Usługi a europejski przemysł wytwórczy: interakcje i wpływ na zatrudnienie, konkurencyjność i wydajność

26

2006/C 318/5

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji COM(2006) 91 wersja ostateczna — 2006/0033 (COD)

38

2006/C 318/6

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wykonywania praw głosu przez akcjonariuszy spółek posiadających siedzibę statutową w Państwie Członkowskim i których akcje zostały dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym i zmieniającej dyrektywę 2004/109/WE COM (2005) 685 wersja ostateczna — 2005/0212 (COD)

42

2006/C 318/7

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólne zasady dla dostarczania podstawowych informacji w sprawie parytetów siły nabywczej (PPP) oraz ich wyliczenia i rozpowszechnienia COM(2006) 135 wersja ostateczna — 2006/0042 (COD)

45

2006/C 318/8

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie elektronicznego środowiska dla urzędów celnych i handlu COM(2005) 609 końcowy — 2005/0247 (COD)

47

2006/C 318/9

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie realizacji wspólnotowego programu lizbońskiego: wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego zmieniającej dyrektywy 97/7/WE, 2000/12/WE i 2002/65/WE COM(2005) 603 wersja ostateczna — 2005/0245 (COD)

51

2006/C 318/0

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I) COM(2005) 650 wersja ostateczna — 2005/0261 (COD)

56

2006/C 318/1

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie homologacji typu pojazdów silnikowych w odniesieniu do emisji zanieczyszczeń oraz w sprawie dostępu do informacji dotyczących naprawy pojazdów, zmieniającego dyrektywę 72/306/EWG i dyrektywę .../.../WE COM(2005) 683 końcowy — 2005/0282 (COD)

62

2006/C 318/2

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie turystyki socjalnej w Europie

67

2006/C 318/3

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie statystyk strukturalnych dotyczących przedsiębiorstw COM(2006) 66 wersja ostateczna — 2006/0020 (COD)

78

2006/C 318/4

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Rady 91/477/EWG w sprawie kontroli nabywania i posiadania broni COM(2006) 93 wersja ostateczna — 2006/0031 (COD)

83

2006/C 318/5

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego dotyczącego strategii tematycznej w sprawie środowiska miejskiego COM(2005) 718 wersja ostateczna — SEC(2006) 16

86

2006/C 318/6

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie przyszłości rolnictwa na obszarach o niekorzystnych warunkach naturalnych (regiony górskie, wyspiarskie i ultraperyferyjne)

93

2006/C 318/7

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Sprostać wyzwaniu zmian klimatu — rola społeczeństwa obywatelskiego

102

2006/C 318/8

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie usuwania zwłok zwierzęcych i wykorzystania produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego

109

2006/C 318/9

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady w sprawie specjalnych środków w celu wsparcia hodowli jedwabników (wersja skodyfikowana) COM(2006) 4 wersja ostateczna — 2006/0003 CNS

114

2006/C 318/0

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Rady 76/769/EWG w odniesieniu do ograniczeń w zakresie wprowadzania do obrotu niektórych urządzeń pomiarowych zawierających rtęć COM(2006) 69 wersja ostateczna — 2006/0018 (COD)

115

2006/C 318/1

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego w sprawie poprawy sytuacji ekonomicznej w sektorze rybołówstwa COM(2006) 103 wersja ostateczna

117

2006/C 318/2

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady w sprawie glukozy i laktozy (wersja skodyfikowana) COM(2006) 116 wersja ostateczna — 2006/0038 CNS

122

2006/C 318/3

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie białoruskiego społeczeństwa obywatelskiego

123

2006/C 318/4

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Imigracja w UE a polityka integracji — współpraca między władzami regionalnymi i lokalnymi a organizacjami społeczeństwa obywatelskiego

128

2006/C 318/5

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie nowej roli europejskich rad zakładowych w promowaniu integracji europejskiej

137

2006/C 318/6

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie udziału społeczeństwa obywatelskiego w walce z przestępczością zorganizowaną i terroryzmem

147

2006/C 318/7

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie jakości życia zawodowego, wydajności oraz zatrudnienia w kontekście globalizacji i przemian demograficznych

157

2006/C 318/8

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Obywatelstwo europejskie i sposoby jego uwidaczniania i urzeczywistniania

163

2006/C 318/9

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji Europejskiej do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Plan działań na rzecz równości kobiet i mężczyzn 2006 — 2010 COM(2006) 92 wersja ostateczna

173

2006/C 318/0

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie paneuropejskich korytarzy transportowych w latach 2004-2006

180

2006/C 318/1

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Zaopatrzenie UE w energię — strategia optymalizacji

185

2006/C 318/2

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie — wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zgodności z wymaganiami dotyczącymi państwa bandery — COM(2005) 586 wersja ostateczna — 2005/0236 (COD) — wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wspólnych reguł i norm dotyczących organizacji dokonujących inspekcji i przeglądów na statkach oraz odpowiednich działań administracji morskich — COM(2005) 587 wersja ostateczna — 2005/237 (COD) — wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie kontroli państwa portu — COM(2005) 588 wersja ostateczna — 2005/0238 (COD) — wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2002/59/WE ustanawiającą wspólnotowy system monitorowania i informacji o ruchu statków — COM(2005) 589 wersja ostateczna — 2005/239 (COD) — wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej podstawowe zasady regulujące postępowanie dochodzeniowe w sprawie wypadków w sektorze transportu morskiego i zmieniającej dyrektywy 1999/35/WE i 2002/59/WE — COM(2005) 590 wersja ostateczna — 2005/240 (COD) — wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie odpowiedzialności przewoźników pasażerskich na morzu i wodach śródlądowych z tytułu wypadków — COM(2005) 592 wersja ostateczna — 2005/0241 (COD) — wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie odpowiedzialności cywilnej i gwarancji finansowych armatorów — COM(2005) 593 wersja ostateczna — 2005/242 (COD)

195

2006/C 318/3

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Rady 89/552/EWG w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich, dotyczących wykonywania telewizyjnej działalności transmisyjnej COM(2005) 646 końcowy — 2005/0260 (COD)

202

2006/C 318/4

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Program GALILEO: pomyślne utworzenie Europejskiego Organu Nadzoru

210

2006/C 318/5

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji w sprawie promocji żeglugi śródlądowej NAIADES — Zintegrowany Europejski Program Działań na Rzecz Żeglugi Śródlądowej COM(2006) 6 końcowy

218

2006/C 318/6

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji dla Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Niwelowanie różnic w dostępie do łączy szerokopasmowychCOM(2006) 129 wersja ostateczna

222

2006/C 318/7

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 417/2002 w sprawie przyspieszonego wprowadzania konstrukcji podwójnokadłubowej lub równoważnego rozwiązania w odniesieniu do tankowców pojedynczokadłubowych i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 2978/94 COM(2006) 111 wersja ostateczna — 2006/0046 (COD)

229

PL

 


II Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

429. sesja plenarna w dniach 13-14 września 2006 r.

23.12.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/1


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Zrównoważony rozwój jako siła napędowa przemian w przemyśle”

(2006/C 318/01)

Dnia 14 lipca 2005 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie: „Zrównoważony rozwój jako siła napędowa przemian w przemyśle”.

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 31 sierpnia 2006 r. Sprawozdawcą był Martin SIECKER, zaś współsprawozdawcą — Pavel ČINČERA.

Na 429. sesji plenarnej w dniach 13-14 września 2006 r. (posiedzenie z dnia 14 września) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 98 do 11 — 11 osób wstrzymało się od głosu — przyjął następującą opinię.

Część 1. Podsumowanie wniosków i zaleceń EKES-u

A.

W styczniu 2003 r. Komitet przyjął opinię z inicjatywy własnej pod tytułem „Przemiany w przemyśle: bilans i perspektywy. Ujęcie całościowe”. Celem tej opinii było nie tylko przedstawienie ogólnego zarysu najbardziej palących problemów i trendów związanych z przemianami w przemyśle, lecz również podkreślenie roli CCMI i jej przyszłej pracy. Pośród kompetencji przydzielonych w tym kontekście CCMI znajdowały się:

„zbadanie realiów i przyczyn przemian w przemyśle z punktu widzenia ekonomicznego, społecznego, terytorialnego i ekologicznego oraz do przeprowadzenia oceny oddziaływania tych przemian z perspektywy sektorów, przedsiębiorstw, siły roboczej, terytoriów i środowiska;

poszukiwanie wspólnych czynników sprzyjających rozwojowi zrównoważonemu […]”.

Powyższa opinia podkreślała również potrzebę „połączenia konkurencyjności z rozwojem zrównoważonym oraz spójnością społeczno-terytorialną”, zgodnie ze strategią lizbońską. Co więcej, proponowała ona pojęcie robocze „przemian w przemyśle”, które obejmowało zarówno zmiany dotykające przedsiębiorstwa, jak i ich interakcję z otaczającym środowiskiem.

Dotychczas CCMI koncentrowała się głównie na ocenie oddziaływania przemian w przemyśle na sektory, przedsiębiorstwa, pracowników, terytoria i środowisko. Celem niniejszej opinii z inicjatywy własnej jest zbadanie, w jaki sposób zrównoważony rozwój może być katalizatorem przemian w przemyśle.

B.

W tej samej opinii stwierdzono, że do przemian w europejskim sektorze przemysłowym podchodzono często z punktu widzenia restrukturyzacji, lecz jest to o wiele bardziej dynamiczne pojęcie. Przedsiębiorstwa są ściśle związane z europejskim środowiskiem społeczno-politycznym, w którym się rozwijają i który z kolei wpływa na proces przemian w przemyśle. Fundamentalne przemiany w przemyśle zachodzą na dwa sposoby: poprzez radykalne działania i stopniową adaptację. Celem niniejszej opinii z inicjatywy własnej jest właśnie rozważenie, w jaki sposób zrównoważony rozwój w rozumieniu zdefiniowanym przez Brundtlanda (rozwój, który zaspokaja dzisiejsze potrzeby, nie zagrażając spełnieniu potrzeb przyszłych pokoleń) może działać jako katalizator stopniowych i proaktywnych przemian w przemyśle.

C.

Niniejsza opinia podaje głównie przykłady z sektora energetycznego i związanych z nim sektorów, lecz te same procesy jak te, które w niej opisano, mogą stosować się do innych sektorów. Takiego wyboru sektorów dokonano z kilku następujących powodów:

definicja zrównoważonego rozwoju stworzona przez Brundtlanda wiąże się z potrzebą dążenia do odnawialnych zasobów naturalnych,

energia stanowi zagadnienie międzysektorowe,

nauka, która zostanie wyniesiona z wprowadzenia nowych technologii w tej dziedzinie, może zostać wykorzystana w innych sektorach,

25 państw członkowskich importuje obecnie ok. 50 % potrzebnej ropy naftowej i gazu; ilość ta może wzrosnąć do 70 % do roku 2030, kiedy to — jak przewiduje Komisja — większość dostawców będzie pochodzić z „regionów geopolitycznie niepewnych”.

D.

O ile B+R określa moment, w którym dana technologia staje się dostępna, to rynek decyduje, kiedy będzie ona rzeczywiście wprowadzona do użytku. Długość czasu pomiędzy tymi dwoma momentami może być również uzależniona od polityki. Dzięki wyważonej kombinacji działań — dotacji, promocji oraz podatków — przedsiębiorstwa w Szwecji i Japonii na wczesnym etapie rozpoczęły prace rozwojowe odpowiednio nad pompami cieplnymi i kolektorami słonecznymi. Częściowo dzięki takiemu posunięciu oba kraje zdobyły dominującą pozycję rynkową.

E.

Komitet ponownie potwierdza, że wszystkie trzy filary strategii lizbońskiej mają jednakowe znaczenie. Niemniej często podkreśla się fakt, że aspekty ekologiczne i społeczne można uwzględniać tylko wtedy, gdy mamy do czynienia z dobrze funkcjonującą gospodarką cechującą się stałym wzrostem. Jest to zbyt uproszczone wyjaśnienie strategii, jako że równie prawdziwa jest sytuacja odwrotna. Niewątpliwie prawidłowo funkcjonująca i charakteryzująca się stałym wzrostem gospodarka nie będzie mogła się rozwijać w zniszczonym środowisku naturalnym lub w społeczeństwie, w którym brak jest harmonii społecznej. Komitet wyraża zadowolenie w związku z działaniami podejmowanymi na tym polu, które przedstawiono w załączniku nr 2 do komunikatu Komisji w sprawie przeglądu strategii zrównoważonego rozwoju „Platforma działania” (1).

F.

Zrównoważony rozwój to nie tylko jedna z opcji na liście. Stanowi raczej jedyny możliwy scenariusz działania, aby zagwarantować realną przyszłość. Pojęcie „zrównoważony” ma ogólny charakter i dlatego nie ogranicza się do środowiska naturalnego, lecz obejmuje również kwestie rozwoju społeczno-gospodarczego. Ciągłość działalności przedsiębiorstwa stanowi formę zrównoważonego rozwoju, który można najlepiej zapewnić poprzez utrzymanie rentowności. Europa może przyczynić się w tym względzie poprzez zwiększenie konkurencyjności za pomocą innowacji i poprzez bodźce w zakresie badań i rozwoju, prowadząc aktywną politykę i stosując kombinację ukierunkowanych działań (zob. przykład Szwecji i Japonii).

G.

Zrównoważony rozwój społeczny oznacza umożliwienie społeczeństwu prowadzenia zdrowego życia i uzyskiwania dochodów, z zagwarantowaniem rozsądnego poziomu zabezpieczenia socjalnego dla tych osób, które nie są w stanie w ten sposób żyć. Komitet uważa, że Europa może w tym obszarze wnieść swój wkład, dążąc do modelu społeczeństwa pozwalającego na utrzymanie kwalifikacji zawodowych poprzez oferowanie godziwego zatrudnienia w bezpiecznym i zdrowym środowisku pracy i w atmosferze, w których jest miejsce zarówno na prawa pracowników, jak i na owocny dialog społeczny.

H.

Przemysł ekologiczny daje sporo możliwości wzrostu gospodarczego. Europa zapewniła sobie silną pozycję w wielu sektorach tego przemysłu. Aby utrzymać i wzmocnić swoje atuty oraz by osiągnąć podobną pozycję w innych sektorach, Europa musi, zdaniem Komitetu, przejawiać większe ambicje.

I.

Polityka przemysłowa ukierunkowana na utrzymanie zrównoważonego wzrostu może się przyczynić do konkurencyjności całej gospodarki europejskiej, w tym nie tylko w nowych, rozwijających się sektorach, lecz także w tradycyjnych sektorach przemysłowych. Komitet pragnie, by Komisja Europejska poparła taką politykę. Przykłady opisane w niniejszej opinii pokazują, że dobrze przemyślane i wdrożone programy wsparcia (połączenie rozwiązań podatkowych, cen gwarantowanych, promocji i regulacji) na etapie wprowadzania nowych technologii środowiskowych mogą pomóc w stworzeniu rynku dla takich technologii, który może się potem rozwijać bez potrzeby wsparcia. Jakikolwiek mechanizm wsparcia musi się zdecydowanie zmniejszać wraz z upływem czasu, gdyż koszt pomocy państwa nie powinien ograniczać międzynarodowej konkurencyjności innych gałęzi przemysłu.

J.

Komitet zauważa, że dotacje oraz zachęty nie zawsze okazują się skuteczne, a w przypadku nieodpowiedniego zastosowania mogą wiązać się ze znacznymi kosztami finansowymi, przynosząc znikome rezultaty gospodarcze. Dotacje i uregulowania powinny wspomagać rynek na etapie jego tworzenia i początkowego rozwoju, aż do momentu, gdy dana technologia sama umożliwi jego utrzymanie się bez jakiegokolwiek wsparcia. Kluczowymi czynnikami wsparcia przynoszącego pozytywne rezultaty są:

odpowiedni czas trwania,

właściwa specyfikacja,

zmniejszanie wraz z upływem czasu,

zapowiedzenie z dużym wyprzedzeniem,

współpraca między rządem a sektorem prywatnym.

K.

Rozwoju zrównoważonego nie można ograniczać do kontekstu europejskiego, gdyż posiada on wymiar globalny. Europejska polityka zrównoważonego rozwoju powinna zostać wyposażona w instrumenty, dzięki którym można by powstrzymać delokalizację pracy do innych regionów. By zapewnić równe warunki konkurencji, potrzebne jest podejście dwutorowe: z jednej strony wewnątrz UE, z drugiej strony na zewnątrz UE. Co się tyczy pierwszego podejścia, należy wprowadzić odpowiednie instrumenty, tak by sprawić, że koszty społeczne i środowiskowe wynikłe z metod produkcji niezgodnych ze zrównoważonym rozwojem wewnątrz Unii Europejskiej zostaną uwzględnione w cenie towarów w celu wsparcia zasadniczej myśli raportu Światowej Komisji ds. Społecznego Wymiaru Globalizacji promującej spójność polityki między MOP, WTO, MFW i Bankiem Światowym (patrz CESE 252/2005). Natomiast jeżeli chodzi o drugie podejście, UE powinna dołożyć wszelkich starań na odpowiednich forach międzynarodowych (szczególnie w WTO) w celu włączenia do międzynarodowych umów handlowych aspektów niehandlowych, takich jak podstawowe normy społeczne i ekologiczne, tak by ułatwić udoskonalenie obszarów polityki zrównoważonego rozwoju przez konkurentów Europy. Takie kraje jak Stany Zjednoczone, Indie i Chiny mają nieuczciwą przewagę gospodarczą nad Europą dopóty, dopóki nie wiążą ich cele protokołu z Kioto dotyczące redukcji CO2. Umowy takie powinny być wdrażane na skalę światową, gdyż handel może być naprawdę wolny tylko wtedy, gdy jest również uczciwy.

Część 2. Uzasadnienie opinii

1.   Zarys ogólny

1.1

Dostępność tanich źródeł energii i surowców stanowi obecnie podstawę naszej gospodarki. Jednak ich zasoby są ograniczone i między innymi dlatego stają się one znacznie droższe. Niezbędne są możliwe do przeprowadzenia zmiany strukturalne i technologiczne, a Europa musi się do nich przyczynić, by pomóc przemysłowi europejskiemu w zmierzeniu się z tym wyzwaniem. By zmniejszyć ilość zużywanych zasobów naturalnych, sektory związane z wysokim poziomem zużycia energii i surowców muszą rozpocząć w przyszłości bardziej zrównoważoną produkcję. Sektory te będą nadal potrzebne w przyszłości, gdyż podstawą wartości przemysłowej jest produkcja materiałów wyjściowych i półfabrykatów.

1.2

Energochłonne sektory przemysłu europejskiego, które stosują zrównoważone metody produkcji i uczestniczą w międzynarodowej konkurencji, nie mogą zostać wypchnięte z rynku przez konkurentów spoza UE, wykorzystujących mniej zrównoważone metody produkcji. By temu zapobiec, należy stworzyć równe warunki konkurencji dla tych sektorów, zapewniając współpracę między społeczeństwem obywatelskim a rządem.

1.3

Rozwój zrównoważonego modelu społeczeństwa, zdolnego do utrzymania aktualnego poziomu życia i jednocześnie zneutralizowania negatywnych skutków ubocznych istniejących schematów konsumpcji, to największe wyzwanie, z którym będziemy musieli się zmierzyć. Jednym z głównych warunków sprostania temu zadaniu jest konieczność zmiany sposobu zaspokajania potrzeb energetycznych i przejścia na inną, bardziej zrównoważoną formę produkcji.

1.4

Potrzeba stopniowego przejścia do bardziej zrównoważonego modelu społeczeństwa jest bezdyskusyjna. U podłoża tego wymogu leży kilka przyczyn. Eksperci nie są zgodni co do tego, jak długo paliwa kopalne będą dostępne po rozsądnej cenie, lecz każdy zgadza się, że będą one coraz rzadsze i droższe. Co więcej, wskutek zachowań konsumentów stoimy w obliczu jednego z największych zagrożeń naszych czasów — zmian klimatu.

1.5

Najlepszym sposobem na zatrzymanie tych procesów byłoby zaprzestanie spalania paliw kopalnych, jak to czynimy obecnie. Niemniej rozwiązanie to jest nierealne w krótkiej perspektywie zarówno z politycznego, jak i gospodarczego punktu widzenia. Należy zatem zastosować inne podejścia, gdyż zmiana jest konieczna, a jeśli nie można narzucić pożądanego tempa, to przynajmniej trzeba działać tak szybko, jak to możliwe.

1.6

Poprzez zastosowanie modelu Trias Energetica (2), który ma doprowadzić do zwiększenia efektywności wykorzystania energii w trzech etapach, można w bliskiej przyszłości rozpocząć działania zmierzające do osiągnięcia bardziej zrównoważonej konsumpcji i produkcji. Poszczególne etapy zakładają:

zmniejszenie popytu na energię poprzez bardziej oszczędne zużycie,

maksymalne wykorzystanie zrównoważonych i odnawialnych źródeł energii,

zastosowanie skutecznych technologii pozwalających na wykorzystanie pozostałych paliw kopalnych w bardziej ekologiczny sposób.

1.7

Potrzeba wielu środków, aby skonkretyzować powyższe trzy cele i umożliwić przejście na bardziej zrównoważoną produkcję przemysłową. Środki takie powinny opierać na kalkulacji czynnika ekonomicznego i strategicznego. Przy takiej kalkulacji niewątpliwie pojawi się konieczność wyboru między sprzecznymi interesami. Nie możemy unikać tego rodzaju konfliktów. Wprawdzie istnieją sytuacje korzystne dla wszystkich, a działania powinny być zawsze nakierowane na ich osiągnięcie, ale w praktyce występują one niezmiernie rzadko. W takich przypadkach należy dokonać wyboru między możliwością dokonania trwałej transformacji a obroną istniejących interesów, uwzględniając naturalny wzrost i pogorszenie się sytuacji jednego sektora wobec drugiego. Sprzeczne interesy tego rodzaju należy uczynić przejrzystymi i je rozwiązać.

1.8

Pojęcie zrównoważonego rozwoju nadaje równą wagę aspektom ekonomicznym, ekologicznym i społecznym rozwoju społeczeństwa europejskiego. Niniejsza opinia:

skoncentruje się przede wszystkim na źródłach energii odnawialnej i na dążeniu do wydajności energetycznej i surowcowej (rozdziały 2 i 3),

omówi możliwości osiągnięcia zrównoważonego rozwoju w kilku wybranych sektorach (rozdział 4),

omówi szereg aspektów społecznych (rozdział 5).

2.   Odnawialne źródła energii

2.1   Wprowadzenie

2.1.1

Ziemia pochłania co roku 3 mln eksadżuli (EJ) energii słonecznej. Całkowita rezerwa paliw kopalnych wynosi 300 000 EJ, tj. 10 % całkowitej rocznej insolacji. Całkowite zużycie energii równa się 400 EJ rocznie. Z 3 mln EJ pochłanianych przez Ziemię 90 EJ jest uwalnianych w postaci energii wodnej, 630 EJ jako energia wiatrowa i 1 250 EJ w formie biomasy. Pozostała ilość jest dostępna w postaci energii słonecznej (3). Zatem zrównoważone źródła energii występują w wystarczającej ilości, aby zaspokoić nasze potrzeby. Problemem jest natomiast dostępność tych źródeł.

2.1.2

Ponieważ w krótkiej perspektywie odnawialne źródła energii, ze względu na koszty oraz brak odpowiednich technologii, nie będą mogły zaspokoić rosnącego zapotrzebowania na energię, potrzebne są inne źródła energii. Potencjalnie możliwe jest ekologiczne wykorzystanie paliw kopalnych, na przykład poprzez ekstrakcję CO2 i jego późniejsze składowanie w celu uniknięcia emisji do atmosfery. Obecnie trwają intensywne prace nad rozwojem technologii wychwytywania i składowania CO2: kilkanaście instalacji pilotażowych jest w fazie rozruchu lub na etapie budowy w Europie, Ameryce Północnej i Chinach. Można oczekiwać, że bilans ekonomiczny związany ze stosowaniem tej technologii zacznie być dodatni już około 2015-2020 r.

2.1.3

Kluczowe znaczenie ma okres realizowania programów na rzecz energii odnawialnej, gdyż ich przedwczesne wycofanie może zagrozić nowej branży, z drugiej zaś strony zbyt rozciągnięta w czasie pomoc jest nieefektywna. Wsparcie może być zwykle stopniowo ograniczane w miarę obniżania się kosztów technologii dzięki B+R i ekonomiom skali. Duże znaczenie ma też właściwe opracowanie programu wsparcia pod względem technicznym. Wreszcie istotne jest, by programy wsparcia były ogłaszane z wyprzedzeniem dla umożliwienia przedsiębiorstwom przygotowania się do nowych uwarunkowań rynkowych.

2.1.4

Dyskusje nad energią jądrową nabierają znaczenia, jak pokazuje Zielona księga „Europejska strategia na rzecz zrównoważonej, konkurencyjnej i bezpiecznej energii” (4) oraz konkluzje Rady Europejskiej ze spotkania w tej sprawie w marcu 2006 r. W niektórych krajach za energią nuklearną opowiada się większość, w innych zaś przeważająca część mieszkańców jest przeciw — głównie ze względu na problem odpadów (5). Niemniej energia jądrowa jeszcze przez dłuższy czas będzie niezbędna, by zaspokoić coraz to większe zapotrzebowanie energetyczne, gdyż stanowi bezemisyjne źródło energii, a także ponieważ ilość odpadów jest relatywnie mała w porównaniu z wytwarzaną energią. W dłuższej perspektywie synteza jądrowa może przynieść rozwiązania problemów związanych z rozszczepieniem jądra atomowego.

2.1.5

Należy zauważyć, że źródła energii wodnej nie zostały omówione w oddzielnym punkcie, jako że technologia ta (oprócz energii fal) jest uznawana zarówno za w pełni rozwiniętą, jak i w pełni operacyjną. To pominięcie nie powinno być postrzegane w żadnym razie jako umniejszenie wagi tej technologii w kontekście zrównoważonego rozwoju.

2.2   Biomasa

2.2.1

Biomasa to materiał organiczny pochodzący z roślin i drzew hodowanych specjalnie na potrzeby pozyskania energii. Biomasę produkuje się z drewna i roślin charakteryzujących się szybkim wzrostem i dużym plonem z hektara. Do jej produkcji wykorzystuje się również uboczne produkty rolne pochodzące głównie z produkcji żywności, np. słomę i szyjki korzeniowe buraków. Biomasę wytwarza się również z różnych odpadów pochodzących na przykład z hodowli roślin, a także odpadów komunalnych lub przemysłowych. Są to na przykład owoce, warzywa, odpady ogrodnicze, odpady drzewne, obornik, gnojówka, trociny, a także łupiny kakao.

2.2.2

Biomasę można wykorzystać do (częściowego) zastąpienia paliw kopalnych. Zużycie energii pochodzącej z paliw kopalnych wynosi obecnie 400 EJ rocznie. Rocznie dostępnych jest 1 250 EJ energii pochodzącej z biomasy. Nie oznacza to jednak możliwości przeprowadzenia natychmiastowej zmiany. Przy obecnym stanie technologii z biomasy można wyprodukować 120 EJ. Aktualne zużycie energii pochodzącej z biomasy w skali światowej wynosi 50 EJ (6). Ograniczony wzrost zużycia biomasy jako paliwa jest zatem możliwy w krótkoterminowej perspektywie, niemniej w celu wykorzystania tego potencjału niezbędny jest dalszy postęp technologiczny.

2.2.3

Niektóre inicjatywy już pozwoliły osiągnąć dobrze rokujące rezultaty. W Austrii wykorzystanie biomasy do ogrzewania w miastach wzrosło sześciokrotnie, a w Szwecji ośmiokrotnie w ciągu ostatnich dziesięciu lat. W Stanach Zjednoczonych ponad 8 000 MW zainstalowanej mocy produkcyjnej pochodzi z biomasy. We Francji z tego źródła wytwarza się 5 % ciepła wykorzystywanego dla celów grzewczych. W Finlandii energia biologiczna wynosi obecnie 18 % całkowitej produkcji energii i zgodnie z założeniami ma osiągnąć 28 % w 2025 r. W Brazylii etanol jest produkowany na dużą skalę jako paliwo do samochodów (obecnie dostarcza ok. 40 % paliwa innego niż olej napędowy) (7).

2.2.4

Zwiększenie produkcji biomasy ma również zasadnicze znaczenie z punktu widzenia:

a)

polityki ochrony środowiska naturalnego: wpływ cyklu życia biomasy jako materiału odnawialnego na emisje CO2 i SO2 jest obojętny; w przypadku wykorzystywania biomasy na dużą skalę istnieje ponadto możliwość zamknięcia cyklu nieorganicznego i azotu;

b)

polityki rolnej: w Europie odłogowano grunty — szacuje się, że 200 milionów hektarów gruntów rolnych i 10-20 milionów hektarów terenów o ograniczonym potencjale produkcyjnym można wykorzystać do produkcji biomasy jako źródła surowca i energii; potrzeba bardziej ekstensywnej produkcji rolnej musi być postrzegana w kontekście potrzeby zachowania bogactwa krajobrazowego Europy, osiągnięcia celów UE w zakresie powstrzymania zanikania różnorodności biologicznej i zapewnienia, że wystarczająco duży teren przeznaczony zostanie na ochronę przyrody — będzie trzeba odpowiednio uwzględnić równowagę we wszystkich tych obszarach;

c)

polityki społecznej: ogólnie każdy megawat zainstalowanej mocy produkcyjnej prowadzi do utworzenia jedenastu stanowisk pracy; jeżeli w Europie zużycie biomasy jako źródła energii miałoby wzrosnąć z 4 % zapotrzebowania na energię w 2003 r. do ok. 10 % w 2010 r. (8), oznaczałoby to utworzenie 160 000 nowych miejsc pracy;

d)

polityki regionalnej: biomasa może być wykorzystywana jako zdecentralizowane źródło energii umożliwiające konwersję w pobliżu miejsca produkcji za pomocą małych elektrowni; jest to sposób na umocnienie stabilności społecznej na szczeblu regionalnym, zwłaszcza na słabiej rozwiniętych obszarach;

e)

wymogu wytwarzania ekologicznej energii elektrycznej: zgodnie z europejską dyrektywą wytwórcy energii elektrycznej w UE mają obowiązek wyprodukowania pewnej procentowej ilości energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii — wielkość ta jest różna w zależności od kraju, ale systematycznie wzrasta; w razie nieprzestrzegania ustalonych wielkości procentowych przewidziane jest zastosowanie kar (lub zniesienie dopłat); oczywiste jest, że produkcja energii elektrycznej z samej biomasy lub z mieszaniny biomasy z węglem — poprzez współspalanie — w dużym stopniu przyczyni się do realizacji celów dotyczących ekologicznej energii elektrycznej.

2.3   Energia wiatrowa

2.3.1

Światowy, teoretyczny potencjał energii wiatrowej ponad dwukrotnie przekracza wielkość zapotrzebowania na energię elektryczną przewidywaną w 2020 r. Potencjał i stała poprawa konkurencyjnej pozycji dzięki postępowi technologicznemu sprawiają, że energia wiatrowa jest główną alternatywą dla paliw kopalnych. Energia wiatrowa nie będzie mogła pokryć całego zapotrzebowania ze względu na zmienność jej zasobów.

2.3.2

W ciągu kilku minionych dziesięcioleci zainstalowana moc wytwórcza energii wiatrowej wzrosła w spektakularny sposób. Moc komercyjnych turbin wiatrowych zwiększyła się z 10 kW (średnica wirnika — 5 metrów) do ponad 4 500 kW (średnica wirnika — ponad 120 metrów (9)). W ciągu ostatnich ośmiu lat zainstalowana moc energii wiatrowej wzrastała w tempie ponad 30 % rocznie (10). Europejskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej informuje, że całkowita moc energii wiatrowej w 2020 r. powinna wystarczyć do pokrycia 12 % zapotrzebowania na energię elektryczną. Oznacza to wzrost z 31 GW pod koniec 2002 r. do 1260 GW w 2020 r., czyli o 23 % w ciągu roku. Liderami na tym rynku i największymi eksporterami są Wielka Brytania, Dania i Niemcy, a największymi rynkami eksportowymi — Chiny, Indie i Brazylia. Sytuacja zmieni się w Chinach, gdzie gwałtownie rozwija się przemysł maszynowy w dziedzinie energii wiatrowej. W porównaniu z 2004 r. w 2005 r. liczba producentów w Chinach wzrosła o 60 %. Oznacza to, że europejski przemysł maszynowy w tej dziedzinie może stanąć w obliczu tego samego scenariusza, co przemysł płytek ogniwa słonecznego i stracić olbrzymi udział w rynku na korzyść swych chińskich konkurentów.

2.3.3

Sektor energii wiatrowej jest ciągle w pewnym stopniu uzależniony od różnych środków wspierających. Najważniejszym z nich jest cena, jaką otrzymują producenci za sprzedawaną do sieci energię wraz z pewnością gwarantowanego poziomu cen przez kolejne 10-20 lat. Dzięki takim środkom w niektórych państwach członkowskich sektor energii wiatrowej jest szybko rozwijającą się branżą. Wadą natomiast jest to, że powstają duże, wysokodochodowe scentralizowane parki wiatrowe zamiast gęstej sieci niewielkich, zdecentralizowanych elektrownii. Opinia publiczna jest coraz bardziej przeciwna takim zjawiskom na dużą skalę. Oczywiście energia wiatrowa musi w końcu również być w stanie sama się utrzymać bez dotacji i cen gwarantowanych.

2.3.4

Aby umocnić konkurencyjną pozycję energii wiatrowej, należy zwiększyć wysiłki podejmowane w dziedzinie badań naukowych i rozwoju. Ponadto w działaniach trzeba stale uwzględniać wytyczne w zakresie prawodawstwa i cele polityk. Wśród istotnych wyzwań należy wymienić między innymi zagospodarowanie nowych lokalizacji dla parków wiatrowych nad morzem i usunięcie niepewności blokujących wykorzystanie energii wiatrowej, na przykład niepewności co do wynagrodzenia związanego z energią wiatrową.

2.3.5

Rozwój energii wiatrowej jest istotny z punktu widzenia:

a)

polityki ochrony środowiska naturalnego: energia wiatrowa jest ekologicznym rodzajem energii, który nie powoduje emisji CO2 lub innych substancji zanieczyszczających, jej dostępność ulega zmianom, niemniej jest ogromna;

b)

polityki społecznej: w 2002 r. energia wiatrowa przyczyniła się do zatrudnienia 20 osób na każdy megawat zainstalowanej mocy, niemniej ze względu na doświadczenie zdobywane przy opracowywaniu, produkcji i instalowaniu turbin zatrudnienie nie rośnie proporcjonalnie, a w 2020 r. prawdopodobnie spadnie do poziomu 9,8 miejsc pracy na każdy megawat zainstalowanej mocy; oznacza to zwiększenie zatrudnienia w sektorze energii wiatrowej z 114 000 w 2001 r. do 1 470 000 w 2020 r. (11);

c)

polityki regionalnej: dzięki programom wsparcia energia wiatrowa rozwija się w duże, scentralizowane parki wiatrowe, bardzo atrakcyjne dla inwestorów z uwagi na ich rentowność; opinia publiczna jest przeciwna temu rozwojowi, gdyż popiera gęste sieci małych, zdecentralizowanych elektrowni wiatrowych.

2.4   Energia słoneczna

2.4.1

Istnieją dwa sposoby wykorzystania energii słonecznej: do ogrzewania i ciepłej wody oraz do produkcji energii elektrycznej (12). Systemy ogrzewania energią słoneczną są stosunkowo proste i tanie i już obecnie są wykorzystywane w wielu krajach.

2.4.2

Głównym powodem starań mających na celu wykorzystanie energii słonecznej na dużą skalę są jej nieograniczone zasoby. Potencjał tego źródła energii na skalę światową jest ogromny, a służąca do jej produkcji infrastruktura — o ile jest odpowiednio zaprojektowana i skonstruowana — przyjazna dla środowiska.

2.4.3

Energia słoneczna może być wykorzystana praktycznie wszędzie na świecie na różne sposoby: począwszy od niewielkich systemów usytuowanych w odległych miejscach, poprzez instalacje umieszczane na dachach domów, a skończywszy na dużych elektrowniach słonecznych.

2.4.4

Systemy ogrzewania oparte na energii słonecznej są powszechne. Ich największym rynkiem są Chiny, głównie dlatego, że na wsiach nie ma sieci gazowych ani elektrycznych. W takich przypadkach energia słoneczna jest najbardziej ekonomicznym rozwiązaniem. Kolejnym dużym rynkiem jest Turcja. W latach 2001-2004 wielkość sprzedaży paneli słonecznych na świecie wzrastała o 10-15 % rocznie. Do Chin trafiło 78 % światowej produkcji, do Turcji natomiast — 5,5 %.

2.4.5

W Europie dużymi rynkami systemów ogrzewania energią słoneczną są Niemcy, Austria, Hiszpania i Grecja. Rządy Niemiec i Austrii oferują zachęty finansowe do instalowania takich rozwiązań. W pewnych regionach Hiszpanii wprowadzono obowiązek instalowania systemów ogrzewania energią słoneczną w nowych budynkach. W efekcie tego rodzaju działań wspierających Niemcy i Austria stały się bezsprzecznie największymi producentami systemów ogrzewania energią słoneczną w Europie, jako że przypada na nie 75 % całkowitej produkcji europejskiej. Niemniej wynik ten blednie w porównaniu z produkcją takich systemów w Chinach. Europa wyprodukowała łącznie 0,8 mln m2, a Chiny 12 mln m2. Zasadniczym tego powodem jest fakt, że rząd chiński już na wczesnym etapie dostrzegł znaczenie ogrzewania energią słoneczną i stymulował produkcję takich systemów za pomocą różnych środków przewidzianych w planach pięcioletnich.

2.4.6

Pomimo niewyczerpanych zasobów, elektryczność wytwarzana z energii słonecznej zaspokaja obecnie niewielką część zapotrzebowania. Wynika to z faktu, że koszty wytwarzania prądu z energii słonecznej są zbyt wysokie w porównaniu z prądem uzyskiwanym w elektrowniach opalanych gazem lub węglem. Aby przerwać błędne koło polegające na niskim wykorzystaniu energii słonecznej i jej wysokiej cenie, należy możliwie najpowszechniej korzystać z energii słonecznej, co pozwoli osiągnąć znaczne ekonomie skali przy produkcji i instalacji. Tylko wówczas możliwa będzie modernizacja i ulepszenie technologii.

2.4.7

Ponadto wytwarzanie energii z zaangażowaniem licznych, relatywnie małych jednostek produkcyjnych o zmiennej wydajności (zależnej od słońca) wymaga zmiany obecnego podejścia do kwestii energii. Przejście na energię słoneczną jest zadaniem średniookresowym, ważna jest przy tym silna stymulacja rozwoju tego sektora.

2.4.8

Chociaż rynek fotowoltaicznej energii słonecznej charakteryzuje się szybkim wzrostem, w rzeczywistości istnieją jedynie trzy duże rynki: Japonia, Niemcy i Kalifornia. Na tych trzech obszarach koncentruje się 80 % światowej produkcji systemów energii słonecznej. Produkcja jest tam stymulowana wysokimi dotacjami i gwarancjami korzystnych cen wyprodukowanej energii dla indywidualnych wytwórców. W 2004 r. światowa produkcja ogniw fotowoltaicznych wyniosła 1 150 MW w przeliczeniu na potencjał mocy. Jeśli dodamy tę wielkość do około 3 000 MW mocy wytwórczej już zainstalowanej do końca 2003 r., będzie to oznaczało, że w 2005 r. całkowita moc wzrosła do około 4 500 MW.

2.4.9

Rynek japoński powstał w 1994 r. dzięki programowi zachęt, w ramach którego inwestycje były dotowane w 50 %. Dotacja była corocznie zmniejszana o 5 %. 2004 r. był ostatnim rokiem programu, a kwota subwencji wynosiła w nim 5 % wartości inwestycji. Powstałe dzięki programowi wysokie zapotrzebowanie pozwoliło gospodarce japońskiej uzyskać korzyści wynikające z ekonomii skali. Ceny spadały corocznie o 5 %, zapewniając stabilność kosztów ponoszonych przez konsumenta. Pomimo zakończenia programu dotacji rynek nadal wzrasta w tempie 20 % rocznie. Stabilność popytu umożliwiła przedsiębiorstwom japońskim inwestycje w badania i rozwój, a także w nowe technologie produkcji, przez co na Japonię przypada 53 % światowego rynku.

2.4.10

Sektor energii słonecznej w Niemczech rozwijał się według podobnego scenariusza, lecz proces ten rozpoczął się pięć lat później niż w Japonii, mianowicie w 1999 r. Dzięki połączeniu różnych instrumentów, na przykład preferencyjnie oprocentowanych pożyczek, dotacji i stabilności cen energii elektrycznej dostarczanej w ramach sieci, rynek fotowoltaicznej energii słonecznej odnotował wysoki wzrost. W 2001 r. Niemcy wyprzedziły Stany Zjednoczone pod względem mocy zainstalowanej. Umożliwiło to rozwój producentom lokalnym i obecnie połowa produkcji europejskiej (13 % produkcji światowej) pochodzi z Niemiec. Nowy program uruchomiony w 2004 r., przewidujący stabilność cen sprzedaży w ciągu kolejnych 20 lat, nadał tej dziedzinie nowy impuls. Rynek niemiecki rozwija się obecnie najszybciej na świecie — odnotowano około 40-procentowy wzrost w 2004 r. i 2005 r. Popyt krajowy pozwolił przedsiębiorstwom niemieckim zwiększyć produkcję i w niedługim czasie — w momencie nasycenia rynku krajowego — umożliwi również eksport.

2.4.11

Rozwój energii słonecznej jest istotny z punktu widzenia:

a)

polityki ochrony środowiska: energia słoneczna jest ekologicznym rodzajem energii, który nie powoduje emisji CO2 lub innych substancji zanieczyszczających, a jej potencjał jest ogromny, jako że każdego roku ziemia pochłania 3 mln EJ energii słonecznej; dla porównania — całkowite zasoby paliw kopalnych szacuje się na 300 tys. EJ;

b)

polityki społecznej: rozwój energii słonecznej stworzy miejsca pracy w dziedzinie projektowania, ulepszania, produkowania i instalowania systemów energii słonecznej, choć z drugiej strony miejsca pracy zostaną utracone, gdyż potrzebnych będzie mniej dużych, scentralizowanych elektrowni,

c)

w przypadku polityki regionalnej: energia cieplna Słońca może być wykorzystywana na odległych, biednych obszarach, gdzie nie ma infrastruktury do dystrybucji energii; jest to tanie rozwiązanie służące ogrzewaniu i dostawom gorącej wody.

2.5   Energia geotermalna

2.5.1

Energia geotermalna może być wykorzystywana za pomocą pomp cieplnych w celu ogrzewania i chłodzenia budynków. Pompy takie wykorzystują tylko pewną część gazu lub energii elektrycznej zużywanej przez konwencjonalne systemy grzewczo-chłodzące. Energia zużywana do ogrzewania (lub chłodzenia) jest pozyskiwana z otoczenia (z powietrza, wody lub ziemi) (13).

2.5.2

Najważniejsze rynki pomp cieplnych to Stany Zjednoczone, Japonia i Szwecja, które razem skupiają 76 % całkowitej zainstalowanej mocy. Kolejne to Chiny, Francja, Niemcy, Szwajcaria i Austria. Rynek europejski wzrósł z 40 000 jednostek w 1997 r. do 123 000 — w 2004 r. W 2004 r. rynek globalny odnotował 18-procentowy wzrost. Pompy cieplne są produkowane i instalowane głównie w krajach, w których władze zaoferowały znaczne zachęty, m.in. finansowe.

2.5.3

Szwecja stanowi dobry przykład takiego podejścia. W latach dziewięćdziesiątych władze szwedzkie wprowadziły szereg środków w celu rozpowszechnienia pomp cieplnych, które obejmowały bezpośrednie dotacje finansowe, korzyści podatkowe i działania promocyjne. Nowe przepisy regulujące sektor budownictwa, określające precyzyjnie dozwoloną temperaturę w systemach ogrzewania, również przyczyniły się do stosowania tego rodzaju pomp.

2.5.4

W ten sposób w Szwecji pojawił się rynek dla produkcji pomp cieplnych. Obecnie kraj posiada dobrze rozwiniętą branżę pomp cieplnych, a trzy znaczące firmy działają na rynku międzynarodowym. Szwecja zaspokaja 50 % popytu europejskiego. Szwedzki rynek pomp cieplnych rozwinął się w wystarczającym stopniu, aby samodzielnie się utrzymać. Liczba użytkowanych pomp stale rośnie, nawet bez środków wsparcia ze strony państwa. Ponad 90 % nowych budynków w Szwecji wyposażonych jest pompy cieplne.

2.5.5

Rozwój rynku w Austrii wyglądał podobnie. Tamtejsze władze regionalne udzielały dotacji w wysokości do 30 % kosztów zakupu i instalacji pomp cieplnych. Na austriackim rynku pomp cieplnych działa obecnie siedmiu producentów. Zarówno w Szwecji, jak i w Austrii połączenie wsparcia bezpośredniego, konkretnych uregulowań w dziedzinie budownictwa i kampanii promocyjnych umożliwiło rozwój sektora pomp cieplnych, który obecnie funkcjonuje bez wsparcia.

2.5.6

Rozwój energii geotermalnej jest istotny z punktu widzenia:

a)

polityki ochrony środowiska: energia geotermalna jest niewyczerpanym, ekologicznym i energooszczędnym źródłem energii, jej potencjał jest olbrzymi, gdyż ilość energii zmagazynowana w sześciokilometrowej, zewnętrznej warstwie skorupy ziemskiej przekracza 50 tys. razy ilość wszystkich znanych na świecie zasobów ropy naftowej i gazu (14);

b)

polityki społecznej: rozwój energii geotermalnej stworzy miejsca pracy w dziedzinie projektowania, ulepszania, produkowania i instalowania systemów energii geotermalnej, choć z drugiej strony utracone zostaną miejsca pracy, gdyż potrzebnych będzie mniej dużych, scentralizowanych elektrowni;

c)

polityki regionalnej: energia geotermalna oferuje ludziom na odległych obszarach bez dostępu do infrastruktury służącej dystrybucji energii tanie rozwiązanie w zakresie ogrzewania i dostarczania gorącej wody na ich własne potrzeby; do wykorzystania energii geotermalnej potrzebna jest energia elektryczna, lecz w zdecydowanie mniejszej ilości niż do bezpośredniego ogrzewania i dostarczania gorącej wody.

3.   Efektywne wykorzystywanie surowców

3.1

Nie tylko zasoby energii wytwarzanej z paliw kopalnych są ograniczone, ale również zapasy surowców metalicznych, mineralnych i biologicznych do produkcji przemysłowej (15). W świecie uprzemysłowionym surowce wykorzystywane są na dużą skalę. 20 % ludności na świecie zużywa ponad 80 % wszystkich surowców.

3.2

Ten model konsumpcji jest nie do pogodzenia ze zrównoważonym wykorzystaniem dostępnych nam zasobów. Wychodząc z założenia, że zasoby surowców stanowią nasze wspólne dziedzictwo i że obecny oraz przyszły dostęp do nich jest powszechnym i niezbywalnym prawem, Europa będzie musiała zredukować zużycie surowców czterokrotnie do 2050 r. i dziesięciokrotnie do roku 2080 (16). Komitet wyraża zadowolenie z inicjatyw w takich obszarach, jak dematerializacja i plan działania w dziedzinie technologii środowiskowych (ETAP).

3.3

W ostatecznym rozrachunku każdy produkt powoduje jakąś szkodę dla środowiska, czy to na etapie produkcji, jego wykorzystywania, czy też w momencie usunięcia na końcu jego cyklu życia. Na cykl ten składa się wiele faz: wydobycie surowców, projektowanie, produkcja, montaż, marketing, dystrybucja, sprzedaż, konsumpcja i usunięcie zużytego produktu. W każdym z tych etapów biorą udział różne podmioty: projektanci, producenci, sprzedawcy, konsumenci itd. Zintegrowana polityka produkcyjna usiłuje usprawnić koordynację pomiędzy wspomnianymi fazami (np. poprzez uwzględnienie optymalnego recyklingu na etapie projektowania), aby ulepszyć produkt pod względem ekologiczności przez jego cały cykl życia.

3.4

Wobec takiej różnorodności produktów i uczestniczących podmiotów opracowanie standardowego środka dla wszystkich problemów jest niemożliwe — potrzeba wielu instrumentów, zarówno dobrowolnych, jak i przymusowych. Instrumenty takie należy wdrażać w ścisłej współpracy ze społeczeństwem — również obywatelskim — i sektorem prywatnym.

3.5

Organizacje konsumenckie powinny również odgrywać bardziej stymulującą i pomocną rolę niż dotychczas. Do tej pory wiele z nich skupiało się przede wszystkim na uzyskaniu jak najlepszego produktu za najniższą cenę. W praktyce oznacza to, że produkcja nie odbywa się w optymalnie zrównoważony sposób.

3.6   Skojarzone wytwarzanie ciepła i energii elektrycznej (Combined Heat and PowerCHP)

3.6.1

Wykorzystanie ciepła uwalnianego w produkcji energii elektrycznej oznacza znaczną poprawę efektywności zużycia energii pomimo ograniczeń technicznych wynikających z dużej odległości pomiędzy miejscem, gdzie wytwarzane jest ciepło (otoczenie przemysłowe), a miejscem jego wykorzystania (mieszkanie), z powodu której dochodzi do utraty dużej ilości energii. Jednostki mikroelektrociepłownictwa (ang. micro-CHP) mogą działać przede wszystkim po to, by zaspokoić potrzeby termalne budynku, wytwarzając energię elektryczną jako produkt uboczny. Alternatywne produkty mogą zostać skonfigurowane przede wszystkim w celu zaspokojenia zapotrzebowania na energię elektryczną i wygenerować ciepło jako produkt uboczny. Dotychczas sprzedawano w większości jednostki „micro-CHP” mające na celu ogrzewanie, chociaż w celu zaspokojenia zapotrzebowania na energię elektryczną powszechniej konfiguruje się ogniwa paliwowe.

3.6.2

Technologia CHP pozwala poradzić sobie z tym ograniczeniem, a z ekonomicznego punktu widzenia stanowi równocześnie wyzwanie dla przemysłu europejskiego. Jest ona zasadniczo stosowana w ogrzewaniu domów i sklepów. Jej produktem ubocznym jest energia elektryczna. Do roku 2004 zainstalowano 24 000 jednostek pracujących w skojarzeniu. Kogeneracja może być stosowana z wieloma źródłami energii. Najbardziej obiecującym z nich jest technologia wodorowa (ogniwa paliwowe), niemniej wymaga ona dalszego rozwoju.

3.6.3

Dzięki dotacjom dla użytkowników końcowych instalacji pracujących w skojarzeniu Japonia jako pierwsza rozwinęła tę technologię, między innymi dlatego, że technologia ogniw paliwowych była silnie promowana przez branżę samochodową. Władze Japonii chcą, by jej przemysł osiągnął wiodącą pozycję w dziedzinie technologii ogniw paliwowych, tak jak miało to miejsce w przypadku energii słonecznej. W tym celu Japonia wspiera i finansuje prace badawczo-rozwojowe oraz oferuje dotacje do zakupów dla użytkowników końcowych na wczesnym etapie rozwoju rynku.

3.6.4

Rozwój kogeneracji jest istotny z punktu widzenia:

a)

polityki ochrony środowiska: jest to tanie i energooszczędne źródło energii, co więcej, jest ono bardzo ekologiczne — gorąca woda i prąd wyprodukowane przy pomocy CHP prowadzą do 20-procentowego ograniczenia emisji CO2;

b)

polityki społecznej: rozwój CHP stworzy miejsca pracy w dziedzinie projektowania, ulepszania, produkowania i instalowania systemów CHP, choć z drugiej strony utracone zostaną miejsca pracy, gdyż potrzebnych będzie mniej dużych, scentralizowanych elektrowni.

4.   Skutki zrównoważonego rozwoju dla różnych sektorów

Rozwój sektorów zaangażowanych w prace B+R w dziedzinie technologii energii odnawialnej wskazuje na znaczne możliwości gospodarcze dla zrównoważonego rozwoju. Możliwości te istnieją nie tylko w sektorach, w których bezpośrednio opracowuje się technologie na potrzeby zrównoważonego rozwoju, ale również w branżach, w których należy wdrażać nowe rozwiązania technologiczne.

4.1   Transport

4.1.1

Sektor transportowy jest jednym z głównych konsumentów energii otrzymywanej z paliw kopalnych. W sektorze tym istnieją dobrze rokujące możliwości zrównoważonego wykorzystania energii, jak ilustrują liczne, przydatne zalecenia w raporcie końcowym CARS 21 (17). Co więcej, lepsze planowanie rozwoju miast i infrastruktury oraz stosowanie w szerszym zakresie technologii informacyjnych i komunikacyjnych (ICT) otwiera możliwości zwiększenia efektywności transportu. W połączeniu z jeszcze bardziej ulepszoną technologią silników spalinowych, proces ten doprowadzi do osiągnięcia znacznych oszczędności energetycznych. W krótszej perspektywie istnieją także obiecujące możliwości częściowego wykorzystania innych paliw, na przykład gazów ziemnych lub paliw otrzymywanych z biomasy. W ujęciu długoterminowym spore perspektywy może oferować gospodarka wodorowa. Opracowywana obecnie technologia hybrydowa stanowi bardzo dobrą technologię przejściową.

4.1.2

Według danych szacunkowych maksymalny udział w rynku, który może zdobyć paliwo pochodzące z biomasy, wynosi 15 %. Unia Europejska wyznaczyła sobie cel równy 6 % rynku do 2010 r. Obecnie realizowany jest pierwszy projekt pilotażowy produkcji paliwa z biomasy na dużą skalę.

4.1.3

Gaz ziemny wytwarza mniejszą ilość CO2 niż benzyna (-16 %) czy olej napędowy (-13 %). W połączeniu z korzystnymi rozwiązaniami podatkowymi ma on szanse na zdobycie większego udziału w rynku. W ten sposób może rozwinąć się stabilny rynek zarówno dla producentów, jak i konsumentów. Niezbędna technologia jest już dostępna. Wydaje się, że to zasadniczo transport publiczny w strefach miejskich oferuje najbardziej interesujące możliwości, dzięki którym można by optymalnie wykorzystać stacje paliw tankujące pojazdy gazem. W 2020 r. gaz ziemny mógłby osiągnąć 10-procentowy udział w rynku (18).

4.1.4

Przykłady z innych krajów (szczególnie Brazylii) pokazują, że takiego udziału w rynku nie osiąga się jedynie poprzez zagwarantowanie dostępności biopaliw. Potrzebne są również działania wspierające, takie jak zachęty podatkowe, ukierunkowane prawodawstwo, regulacje i promocja, aby zapewnić zmianę postaw konsumenckich.

4.1.5

Z drugiej strony większe wykorzystanie biopaliw pochodzących z obszarów wrażliwych ekologicznie (takich jak olej palmowy z Azji Południowo-Wschodniej) może doprowadzić do następującego na szeroką skalę zniszczenia lasów deszczowych, jako że są one zastępowane przez plantacje palmowe. Na świecie istnieją 23 duże ekosystemy, z których — według niedawnego badania przeprowadzonego przez Narody Zjednoczone — 15 jest wyczerpanych bądź silnie zanieczyszczonych.

4.2   Budownictwo

4.2.1

W branży budowlanej, szczególnie w budownictwie mieszkaniowym, kryją się ogromne możliwości dla zrównoważonych technologii. Już teraz, przy niewielkich dodatkowych nakładach, można budować mieszkania, gdzie zużycie energii netto osiąga poziom zerowy. Jakiekolwiek dodatkowe koszty są szybko amortyzowane dzięki oszczędnościom energetycznym. Taka technologia budowania kosztuje średnio 8 % więcej niż zastosowanie tradycyjnych metod. Dzięki ekonomiom skali można by zmniejszyć tę różnicę w ciągu dziesięciu lat do 4 %. Jeden z najbardziej znanych architektów świata Norman Foster stwierdził kiedyś, że jeżeli spojrzymy na koszty budowy w perspektywie 25 lat, faktycznie wynoszą one zaledwie 5,5 %. W ciągu tego samego okresu koszty mieszkania (energia, konserwacja na dużą i małą skalę, odsetki od kredytu hipotecznego/najmu) stanowią około 86 %. Zatem budowanie w sposób zrównoważony może być krótkoterminowo nieco droższe, ale jest znacząco tańsze średnio- i długookresowo.

4.2.2

W Niemczech i w Austrii liczba budynków wykorzystujących zasady efektywności energetycznej rośnie szybciej niż w pozostałych państwach Unii. Passiv Haus Institut w Niemczech zlecił zaprojektowanie domów, w których zużycie energii byłoby bardzo niskie dzięki zastosowaniu energii słonecznej oraz efektywnej, hermetycznej izolacji pomieszczeń. W Niemczech wybudowano już ponad 4 000 domów tego typu, a w Austrii ponad 1 000. Podobną zasadę stosuje się coraz częściej również w budownictwie przemysłowym.

4.2.3

Miasto Fryburg określiło nowe normy dla budownictwa charakteryzującego się efektywnością zużycia energii. Zasady te są standardowo umieszczane w umowach dzierżawy lub sprzedaży zawieranych przez władze miasta z przedsiębiorstwami budowlanymi lub deweloperami. W ten sposób Fryburg optymalnie wykorzystuje swoje uprawnienia, aby prowadzić szeroko zakrojone działania wspierające w dziedzinie zarządzania energią. Umowy przewidują obowiązek budowania zgodnie z zasadami efektywności energetycznej na terenach zakupionych lub dzierżawionych od miasta, projektowania budynków w sposób gwarantujący potencjalnie optymalne wykorzystanie energii słonecznej i dostosowanie dachów budynków w taki sposób, aby można było na nich umieścić panele słoneczne. Na osiedlach zbudowanych według tych zasad osiągnięto oszczędności w zużyciu ciepłej wody rzędu 40 %.

4.3   Przemysł

4.3.1

Komitet wyraża zadowolenie z podejścia Komisji do polityki przemysłowej uwzględniającego kwestie zrównoważonego rozwoju, przedstawionego w komunikacie „Wdrażanie wspólnotowego programu lizbońskiego: Ramy polityczne dla wzmocnienia przemysłu UE — w kierunku bardziej zintegrowanego podejścia do polityki przemysłowej” (19). Osiągnięcie celów lizbońskich wymaga konkurencyjnego przemysłu europejskiego. Komitet przyjmuje zatem z zadowoleniem ustanowienie Grupy wysokiego szczebla do spraw konkurencyjności, energii i ochrony środowiska — jednej z siedmiu inicjatyw polityki międzysektorowej mających na celu „wzmocnienie synergii pomiędzy różnymi obszarami polityki w kwestiach związanych z konkurencyjnością”. Komitet jest również zadowolony z wysiłków podejmowanych na tym polu przez sam przemysł europejski.

4.3.2

Obecnie przemysł jest nadal w dużym stopniu uzależniony od paliw kopalnych. Niemniej w wielu sytuacjach wybór procesu dostarczania elektryczności pozwala na wykorzystanie różnych pierwotnych źródeł energii, przy czym w większości przypadków jednocześnie dąży się do oszczędności energii (20). Ponadto istnieją sposoby wymiany pozostałości energii między kompleksami przemysłowymi a innymi sektorami lub kompleksami mieszkalnymi. W ten sposób pozostałość ciepła wytwarzanego przez kompleks przemysłowy w strefie portowej Rotterdam-Europoort jest wykorzystywana do ogrzewania największego kompleksu cieplarnianego północno-zachodniej Europy w Westland, regionie odległym o 20 km.

4.3.3

Przemysł chemiczny opiera się na ropie naftowej, której dostępność w przyszłości ulegnie zmniejszeniu. Alternatywę stanowi biosynteza, tj. wytwarzanie podstawowych produktów chemicznych przy użyciu bakterii z biomasy. Jest to bardzo złożona, niemniej obiecująca dziedzina. W ciągu ostatnich lat nasza wiedza na temat genetyki mikroorganizmów takich jak bakterie znacznie się wzbogaciła. Dzięki nowym technikom można takie organizmy modyfikować genetycznie, tak aby przetwarzały surowce w konkretne substancje. W ten sposób bakterie pełnią funkcję swoistych programowanych minireaktorów.

4.3.4

Obecnie technologie bazujące na mikroorganizmach wykorzystuje głównie przemysł spożywczy i farmaceutyczny np. do produkcji sera, piwa i penicyliny. Branże te mają również duże możliwości w dziedzinie konwersji biologicznej, niemniej również i przemysł chemiczny zaczyna się interesować tymi technologiami. Do przeprowadzenia ekstrakcji różnych substancji z ropy oraz ich oczyszczenia potrzeba wieloetapowych reakcji. Technologia musi ulec dalszemu udoskonaleniu, jednak teoretycznie istnieje możliwość przejścia na bezpośrednie przetwarzanie biomasy w podstawowe produkty chemiczne lub inne produkty. Pozwoli to zaoszczędzić zużycie ropy i przyniesie wszystkie inne towarzyszące korzyści gospodarcze i środowiskowe — zmniejszenie emisji, zamknięty cykl, integralne zarządzanie.

4.3.5

Energochłonne sektory mogą napotkać pewne szczególne problemy z zapewnieniem stopniowego przejścia na źródła energii odnawialnej. Poziom zrównoważenia produkcji jest bezpośrednio zależny od poziomu zastosowanej technologii i w najbliższej przyszłości nie należy się spodziewać w tej dziedzinie żadnych dużych postępów. Na przykład europejski przemysł aluminiowy i stalowy radzi sobie już dobrze na tym polu. Przemysł stalowy przeznacza ogromne nakłady na nowe technologie zrównoważonej produkcji, szczególnie poprzez projekt ULCOS (Ultra Low CO2 Steelmaking — największy dotychczas europejski projekt związany ze stalą) i oczekuje, że emisje dwutlenku węgla zmniejszą się do ok. 2040 r. o połowę, z kolei produkcja aluminium pierwotnego w Europie cechuje się niezwykle wysokim poziomem wykorzystania energii odnawialnej (44,7 %). Ze względu na to, że energia wykorzystywana do produkcji aluminium wtórnego ze złomu aluminiowego to tylko 10 % energii potrzebnej do produkcji aluminium pierwotnego, w sektorze tym kryją się duże możliwości oszczędzania energii. Niemniej jednak na rynku europejskim Chiny zakupują złom aluminiowy na masową skalę poprzez zachęty rządowe mające na celu oszczędzenie energii.

4.3.6

Europejski przemysł stalowy dobrze wypada również pod względem efektywnego zużycia surowców i recyklingu. Połowa światowej stali produkowana jest ze złomu. Optymalnie wykorzystuje się także odpady z recyklingu. W fabryce Corus w Ijmuiden 99 % odpadów jest powtórnie wykorzystywanych albo na miejscu, albo poza fabryką.

4.3.7

Chociaż wykorzystanie kopalnych źródeł energii jako surowca do produkcji przemysłowej będzie w dającej się przewidzieć przyszłości w dużej mierze nieuniknione, wykorzystanie nowo opracowanych materiałów pomoże zaoszczędzić energię w obszarze ich zastosowania, np. poprzez zredukowanie ciężaru w przemyśle samochodowym. By promować takie innowacje, przemysł europejski musi zachować swą międzynarodową konkurencyjność, począwszy od przemysłu wydobywczego, gdzie zaczyna się łańcuch tworzenia wartości.

5.   Aspekty społeczne

5.1

Stopniowe przejście do bardziej zrównoważonej produkcji jest nieuniknione i niekwestionowane. Dezindustrializacja, przenoszenie produkcji do innych regionów i zwiększająca się konkurencja ze strony rozwijających się gospodarek wprowadziła niepewność i zaniepokojenie. W takiej atmosferze ludzie nabrali powszechnie przekonania, że zmiana na bardziej zrównoważone modele produkcji negatywnie odbije się na sile konkurencyjnej Europy, utrudni rozwój przemysłu, doprowadzi do likwidacji stanowisk pracy i będzie miała zły wpływ na gospodarkę oraz zatrudnienie.

5.2

W Europie odnotowano negatywny wpływ na zatrudnienie. W Niemczech badania przewidują, że do 2010 r. utraconych zostanie 27 600 miejsc pracy ze względu na system handlu uprawnieniami do emisji (ETS), a do 2020 r. liczba ta wzrośnie do 34 300 (21). Do 2010 r. w Niemczech zostanie utraconych następnych 6 100 miejsc pracy w wyniku wdrożenia ustawy o energii odnawialnej (22). W końcu do 2010 r. wdrożenie uzgodnień protokołu z Kioto spowoduje w Niemczech utratę kolejnych 318 000 miejsc pracy (23). Liczby te, które należy postrzegać w zestawieniu z liczbą nowo tworzonych miejsc pracy, pokazują, że polityka zorientowana na cele związane z ochroną klimatu przynosi ze sobą faktycznie „przemianę w przemyśle”: np. obrót w obszarze energii odnawialnej w Niemczech w 2005 r. wyniósł 16,4 mld EUR oraz utworzono w tym sektorze jak dotąd 170 000 miejsc pracy (24). Przy skali produkcji wynoszącej w 2004 roku 55 mld EUR, ochrona środowiska i klimatu zapewnia w Niemczech obecnie około 1,5 mln miejsc pracy i przyczynia się poprzez swój udział w niemieckim eksporcie (31 mld EUR w roku 2003) do zabezpieczenia wielu dalszych miejsc pracy (25).

5.3

Niemniej jednak wpływ nie jest jedynie negatywny. Badania dotyczące utraty zatrudnienia w Europie pokazują, że mniej niż 5 % traconych miejsc pracy jest wynikiem przeniesienia produkcji do innych regionów (26). Pomimo ograniczeń metodologicznych wynikających z technik gromadzenia danych, badania te pozostają użytecznym źródłem informacji, zwłaszcza w połączeniu z innymi istotnymi wskaźnikami. Można by ponadto dowodzić, że jedynie niewielki odsetek utraconych miejsc pracy spowodowany jest prawodawstwem w zakresie ochrony środowiska.

5.4

Odnotowano również wzrost zatrudnienia. Przemysł ekologiczny, zajmujący się pracami B+R nad zrównoważonymi technologiami, stanowi dynamiczny sektor, w którym zatrudnienie wzrasta w stosunku rocznym o 5 %. Obecnie w sektorze tym istnieje 2 mln pełnoetatowych miejsc pracy, co czyni go w Europie tak dużym pracodawcą, jak przemysł farmaceutyczny i kosmiczny (27).

5.5

Badania OECD (28) wskazują, że zrównoważona produkcja nie prowadzi z definicji do wzrostu kosztów. W dłuższej perspektywie może je nawet częściowo zmniejszyć. Ponadto wydajność zrównoważonej produkcji jest przeciwwagą dla tych kosztów. Wyraźne korzyści handlowe, prawodawstwo i dodatkowe uregulowania w zakresie polityki ochrony środowiska naturalnego prowadzą do inwestycji w zrównoważone innowacyjne rozwiązania, stymulują bardziej efektywne zużycie surowców, wzmacniają markę, poprawiają wizerunek przedsiębiorstw, wreszcie powodują wzrost rentowności i zatrudnienia. Powodzenie tego procesu wymaga wspólnego podejścia opartego na współodpowiedzialności przedsiębiorstw, siły roboczej i rządu.

5.6

Należy za wszelką cenę unikać tego, by przemysł europejski znalazł się w znacznie gorszym położeniu konkurencyjnym w porównaniu z regionami spoza UE z powodu wyższych kosztów związanych z przepisami i uregulowaniami dotyczącymi sfery społecznej i ochrony środowiska. W sytuacji gdy Europa ustala normy dotyczące zrównoważonej produkcji dla swego własnego przemysłu, niedopuszczalne i niezrozumiałe jest równoczesne zezwalanie producentom spoza regionu na wprowadzanie na rynek produktów wytwarzanych niezgodnie z tymi normami. By pobudzić zrównoważoną produkcję, potrzebne jest podejście dwutorowe: z jednej strony wewnątrz UE, z drugiej strony poza UE.

5.6.1

Co się tyczy pierwszego podejścia, należy wprowadzić odpowiednie instrumenty, tak by koszty społeczne i środowiskowe wynikłe z metod produkcji niezgodnych ze zrównoważonym rozwojem, stosowanych wewnątrz Unii Europejskiej, zostały uwzględnione w cenie towarów w celu wsparcia zasadniczej myśli raportu Światowej Komisji ds. Społecznego Wymiaru Globalizacji dotyczącej spójności polityki między MOP, WTO, MFW i Bankiem Światowym, jak wskazano w opinii Komitetu w sprawie „Społecznego wymiaru globalizacji”.

5.6.2

Jeżeli zaś chodzi o drugie podejście, UE powinna dołożyć wszelkich starań na odpowiednich forach międzynarodowych (szczególnie w WTO) w celu włączenia do międzynarodowych umów handlowych aspektów niehandlowych, takich jak podstawowe normy społeczne i ekologiczne, tak by ułatwić doskonalenie obszarów polityki zrównoważonego rozwoju przez konkurentów Europy. Kraje takie jak Stany Zjednoczone, Indie i Chiny mają nieuczciwą przewagę gospodarczą nad Europą dopóki, dopóty nie wiążą ich cele protokołu z Kioto dotyczące redukcji dwutlenku węgla. Umowy takie powinny być wdrażane na skalę globalną, gdyż handel może być naprawdę wolny tylko wtedy, gdy jest również uczciwy.

5.7

Europejski przemysł ekologiczny posiada około jedną trzecią światowego rynku i nadwyżkę w handlu przekraczającą 600 mln euro. W 2004 r. eksport zwiększył się o 8 %; jest to rynek wzrostowy, ponieważ w przyszłości wszystkie kraje, w tym Chiny i Indie, w coraz większym zakresie będą musiały przechodzić na zrównoważone produkty i procesy.

5.8

Zrównoważony i innowacyjny model społeczeństwa, w kierunku którego musimy zmierzać, potrzebuje obszernej kampanii informacyjnej skierowanej do obywateli i konsumentów w celu zwiększenia wiedzy i zapewnienia szerszej bazy społecznej. Takie społeczeństwo potrzebuje również dobrze wykwalifikowanych pracowników. W niedawnej przeszłości Europa poświęcała temu zbyt mało uwagi. Po przeszukaniu angielskich wersji 10 dyrektyw, które w ciągu wielu latach wydała Unia Europejska w tej dziedzinie (zrównoważony rozwój, innowacje), pod kątem słów „szkolenia”, „kształcenie”, „zdobywanie umiejętności” i „edukacja”, okazało się, że jedynie pierwsze z nich pojawiło się raz w jednej z tych dyrektyw.

5.9

Wspomniane dyrektywy poprzedziło szereg komunikatów, które szeroko zajmowały się kwestią szkoleń. W owych dyrektywach zaś zainteresowanie to całkowicie zniknęło. Komunikaty są tylko słowami, dyrektywy zaś czynami. Polityka to nie to, co się mówi, ale to, co się robi. Komitet z zadowoleniem przyjmuje fakt, że wiele uwagi poświęca się znaczeniu edukacji w nowej polityce przemysłowej UE, i zachęca Komisję do kontynuowania tego podejścia.

5.10

W strategii lizbońskiej Europa wytyczyła sobie cel stania się do roku 2010 najbardziej konkurencyjną na świecie gospodarką opartą na wiedzy, zapewniającą większą spójność społeczną i więcej lepszych miejsc pracy. Do zbudowania i utrzymania takiego modelu społeczeństwa potrzebna jest dobrze wyszkolona siła robocza. Bez wystarczających inwestycji w szkolenie pracowników nie uda nam się osiągnąć celów lizbońskich nie tylko do 2010 roku, ale nigdy.

Bruksela, 14 września 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  COM(2005) 658 końcowy z 13.12.2005

(2)  Model zrównoważonego wykorzystania energii opracowany przez Uniwersytet Techniczny w Delft (Holandia)

(3)  Źródło: Energie Centrum Nederland, www.ecn.nl

(4)  COM(2006) 105 końcowy z 8.3.2006

(5)  Eurobarometer nr 227 (dotyczący energii nuklearnej i odpadów z czerwca 2005 r.) oraz nr 247 („Attitudes towards Energy” ze stycznia 2006 r.)

(6)  Źródło: Energie Centrum Nederland, www.ecn.nl

(7)  www.worldwatch.org

(8)  Plan działania w sprawie biomasy, komunikat Komisji (SEC(2005) 1573)

(9)  Źródło: Energie Centrum Nederland, www.ecn.nl

(10)  Źródła: www.ewea.org i www.wind-energie.de

(11)  Źródło: Energie Centrum Nederland, www.ecn.nl

(12)  Patrz: załącznik 1.

(13)  Patrz: załącznik 2.

(14)  Źródło: Informatiecentrum Duurzame Energie

(15)  Patrz: opinia EKES-u zatytułowana „Zagrożenia i problemy związane z zaopatrzeniem przemysłu europejskiego w surowce”.

(16)  „Przegląd Europejskiej Strategii Rozwoju Zrównoważonego” („European Sustainable Development Strategy”)

(17)  Grupa Wysokiego Szczebla CARS 21: „Competitive Automotive Regulatory System for the 21st century” („Konkurencyjny system prawny dla przemysłu motoryzacyjnego w XXI w.”)

(18)  Źródło: COM(2001)547, dyrektywa nr 2003/30/WE w sprawie wspierania użycia w transporcie biopaliw lub innych paliw odnawialnych, oraz „Raport na temat paliw alternatywnych” grupy kontaktowej ds. paliw alternatywnych z grudnia 2003 r.

(19)  COM(2005) 474 końcowy, pkt 4.1

(20)  Patrz: „Elektryczność za większą efektywność — technologie elektryczne i ich możliwości uzyskania oszczędności energii” („Electricity for more efficiency — Electric technologies and their energy savings potential”), lipiec 2004 r.

http://www.uie.org/library/REPORT_FINAL_July_2004.pdf

(21)  „Zertifikatehandel für CO2-Emissionen auf dem Prüfstand”, 2002 r., Arbeitsgemeinschaft für Energie- und Systemplanung (AGEP) / Rheinisch-Westfälisches Institut für Wirtschaftsforschung (RWI)

(22)  „Gesamtwirtschaftliche, sektorale und ökologische Auswirkungen des Erneuerbare-Energien-Gesetzes (EEG)”, 2004, Energiewirtschaftliches Institut an der Universität zu Köln (EWI, Köln), Institut für Energetik und Umwelt (IE, Leipzig), Rheinisch-Westfälisches Institut für Wirtschaftsforschung (RWI, Essen)

(23)  „Das Kyoto-Protokoll und die Folgen für Deutschland 2005”, Institut für politische Analysen und Strategie (ipas) we współpracy z Międzynarodową Radą ds. Tworzenia Kapitału (ICCF)

(24)  Notatka prasowa 179/06 Ministerstwa Środowiska Republiki Federalnej Niemiec z 10.7.2006

(25)  Notatka prasowa 81/06 Ministerstwa Środowiska Republiki Federalnej Niemiec z 20.4.2006

(26)  www.emcc.eurofound.eu.int/erm/

(27)  Hintergrundpapier „Umweltschutz und Beschäftigung” Umweltbundesamt, kwiecień 2004 r.

(28)  www.oecd.org/dataoecd/34/39/35042829


23.12.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/12


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Zarządzanie terytorialne przemianami w przemyśle: rola partnerów społecznych i wkład programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji”

(2006/C 318/02)

Dnia 19 stycznia 2006 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, działając na podstawie art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, postanowił sporządzić opinię w sprawie: „Zarządzanie terytorialne przemianami w przemyśle: rola partnerów społecznych i wkład programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji”

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 31 sierpnia 2006 r. Sprawozdawcą był Antonello PEZZINI, współsprawozdawcą — Enrico GIBELLIERI.

Na 429. sesji plenarnej w dniach 13-14 września 2006 r. (posiedzenie z dnia 13 września) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 181 do 2 — 8 osób wstrzymało się od głosu, przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

W związku z nowymi wyzwaniami powstałymi w wyniku globalizacji Rada Europejska w marcu 2006 r. skoncentrowała uwagę — w ramach wznowienia strategii lizbońskiej — na wzroście i zatrudnieniu oraz na zintegrowanym podejściu do zarządzania.

1.2

Unia Europejska powinna połączyć swoje wysiłki, aby zapewnić swym obywatelom innowacyjny, konkurencyjny i zrównoważony rozwój w celu osiągnięcia większej spójności gospodarczej i społecznej na jej terytorium, poprzez tworzenie i rozwój nowych przedsiębiorstw, nowych specjalizacji zawodowych oraz liczniejszych miejsc zatrudnienia o lepszej jakości, przy jednoczesnym zachowaniu europejskiego modelu społecznego zorientowanego na gospodarkę opartą na wiedzy.

1.2.1

Komitet jest utwierdzony w przekonaniu, że bez „nowego cyklu wdrażania strategii opartego na partnerstwie i odpowiedzialności za realizację jej celów” (1) wszystkie wysiłki na rzecz zwiększenia konkurencyjności i zatrudnienia w Europie okażą się daremne, jak również że konieczne jest przyjęcie oraz szybkie i powszechne wdrożenie nowych modeli zarządzania.

1.2.2

Zdaniem Komitetu zarówno siódmy program ramowy na rzecz badań, rozwoju technologicznego i demonstracji, jak i nowy program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (CIP) nadal reprezentują zbyt odgórne podejście i nie pozwalają jeszcze na osiągnięcie odpowiedniego poziomu integracji oraz koniecznego i odpowiedzialnego udziału podmiotów publicznych i prywatnych w rozwoju na szczeblu lokalnym i regionalnym, przy jednoczesnej optymalizacji podstawowej roli partnerów społecznych dla zapewnienia perspektyw trwałego i zrównoważonego wzrostu.

1.3

Unia Europejska powinna zachęcić, również przy wykorzystaniu wspomnianych dwóch instrumentów, do tego nowego typu partnerstwa na szczeblu lokalnym z władzami, podmiotami gospodarczymi i — szczególnie — z partnerami społecznymi, promując nową generację „paktów terytorialnych na rzecz rozwoju w zglobalizowanym świecie” (2).

1.4

Komitet jest przekonany, że nie istnieją sposoby zarządzania, które byłyby dobre dla wszystkich. Do każdego szczebla regionalnego/lokalnego należy poszukiwanie wzorców najlepiej odpowiadających wymogom zarządzania terytorialnego, które byłyby zgodne z krajowymi, europejskimi i międzynarodowymi ramami odniesienia.

1.5

Komitet może wskazać pewne kryteria wspólne dla takich wzorców:

obecność zorganizowanego dialogu społecznego i obywatelskiego,

regularna, publiczna ocena jakości oraz wpływu realizowanych działań,

szkolenie podmiotów działających na rzecz rozwoju i go integrujących,

tworzenie struktur łączących świat akademicki, przemysł i rząd,

wysokiej jakości struktury edukacyjne i szkoleniowe,

wprowadzanie do sieci ośrodków doskonałości naukowo-technologicznej,

tworzenie/wzmocnienie nowoczesnych struktur łączących różne podmioty (okręgów, parków high-tech, konglomeratów produkcyjnych i finansowych itp.),

dysponujący wyposażeniem, rozwijający się w sposób zrównoważony, atrakcyjny i zinformatyzowany region,

skuteczne i akceptowane struktury osiągania konsensusu i podejmowania decyzji w oparciu o zaangażowanie obywateli.

1.5.1

Wreszcie absolutnie niezbędne jest, by zorganizowany dialog społeczny stał się częścią zintegrowanej polityki regionalnej, m.in. poprzez lepsze wykorzystanie istniejących lokalnych i regionalnych rad społeczno-gospodarczych skupiających partnerów społecznych i przedstawicieli zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego oraz poprzez ustanowienie skutecznych form partnerstwa społeczno-gospodarczego (3).

1.5.2

W tym względzie należy podążać drogą wytyczoną przez Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, który angażuje rady społeczno-gospodarcze oraz inne podobne organizacje poszczególnych krajów w prowadzony z nim zorganizowany dialog.

1.6

Powodzenie nowego sposobu zarządzania będzie coraz bardziej zależeć od zdolności określenia szczebla pozwalającego jak najskuteczniej radzić sobie z problemami i tworzyć rozwiązania zgodnie z zasadą pomocniczości, z zachowaniem jednak spójnej całości i wspólnej wizji w odniesieniu do innych poziomów działania (4).

1.7

Komitet wyraża przekonanie, że praktyka polegająca na badaniu możliwych ścieżek, działań i środków w średnio- i długoterminowej perspektywie, obejmująca wspólne prognozowanie (foresight), może wnieść pozytywny, oddolny wkład w rozwój kulturalny społeczeństwa oraz przyczynić się do wzbogacenia wyborów decydentów politycznych i administracyjnych. Taka praktyka może również — i w szczególności — doprowadzić do powstania i wzmocnienia na poziomie regionalnym i lokalnym interakcji między sektorem technologicznym, gospodarczym, społecznym oraz polityką i kulturą, które mają podstawowe znaczenie dla zarządzania trwałym i konkurencyjnym rozwojem.

1.8

Wymaga to przede wszystkim zaangażowania partnerów społecznych i przedstawicieli zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego, aby wskazać jednoznacznie na mocne i słabe strony oraz być w stanie zidentyfikować nowe możliwości rynku wewnętrznego i międzynarodowego.

1.9

Z jednej strony globalizacja wywiera nacisk na konkurencyjność, skłaniając do modernizacji, innowacji i dążenia do najlepszych z możliwych wartości oraz pozwala wytwarzać i rozprowadzać towary oraz świadczyć usługi w możliwie najbardziej skuteczny i efektywny kosztowo sposób, z drugiej zaś — o ile nie zareaguje się odpowiednio wcześnie — może powodować dalsze segmentacje oraz podział struktur gospodarczych i społecznych, w szczególności na poziomie regionalnym i lokalnym.

1.9.1

Stąd, zdaniem Komitetu, rodzi się konieczność jak najszybszego stworzenia nowych kompetencji, które mogłyby ukierunkować obywateli na zmiany. Należy zorganizować wspólne szkolenia dla zarządzających okręgami, przedsiębiorstwami oraz systemami finansowymi i kredytowymi, które byłyby realizowane z decydentami politycznymi, kadrą zarządzającą sektora publicznego, a także władzami lokalnymi i regionalnymi.

1.10

Jedynie zintegrowane i partycypacyjne podejście terytorialne może — zdaniem Komitetu — sprawić, że dzięki wiedzy zdobytej poprzez inwestycje w badania i rozwój, innowacje i edukację będzie można zbudować potencjał innowacyjny, dając przemysłowi europejskiemu przewagę konkurencyjną i umożliwiając mu przyciągnięcie kapitału ludzkiego i finansowego do danego regionu.

1.10.1

W związku z tym podstawowe znaczenie ma szukanie nowych sposobów przyciągnięcia kapitału ludzkiego do regionu, m.in. poprzez lepsze zrównoważenie życia prywatnego i pracy, wprowadzanie zachęt — szczególnie dla pracowników umysłowych i pracowników wysoko wykwalifikowanych, takich jak kadra zarządzająca, naukowcy i eksperci przemysłowi — pozwalających takim osobom na osiągnięcie w ciągu życia zawodowego odpowiednio atrakcyjnych korzyści z zatrudnienia.

1.11

Komitet uważa, że nowego programu CIP na lata 2007-2013 nie można rozpatrywać w oderwaniu od innych polityk i programów regionalnych Wspólnoty, ponieważ jego podejście do tych kwestii opiera się na trzech kierunkach działania, są nimi: program na rzecz przedsiębiorczości i innowacji, program na rzecz wspierania polityki w zakresie technologii informacyjnych i komunikacyjnych oraz program „Inteligentna energia — Europa”.

1.12

W związku z tym Komitet popiera potrzebę ścisłej koordynacji CIP z działaniami w ramach polityki regionalnej, spójności i współpracy ponadgranicznej, ponadnarodowej i międzyregionalnej, jak również z siódmym programem ramowym na rzecz badań, rozwoju technologicznego i demonstracji (RTD), w którym znaczącą część programu „Możliwości” poświęcono rozwojowi badań dla MŚP, „regionom wiedzy” oraz wsparciu innowacji i innowacyjnych usług dla przedsiębiorstw, jak również koniecznym kontaktom między sektorem szkoleń a światem przedsiębiorczości.

1.13

Zdaniem Komitetu niezbędne jest, by takie inicjatywy, poza zapewnieniem wysokiego stopnia koordynacji w celu osiągnięcia synergii i uniknięcia dublowania się i niespójności, zostały w pierwszym rzędzie przeformułowane i odpowiednio uwzględnione przez regiony w kontekście priorytetu partnerstwa na rzecz opartego na współuczestnictwie rozwoju lokalnego.

1.14

Komitet ponownie stwierdza — co już uczynił w kilku swoich niedawnych opiniach w sprawie nowoczesnej polityki przemysłowej — że „brakuje wyraźnych powiązań pomiędzy wysiłkami na szczeblu UE oraz koniecznym zaangażowaniem rządów, przemysłu i zainteresowanych stron na szczeblu krajowym i regionalnym”.

2.   Definicje

W opinii przywołano kilka pojęć, których znaczenie zostało wyjaśnione poniżej.

2.1

Zarządzanie: literatura antropologiczna wyróżnia trzy rodzaje zarządzania (5). Zarządzanie oddolne zakłada koordynację wszystkich podmiotów na szczeblu lokalnym i charakteryzuje się wyraźną tendencją do wszelkich działań technologicznych. Zarządzanie sieciowe opiera się na ścisłej koordynacji sieciowej wszystkich podmiotów, w tym szczególnie przedsiębiorstw, instytucji badawczych oraz organizacji finansowych. Zarządzanie oparte na odgórnym sterowaniu (ang.  dirigiste ) polega na wysokim stopniu koordynacji i zarządzaniu scentralizowanym wieloma szczególnie istotnymi aspektami, takimi jak finansowanie i kompetencje badawcze.

2.2   Społecznie odpowiedzialny region  (6)

Region można określić jako społecznie odpowiedzialny, gdy ukierunkowuje swój rozwój na zasady zrównoważenia, tzn. w swym rozwoju łączy wymiar ekonomiczny, społeczny i ekologiczny. Region można zdefiniować jako społecznie odpowiedzialny, jeżeli skutecznie:

uwzględnia w decyzjach ekonomicznych aspekty społeczne i ekologiczne,

wykorzystuje w procesach decyzyjnych wspólny model wartości i metodologię partycypacyjną,

promuje dobre rozwiązania i stałą interakcję między zainteresowanymi stronami w celu pobudzenia wynalazczości i konkurencyjności.

By móc zaplanować stworzenie społecznie odpowiedzialnego regionu należy:

zidentyfikować społeczność go zamieszkującą,

określić wartości, którymi się ona kieruje.

2.3   Kapitał społeczny regionu

Kapitał społeczny może przyjąć rozmaite formy: kultury współpracy lub konkurencji, konsensusu stowarzyszeniowego lub spolaryzowanych grup interesu, a także sposobów uczenia się. Tradycje kulturowe i typ organizacji mogą znacząco wpływać na przeszkody, mogące stanąć na drodze do urzeczywistnienia społecznie odpowiedzialnego regionu. Bardziej dogłębne zbadanie zasobów społecznych dostępnych w regionie (kapitału społecznego) wymaga rozróżnienia pomiędzy kapitałem instytucjonalnym, kulturowym, symbolicznym, psychospołecznym i poznawczym.

Kapitał instytucjonalny to zdolności formalnych instytucji danego regionu do skoncentrowania się na rozwiązywaniu problemów, ich zdolność działania, szybkość procesu decyzyjnego, zakres posiadanej informacji przez organizacje i ich elastyczność, i wreszcie rodzaj istniejących relacji między różnymi organizacjami.

Kapitał kulturowy składa się z dziedzictwa tradycji regionu, jego wartości i przekonań, a także z bogactwa jego języka, wreszcie z jego relacji społecznych i zachowań (7).

Kapitał symboliczny to zdolność regionu do zmobilizowania energii koniecznej do zapewnienia właściwego rozwoju regionu, a także jego potencjał do stworzenia wizerunku-emblematu, do którego mogą się odnieść przedsiębiorstwa działające w regionie.

Kapitał psychospołeczny opiera się zasadniczo na pojęciu zaufania, na przekonaniu o istnieniu wspólnoty, która ma potencjał rozwojowy i wreszcie na świadomości, że istnieje możliwość zorganizowania współpracy z grupami i stowarzyszeniami.

Kapitał poznawczy to zbiorowe know-how, którego nie należy mylić z kapitałem ludzkim jednostek. Kapitał poznawczy ugruntowuje się w organizacjach stanowiących infrastrukturę wiedzy: w uczelniach wyższych, ośrodkach badawczych, organizacjach kulturalnych i zawodowych, w przedsiębiorstwach oraz organach odpowiedzialnych za rozwijanie dialogu społecznego (8).

2.4   Prognozowanie (ang. foresight )  (9) : przyszłość jako konstrukcja społeczna

Przyszłość należy zbudować. To jednostki ją budują poprzez swe dobrowolne działania i ich — czasami — nieoczekiwane konsekwencje. Zatem nie chodzi tu jedynie o jej przepowiedzenie, lecz o jej zbudowanie w sferze społecznej. Systematyczna refleksja na temat prawdopodobnych czy też możliwych wydarzeń może przyczynić się do budowania przyszłości. Jako obszar badań systematyczna analiza przyszłości to instrument, poprzez który podejmuje się próbę stworzenia bliższego naszym pragnieniom jutra. Celem prognozowania nie jest zatem przepowiedzenie przyszłości, lecz wyobrażenie sobie przyszłości innej niż teraźniejszość, która jest możliwa dzięki takim czynnikom, jak zmiana technologii, stylu życia i pracy, regulacji prawnych, światowej geopolityki itp.

2.4.1

Jako wsparcie dla wytycznych określonych przez Radę Europejską w Lizbonie, Komisja stworzyła warunki do zorganizowania Europejskiej Przestrzeni Badawczej (ang. ERA) (10), której fundusze zostały włączone do szóstego programu ramowego, przy czym szczególnie uwzględniono regionalny foresight  (11). Następnie w 2001 r., w celu rozpowszechniania prognoz jako modelu wynalazczości, Komisja utworzyła dział zajmujący się perspektywicznymi studiami naukowymi i technologicznymi oraz kontaktami z IPTS (12).

2.5   Demokracja bliska obywatela

2.5.1

Pośród tendencji obserwowanych w ciągu ostatnich lat — poza zasadą pomocniczości — znaczenia nabrała koncepcja bliskości, rozumianej jako podejście kulturowe, poprzez które obywatel wyraża pragnienie udziału w decyzjach dotyczących sfery społecznej. Dzięki nowym technologiom wiedza rozpowszechnia się z szybkością i na skalę, które wcześniej były nie do pomyślenia.

3.   Uzasadnienie

3.1

Na początku trzeciego tysiąclecia Unia Europejska stoi w obliczu głębokich przemian strukturalnych, które zrewolucjonizowały na przestrzeni niewielu lat klimat globalny, w którym funkcjonuje i konkuruje gospodarka europejska. Wśród tych zmian należy w szczególności odnotować następujące:

siła robocza na wolnym rynku podwoiła się wraz z wejściem ponad 2 mld osób do obszaru gospodarki rynkowej regulowanego przez WTO,

rewolucja gospodarcza wywołana przez globalizację zmodyfikowała ugruntowane modele gospodarcze, zmieniając jednocześnie równowagę między popytem a podażą,

pojawili się nowi, zgrupowani między sobą konkurenci gospodarczy, którzy dołączyli do tradycyjnych podmiotów rynkowych,

przedsiębiorstwo jest coraz częściej postrzegane jako podmiot zintegrowany z systemem, który gwarantuje zintegrowane sieci wiedzy,

sukces przedsiębiorstwa zaczyna coraz bardziej zależeć od nowej formy publicznego zarządzania terytorialnego, które musi odbywać się w oparciu o wspólną wizję strategiczną,

nowe formy zarządzania publicznego i prywatnego na szczeblu lokalnym i regionalnym współistnieją z otoczeniem globalnym, w którym występują duże nierówności demograficzne i gospodarcze,

nowy, zliberalizowany rynek globalny gwałtownie zdominowały agresywne strategie penetracji gospodarczej i handlowej, zasadniczo ukierunkowane na rozpoznanie słabych punktów rynków zagranicznych w celu osiągnięcia przewagi konkurencyjnej.

3.2

Sprawozdanie Aha (13) podkreśliło potrzebę nowych modeli zarządzania w celu stworzenia konkurencyjnej Europy, świadomej wyzwań stojących przed systemem, powstałych w wyniku przemian strukturalnych.

3.2.1

Przyjęcie tego nowego modelu zarządzania zależy od:

wyraźniej zmiany w celu konkretnego urzeczywistnienia zjednoczonego rynku europejskiego, wsparcia innowacji, wprowadzenia na rynek nowych produktów i usług w konfrontacji z fragmentaryzacją stanowiącą główną przeszkodę dla inwestycji, przedsiębiorstw i zatrudnienia,

przeglądu programów mobilności pracowników w UE, co powinno obejmować kanały wzajemnej wymiany i mobilności między nauką, przemysłem i rządem oraz pomiędzy różnymi krajami, jak również nowe instrumenty dialogu, tak by promować europejski model społeczny oparty na wiedzy i sprzyjać powstawaniu nowych generacji okręgów wiedzy, nowych parków technologicznych i przemysłowych, biegunów doskonałości, platform technologicznych oraz klastrów,

nowej wspólnej wizji strategicznej obejmującej partycypacyjne instrumenty prognozowania foresight, tak by stawić czoła wewnętrznym wyzwaniom społecznym i zewnętrznym wyzwaniom gospodarczym oraz zniwelować rozbieżności między koncepcjami politycznymi a praktyczną potrzebą uczestnictwa wszystkich regionów pragnących stać się częścią gospodarki opartej na wiedzy,

rozwinięcia w regionach funkcji „podmiotu integrującego rozwój” (14), charakteryzującego się wysokim stopniem profesjonalizmu,

wsparcia dla Europejskiego Instytutu Technologii (15) celem przeciwdziałania zjawisku drenażu mózgów i przyciągnięcia naukowców z innych części świata, by dać impuls do rozwoju badań i innowacji w Unii Europejskiej,

intensywnego, europejskiego wsparcia na rzecz przekwalifikowania zawodowego i rozwoju przydatnych profili interdyscyplinarnych.

3.3

Badania i rozwój, projektowanie, systemy produkcyjne, systemy logistyczne (16), marketing i usługi dla klientów są coraz bardziej zintegrowanymi i współdziałającymi elementami, które funkcjonują jako jedna całość, łącząc klientów z autorami nowych produktów.

3.4

Nowa struktura przedsiębiorstw w coraz mniejszym stopniu zależy od dostępności wyposażenia materialnego, a coraz bardziej od posiadania dóbr niematerialnych. Potrzebny jej jest „region wyposażony”, posiadający struktury zarządzania terytorialnego potrafiące podtrzymać zdolność do produkowania towarów i świadczenia usług oraz ich dystrybucji, oraz do zagwarantowania jak najlepszej obsługi posprzedażnej.

3.5

Rozwój wyraźnej tożsamości lokalnej lub regionalnej, manifestującej się w kapitale społecznym, okazuje się mieć fundamentalne znaczenie nie tylko dlatego, że dąży się do uniknięcia ryzyka delokalizacji, ale także ze względu na fakt, że w przypadku nowych przedsięwzięć wymaga się pewnej specyfiki i wysokiej jakości usług w danym regionie. Normy te można spełnić jedynie dzięki dobrze przygotowanym i świadomym pracownikom.

3.6

Świadomość tożsamości regionalnej i lokalnej wśród obywateli, decydentów politycznych oraz partnerów społecznych pozwala na przyjęcie zintegrowanego podejścia do rozwoju zrównoważonego pod względem ekologicznym i społecznym, co stanowi dodatkowy czynnik przyciągający nowe inwestycje.

3.7

Tożsamość lokalna bądź regionalna jako jakość stanowi połączenie przynależności do całokształtu wspólnych wartości, uznania tych wartości oraz zdolności uczuciowego utożsamiania się z nimi w kontekście wspólnej wizji przyszłości. Promowanie tożsamości lokalnej i regionalnej odbywa się w oparciu o:

partycypacyjne i przejrzyste modele zarządzania wdrażane w oparciu o podział kompetencji między poszczególne podmioty i różne ośrodki decyzyjne, publiczne i prywatne; o działania rozwijające zdolności w celu zagwarantowania optymalnej struktury organizacyjnej, zarządczej i operacyjnej, jak również o zrównoważone wykorzystanie zasobów lokalnych i regionalnych, w tym transportu, usług służby zdrowia, zasobów fizycznych, infrastruktury i usług w dziedzinie technologii informacyjnych i komunikacyjnych (ICT),

zbudowanie atrakcyjnego wizerunku regionu,

analizy SWOT (17),

prognozowanie foresight w oparciu o współuczestnictwo w celu poznania wspólnych wizji i doświadczeń,

pracę w sieci i wymianę najlepszych wzorców między regionami,

analizy porównawcze typu benchmarking w celu zagwarantowania porównywalnych korzyści terytorialnych.

4.   Zintegrowane podejście terytorialne i systemy prognozowania (foresight) dla innowacji i badań w regionach

4.1   Zintegrowane podejście terytorialne a lokalne zasoby ludzkie

4.1.1

W regionie występują różne obszary działań priorytetowych dla optymalnego wykorzystania bogactwa zasobów ludzkich:

wspólna, powszechnie dzielona, strategiczna wizja (foresight) możliwości rozwojowych regionu pod względem technologii i innowacji w perspektywie średnio- i długoterminowej,

zorganizowany dialog społeczny na szczeblu lokalnym i regionalnym — w tym względzie istniejące wymogi prawne w zakresie informacji i konsultacji powinny być w pełni respektowane (18),

kształcenie prowadzone w ramach wysokiej jakości struktur ukierunkowanych na wyposażenie pracowników w trwałe umiejętności zgodnie z profilami zawodowymi potrzebnymi ze względu na nowe perspektywy rozwoju regionalnego w kontekście globalnej konkurencji,

wykorzystanie licznych instrumentów społecznych, przewidzianych dla pracowników dotkniętych nagłymi przemianami rynkowymi, wykluczającymi je z możliwości rozwoju, bądź upadkiem regionów w strefach kryzysu,

polityka ukierunkowana na integrację społeczną i poszanowanie mniejszości etnicznych,

inteligentne i odpowiedzialne zarządzanie elastycznością zatrudnienia, aby stworzyć większe możliwości osiągnięć zawodowych (ang. flexisecurity  (19)),

pełne zaangażowanie obywateli.

4.2   Zintegrowane podejście terytorialne a rozwój nowej, wzmocnionej przedsiębiorczości

4.2.1

Zintegrowane podejście terytorialne może pobudzić i wesprzeć zakładanie oraz rozwój przedsiębiorstw, szczególnie MŚP, poprzez stworzenie otoczenia, które byłoby korzystne pod względem:

zmniejszenia obciążeń administracyjnych oraz wyeliminowania przeszkód biurokratycznych w zakładaniu i rozwijaniu przedsiębiorstw (również pod względem ich wielkości),

struktur nauczania, kształcenia zawodowego, praktyki zawodowej, kształcenia przez całe aktywne życie, które byłyby zarządzane przez partnerów społecznych za pośrednictwem dwustronnych organów, w oparciu o projekty ukierunkowane na przyszłość,

zintegrowanych sieci między uczelniami wyższymi, przedsiębiorstwami i ośrodkami badawczymi, wraz z ujednoliconymi planami pracy, metodami działania i strukturami, które byłyby ukierunkowane na transfer technologii,

tworzenia oraz ożywienia nowych okręgów przemysłowych i technologicznych opartych na wiedzy, oraz zintegrowanych platform przemysłowych, w których podmioty z sektora technologicznego rozwijają się w celu wchłonięcia nowych ośrodków kształcenia i badań stosowanych oraz, wychodząc poza koncepcję przynależności terytorialnej, opracowują systemy produkcji i dystrybucji skupiające się na wspólnych wartościach i strategiach wspólnot uczenia się (ang. learning communities),

tworzenia, m.in. poprzez agencje rozwoju regionalnego, sieci parków przemysłowych i technologicznych, w celu rozwinięcia dobrze wyposażonych obszarów terytorialnych, posiadających dostęp do usług pomagających rozwinąć nowe przedsiębiorstwa,

ulepszenia dostępu do źródeł finansowania i kredytowania, m.in. poprzez wdrażanie na całym terytorium UE mechanizmów takich jak inicjatywa JEREMIE (Joint European Resources for Micro-to-Medium Enterprises) dla małych i mikroprzedsiębiorstw,

rozwoju i rozpowszechniania mechanizmów społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw,

promocji i wzmocnienia systemów współpracy między partnerami społecznymi a lokalnymi podmiotami gospodarczymi i społecznymi poprzez rozwinięcie ich zdolności instytucjonalnej i potencjału dialogu społecznego,

modernizacji lokalnego systemu cyfrowego w zakresie komunikacji między wszystkimi lokalnymi podmiotami politycznymi, gospodarczymi i społecznymi obecnymi w danym regionie, odpowiednimi władzami i instytucjami publicznymi oraz prywatnymi. Należałoby się tutaj skupić w szczególności na takich instrumentach, jak e-rząd, e-biznes, e-handel, telepraca oraz szerokopasmowe sieci komunikacyjne o dużym potencjale, np. sieć do przekazywania danych GEANT (20) czy system GRID (21),

wzmocnienia wartości wspieranych przez program JESSICA, który jest ukierunkowany na integrację peryferyjnych obszarów miejskich,

zapewnienia bezpieczeństwa pod względem fizycznym, gospodarczym i społecznym dla obywateli, przedsiębiorstw i świata pracy,

zrównoważenia zintegrowanego podejścia terytorialnego w zakresie regionalnej i lokalnej polityki przemysłowej poprzez optymalizację ochrony środowiska w okresie przemian gospodarczych i przemysłowych.

4.3   Zintegrowane podejście terytorialne, CIP, siódmy program ramowy oraz spójność z innymi politykami wspólnotowymi

W 2005 r. szefowie państw i rządów dali kolejny impuls polityczny odnowionej strategii lizbońskiej, szczególnie poprzez zaakcentowanie sposobu, w jaki europejskie wartości mogą inspirować modernizację gospodarki i społeczeństwa w zglobalizowanym świecie.

4.3.1

Rada Europejska na posiedzeniu w marcu 2006 r. wskazała priorytety, do których należy dążyć w kontekście odnowionego partnerstwa na rzecz wzrostu i zatrudnienia:

zwiększenie inwestycji w wiedzę i innowację,

uwolnienie potencjału przedsiębiorstw, szczególnie potencjału MŚP,

zwiększenie nowych możliwości trwałego zatrudnienia dla grup priorytetowych, a zwłaszcza ludzi młodych (22), kobiet, starszych pracowników, niepełnosprawnych, legalnych imigrantów oraz mniejszości.

4.4

W szczególności program CIP na rzecz innowacji i przedsiębiorczości zbiera w spójne ramy wiele działań mających na celu rozwiązanie problemów o kluczowym znaczeniu dla konkurencyjności i innowacyjności struktury gospodarczej i społecznej UE, oraz ukierunkowuje rozwój na innowacyjne środki i produktywne inicjatywy, które chronią środowisko naturalne oraz są efektywne i społecznie akceptowalne z punktu widzenia wykorzystania zasobów.

4.5

Program szczegółowy „Możliwości” w ramach siódmego programu ramowego ma na celu wzmocnienie potencjału badawczo-innowacyjnego, w szczególności poprzez:

wyjście naprzeciw wymaganiom MŚP, które mają potrzebę zlecania badań na zewnątrz w drodze outsourcingu,

wsparcie transnarodowych sieci skupiających regiony oparte na wiedzy, by ułatwić powstawanie klastrów, metaokręgów oraz parków technologicznych i przemysłowych łączących uczelnie wyższe, ośrodki badawcze, przedsiębiorstwa i władze regionalne,

uwolnienie potencjału w dziedzinie badań i innowacji w „regionach konwergencji” oraz na najbardziej oddalonych obszarach UE, w połączeniu z wykorzystaniem funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności.

4.5.1

Niemniej optymalizacja udziału MŚP w działalności badawczo-innowacyjnej powinna następować również poprzez inne programy szczegółowe w ramach siódmego programu ramowego (np. programy „Współpraca”, „Pomysły” i „Ludzie”).

4.5.2

Istotną cechą wspólną wszystkich programów jest także obowiązek promocji wykorzystania wyników badań, co odbywa się przede wszystkim na szczeblu lokalnym i regionalnym. W związku z tym Komitet uważa, że niezbędny jest wysoki stopień koordynacji, spójności i synergii z działaniami Wspólnoty w ramach polityki regionalnej i spójności, jak również z innymi instrumentami wspólnotowymi w zakresie wspierania współpracy terytorialnej, edukacji i szkoleń.

4.5.3

Ponadto istnieje potrzeba koordynacji wcześniej opisanych działań z kierunkami polityki regionalnej, których punktem odniesienia są zreformowane europejskie fundusze strukturalne.

4.6

Tego rodzaju inicjatywy wymagają nie tylko wysokiego stopnia koordynacji, by mogła powstać synergia i by nie dochodziło do dublowania się oraz braku spójności, ale przede wszystkim — aby takie inicjatywy mogły się przyjąć w regionie — konieczne jest w ich przypadku zapewnienie:

podatnego na ich wdrożenie otoczenia, dysponującego odpowiednim wyposażeniem, zdolnego uruchomić synergie z odpowiednimi programami regionalnymi i lokalnymi oraz rozwinąć międzynarodowe sieci partnerów badawczych w celu spełnienia kryteriów transnarodowej współpracy przy projektach europejskich, a także w celu przełożenia wyników badań na rzeczywisty wzrost konkurencyjności i zatrudnienia, ukierunkowanego na bieżące procesy przemian w przemyśle poprzez terytorialne trwałe sieci współdziałania między uczelniami wyższymi, przemysłem i ośrodkami badawczymi,

zaawansowanych struktur edukacji i szkolenia, których celem będzie przedstawienie funkcjonalnych rozwiązań wobec wymagań związanych z rozwojem gospodarczo-przemysłowym opartym na wiedzy; takie struktury powinny opierać się na programach kształcenia nakierowanych na nowe modele technologii, produkcji, dystrybucji i konsumpcji, a także na systemach kształcenia przez całe życie będących w stanie antycypować rozwiązania w odpowiedzi na przemiany w przemyśle i na rynku,

działań rozwijających zdolności organizacyjne instytucji i stowarzyszeń, a także inicjatyw w zakresie dialogu społecznego, które umożliwiają skuteczne zarządzanie projektami oraz optymalizację działalności badawczej i transferu technologii; działania te powinny wpisywać się we wspólne podejście wszystkich podmiotów gospodarczych i społecznych bezpośrednio obecnych w realiach danego regionu, i być ukierunkowane na tworzenie nowych możliwości dla zasobów ludzkich w zakresie przedsiębiorczości i szkoleń, nowoczesnych kwalifikacji oraz nowych profili zawodowych,

zintegrowanej polityki terytorialnej, która będzie w stanie odpowiednio wykorzystać potencjał rozwojowy na poziomie lokalnym i która zwiększy zdolności przystosowawcze i antycypowania innowacji w celu osiągnięcia korzyści z nowych przepływów dóbr i usług, z zasobów ludzkich i kapitału wygenerowanego przez globalizację,

dialogu społecznego ugruntowanego na poziomie regionalnym i lokalnym, jako kluczowego elementu zapewniającego optymalizację korzyści płynących z antycypowania przemian przemysłowych i rynkowych, a także z tendencji panujących w dziedzinie szkoleń i kształcenia zasobów ludzkich; dialogu mogącego również zapewnić nowy rodzaj zabezpieczenia dla ścieżki zawodowej oraz umożliwiającego stworzenie bardziej elastycznej organizacji struktury produkcji, dystrybucji i usług.

4.6.1

Zdaniem Komitetu zarówno siódmy program ramowy na rzecz badań, rozwoju technologicznego i demonstracji, jak i nowy CIP, na których temat Komitet miał już okazję się wypowiedzieć, reprezentują wciąż nadmiernie odgórne podejście i nie pozwalają jeszcze — co byłoby pożądane — na osiągnięcie odpowiedniego poziomu integracji oraz koniecznego, odpowiedzialnego udziału podmiotów publicznych i prywatnych w rozwoju na szczeblu lokalnym i regionalnym. Zgodnie z tym podejściem podmiotom lokalnym faktycznie nie przyznaje się należnej im roli w zakresie współodpowiedzialności za sprawowanie rządów w Europie.

4.6.2

Unia Europejska powinna zachęcić, również poprzez wspomniane dwa instrumenty, do tego nowego typu partnerstwa na szczeblu lokalnym z władzami, podmiotami gospodarczymi i — szczególnie — z partnerami społecznymi, promując nową generację „paktów terytorialnych na rzecz rozwoju w zglobalizowanym świecie” (23). W paktach tych powinni uczestniczyć wszyscy interesariusze rozwoju gospodarczego i rozwoju zatrudnienia, tak by w odpowiedni sposób stawić czoła wyzwaniom rynku i konkurencyjności, wychodząc poza lokalny sposób myślenia, który staje się coraz bardziej niebezpiecznym ograniczeniem w świecie powiązanych ze sobą realiów.

4.7   Zintegrowane podejście terytorialne, zarządzanie partycypacyjne, partnerzy społeczni i społeczeństwo obywatelskie

4.7.1

Spora część działań na rzecz zrównoważonej konkurencyjności leży w kompetencji szczebla lokalnego i regionalnego, a dla działań tych priorytetowe znaczenie zaczynają mieć systemy zarządzania i współpracy między różnymi samorządami lokalnymi i regionalnymi, różnymi władzami, instytucjami, partnerami społecznymi, przedsiębiorstwami, podmiotami społecznymi i gospodarczymi społeczeństwa obywatelskiego, które ze sobą współdziałają w regionie.

4.7.2

W odniesieniu do koncepcji zarządzania, odnieść należy się do wcześniej wyrażonych uwag Komitetu w tej sprawie, mianowicie: „Zainteresowane podmioty prywatne powinny działać i brać na siebie odpowiedzialność poprzez prawdziwy współudział. Dialog społeczny i obywatelski to ważne narzędzia promowania polityk dotyczących kształcenia przez całe życie, innowacji i technologii” (24).

4.7.3

W odniesieniu do rozwoju dialogu społecznego „Komitet podziela stanowisko Komisji, że partnerzy społeczni, dzięki ich znajomości branż, mogą pełnić funkcję ostrzegawczą”.

4.7.4

Zdaniem Komitetu należy wprowadzić w życie sprawne, proaktywne, reaktywne i oparte na uczestnictwie systemy inżynierii społecznej i decyzyjnej, dzięki którym można zachować wysoki poziom jakościowy demokracji politycznej, gospodarczej i społecznej bez obciążania i spowolniania rozwoju działań i inicjatyw.

4.7.5

Rozwój wspólnej średnio- i długoterminowej wizji staje się niezbędny, tak samo jak określenie i podział odpowiedzialności za wspólne cele średnioterminowe oraz stosowanie na szczeblu regionalnym takich nowoczesnych i wypróbowanych instrumentów, jak instrumenty foresight .

4.8

Zintegrowane podejście terytorialne a strategia zarządzania na rzecz rozwoju społecznie odpowiedzialnego regionu

4.8.1

W obecnych warunkach, w których panuje otwartość na światową konkurencję, strategia zarządzania społecznie odpowiedzialnym rozwojem terytorialnym musi zapewniać trwałą dynamikę rozwoju gospodarczego i stałe dążenie do wysokiej jakości pod względem społecznym. Taka strategia powinna szczególnie obejmować:

stałe podnoszenie jakości oraz potencjału poznawczego i innowacyjnego w zakresie regionalnego i lokalnego systemu produkcyjnego poprzez systematyczne przeprowadzanie analiz i wspólne prognozowanie rozwoju społecznego, gospodarczego i technologicznego,

rozwój globalnych sieci odniesienia dla sektora publicznego i prywatnego, które zapewniałyby stałą, obustronną interakcję z rynkiem globalnym,

duży stopień zrównoważenia rozwoju produkcji i konsumpcji z punktu widzenia ochrony środowiska i pod względem społecznym,

skuteczne i skonsolidowane procesy tworzenia, rozpowszechniania i obiegu wiedzy, informacji i stałego kształcenia podmiotów w dziedzinie technologii, użytkowników i konsumentów końcowych,

sporządzanie „społecznych bilansów terytorialnych”, dzięki którym można by mierzyć, monitorować i oceniać dynamikę korzystną z punktu widzenia realizacji na szczeblu europejskim celów jakościowych i ilościowych w oparciu o wspólne normy i metody.

Bruksela, 13 września 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Patrz: konkluzje Rady Europejskiej z posiedzenia w dn. 23-24 marca 2006 r., pkt. 4

(2)  Patrz: Pacte Industrial de la Regio Metropolitana de Barcelona ( http://www.pacteind.org/eng/activities/), w którym stwierdza się, że „konkurencyjność regionu leży od jakości przedsiębiorstw i ich pracowników”.

(3)  Patrz: wytyczne Komisji Europejskiej dla polityki spójności: „Aktywne partnerstwo horyzontalne” (partnerzy społeczni, zorganizowane społeczeństwo obywatelskie, administracja); „Skuteczne partnerstwo wertykalne” (Komisja Europejska, rządy krajowe, władze lokalne i regionalne) — patrz: rozporządzenie WE/1260/1999 z 21.6.1999 oraz COM(2002)598 wersja ostateczna z 7.11.2002

(4)  Patrz: „Demokracja bliska obywatelowi”

(5)  Regional Innovation SystemThe role in a globalised world („Regionalny system innowacji — rola zarządzania w zglobalizowanym świecie”) pod redakcją P. Cooke'a, 1998 r.

(6)  Pojęcie to leży u podstaw nowego programu JESSICA, zapoczątkowanego przez DG ds. Polityki Regionalnej, finansowanego przez EBI i ukierunkowanego — w szczególności — na rewitalizację obszarów miejskich, gdzie występuje największa degradacja.

(7)  W znaczeniu antropologicznym kulturę tworzą „zachowania nabywane i przekazywane poprzez symbole, znaki, działania i owoce intelektu” (Alberoni: „Konsumpcja i społeczeństwo”).

(8)  Learning to innowate („Nauka innowacji”) pod redakcją F. Alburquerque'a; seminarium OECD, 30.9-1.10.1999, Malaga, Hiszpania

(9)  Definicja foresight: systematyczny i partycypacyjny proces, który wiąże się z zestawieniem informacji i tworzeniem wizji przyszłości w średnio- i długofalowej perspektywie, a którego celem jest ukierunkowanie decyzji oraz zmobilizowanie środków służących realizacji wspólnych działań.

(10)  COM(2002) 565 wersja ostateczna z 16.10.2002

(11)  http://www.cordis.lu/rtd2002/foresight/main.htm

http://www.cordis.lu/rtd2002/foresight/main.htm

http//www.regional-foresight.de/

http://prospectiva2002.jrc.es/

(12)  Instytut Perspektywicznych Studiów Technologicznych to jeden z 7 instytutów zależnych od Wspólnego Centrum Badawczego.

(13)  „Tworzenie innowacyjnej Europy”, sprawozdanie niezależnej grupy ekspertów w sprawie R&D, przewodniczący Esko Aho, styczeń 2006 r.

(14)  Podmiot integrujący rozwój to osoba przygotowana pod względem technicznym i społecznym, która — z pomocą biegunów technologicznych — jest zdolna pomóc mikro- i małym przedsiębiorstwom w procesach innowacji.

(15)  Konkluzje Rady Europejskiej z posiedzenia z dn. 15-16 czerwca 2006 r.

(16)  Patrz: „Polityka europejska dotycząca logistyki”,

(17)  SWOT — Strengths and Weaknesses, Opportunities and Threats Analysis — czyli mocne i słabe punkty oraz możliwości i zagrożenia.

(18)  Patrz: dokument z konferencji ETUC (Europejska Konfederacja Związków Zawodowych): „Restrukturyzacje Antycypowanie i towarzyszenie restrukturyzacji na rzecz rozwoju zatrudnienia — rola UE”. Komitet Wykonawczy ETUC, Bruksela, 14-15 czerwca 2005 r.

(19)  „Flexicurity — przypadek Danii”, ECO/167, sprawozdawca: Anita VIUM

(20)  GEANT — projekt opierał się na współpracy między 26 krajowymi sieciami badawczymi i edukacyjnymi, reprezentującymi 30 krajów z całej Europy, Komisję Europejską i DANTE (Delivery of Advanced Network Technology to Europe). Jego głównym celem była budowa sieci GEANT- wielogigabitowej ogólnoeuropejskiej sieci komunikacji danych, przeznaczonej specjalnie do użytku w badaniach i edukacji.

(21)  GRID — system integrujący i koordynujący zasoby oraz użytkowników przebywających w różnych domenach kontroli, np. komputer biurkowy użytkownika z centralnym systemem komputerowym, różne działy administracyjne tej samej firmy lub różne firmy. System ten zajmuje się kwestiami bezpieczeństwa, polityki, płatności, członkostwa itp., które pojawiają się w tym kontekście.

(22)  Patrz: np. „Pakt na rzecz ludzi młodych” opracowany przez rząd francuski

(23)  Patrz: Pacte Industrial de la Regio Metropolitana de Barcelona ( http://www.pacteind.org/eng/activities/), w którym stwierdza się, że „konkurencyjność regionu leży od jakości przedsiębiorstw i ich pracowników”.

(24)  Patrz: „W kierunku europejskiego społeczeństwa opartego na wiedzy — udział zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w realizacji strategii lizbońskiej” (opinia rozpoznawcza). Sprawozdawcy: Jan OLSSON, współsprawozdawcy: Eva BELABED i Joost VAN IERSEL


23.12.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/20


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie „Wkład wspieranego przez technologie informatyczne kształcenia przez całe życie w konkurencyjność Europy, przemiany w przemyśle oraz rozwój kapitału społecznego”

(2006/C 318/03)

Dnia 19 stycznia 2006 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, działając na podstawie art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, postanowił opracować opinię w sprawie: „Wkład wspieranego przez technologie informatyczne kształcenia przez całe życie w konkurencyjność Europy, przemiany w przemyśle oraz rozwój kapitału społecznego”.

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię dnia 31 sierpnia 2006 r. Sprawozdawcą był Marian KRZAKLEWSKI. Współsprawozdawcą był András SZÜCS.

Na 429. sesji plenarnej w dniach 13-14 września 2005 r. (posiedzenie z dnia 13 września) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 181 do 6, przy 11 osobach wstrzymujących się od głosu, przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Europejski Komitet Ekonomiczno Społeczny wyraża przekonanie, że zastosowanie środków elektronicznych w nauczaniu i szkoleniach (e-learning) (1) powinno wspomóc Unię Europejską w realizacji działań zmierzających do zwiększenia efektywności i jakości kształcenia, w tym także umożliwienia prowadzenia edukacji i szkoleń w miejscu pracy. Dzięki temu, między innymi, ulegną obniżeniu koszty szkolenia pracowników, co zdecydowanie poprawi konkurencyjność przedsiębiorstw, szczególnie małych i średnich.

1.2

Komitet uważa, że wspierane przez technologie informacyjno-komunikacyjne (Information and Communication Technologies — ICT), kształcenie i szkolenia są jeszcze niespójne w UE. Jest to spowodowane różnorodnością językową i kulturową oraz niewystarczającą dojrzałością odpowiednich rynków.

1.2.1

Aby to zmienić, należy zwiększyć otwartość instytucji w całym obszarze edukacji, włącznie z kształceniem ustawicznym (LL — lifelong learning) (2), tak aby faktycznie wdrażano nowe formy kształcenia i coraz powszechniej je stosowano, wspierając integrację wiedzy i praktyki w celu uzyskania synergii z planowanym rozwojem technologicznym i gospodarczym.

1.2.2

Komitet uważa, że Komisja Europejska jest najbardziej odpowiednia do tego, by wyznaczać w tym kontekście nowy kierunek. Kwestia komunikacji i koordynacji ma zatem szczególne znaczenie dla służb Komisji, zwłaszcza w dziedzinie edukacji i społeczeństwa informacyjnego.

1.2.3

Nadszedł czas, by włączyć naukę przy użyciu środków elektronicznych do głównego nurtu zdobywania wiedzy i uznać konsolidację profesjonalnej wiedzy w tym obszarze, co otworzy drogę do wypracowania spójnego podejścia i pomoże w prezentacji otrzymanej wartości dodanej.

1.3

EKES jest przekonany, że w UE potrzebny jest wzrost świadomości na temat ICT, szczególnie w odniesieniu do tego, w jaki sposób technologie te mogą być wsparciem dla szkoleń w dziedzinie przemysłu i nauki przez całe życie, włączając w to:

kształcenie w znacznej mierze w miejscu pracy, ukierunkowane na rozwiązywanie bieżących problemów w danym kontekście,

metody i podejścia uznające wcześniejsze osiągnięcia w nauce, także dzięki pracy i praktyce, oraz zachęcające do czynnego angażowania się w kształcenie, zarówno indywidualne, jak i zespołowe.

1.4

EKES apeluje do instytucji Unii Europejskiej i państw członkowskich, aby wprowadzając w życie programy rozwoju związane z kreowaniem społeczeństwa informacyjnego, pamiętały o tym, że procesy te nie mogą prowadzić do jakichkolwiek form wykluczenia, a zatem nie można tworzyć żadnych społecznych, gospodarczych i regionalnych ograniczeń w dostępie do infrastruktury elektronicznej jako narzędzi uczenia się.

1.4.1

Komitet podkreśla, że kluczowym warunkiem zastosowania ICT w LL, szczególnie w obszarach wiejskich i małych miastach Wspólnoty, jest wspieranie przez UE i rządy krajów członkowskich internetowych łączy szerokopasmowych (3), pozwalających na dostęp do systemów nauki drogą elektroniczną. Sytuacja jest wyjątkowo trudna na tego typu obszarach w nowych krajach członkowskich. To jeszcze mocniej uzasadnia tezę, że nie można akceptować jakichkolwiek barier w dostępie do łączy szerokopasmowych.

1.4.2

W tym kontekście EKES zwraca się do KE, aby kwestia dostępu do łączy szerokopasmowych została uznana jako element szerszej strategii prowadzącej do nadania e-dostępowi statusu usługi użyteczności publicznej.

1.5

Komitet uważa, że w dziedzinie elektronicznej edukacji i szkoleń na odległość należy zwrócić szczególną uwagę na niebezpieczeństwo wystąpienia luki pokoleniowej, zwłaszcza że coraz więcej działań w zakresie kształcenia dorosłych przez całe życie będzie przebiegać za pośrednictwem ICT.

1.6

EKES chciałby również zwrócić uwagę na to, że e-learning należy projektować także jako rozwiązanie „przyjazne dla niewidomych”. Znane są techniczne wdrożenia w tej dziedzinie, zatem autorzy podręczników dotyczących e-learning powinni oprzeć się na zbiorze reguł przygotowanych przez organizacje, które reprezentują wspólnoty niewidomych.

1.7

EKES wyraża przekonanie, że kształcenie za pomocą ICT (e-learning) powinno być skutecznym narzędziem poprawy konkurencyjności przedsiębiorstw i zwiększania ich potencjału w działalności gospodarczej, szczególnie potencjału małych i średnich przedsiębiorstw, które mają do odegrania kluczową rolę w generowaniu wzrostu gospodarczego i tworzeniu miejsc pracy.

1.8

Komitet uważa, że rozszerzenie w UE zakresu wspierania kształcenia przez całe życie poprzez ICT będzie miało zasadniczy wpływ nie tylko na zwiększanie konkurencyjności przedsiębiorstw, ale także na wzrost kapitału społecznego osób w nich zatrudnionych, co powinno spowodować podniesienie wartości kapitału europejskich przedsiębiorstw.

1.9

EKES stwierdza, że istnieje pilna potrzeba określenia nowej roli społeczeństwa obywatelskiego i dialogu partnerów społecznych w promocji i wdrażaniu edukacji ustawicznej realizowanej za pomocą e-learning w obszarze rynków pracy UE. Przygotowanie wszystkich europejskich społeczeństw do uczenia się przez całe życie wspieranego przez ICT przyczyni się do budowy Europejskiego Obszaru Wiedzy oraz społeczeństwa opartego na wiedzy (4).

1.10

Komitet pragnie zauważyć, że włączenie ICT w proces nauczania i profesjonalna konsolidacja edukacji elektronicznej odbywa się wolniej niż oczekiwano. Dlatego należy zwrócić się do kompetentnych władz na szczeblu UE i krajowym o podjęcie środków, które znacząco zwiększyłyby zakres stosowania metod e-learningu. Mogłoby to mieć istotny wpływ na konkurencyjność i wydajność w przemyśle.

1.11

EKES apeluje do instytucji UE, aby zwróciły szczególną uwagę na potrzeby MŚP, ich sieci oraz organizacje przedstawicielskie w celu zapewnienia rzeczywistego wykorzystania przez nie ICT w szkoleniach.

1.12

Komitet uważa, że za pomocą kompleksowych programów i zachęt należy stale i systematycznie wspierać nauczycieli będących instruktorami w dziedzinie nowoczesnych technologii i metodologii (pedagogika informatyczna).

1.13

EKES chciałby podkreślić, że szczególnej uwagi Komisji Europejskiej wymaga także kwestia praw własności intelektualnej w informatycznym środowisku edukacyjnym.

1.14

W końcowej konkluzji, w ramach wniosków i zaleceń, Komitet proponuje, aby zgodnie z wprowadzonym już w UE nazewnictwem, takim jak e-Europa, e-learning, e-skills itd., wprowadzić dla wspieranego przez ICT uczenia się przez całe życie określenie e-LL (e-Lifelong Learning), i tym samym podkreślić rolę i potrzebę rozwijania i rozpowszechniania tej formy kształcenia w planie działania e-Europa i związanej z nim inicjatywie i2010.

2.   Wstęp i uzasadnienie tematyki opinii

2.1

Przedmiotem opinii jest wkład wspieranego przez technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT) kształcenia przez całe życie w konkurencyjność, przemiany w przemyśle oraz rozwój kapitału społecznego w Unii Europejskiej.

2.2

W związku z wdrażaniem strategii lizbońskiej kształcenie przez całe życie staje się jednym z najważniejszych pojęć w polityce edukacyjnej oraz w nowych programach edukacyjnych UE na lata 2007-2013 (5). Elastyczne i otwarte metody kształcenia i szkoleń z zastosowaniem ICT z pewnością odegrają kluczową rolę w rozwoju gospodarki opartej na wiedzy.

2.3

Podążając za przełomowym programem e-Europa i działaniami wprowadzającymi e-learning, które zaowocowały już obiecującymi faktami, należy rozważyć, w jaki sposób wyciągnąć korzyści z tych osiągnięć w odniesieniu do przemian w przemyśle, jak rozwinąć związane z tymi osiągnięciami możliwości oraz w jaki sposób nakreślić perspektywy na przyszłość.

3.   Uwagi ogólne

3.1

Znaczenie technologii informatycznych w procesie rozwoju zasobów ludzkich docenił Parlament Europejski i Rada UE (6), które zatwierdziły wieloletni program (2004-2006) na rzecz efektywnego wprowadzania ICT w systemach edukacji w Europie. Podstawowym celem programu jest wykorzystanie ICT do prowadzenia wysokiej jakości kształcenia i szkoleń w kontekście LL.

3.2

Kształcenie otwarte, elastyczne, na odległość, wraz z e-learningiem dominowało w ostatniej dekadzie, a obecnie jest na nowo rozpatrywane w szerszym kontekście. Wspierane przez ICT kształcenie, czyli e-learning, czynią nasze życie, uczenie się i pracę bardziej elastycznymi i uważane są za jeden z głównych środków do osiągnięcia strategicznych celów lizbońskich. Zyskują na znaczeniu kształcenie nieformalne (7) i incydentalne (8) oraz kształcenie w miejscu pracy.

3.3

W opinii EKES-u z 2004 r. pt.: „Skuteczniejsze wdrażanie strategii lizbońskiej (9) wskazano na potrzebę zbadania nowych możliwości gospodarki opartej na wiedzy oraz znaczenia zwiększonej ekspansji technologii informatycznych i procesów innowacyjnych.

3.3.1

Zwrócono także uwagę na niedociągnięcia dotyczące systemów edukacji oraz na potrzebę lepszego zintegrowania wymiaru społecznego.

3.4

Podejmowane w ostatniej dekadzie inicjatywy unijne w obszarze kształcenia wspieranego przez ICT po części dały wyjątkowe rezultaty, ale część z nich okazała się niespójna i nie przyniosła planowanych efektów ilościowych i jakościowych.

3.4.1

Stosowane początkowo modele uczenia się z użyciem nośników elektronicznych (e-learning), skoncentrowane na jednostkach, przekazujące wyłącznie określoną z góry wiedzę i niemal zupełnie pozbawione opieki dydaktycznej i wsparcia osób oceniających, po części rozczarowały tych, którzy prędko podjęli próby adaptacji do tej formy nauki.

3.4.2

Gwałtowny postęp technologiczny, wzrost presji gospodarczej oraz różne tempo rządowych działań politycznych z ostatnich kilku lat, mających służyć włączeniu ICT do edukacji i szkoleń, nie zdołały w sposób zadowalający wesprzeć skonsolidowanego rozwoju zawodowego.

3.5

W UE zakładany jest wskaźnik 12,5 % uczestnictwa osób dorosłych w wieku 25–64 lat w różnych formach LL w roku 2010, przy obecnym średnim poziomie 10 % (10). Tylko zintensyfikowanie działań w zakresie upowszechnienia edukacji i szkoleń realizowanych za pomocą ICT może doprowadzić do osiągnięcia zaplanowanych celów.

3.5.1

Z uwagi na fakt, że w perspektywie następnych pięciu lat tylko 15 % nowo tworzonych miejsc pracy będzie przeznaczonych dla osób o niskich kwalifikacjach, a 50 % będzie wymagało wysoko wykwalifikowanych pracowników, tym większe wyzwania stają przed programami edukacyjnymi i szkoleniowymi Komisji i krajów członkowskich (11).

3.6

Nową inicjatywą w UE podejmowaną w związku z Komunikatem Komisji „i2010” (12) jest inicjatywa e-Inclusion, oznaczający zarówno włączenie ICT, jak i ICT dla włączenia (13).. Polityka e-Inclusion ma na celu usunięcie barier w stosowaniu ICT i promowanie użytkowania ICT w celu zapobiegania wyłączeniu oraz poprawy wydajności gospodarczej i możliwości zatrudnieniowych.

3.6.1

W e-Inclusion ważna jest kwestia kształcenie na odległość z wykorzystaniem ICT w celu zmniejszania lub zapobiegania marginalizacji społecznej tych grup zawodowych, które mają utrudniony dostęp do szkolnych form edukacji ze względu na położenie geograficzne, sytuację socjalną lub specjalne potrzeby edukacyjne.

3.6.2

Zaletami kształcenia na odległość są: niezależność od miejsca szkolenia, możliwość dostosowania tempa nauki do indywidualnych potrzeb osób uczących się, wykorzystanie w tych procesach nowoczesnych IT, umożliwienie kształcenia się osobom z grup defaworyzowanych itp.

3.6.3

EKES w swojej niedawnej opinii (14) wezwał przedstawicieli rządów i branż do opracowania oraz wspierania działań na rzecz edukacji i szkolenia w dziedzinie ICT wśród różnych zagrożonych e-wykluczeniem grup społecznych (15).

3.6.4

Realizacja programu e-Inclusion wiąże się także z promowaniem tzw. alfabetyzmu cyfrowego (16), który stał się synonimem współczesnego społeczeństwa opartego na wiedzy. Uznanie w najbliższym czasie alfabetyzmu cyfrowego za jedną z kluczowych kompetencji w LL, między innymi w kontekście niedawnej opinii EKES-u (17), wydaje się nie tylko potrzebne, ale i oczywiste.

3.7

Ważne oddziaływanie na różne wymiary zmian przemysłowych ma popularyzowanie e-skills  (18). Termin e-skills (e-umiejętności) obejmuje umiejętności zarówno specjalistów w zakresie ICT, jak i zwykłych użytkowników ICT oraz umiejętności potrzebne w e-biznesie. Komisja w ramach promowania szerokiego programu-agendy e-skills zaproponowała niedawno szereg działań, z których wiele dotyczy przemysłu i upowszechniania e-umiejętności na rynku pracy oraz rozwijania i upowszechniania nowych e-kompetencji (19).

3.7.1

W działaniach dotyczących zarówno e-skills, jak i całokształtu spraw związanych z wprowadzaniem LL wspieranego przez ICT, kluczową rolę odgrywa partnerstwo przedstawicieli zainteresowanych stron:

związków zawodowych,

przedstawicieli przedsiębiorstw (jako użytkowników ICT), którzy zależni są od wykwalifikowanej siły roboczej,

przedstawicieli różnych przemysłów, którzy są odpowiedzialni za wdrażanie nowych technologii i są lepiej zorientowani w tym, jakie typy kwalifikacji są wymagane,

przedstawicieli przemysłu ICT,

prowadzących badania w dziedzinie ICT i osób pracujących nad rozwojem w tym obszarze,

osób prowadzących badania ilościowych i jakościowych aspektów e-skills,

twórców polityki w dziedzinie edukacji, badań, przedsiębiorstw, innowacji, społeczeństwa informacyjnego,

specjalistów od prognozowania, którzy mają szerokie spojrzenie na zmiany w społeczeństwie i interakcje między społeczeństwem i technologią.

3.8

Dla realizacji celów ujętych w strategii i2010, w tym także w projektach dotyczących e-inclusion, kluczowe znaczenie ma rozpowszechnienie szerokopasmowego dostępu do Internetu, który nie może ograniczać się wyłącznie do dużych miast, ale winien objąć skutecznie mieszkańców słabiej rozwiniętych regionów.

3.8.1

Warto zwrócić uwagę, że ok. 90 % przedsiębiorstw i gospodarstw domowych ma dostęp do łączy szerokopasmowych na obszarach miejskich wśród UE-15, a tylko 60 % na obszarach wiejskich i oddalonych — te różnice są dużo większe w nowych krajach członkowskich.

3.8.2

Szerokopasmowe łącza teleinformatyczne mają podstawowe znaczenie nie tylko dla wzrostu konkurencyjności przedsiębiorstw i rozwoju gospodarczego regionów, ale mają także istotne znaczenie dla sektora edukacji i szkoleń, szczególnie tych wykorzystujących e-learning do realizacji programów szkoleniowych.

3.9

Bardzo wskazany jest obecnie dyskurs polityczny, aby usprawnić praktykę uczenia przez całe życie przy zastosowaniu ICT i spowodować wzrost wydajności tego typu kształcenia. UE jest najbardziej powołana do tego, by nadać polityce nowy kierunek w tym właśnie kontekście.

3.9.1

Aktualne orientacje w polityce de facto przyznają pierwszeństwo wprowadzaniu ICT do instytucji edukacji formalnej, zwłaszcza szkół i uniwersytetów. W przypadku szkolenia ustawicznego oraz nieformalnego i incydentalnego kształcenia dorosłych ICT poświęca się znacznie mniej uwagi i przeznacza znacznie skromniejsze zasoby na zachęty do ich stosowania.

4.   Uwagi szczegółowe

Wkład wspieranego przez IT kształcenia przez cale życie w konkurencyjność Europy i wydajność

4.1

Podążając za treścią komunikatu Komisji z 2002 r. (20) oraz opinią EKES-u w sprawie „Kształcenie a wydajność”, można stwierdzić, że wydajność jest kluczem do wzrostu konkurencyjności przedsiębiorstw i gospodarek europejskich oraz do wzrostu gospodarczego. Poprawa wydajności zależy w dużej mierze od postępu w stosowaniu ICT przez przedsiębiorstwa i od dostosowania siły roboczej do wymogów modernizowanego przemysłu.

4.1.1

Mimo, że technologie elektroniczne, tak głośno reklamowane, nie spełniły na pierwszych etapach rozwoju pokładanych w nich nadziei, to koncentrujące się na nich sektory społeczeństwa i gospodarki rzeczywiście wykazują bezprecedensowy rozwój i wciąż mają spory potencjał.

4.1.2

W tym kontekście Komisja Europejska słusznie zauważa i docenia znaczenie nowoczesnych ICT w pobudzaniu konkurencyjności i innowacji oraz w gospodarce opartej na wiedzy, szczególnie w przypadku MŚP.

4.2

Drogą do poprawy konkurencyjności gospodarki europejskiej musi stać się edukacja zawodowa, realizowana poprzez programy i szkolenia z wykorzystaniem ICT. Stworzenie spójnych, mobilnych oraz elastycznych systemów edukacji i szkoleń dla poszukujących pracy, przygotowujących się do pracy, a także pracowników zatrudnionych w przemyśle zwiększy tempo przyrostu ich wiedzy oraz pozwoli na dokonanie istotnych przemian technologicznych i innowacji w przedsiębiorstwach produkcyjnych, co podniesie ich konkurencyjność.

4.2.1

W tym kontekście wprowadzenie LL wspieranego przez ICT wewnątrz przedsiębiorstw i w ich otoczeniu powinno zwiększyć ich konkurencyjność oraz przyczynić się do wzrostu kapitału społecznego osób w nich zatrudnionych, a tym samym wpłynąć na podniesienie wartości kapitału europejskich przedsiębiorstw.

4.3

Około 1994 r. miał miejsce odnotowany we wskaźnikach przełom we wdrażaniu i stosowaniu metod e-learningu, kiedy to podmioty przemysłowe — przede wszystkim duże korporacje — zaczęły je na szeroką skalę stosować w szkoleniach i rozwoju zasobów ludzkich. Edukacja elektroniczna osiągnęła tym samym dojrzałość, pokazując, że jest w stanie dostarczyć ujednolicone i trwałe rozwiązania, wyrastające ponad wcześniejszy etap prostych przesłań promocyjno-marketingowych. Póki co MŚP stanowią praktycznie, z wielu powodów, pokrzywdzoną grupę użytkowników e-learning — w grupie tej dostęp do elektronicznych metod szkoleniowych, a często także do ICT, pozostaje ograniczony, zaś większości osób zatrudnionych w MŚP grozi ryzyko wykluczenia z grona korzystających ze środków kształcenia ustawicznego. Rozwój szkoleń przy użyciu środków elektronicznych mógłby być bardzo ważnym czynnikiem zwiększenia konkurencyjności i wydajności MŚP. Kompetentne władze, zarówno na szczeblu UE, jak i krajowym, powinny zadbać o zwiększenie ogólnej świadomości tego faktu i wprowadzić środki promujące wykorzystywanie ICT na potrzeby szkoleń w sektorze MŚP.

Wkład wspieranego przez IT kształcenia przez cale życie w rozwój kapitału społecznego

4.4

Kapitał społeczny obejmuje zasoby umiejętności, informacji, kultury, wiedzy i kreatywności jednostek oraz związki pomiędzy ludźmi i organizacjami. Znaczenie wymienionych zasobów dla rozwoju gospodarczego i towarzyszących mu zmian przemysłowych należy w tym kontekście analizować pod względem zależności między ich powstawaniem, upowszechnianiem, wykorzystaniem oraz — na tej podstawie — tworzeniem wartości dodanej.

4.4.1

Wysoki poziom kapitału społecznego w bezpośredni sposób determinuje zdolność do wykształcenia społeczeństwa opartego na wiedzy: kreatywnego, innowacyjnego, otwartego na zmiany i zdolnego do wykształcenia trwałych więzi społecznych i ekonomicznych. Jedną z podstaw budowy takiego społeczeństwa są inwestycje w naukę, edukację i szkolenia.:

4.4.2

Kapitał społeczny jest pomnażany poprzez zdolność do współdziałania wyrażoną partnerstwem zainteresowanych stron (patrz: 3.7.1) we wszystkich programach i działaniach dotyczących kształcenia i szkoleń wspieranych przez ICT, w tym szczególnie LL.

Wkład wspieranego przez IT kształcenia przez cale życie w przemiany w przemyśle, szczególnie w odniesieniu do inwestowania w umiejętności pracowników, rozwój zasobów ludzkich i zwalczanie bezrobocia.

4.5

Kształcenie i szkolenia na odległość prowadzone przy pomocy ICT mogą umożliwić systematyczny, szybszy i tańszy transfer wiedzy, która ma istotne znaczenie szczególnie w przemyśle, gdzie stanowi ważny element kapitału ludzkiego oraz ułatwia przekazywanie wiedzy z placówek badawczych do przemysłu.

4.5.1

Dobrze wykształcona kadra, ustawicznie podnosząca swoje kwalifikacje, jest ważnym czynnikiem determinującym wartość danej firmy czy przedsiębiorstwa. To dzięki niej możliwa jest zmiana technologii produkcji, jej profilu oraz dostosowanie do wymagań rynku pracy.

4.6

Komisja Europejska podkreśla (21), że szybki rozwój technologiczny i zmieniające się warunki gospodarcze wymuszają trwałe inwestycje w rozwój zasobów ludzkich przy udziale osób prywatnych, przedsiębiorstw, partnerów społecznych i władz publicznych. Niestety, w państwach UE brakuje wyraźnej tendencji wzrostowej w publicznych wydatkach na edukację, które średnio wynoszą ok. 5 % PKB, przy czym różnice pomiędzy poszczególnymi krajami są znaczne, a niekiedy wręcz drastyczne.

4.7

Inwestowanie w rozwój zasobów ludzkich ma bezpośredni wpływ na wzrost produktywności, jak również jest atrakcyjną formą inwestowania na poziomie mikroekonomicznym oraz społecznym. Badania (22) pokazują, że każdy rok nauki zwiększa bezpośrednio wzrost gospodarczy o ok. 5 % w perspektywie krótkoterminowej i o ok. 2,5 % w perspektywie długoterminowej. Fakty te znajdują potwierdzenie również w konkluzjach Rady Europejskiej (23), która podkreśla, że inwestycje w kształcenie i szkolenie przynoszą wysokie zyski i zdecydowanie przewyższają poniesione koszty.

4.8

Szybki rozwój technologiczny powoduje, że powstają nowoczesne urządzenia produkcyjne, posiadające często oprzyrządowanie informatyczne, do których obsługi potrzebni są pracownicy z umiejętnościami użytkowników ICT. Ich natychmiastowe pozyskanie nie zawsze jest możliwe, ale dzięki stosowaniu na wielką skalę ICT w nauczaniu i szkoleniach, a w szczególności w LL, ich znalezienie na rynku pracy będzie z pewnością łatwiejsze.

4.9

Z wymienionych powyżej względów, w obliczu aktualnych przemian przemysłowych, warto podejmować intensywne działania dotyczące szybkiego wdrażania ICT w LL. Działania te powinny przyspieszyć proces zdobywania nowej wiedzy i umiejętności pracowników europejskich firm produkcyjnych i szkolących się bezrobotnych. Właśnie w szczególności bezrobotnym należy zapewnić dostęp do szkoleń w zakresie ICT wspieranych ze środków publicznych (24).

4.9.1

Motywacja do samouczenia się bezrobotnych jest niewysoka, ponieważ mają oni jeszcze zbyt mało szans, aby zastosować nabytą wiedzę. Najlepszą motywacją jest konkretna możliwość nowego zatrudnienia wynikająca z określonego wykształcenia lub przeszkolenia, w idealnej sytuacji zapewnianego przez firmę, która oferuje zatrudnienie.

4.9.2

Taka sytuacja mogłaby stworzyć sprzyjające warunki dla wdrażania LL za pomocą ICT, ale w obszarach, gdzie powinno to być szczególnie wskazane (obszary rolnicze z upadłymi przedsiębiorstwami produkcyjnymi, co stanowi typową sytuację dla nowych krajów członkowskich) nie ma wystarczającej infrastruktury.

4.9.3

Infrastruktura na tych terenach potrzebuje rządowego i unijnego wsparcia, ponieważ przedsiębiorstwa IT nie są skore do pokrywania kosztów dostępu internetowego do biednych obszarów (małych miast i wsi).

Bruksela, 13 września 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  E-learning (e-nauczanie) — wykorzystanie nowych technologii multimedialnych i Internetu do poprawy jakości nauki poprzez ułatwienie dostępu do materiałów i usług, jak również zdalnej komunikacji i współpracy.

(2)  Lifelong Learning — kształcenie przez całe życie, kształcenie ustawiczne) — termin oznaczający, że zdobywanie nowej wiedzy uznaje się obecnie za proces ciągły, który nie kończy się wraz z ukończeniem szkoły średniej lub uczelni wyższej, lecz w sposób nieprzerwany trwa przez całe życie zawodowe każdego człowieka, a nawet po jego przejściu na emeryturę. Obejmuje wszystkie etapy życia i wszystkie grupy społeczne, w dużej mierze dzięki możliwościom, jakie zapewnia nauka przy użyciu komunikacji elektronicznej (źródło www.elearningeuropa.info).

(3)  Szerokopasmowy dostęp do internetu — kanał komunikacyjny o dużej wydajności, pozwalający na szybki i łatwy dostęp do informacji oraz systemów nauki drogą elektroniczną (źródło: www.elearningeuropa.info).

(4)  Społeczeństwo oparte na wiedzy — społeczeństwo, którego zorganizowane działanie opiera się na tworzeniu, szerzeniu i wykorzystaniu wiedzy do stałego zwiększania umiejętności oraz do pełnego zaangażowania się w życie rodzinne, społeczne i zawodowe, COM(2001), 678 final.

(5)  An integrated action programme in the field of lifelong learning, COM(2004) 474 final, 14.7.2004.

(6)  Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2318/2003/WE: Program e-Learning — kształcenie za pomocą mediów elektronicznych, 5.12.2003.

(7)  Kształcenie nieformalne — odbywa się równolegle z nauką zapewnianą przez powszechne systemy edukacji i szkoleń, ale z reguły nie kończy się uzyskaniem oficjalnych certyfikatów. Kształcenie nieformalne może być organizowane w miejscu pracy albo przez grupy i organizacje obywatelskie (takie jak organizacje młodzieżowe, związki zawodowe i partie polityczne). Może przyjmować postać zajęć lub usług, które stworzono z myślą o uzupełnieniu systemów formalnych. EU Commission, SEC(2000) 1832.

(8)  Kształcenie incydentalne — kształcenie wynikające z codziennych sytuacji zaistniałych w środowisku pracy, w rodzinie, w trakcie wypoczynku. Nie jest zorganizowane ani zinstytucjonalizowane (w sensie określenia celów, czasu trwania, zasobów). Z punktu widzenia uczestnika kształcenie incydentalne ma charakter uczenia się mimowolnego (niezamierzonego). Zazwyczaj nie prowadzi do certyfikacji.

EU Commission, SEC(2000) 1832.

(9)  „Skuteczniejsze wdrażanie strategii lizbońskiej”

(10)  Modernizacja systemów edukacji i szkoleń: ważny wkład na rzecz dobrobytu i spójności społecznej w Europie, COM (2005) 549 końcowy z 30.11.2005

(11)  Konkluzje Rady ds. edukacji, młodzieży i kultury z dnia 21.2.2005.

(12)  COM(2005) 229 końcowy.

(13)  Konferencja Ministerialna ICT for an inclusive society, Ryga, 11.6.2006.

(14)  „Elektroniczna dostępność”

(15)  E-wyłączenie (ang. e-Exclusion) — wyłączenie z udziału w komunikacji elektronicznej.

(16)  Alfabetyzm cyfrowy — jedna z podstawowych umiejętności potrzebnych do tego, by aktywnie uczestniczyć w społeczeństwie informacyjnym oraz nowej kulturze medialnej. Oznacza nabywanie umiejętności i zdolności związanych z nowymi technologiami, coraz częściej niezbędnymi w codziennym życiu; „Program e-Learningkształcenie za pomocą mediów elektronicznych”, 5.12.2003.

(17)  „Kluczowe kompetencje w uczeniu się przez całe życie”, maj 2006.

(18)  Raport RAND Europe „The Supply and Demand of E-skills in Europe”, wrzesień 2005.

(19)  E-kompetencje — osobiste dyspozycje w zakresie wiedzy dotyczącej ICT oraz umiejętności i postawy odnoszące się do stosowania ICT, pozwalające realizować zadania zawodowe na odpowiednim poziomie.

(20)  COM(2002) 262 końcowy.

(21)  Komunikat Komisji „Skuteczne inwestowanie w edukację i szkolenie: imperatyw dla Europy” COM (2002) 779 z 10.1.2003 (dok. 5269/03).

(22)  De la Fuente i Ciccone: „Kapitał ludzki w gospodarce globalnej i opartej na wiedzy”. Raport końcowy dla Dyrekcji Generalnej ds. Zatrudnienia i Spraw Socjalnych, Komisja Europejska 2002.

(23)  Konkluzje prezydencji, Rada Europejska 23-24 marca 2006 r. (dok. 7775/06).

(24)  „i2010 — Europejskie społeczeństwo informacyjne na rzecz wzrostu i zatrudnienia”.


23.12.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/26


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Usługi a europejski przemysł wytwórczy: interakcje i wpływ na zatrudnienie, konkurencyjność i wydajność”

(2006/C 318/04)

Dnia 19 stycznia 2006 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, działając na podstawie art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, postanowił opracować opinię w sprawie: „Usługi a europejski przemysł wytwórczy: interakcje i wpływ na zatrudnienie, konkurencyjność i wydajność”.

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 31 sierpnia 2006 r. Sprawozdawcą był Edwin CALLEJA, współsprawozdawcą — Gerhard ROHDE.

Na 429. sesji plenarnej w dniach 13-14 września 2006 r. (posiedzenie z 13 września 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 183 do 3 — 4 osoby wstrzymały się od głosu — przyjął następującą opinię:

Wnioski i zalecenia

W niniejszej opinii popiera się, co następuje:

Ogólne stanowisko

Należy uznać znaczenie usług biznesowych w odniesieniu do poziomu wzrostu, konkurencyjności oraz zatrudnienia w europejskim przemyśle wytwórczym i sektorze usług. Konieczne jest promowanie konkurencyjnych usług biznesowych poprzez spójne działania na szczeblu europejskim. Opracowany w ramach forum nt. usług okołobiznesowych (BRSF — Business-Related Service Forum) projekt planu działań z 2005 r. stanowi dobrą podstawę do dalszych dyskusji.

Cele polityczne i dalsze działania

Trzeba wspierać pozytywne oddziaływanie usług biznesowych na rozwój publicznego i prywatnego sektora produkcji i usług. Tego rodzaju wsparcie może przybierać różne formy. Komitet zdecydowanie zaleca następujące działania na szczeblu UE:

bezpośrednie i uzupełniające działania zmierzające do zakończenia tworzenia rynku wewnętrznego dla usług biznesowych, szczególnie poprzez usunięcie przeszkód zakłócających działanie tego sektora (barier utrudniających integrację rynku i mobilność pracowników oraz hamujących wzrost);

pilne uznanie faktu, że usługi biznesowe stanowią integralną część każdej polityki przemysłowej; Komisja Europejska powinna wziąć to pod uwagę i podjąć działania w celu rozszerzenia europejskiej polityki przemysłowej poprzez włączenie do niej usług biznesowych;

utworzenie Europejskiego Obserwatorium Usług Biznesowych (European Business Services Observatory) w celu gromadzenia informacji, krzewienia badań, stymulowania debaty i formułowania zaleceń dotyczących wdrażania polityki oraz monitorowania ich realizacji;

wzmocnienie dialogu społecznego w celu monitorowania i oceny zmian w warunkach pracy i możliwości zatrudnienia wynikających z przemian strukturalnych związanych z nową gospodarką usług biznesowych.

W szerszym aspekcie należy przedsięwziąć dalsze środki na poziomie rynkowym, które byłyby wspierane przez administrację publiczną, takie jak:

promowanie usług biznesowych jako sposobu na poprawę wyników przedsiębiorstw i przemysłu oraz osiągnięcia przewagi konkurencyjnej wobec krajów o niskim poziomie kosztów i innych konkurentów na rynku światowym;

zachęcanie do bardziej powszechnego i efektywnego korzystania z usług biznesowych przez MŚP;

zwiększenie zatrudnienia i poprawa warunków pracy w sektorze usług biznesowych w celu podniesienia poziomu wydajności, jakości usług i standardów życia;

ukierunkowane programy kształcenia i przekwalifikowania zawodowego w celu wzmocnienia umiejętności przystosowania zawodowego i zwiększenia szans na zatrudnienie pracowników dotkniętych zmianami strukturalnymi.

Badania i rozwój, innowacje i elektroniczne świadczenie usług

Programy B+R finansowane ze środków publicznych, zarówno na szczeblu krajowym, jak i UE, powinny w szczególny sposób koncentrować się na działaniach i projektach mających na celu zwiększenie świadczonych innowacyjnych usług biznesowych i ich wykorzystania.

Szczególną uwagę należy zwracać na projekty w zakresie usług opartych na wiedzy specjalistycznej (tzw. knowledge intensive) świadczonych dla sektora produkcji, dzięki którym powstają innowacyjne rozwiązania, wysoka wydajność i perspektywy wzrostu (np. usługi w zakresie technologii informacyjnych i komunikacyjnych — ICT oraz działalności badawczo-rozwojowej).

W gospodarce opartej na wiedzy usługi biznesowe są źródłem innowacji. Należy stymulować badania w celu dalszego rozwijania „teorii usług”, zwłaszcza wiedzy metodologicznej, która znalazłaby zastosowanie w procesach biznesowych.

Należy wzmocnić ochronę praw własności intelektualnej i inne mechanizmy ochrony poprzez ustanowienie oczekiwanego prawa patentowego, aby zachęcić przedsiębiorstwa do zwiększenia inwestycji w B+R i innowacje.

Należy uznać i wzmacniać rolę ICT w innowacji usług w celu m.in. świadczenia usług za pomocą szerokopasmowego dostępu do internetu w całej Europie, w szczególności w odniesieniu do MŚP, a jednocześnie poszukiwać rozwiązań dla kwestii związanych z bezpieczeństwem i ochroną prywatności w elektronicznych sieciach e-biznesowych. Ważną rolę odgrywa tutaj inicjatywa Komisji Europejskiej „i2010”.

Inżynieria usług i normy

Inżynieria usług stanowi nową dyscyplinę, która może służyć jako podstawa do ulepszania jakości świadczonych usług biznesowych poprzez usprawnione systematyczne planowanie. Zasadne jest, by to innowacyjne podejście zostało rozwinięte jako specjalność w dziedzinie badań i edukacji na uniwersytetach, w szkołach biznesu i innych placówkach kształcenia.

Normy mogą być użyteczne dla zapewnienia wyższej jakości usług oraz większej integracji rynków w UE. W tym celu należy bardziej promować dobrowolną normalizację usług w ogóle, a w szczególności usług biznesowych.

Zwiększanie wiedzy i możliwości zatrudnienia w europejskim sektorze usług biznesowych

Znalezienie rozwiązań w celu zwiększenia kapitału ludzkiego w UE i zatrzymania obserwowanego na coraz większą skalę zjawiska drenażu mózgów w działalności badawczej prowadzonej w UE.

Zastosowanie nowych bodźców wobec sektora prywatnego w celu zwiększenia jego udziału w działalności badawczo-rozwojowej zgodnie z celami strategii lizbońskiej.

Ulepszenie danych i informacji na temat usług biznesowych oraz usług świadczonych przez przedsiębiorstwa przemysłowe.

Zwiększenie przejrzystości rynków dostawców usług biznesowych.

Zapewnienie większych środków na podniesienie poziomu edukacji, szkoleń, e-kształcenia oraz znajomości języków obcych, co umożliwi rozwój transgranicznych usług biznesowych.

Uzasadnienie

1.   Wprowadzenie

1.1

Przedmiotem niniejszej opinii jest analiza oddziaływania usług biznesowych na zatrudnienie, konkurencyjność i wydajność europejskiego przemysłu wytwórczego oraz sposobów dalszego rozwoju sektora tych usług zgodnie z programem lizbońskim. Niniejsza opinia koncentruje się na rozwoju nowej dyscypliny, tzw. inżynierii usług, oraz na wpływie eksternalizacji (outsourcingu) usług biznesowych.

1.2

Niepokój budzą perspektywy europejskiej gospodarki oraz pytanie, jak sprosta ona nowej, silnej konkurencji ze strony gospodarek o niskich kosztach. W Europie zarówno przemysł wytwórczy, jak i sektor usług utraciły wiele miejsc pracy na korzyść innych państw posiadających komparatywną przewagę pod względem kosztów i kwalifikacji (np. na korzyść Chin w wytwórstwie i Indii w zakresie usług biznesowych). Pomimo tych zjawisk, produkcja nadal odgrywa kluczową rolę w gospodarce europejskiej. Według ostatnich danych statystycznych z 2004 r. Unia Europejska wciąż zajmuje wiodącą pozycję w eksporcie towarów. Dane za 2004 r. wskazują, że wartość eksportu wyniosła 1 200 mld USD (1).

1.3

Przemysł wytwórczy nadal uważa się za główne źródło zmian technologicznych i innowacji w UE, ale równocześnie zauważa się, że w ciągu minionej dekady nie był on w stanie zintensyfikować swojej działalności w obrębie zaawansowanych technologii i w obszarach przynoszących wyższą wartość dodaną. Wzrost związany z usługami biznesowymi, zwłaszcza poprzez korzystanie z usług opartych na wiedzy specjalistycznej (tzw. knowledge-intensive), jest dodatkową platformą dla rozwijania nowych technologii, tworzenia miejsc pracy i zdobywania kolejnych przewag komparatywnych. Usługi biznesowe są także źródłem innowacji wychodzących poza zastosowania czysto technologiczne (np. innowacyjne rozwiązania organizacyjne), dzięki którym zwiększają się aktywa niematerialne firm oraz wiedza specjalistyczna pracowników.

1.4

Ta niezwykła zmiana w konsumpcji w wysoko rozwiniętych gospodarkach w kierunku usług nie oznacza, jak się czasem zakłada, tendencji do deindustrializacji. Zjawiska te można traktować jako statystyczne odzwierciedlenie pogłębiającego się podziału pracy w rozwiniętych gospodarkach i rozpadu wcześniej zintegrowanych wertykalnych łańcuchów wartości. Wyspecjalizowani dostawcy usług oferują obecnie usługi, które wcześniej wykonywane były wewnętrznie w ramach przedsiębiorstw produkcyjnych. Powstały nowe przedsiębiorstwa usługowe, które wspierają wysiłki przemysłu europejskiego w kierunku zwiększenia efektywności i absorbowania nowych technologii, dzięki którym powstaną liczne nowe produkty o wyższej wartości dodanej.

1.5

Ostatnie badania pokazują, że rozwijający się obecnie typ gospodarki cechuje zintegrowany i komplementarny charakter usług i produkcji. Popyt na usługi jest tam, gdzie funkcjonuje silna gospodarka przemysłowa i rozwija się jako jej konsekwencja. Nie stanowią one wyłącznej alternatywy (2).

1.6

Niniejsza opinia nie zaleca szczególnego wspierania rozwoju usług kosztem zaniedbania przemysłu wytwórczego, ale zwraca uwagę na wzajemne zależności pomiędzy produkcją a sektorem usług (3). Opinia podkreśla pozytywny potencjał, dzięki któremu można ulepszać i rozwijać usługi biznesowe. Komitet wskazuje na wkład usług biznesowych w zwiększenie wydajności i konkurencyjności europejskiego sektora wytwórczego. Jednocześnie sektor usług biznesowych podnosi swoją wydajność poprzez innowacje, w tym szybką absorpcję nowych technologii, poprzez przyciąganie większej liczby wysoko wykwalifikowanych pracowników oraz poprawę warunków pracy (4).

1.7

Eksternalizacja (outsourcing) usług na rzecz wyspecjalizowanych usługodawców, którzy mają możliwość czerpania z korzyści skali oraz ciągłego procesu innowacji, pozytywnie wpływa na koszty i wydajność. Niemniej wydaje się, że MŚP jeszcze nie dość wykorzystują zasoby wiedzy i innowacyjne usługi biznesowe. Ponadto poprzez odpowiednie programy przekwalifikowania zawodowego należy ułatwiać pracownikom możliwość przejścia z sektora produkcji do sektora usług.

1.8

Obecnie znakomitą część usług biznesowych świadczą dostawcy krajowi. Nie ma jednak żadnej gwarancji, że będzie tak również w przyszłości. Część usług można powierzyć usługodawcom zagranicznym na szerzej rozumianym szczeblu europejskim, obejmującym także nowe państwa członkowskie i kraje kandydujące, a nawet w skali światowej, w zależności od kosztów i możliwości (praktyki te określane odpowiednio jako near-shoring i offshore outsourcing). Najnowsze dane Eurostatu wskazują, że w 2004 r. UE 25 miała dodatni (42,8 mld EUR) bilans handlu usługami (wzrost o 5,8 mld EUR w porównaniu z rokiem 2003) (5).

1.9

Istnieje potrzeba prowadzenia stałej i dogłębnej analizy struktur i procesów przedsiębiorstw w celu ustalenia, które funkcje można nabyć od wyspecjalizowanych dostawców usług biznesowych lub sieci przedsiębiorstw (usługi wspólne, tzw. shared services), potrafiących skuteczniej oferować takie funkcje poprzez działanie na szerszą skalę i koncentrowanie w sobie wiedzy specjalistycznej. Choć może to mieć wpływ na zatrudnienie w produkcji, zjawisko to może czasem przyczynić się do zneutralizowania potencjalnych negatywnych skutków outsourcingu typu offshore, utrzymania przemysłu w Europie i zwiększenia popytu na pracę w usługach biznesowych. Zwiększenie zatrudnienia w przedsiębiorstwach na związanych z usługami stanowiskach wymagających kwalifikacji daje nową przewagę konkurencyjną.

2.   Wyzwania dla przemysłu europejskiego: wyzwanie dla usług biznesowych

2.1

Wszystkie sektory gospodarki europejskiej odczuwają dziś skutki globalizacji oraz potrzebę zmiany, aby dostosować się do nowych uwarunkowań. Polityka przemysłowa może w tym zakresie odegrać pozytywną rolę. W komunikacie pt. „Wspieranie przemian strukturalnych: polityka przemysłowa dla rozszerzonej Europy” (ang. Fostering structural Change: an Industrial policy for an enlarged Europe) (6) Komisja Europejska oświadczyła, że zamierza opracować politykę przemysłową w taki sposób, by towarzyszyła przemianom w przemyśle:

europejski przemysł musi sprostać procesowi przemian strukturalnych, który ogólnie należy uznać za korzystny i wspierać przez działania ułatwiające rozwój i wykorzystanie wiedzy;

internacjonalizacja gospodarcza otwiera nowe możliwości przed europejskim przemysłem, o ile polityka przemysłowa wspiera niezbędne przemiany i aktywny rynek pracy, a polityka socjalna przeciwdziała pojawieniu się negatywnych skutków dla pracowników;

rozszerzenie UE pozwoliło nie tylko rozszerzyć rynek wewnętrzny, lecz także stworzyło możliwość reorganizacji łańcuchów wartości na całym kontynencie w celu optymalnego wykorzystania konkurencyjnych przewag nowych państw członkowskich;

zasadnicze znaczenie będzie miał proces transformacji w gospodarkę opartą na wiedzy, niezbędne będzie również zachowanie pewnej rozwagi w zakresie regulacji, by zapobiec ograniczeniu konkurencyjności przemysłowej nowych państw członkowskich.

Komitet opowiada się za szybszym postępem w osiąganiu konkretnych celów polityki przemysłowej UE oraz za uwzględnieniem w niej usług biznesowych.

2.2

Ostatnio Komisja Europejska opublikowała komunikat pt. „Wdrażanie wspólnotowego programu lizbońskiego: Ramy polityczne dla wzmocnienia przemysłu UE — w kierunku bardziej zintegrowanego podejścia do polityki przemysłowej” (7). W tychże ramach polityki przemysłowej Komisja określiła siedem głównych inicjatyw w zakresie polityki międzysektorowej, którymi są:

inicjatywa dotycząca praw własności intelektualnej i fałszerstw,

utworzenie grupy wysokiego szczebla ds. konkurencyjności, energii i środowiska naturalnego,

zewnętrzne aspekty konkurencyjności i dostępu do rynku,

nowy program uproszczenia prawodawstwa,

zwiększenie kwalifikacji zawodowych w sektorze dzięki ustaleniu odpowiednich wymogów i braków w tym zakresie,

zarządzanie przemianami strukturalnymi w przemyśle,

zintegrowane europejskie podejście do badań i innowacji na rzecz przemysłu.

Zaniedbanie usług, a zwłaszcza usług biznesowych, jest poważnym minusem tego komunikatu. Komitet nawołuje więc do tego, aby usługi biznesowe uczynić integralną częścią polityki przemysłowej i naciska, by w przyszłości Komisja Europejska uwzględniła usługi biznesowe w podejściu do europejskiej polityki przemysłowej. Skuteczna polityka przemysłowa musi wziąć również pod uwagę społeczne skutki przemian oraz ich wpływ na zatrudnienie. Oznacza to położenie większego nacisku na uczenie się przez całe życie oraz wsparcie ułatwiające mobilność pracowników.

2.3

Istnieje potrzeba większego i głębszego otwarcia Europy na technologie ICT. Bardziej intensywne wdrażanie technologii ICT oraz ich zastosowanie w przemyśle jest tak samo ważne jak w usługach biznesowych. Pod względem wdrażania ICT Europa jest opóźniona w stosunku do najważniejszych konkurentów. Wydatki na technologie informacyjne na jednego mieszkańca w 2004 r. wyniosły w Europie Zachodniej 732 EUR, w USA 1161 EUR, a w Japonii 1012 EUR. Procentowy udział tych wydatków w PKB wyniósł 3,08 % w Europie Zachodniej, 4,55 % w USA, a 3,59 % w Japonii (8). W tym zakresie dużą rolę odgrywa grupa zadaniowa Komisji Europejskiej ds. konkurencyjności w dziedzinie ICT.

2.4

Niższą wydajność europejskich producentów często powoduje brak popytu na technologie i niedostateczne wykorzystanie potencjału związanego z ICT, co dotyczy w szczególności MŚP. Jak się wydaje, problemem w tym przypadku są nie tyle koszty zakupu sprzętu komputerowego, co raczej brak wiedzy i doświadczenia w zakresie ICT wśród MŚP, który utrudnia im radzenie sobie z szybkimi zmianami w technologiach informacyjnych i komunikacyjnych oraz z ich coraz większą złożonością. W konsekwencji istniejącej „cyfrowej przepaści”, która oddziela małe firmy od średnich, nie wykorzystano dotychczas pełnego potencjału ICT ani modeli e-biznesu (9). Rola usług biznesowych jest istotna dla osiągnięcia efektywności sektora ICT, a zatem także trwałych korzyści pod względem wydajności.

2.5

Nie zakończono jeszcze tworzenia rynku wewnętrznego dla usług w ogóle, w szczególności zaś dla usług biznesowych, i nadal istnieje wiele przeszkód w osiąganiu efektywności, konkurencyjności i w tworzeniu nowych możliwości zatrudnienia. W raporcie na temat stanu rynku wewnętrznego usług (10) rozpoznano szereg takich barier, ale dzięki wdrażaniu strategii lizbońskiej dokonano w tym zakresie pewnych osiągnięć. Poza aspektami związanymi z uregulowaniem rynków usług biznesowych potrzebne są działania uzupełniające, np. te wskazane w niniejszym dokumencie, aby można było zapewnić konieczny poziom konkurencyjności UE na rynku światowym oraz postęp w kwestiach społeczno-gospodarczych.

3.   Znaczenie usług biznesowych oraz ich współdziałanie z przemysłem

3.1   Definicja usług biznesowych

Usługi biznesowe tradycyjnie określane są jako podgrupa (wg Europejskiej Klasyfikacji Działalności Gospodarczej — NACE 70-74) wśród usług okołobiznesowych (tj. usługi biznesowe oraz usługi transportowe, usługi sieciowe, dystrybucja i usługi finansowe) (11). Kryterium definiującym oba pojęcia jest typ klientów, do których usługi takie są adresowane. Nie są to usługi przeznaczone zasadniczo dla konsumentów końcowych, ale raczej dla przedsiębiorstw. Są to rzeczywiste czynności, które wpływają na konkurencyjność przedsiębiorstw (nie są one niespójne ze świadczeniem usług konsumentom) dzięki wykorzystaniu ich jako pośrednich czynników produkcji w łańcuchu wartości oraz dzięki zyskom związanym z jakością i innowacją, wynikającym z interakcji między dostawcą, klientem a usługą. Cechami charakterystycznymi usług biznesowych jest to, że większość z nich można realizować wewnętrznie, w ramach przedsiębiorstwa lub zlecać (poprzez outsourcing) zewnętrznej firmie specjalistycznej.

3.2

Usługi biznesowe stanowią bardzo niejednolitą grupę czynności, obejmującą usługi profesjonalne (np. w zakresie inżynierii, rachunkowości i prawa), usługi o wysokiej wartości dodanej (np. ICT, doradztwo w zarządzaniu), usługi dotyczące pracowników (np. rekrutacja, reorientacja zawodowa, praca tymczasowa) i usługi wspierania przedsiębiorczości, w tym również usługi o niskiej wartości dodanej (np. sprzątanie, ochrona, gastronomia) i usługi o rosnącej wartości dodanej (takie jak zarządzanie energią, dostarczanie i uzdatnianie wody i innych cieczy oraz przetwarzanie powietrza i odpadów). W tych grupach usług na szczególną uwagę zasługują warunki pracy i warunki socjalne.

Tabela 1:   Najważniejsze usługi dla przedsiębiorstw (podejście funkcjonalne) (12)

Funkcje w przedsiębiorstwach

Główne usługi okołobiznesowe

 

Funkcje w przedsiębiorstwach

Główne usługi okołobiznesowe

Administracja

Doradztwo w zakresie zarządzania

Usługi prawne

Audyt i księgowość

 

Zarządzanie systemami teleinforma-tycznymi

Usługi komputerowe i informatyczne

Telekomunikacja

Zasoby ludzkie

Praca czasowa

Rekrutacja pracowników

Szkolenia zawodowe

 

Marketing i sprzedaż

Reklama

Dystrybucja

Public relations

Targi i wystawy

Usługi posprzedażowe

Pośrednictwo finansowe

Bankowość

Ubezpieczenia

Wynajem i leasing

 

Transport i logistyka

Logistyka

Usługi transportowe

Przesyłki kurierskie

Funkcja produkcyjna i techniczna

Usługi inżynieryjne i techniczne

Testy i kontrola jakości

usługi w zakresie B+R

Wzornictwo przemysłowe

Konserwacja i naprawa sprzętu i urządzeń

 

Działalność pomocniczo-obsługowa

Usługi ochroniarskie

Sprzątanie

Gastronomia

Usługi dot. ochrony środowiska/

wywóz odpadów

Zaopatrzenie w energię i wodę

Nieruchomości (magazyny)

3.3   Miejsce usług biznesowych w gospodarce.

Usługi biznesowe stanowią ważną część europejskiej gospodarki rynkowej. Najważniejszą cechą usług biznesowych jest jednak to, że są włączone do każdego etapu łańcucha wartości. Rozwój sektora usług biznesowych zwykle tłumaczy się migracją zatrudnienia z przemysłu wytwórczego do usług ze względu na outsourcing funkcji o charakterze usług. Niemniej przyczyn tego wzrostu jest wiele. Istotnymi czynnikami wzrostu są również zmiany w systemach produkcyjnych, zwiększenie elastyczności, silniejsza konkurencja na rynkach światowych, coraz większa rola ICT oraz wiedzy, czy też powstawanie nowych rodzajów usług. Według Structual Business Statistics, w 2001 r. udział sektora usług okołobiznesowych (wyłączając usługi finansowe) w całkowitym zatrudnieniu w gospodarce rynkowej UE stanowił 53 %, natomiast produkcji — 29 % (czyli ok. 29 mln zatrudnionych). Całkowita wartość dodana usług okołobiznesowych w tym samym roku wyniosła 54 %, podczas gdy w przypadku produkcji — 34 % (13).

3.4

Obecnie coraz więcej przedsiębiorstw produkcyjnych podejmuje się działalności usługowej. Oferują one nie tylko usługi posprzedażowe, ale na coraz większą skalę tworzą wartość dodaną poprzez sprzedaż innym firmom — w ramach swojej działalności — wiedzy specjalistycznej w dziedzinie inżynierii, wzornictwa lub dotyczącej innowacji procesów. Powstaje nowy, hybrydowy model przedsiębiorstwa, obejmujący firmy prowadzące działalność wytwórczo-usługową. Klienci coraz częściej poszukują raczej „rozwiązań” niż tylko produktów, a zdolność świadczenia dodatkowych usług często daje przedsiębiorstwu przewagę konkurencyjną.

3.5

Brak konkretnych danych statystycznych na temat usług biznesowych  (14). Brakuje danych statystycznych dotyczących popytu na usługi. Istniejąca dokumentacja dotycząca wzajemnych związków między różnymi sektorami nie jest wystarczająca. Dane na temat działalności usługowej i jej udziału w gospodarkach państw członkowskich UE mają ulec poprawie dzięki oczekiwanemu na 2007 r. przeglądowi systemu klasyfikacji NACE. Zmieniona klasyfikacja umożliwi bardziej dogłębne zrozumienie struktury i rozwoju sektora usług (15). Brakuje również informacji dotyczących zakresu, w jakim przedsiębiorstwa sektora przemysłowego świadczą usługi.

3.6

Rozdrobnienie i brak informacji oraz analiz dotyczących usług biznesowych. Komitet uważa, że istnieje potrzeba, by Europejskie Obserwatorium Usług Biznesowych gromadziło informacje, krzewiło badania, stymulowało debatę, wydawało zalecenia dotyczące wdrażania polityki oraz monitorowało ich realizację. Podmiot taki lub inna inicjatywa o podobnym charakterze przyczyniłyby się do lepszego zrozumienia nowych, szybko zachodzących zmian w sektorze, umożliwiając kontakt między decydentami politycznymi a zainteresowanymi stronami.

3.7

Normalizacja usług. Dalsze przyspieszenie dobrowolnej normalizacji usług, odpowiadające na potrzeby rynku i oparte na solidnych podstawach, obejmuje podniesienie podstawowego poziomu bezpieczeństwa, jakości i wydajności oraz wspieranie konkurencji i innowacji w świadczeniu usług. Zadania tego muszą się podjąć CEN, ISO oraz krajowe organy normalizacyjne. Dobrowolne opracowanie norm w sektorze usług byłoby niewątpliwie impulsem do wzrostu dla transgranicznej działalności usługowej oraz przyczyniłoby się do rozwoju wewnętrznego rynku usług.

4.   Jak usługi biznesowe wpływają na poprawę konkurencyjności w przemyśle (16)

4.1

Usługi biznesowe w istotnym stopniu sprzyjają wniesieniu przez sektor MŚP jego potencjalnego wkładu w innowacje i wzrost. Dane wskazują na to, że najbardziej dynamiczne MŚP korzystają z usług biznesowych w szerokim zakresie. W związku z wymogami, jakie narzuca internacjonalizacja, należy promować korzystanie z tych usług przez szerszy krąg MŚP.

4.2

Krajowy potencjał innowacyjny.

Na zdolność danego narodu do tworzenia nowych pomysłów i komercjalizacji innowacyjnych technologii w dłuższej perspektywie wpływa szereg czynników, mianowicie (17):

ogólna infrastruktura innowacyjna,

zasadnicze przepisy oraz działania wspierające,

wzajemne powiązanie z całym systemem innowacyjnym,

ogólne systemy edukacji.

4.3

85 % badań prowadzonych w UE koncentruje się na produkcji (w USA odsetek ten wynosi 66 %) i nie istnieją wiarygodne dane co do poszczególnych rodzajów działalności B+R prowadzonych w sektorze usług. 87,5 % działalności badawczo-rozwojowej w sektorze produkcji dotyczy ośmiu konkretnych dziedzin (wyroby chemiczne, inżynieria mechaniczna, urządzenia biurowe, urządzenia elektryczne, półprzewodnikowe i przewodnikowe systemy komunikacji, instrumenty, pojazdy silnikowe oraz samoloty i statki kosmiczne).

4.4

W kategoriach bezwzględnych Unii Europejskiej nie udało się zbliżyć kwoty wydatków na badania i rozwój do poziomu USA; w istocie w ciągu minionej dekady rozbieżność ta uległa zwiększeniu.

4.5

Większe skoncentrowanie funduszy w zakresie badań i rozwoju na zaawansowanych technologiach oraz usługach w dużym stopniu wykorzystujących specjalistyczną wiedzę (generujących wysoką marżę) ma kapitalne znaczenie dla konkurencyjności europejskiego przemysłu. „Cel 3 %” (18) byłby łatwiejszy do osiągnięcia, gdyby rządy zwiększyły swoje finansowe zaangażowanie oraz gdyby stymulowano i pomagano sektorowi prywatnemu inwestować więcej w tym zakresie, także w usługi biznesowe.

4.6

Propozycja utworzenia Europejskiego Instytutu Technologii (19), przedstawiona przez Komisję w niedawnym komunikacie, jest użyteczna, niemniej technologii muszą towarzyszyć skuteczne strategie biznesowe i organizacyjne.

4.7

W tabeli poniżej przedstawiono wpływ innowacyjnych funkcji usług biznesowych.

Tabela 2:   Innowacyjne funkcje usług biznesowych (20)

Funkcje innowacyjne

Główne elementy innowacji

Usługi biznesowe (niektóre reprezentatywne sektory)

Innowacje technologiczne

Większa integracja technologii

Stosowanie istniejącej technologii

Dostosowanie technologii do potrzeb przedsiębiorstwa

Skuteczność zaawansowanych procesów informacyjnych i komunikacyjnych

Automatyzacja procesów rutynowych

Uelastycznienie struktur produkcyjnych

Poprawa jakości

Obsługa informatyczna

Usługi w zakresie inżynierii

Usługi w zakresie projektowania/wzornictwa

Usługi telekomunikacyjne

Usługi on-line w zakresie komunikacji elektronicznej

Kontrola jakości

Innowacje organizacyjne

Efektywność organizacji wewnętrznej

Połączenie procesów kontroli i koordynacji

Usprawnienie selekcji personelu, szkoleń i wykorzystania zasobów ludzkich

Usprawnienia w zakresie różnych specjalizacji funkcjonalnych

Doradztwo w zakresie zarządzania oraz zarządzanie

Audyt i obsługa prawna

Usługi związane z personelem (selekcja, szkolenia i zatrudnienie czasowe).

Innowacje strategiczne

Elastyczność dla zapewniania dynamicznego otoczenia

Pozycjonowanie na złożonych rynkach

Strategiczna informacja dotycząca wchodzenia w sojusze

Informacja nt. dostosowania produktów

Informacja nt. lokalizacji i rynków

Obrona w przypadku sprzecznych przepisów prawnych

Usługi w zakresie zarządzania

Usługi on-line

Audyt

Obsługa prawna

Obsługa targów i wystaw

Usługi marketingowe

Innowacje handlowe

Konkurencyjne projektowanie produktów

Innowacyjne rozwiązania w zakresie wprowadzania produktów na rynek

Korzystanie z nadarzających się okazji

Poszukiwanie klientów i relacje z klientami

Innowacyjne rozwiązania marketingowe

Dbałość o wizerunek

Usługi w zakresie projektowania/wzornictwa

Targi i wystawy

Promocja i reklama

Marketing bezpośredni

Public relations

Usługi posprzedażowe

Innowacje operacyjne

Funkcjonalny podział pracy

Skoncentrowanie się na kluczowych zadaniach

Dbałość o zdolności operacyjne

Dbałość o wizerunek

Obsługa językowa

Usługi kurierskie

Usługi ochroniarskie

Usługi operacyjne

Źródło: Rubalcaba (1999 r.) Business services in European Industry, Komisja Europejska, Bruksela.

4.8

Pewna część najbardziej innowacyjnych przedsiębiorstw w Europie działa w sektorze usług biznesowych, lecz ogólny poziom B+R w usługach jest zbyt niski, a działalność ta nie jest ustrukturyzowana. Nowe usługi i modele biznesowe są często rezultatem kosztownych i czasochłonnych prób podejmowanych przez poszczególne przedsiębiorstwa, niejednokrotnie kończących się niepowodzeniem. Konieczne jest, by UE wspierała badania w wybranych obszarach w celu aktualizacji wiedzy przedsiębiorstw na temat wiodących technologii innowacyjnych na świecie.

4.9

Ważne jest znalezienie sposobów usprawnienia dostępu MŚP do rezultatów badań i wspieranie prowadzonych przez nie krótkoterminowych prac rozwojowych nad produktami.

4.10

Jeżeli przedsiębiorstwa mają inwestować więcej w B+R, Komisja Europejska musi zagwarantować odpowiednią ochronę praw własności intelektualnej, należy też podjąć działania w celu wprowadzenia w życie oczekiwanego wniosku w sprawie opatentowania nowych rozwiązań w dziedzinie komputeryzacji.

4.11

Konieczne jest lepsze prawodawstwo i regulacje.

5.   System tworzenia wiedzy w UE

5.1

Potrzebna jest radykalna przebudowa systemu tworzenia wiedzy w UE. Obejmuje to:

zmianę ukierunkowania działań w zakresie B+R na przedsiębiorstwa produkujące zaawansowane technologie ICT;

zatrzymanie drenażu mózgów z UE do USA (z UE do pracy w USA wyjeżdża dwa razy więcej naukowców niż przyjeżdża do UE; 40 % prac badawczo-rozwojowych w USA prowadzonych jest przez naukowców kształconych w UE);

zwiększenie całkowitych nakładów na badania, aby osiągnąć określony w Lizbonie poziom wydatków na ten cel, równy 3 % PKB;

umiejętności obsługi technologii ICT, systemów informatycznych i narzędzi e-biznesu powinny stanowić jedną z kluczowych kompetencji; programy kształcenia muszą obejmować nauczanie ICT już od najwcześniejszych lat;

zaawansowane stałe i mobilne technologie szerokopasmowe stanowić będą infrastrukturę gospodarki opartej na wiedzy w tym stuleciu; inicjatywa i2010 zapoczątkowana w 2005 r. przez DG ds. Społeczeństwa Informacyjnego odgrywa w tym kontekście ważną rolę.

6.   Rola inżynierii usług

6.1

Innowacje w zakresie usług były tematem ożywionych dyskusji i badań — głównie w Niemczech — już od połowy lat dziewięćdziesiątych. Inżynieria usług w dużym stopniu wpłynęła na rozmach, z jakim prowadzono w tym obszarze prace akademickie i praktyczne, i przeobraziła się w dyscyplinę techniczną zajmującą się systematycznym rozwojem i projektowaniem usług z wykorzystaniem odpowiednich modeli, metod i narzędzi. Mimo że inżynieria usług obejmuje także aspekty zarządzania operacjami usługowymi, uwagę koncentruje się głównie na rozwoju nowych produktów usługowych. Inżynieria usług zajmuje się także projektowaniem systemów opracowywania programów, innymi słowy kwestiami związanymi z usługami w zakresie ogólnego zarządzania B+R i innowacjami.

6.2

Podstawowe badania nad nowymi modelami biznesowymi, metodami i narzędziami będą nieocenionym impulsem dla inżynierii usług. Trwałą cechą stanie się zintegrowane podejście do „współinżynierii” towarów, oprogramowania i usług. Wreszcie postępująca harmonizacja norm dotyczących usług doprowadzi do ulepszenia specyfikacji i bardziej efektywnego rozwoju nowych usług (21).

6.3

Inżynieria usług jest jedną z niewielu dziedzin w sektorze usług, która została zasadniczo ukształtowana w wyniku badań prowadzonych w Europie. Głębsza integracja sieci międzynarodowych oraz systematyczny rozwój niezależnej wspólnoty zajmującej się inżynierią usług mają podstawowe znaczenie dla zachowania w przyszłości wiodącej roli w tej dziedzinie (22).

7.   Znaczenie elektronicznego świadczenia usług

7.1

Coraz częstsze świadczenie usług online. Zauważa się wzrost zainteresowania rozwojem i oddziaływaniem zjawiska międzynarodowego dostarczania usług z zakresu technologii informacyjnych i procesów biznesowych przy wykorzystaniu ICT. Usługi biznesowe przybierają obecnie nowy kształt dzięki zastosowaniu technologii teleinformatycznych oraz przechodzeniu na bardziej intensywne świadczenie usług za pośrednictwem internetu. Nacisk kładziony jest na usługi świadczone drogą elektroniczną, takie jak usługi związane z oprogramowaniem komputerowym, pracami badawczo-rozwojowymi i testami technicznymi, usługi doradcze oraz w zakresie rozwoju zasobów ludzkich i pośrednictwa pracy. Zjawisko to wynika głównie z tendencji panujących na rynku, związanych z:

nowymi wymaganiami i oczekiwaniami klientów,

presją na zwiększanie zasięgu rynkowego i rozwój rynków,

zwiększeniem jakości oraz zacieśnieniem więzi z klientami,

zyskami w zakresie wydajności operacyjnej oraz dzięki wykorzystaniu ekonomii skali,

ograniczeniem kosztów dzięki udoskonaleniu i rozszerzeniu możliwości w zakresie taniego tworzenia i dostarczania usług.

7.2

Poszukiwanie potencjalnych korzyści dla gospodarki europejskiej związanych z offshoringiem. W zakresie świadczenia usług zlecanych poprzez outsourcing zewsząd pojawiają się obecnie coraz to nowe globalne wyzwania. Europa powinna więc przygotować się do świadczenia i eksportowania do innych regionów świata usług o wysokiej jakości. Niewątpliwie zwiększy się skala elektronicznego dostarczania usług oraz związanych z tym usług wsparcia w zakresie e-biznesu. Międzynarodowy offshoring usług okołobiznesowych koncentruje się dziś na czynnościach typu back-office (tzn. usługach informatycznych, finansowych, rachunkowo-księgowych i call-centres). W odniesieniu do usług o wyższej wartości dodanej, takich jak usługi w zakresie inżynierii IT, badania i analizy, UE nadal utrzymuje swoją pozycję. Niemniej rozwój technologii, dostępność wykwalifikowanych pracowników i towarzyszące temu koszty na rynku światowym na pewno w większym stopniu wpłyną na decyzje podejmowane w przyszłości przez przedsiębiorstwa europejskie. Zatem dla europejskiego rynku pracy wyzwaniem jest zapewnienie większych możliwości zatrudnienia na wysoko wykwalifikowanych stanowiskach oraz zapobieganie bezrobociu (23).

7.3

Utrudnienia dla usług świadczonych drogą elektroniczną. Należy dokładnie zbadać przeszkody utrudniające rozwój usług świadczonych drogą elektroniczną oraz ustalić możliwości ich przezwyciężenia, tak by europejskie firmy świadczące usługi biznesowe mogły realizować bardziej agresywną strategię i w większym stopniu rozszerzać działalność poza UE. Przeszkodami takimi są brak norm i interoperacyjności, zaufania i bezpieczeństwa w e-handlu, brak inwestycji w stałą i mobilną infrastrukturę szerokopasmową oraz nadal zbyt niski poziom absorpcji technologii ICT wśród MŚP.

8.   Możliwości zatrudnienia w sektorze usług biznesowych

8.1

W ostatnich dziesięcioleciach zatrudnienie w usługach biznesowych wzrastało w imponujący sposób. W latach 1979-2002 roczne tempo wzrostu wynosiło ok. 4,5 %, znacznie przekraczając poziomy wzrostu w pozostałych sektorach gospodarki. W 2003 r. udział zatrudnienia w usługach biznesowych w odniesieniu do całkowitego zatrudnienia kształtował się na poziomie 9 % w UE 15 i 8,6 % w państwach EU 25. Sektor usług, zwłaszcza usług biznesowych, będzie odgrywał kluczową rolę w tworzeniu zatrudnienia w przyszłości i rekompensowaniu zmniejszającego się zatrudnienia w przemyśle wytwórczym.

8.2

Tabela 3 przedstawia dane na temat tego, jak wzrastało zatrudnienie w usługach biznesowych do roku 2002 r. w porównaniu z całą gospodarką.

Tabela 3:   Roczne stopy wzrostu w usługach biznesowych w okresie 1979-2002 (24)

Kraj

Cała gospodarka

Usługi biznesowe

Nieruchomości

Wynajem

Usługi specjalistyczne

Kontrakty B+R

Usługi teleinformatyczne

Obsługa operacyjna

LX

2,6

7,6

5,2

4,4

7,5

6,5

12,4

7,4

PT

0,4

6,9

6,5

5,5

6,7

7,7

8,1

7,0

IR

2,0

6,4

5,3

4,6

6,0

0,8

10,5

6,5

IT

0,5

6,4

4,4

8,0

6,1

4,1

6,5

6,7

DE

0,6

5,3

4,2

3,4

4,5

2,9

6,5

5,8

FI

0,1

5,4

1,0

1,6

4,3

3,3

8,5

6,0

SP

1,1

5,4

3,7

6,0

4,9

3,2

7,4

5,8

NL

1,6

4,7

3,7

5,3

4,1

3,4

8,1

4,7

AT

0,3

4,8

1,4

2,6

4,3

4,0

9,6

4,8

SW

0,2

4,7

1,2

2,7

4,3

4,2

6,1

4,7

GR

0,8

4,6

5,9

3,4

4,2

4,0

8,1

4,8

UK

0,4

3,3

4,8

2,2

2,8

-0,4

6,9

3,5

FR

0,5

3,2

1,3

4,1

2,5

1,7

4,7

3,8

DK

0,3

3,1

1,5

2,8

1,8

-0,8

5,8

4,3

BE

0,3

3,6

3,9

0,9

3,2

-1,7

5,0

4,0

UE 15

0,6

4,4

3,3

3,3

3,9

1,7

6,4

4,7

US

1,4

4,7

1,6

3,5

3,5

2,9

8,8

5,3

8.3

Dynamiczny wzrost zatrudnienia w usługach oraz usługach biznesowych w dużym stopniu wykorzystujących specjalistyczną wiedzę jest wyróżniającą cechą nowoczesnych gospodarek. Mimo że poziomy zatrudnienia w usługach biznesowych, jak i stopy wzrostu w poszczególnych państwach Europy nie są jednakowe, trzeba stwierdzić, że nie istnieje żadne biedne państwo, w którym dostępnych byłoby wiele usług, ani żadne zamożne państwo, w którym zatrudnienie w sektorze usług biznesowych byłoby niskie (25).

8.4

Można oczekiwać, że zatrudnienie w sektorze usług, a w szczególności usług, do których świadczenia potrzebna jest duża wiedza specjalistyczna, będzie nadal wzrastać, choć w bardziej umiarkowanym tempie. Jednak tabela 4 pokazuje, że trend ten będzie wyraźniejszy niż to prognozowano dla innych sektorów gospodarki. Spodziewany poziom wzrostu będzie zasadniczo wyższy w nowych państwach członkowskich, w których rozwój usług rozpoczyna się od znacznie niższego poziomu bezwzględnego.

Tabela 4:   Trendy zatrudnienia w sektorach gospodarki Europy Zachodniej

Image

Uwaga: Europę Zachodnią zdefiniowano jako 15 państw członkowskich UE oraz Norwegię i Szwajcarię.

Źródło: Notatka prasowa Cambrigde Econometrics, What has happened to the Lisbon agenda?, listopad 2005 r.

8.5

Szczególną cechą zatrudnienia w usługach biznesowych jest wysoki poziom wykształcenia wśród pracujących. Jak pokazuje unijna ankieta dotycząca siły roboczej, w latach 1998-2003 r. udział zatrudnienia na wysoko wykwalifikowanych stanowiskach wzrósł z 38 % do 41 %. W odniesieniu zaś do pracowników o niskich kwalifikacjach w tym samym okresie odnotowujemy spadek z 25 % do 17 %. Z faktem, że w przeważającej części miejsca pracy w usługach biznesowych wymagają średnich i wysokich kwalifikacji, wiąże się również wyzwanie dla systemów edukacji w Europie (w szczególności dla polityki uczenia się przez całe życie), gdyż zmiany strukturalne przemysłu europejskiego spowodują, że więcej osób w poszukiwaniu zatrudnienia przechodzić będzie do sektora usług biznesowych z innych branż. W tej sytuacji niezmiernie ważne będzie ścisłe wdrażanie agendy lizbońskiej w dziedzinie edukacji 2010. Tabela 5 pokazuje poziomy wykształcenia w kilku sektorach.

Tabela 5:   Poziomy wykształcenia w rozbiciu na ważniejsze rodzaje działalności i usług biznesowych, UE 15, 2003 r. (26)

Image

Bruksela, 13 września 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Statystyki handlowe WTO, 2004 r.

(2)  Business Services in European Industry — Luis Rubalcaba-Bermejo, Komisja UE, 1999 r.

(3)  Streszczenie raportu końcowego: The significance of competitive manufacturing industries for the development of the services sectors, pod red. Kalmbach, Uniwersytet w Bremie, grudzień 2003 r.

(4)  Patrz: opinia EKES-u w sprawie konkurencyjności przedsiębiorstw europejskich (CESE 1439/2004), która podkreśla znaczenie zagwarantowania odpowiednich warunków socjalnych przy jednoczesnym zwiększeniu wydajności i konkurencyjności, szczególnie pkty 2.5-2.5.3. W pkcie 2.5.2 Komitet stwierdza np.: „staje się także sprawą pilną wzmocnienie konkurencyjności obszaru Europy w obliczu konkurencji, na warunkach zapewniających jego rozwój gospodarczy i społeczny, jego spójność, zatrudnienie, ochronę jego środowiska naturalnego”.

(5)  Notatka prasowa Eurostatu 17/2006, z 13.2.06.

(6)  COM(2004) 274 wersja ostateczna. Opinia przyjęta 15.12.2004 (sprawozdawca: Joost van Iersel, współsprawozdawca: Bo Legelius, DzU C 157, 28.6.2005, s. 75 i następne

(7)  COM(2005) 474 końcowy. Opinia EKES-u przyjęta 20.04.2006 r. (sprawozdawca: Ernst Erik EHNMARK). DzU C 185, 8.8.2006, s. 80 i następne. Patrz również: opinia uzupełniająca CCMI (sprawozdawca: Antonello PEZZINI.

(8)  EITO 2005, s. 263

(9)  E-Business Report, 2005 r.

(10)  COM(2002) 441 wersja ostateczna z 30.7.2002

(11)  Patrz: Komunikat Komisji Europejskiej w sprawie konkurencyjności usług okołobiznesowych i ich wkładu w wyniki przedsiębiorstw europejskich, COM(2003) 747 wersja ostateczna z 4.12.2003) (patrz: szczególnie pkt I.2 i tabela 1), dokument dostępny w wersji ang. pod adresem:

http://europa.eu.int/eur-lex/en/com/cnc/2003/com2003_0747en01.pdf.

(12)  Patrz: Komunikat Komisji Europejskiej w sprawie konkurencyjności usług okołobiznesowych i ich wkładu w wyniki przedsiębiorstw europejskich, COM(2003) 747 wersja ostateczna z 4.12.2003); Załącznik I („Klasyfikacja usługi i dodatkowe dane”); dokument dostępny w wersji ang. pod adresem:

http://europa.eu.int/eur-lex/en/com/cnc/2003/com2003_0747en01.pdf.

(13)  COM(2003) 747 wersja ostateczna, pkt II 2, s. 11

(14)  Patrz: A sectoral survey of relocation: a factual background (zwłaszcza s. 107 i s. 177-179): opracowanie zamówione przez CCMI i służące za podstawę sporządzenia przez nią raportu informacyjnego zatytułowanego „Badanie sektorowe delokalizacji” (sprawozdawca: Joost VAN IERSEL, współsprawozdawca: Enrique CALVET CHAMBON.

(15)  Raport z europejskiego forum nt. usług okołobiznesowych (czerwiec 2005 r.)

(16)  COM (1998) 534 wersja ostateczna oraz COM (2003) 747 wersja ostateczna

(17)  Stern, Furman, Porter, 2002 r.

(18)  Patrz: opinia EKES-u w sprawie siódmego programu ramowego; zgodnie ze strategią lizbońską: „Rada Europejska określiła w Barcelonie, wiosną 2002 r., ilościowe cele wspierania badań. Do 2010 r. ogólne wydatki w UE powinny wzrosnąć do 3 % PKB, z czego udział sektora prywatnego powinien wynieść (cel 3 %). Jednakże Komitet zwraca uwagę, iż wobec globalnego wyścigu inwestycji jest to »cel ruchomy« (moving target) — kto się spóźni w jego realizacji, ten coraz bardziej pozostawać będzie w tyle” (pkt 2.5).

(19)  COM(2006) 77 końcowy z 22.2.2006

(20)  Zaczerpnięto z publikacji pt. The Contribution of Business Services to European Employment, Innovation and Productivity Luisa Rubalcaba i Henka Koxa, która będzie wkrótce wydana przez Palgrave-Macmillan.

(21)  Service Engineeringmethodical development of new service products, Hans-Jorg Bullinger, Klaus-Peter Fahnrich, Thomas Meiren

(22)  Thomas Meiren, Instytut Fraunhofera Inżynierii Przemysłowej, Stuttgart, Niemcy

(23)  Raport z Europejskiego forum nt. usług okołobiznesowych, 2005 r.

(24)  The Contribution of Business Services to European Employment, Innovation and Productivity Luisa Rubalcaba i Henka Koxa, (ukaże się w 2006 r. nakładem wydawnictwa Palgrave-Macmillan)

(25)  Rubalcaba, Kox, 2006, s. 42

(26)  Źródło: Rubalcaba i Kox (2006 r.), na podstawie danych Eurostatu, Labour force Survey, 2004 r.


23.12.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/38


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji

COM(2006) 91 wersja ostateczna — 2006/0033 (COD)

(2006/C 318/05)

Dnia 27 marca 2006 r. Rada, działając zgodnie z art. 159 ust. 3 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej.

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 31 sierpnia 2006 r. Sprawozdawcą był Joorst VAN IERSEL, a współsprawozdawcą Enrico GIBELLIERI.

Na 429. sesji plenarnej w dniach 13-14 września 2006 r. (posiedzenie z dn. 13 września 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 170 do 10 — 15 osób wstrzymało się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Streszczenie

1.1

Komitet z zadowoleniem przyjął wniosek Komisji Europejskiej w sprawie ustanowienia Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji (zwanego dalej „funduszem”). EKES zgadza się z celem, jakim jest interweniowanie poprzez fundusz w przypadkach, w których poważne i nieprzewidziane zakłócenia gospodarcze natychmiast stwarzają rozległe problemy społeczne.

1.2

Komitet podziela zdanie Komisji, że odpowiedzialność w takich przypadkach spoczywa przede wszystkim na państwach członkowskich i że fundusz powinien interweniować wyłącznie na wniosek państwa członkowskiego po odpowiedniej decyzji organu budżetowego. Reguły muszą być tutaj jasno określone.

1.3

W okresie występowania poważnych zakłóceń, kluczowego znaczenia nabierają polityka antycypacyjna, dynamiczna przedsiębiorczość, odpowiedzialność w skali regionalnej oraz współpraca i działania podejmowane w odpowiednim czasie przez zainteresowane podmioty — przedsiębiorców, partnerów społecznych, rządy, władze regionalne itd. Jako instrument solidarności unijnej fundusz pełni rolę uzupełniającą. Aby zachował on swoją wiarygodność, nie należy rozbudzać przesadnie dużych nadziei.

1.4

Konkretne działania finansowane przez fundusz muszą być zgodne z ogólnym planem działań wszystkich zainteresowanych stron. Fundusz nie powinien interweniować w dziedzinach należących do wyłącznej kompetencji państw członkowskich. Należy stwierdzić jednoznacznie, że przedmiotem ukierunkowanych działań funduszu jest szukanie konkretnych możliwości zatrudnienia osób znajdujących się w ciężkiej sytuacji ekonomicznej.

1.5

Komitet wzywa Komisję do zapewnienia zdecydowanego zaangażowania partnerów społecznych w procesy ukierunkowane na stwarzanie miejsc pracy dla zwolnionych pracowników. Osiągnięcie celu „szybkiej reintegracji” zwolnionych pracowników z rynkiem pracy jest zazwyczaj bardzo trudne. Dotychczasowa praktyka wskazuje, że jest to proces długotrwały.

1.6

Należy zagwarantować ścisłe współdziałanie między różnymi istniejącymi instrumentami, zwłaszcza między funduszem a funduszami strukturalnymi, aby zwiększyć ich skuteczność i spójność.

2.   Wniosek Komisji

2.1

W marcu 2006 r. Komisja przedstawiła wniosek w sprawie ustanowienia Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji (1). Jego celem jest zapewnienie konkretnego jednorazowego wsparcia dla ułatwienia reintegracji zawodowej pracowników w sektorach lub dziedzinach przeżywających wstrząs spowodowany poważnymi zakłóceniami gospodarczymi.

2.2

Jednym z przejawów poważnych zakłóceń gospodarczych może być przemieszczanie się działalności gospodarczej do państw trzecich (delokalizacja), ogromny wzrostu przywozu lub postępujący spadek udziału rynkowego UE w danym sektorze. Głównym kryterium dla funduszu pozwalającym stwierdzić wystąpienie takiego zakłócenia jest zwolnienie ponad 1 000 osób przez przedsiębiorstwo lub grupę przedsiębiorstw w regionach o wyższej niż przeciętnie stopie bezrobocia.

2.3

Działania kwalifikujące się do finansowania z funduszu powinny stwarzać warunki do szybkiej reintegracji z rynkiem pracy osób, które wcześniej pracę straciły. Pomoc ta ma charakter uzupełniający w stosunku do wsparcia udzielanego w ramach przepisów krajowych i ukierunkowanych programów regionalnych. Środki przewidziane w ramach pomocy obejmują przekwalifikowanie zawodowe, pomoc w wypadku zwolnienia spowodowanego delokalizacją, wsparcie dla przedsiębiorstw rozpoczynających działalność oraz dodatki uzupełniające do zarobków.

2.4

Interwencje funduszu będą dokonywane tylko na wniosek państwa członkowskiego. Kwoty wypłacane przez UE nie mogą przekroczyć 50 % całkowitej szacowanej kwoty pełnego zestawu środków przewidywanych przez państwo członkowskie.

2.5

W ramach perspektyw finansowych nie przewidziano konkretnych rezerw finansowych na potrzeby funduszu. Będzie on finansowany w oparciu o kwoty niewykorzystane oraz uwolnione środki przewidziane wcześniej na inne cele. O każdym użyciu środków będzie decydować organ budżetowy, co oznacza przejęcie pełnej odpowiedzialności przez Radę i Parlament Europejski.

2.6

Przewidziana została szczegółowa procedura budżetowa. Państwa członkowskie przyjmują odpowiedzialność za zarządzanie działaniami wspieranymi przez fundusz. Komisja sprawować będzie funkcje kontrolne. Kwoty niewykorzystane podlegać będą zwrotowi.

2.7

Komisja przeprowadzać będzie bieżącą ocenę wyników, kryteriów i skuteczności rozporządzenia oraz ocenę ex post. Począwszy od 2008 r. Komisja przedstawiać będzie roczne sprawozdanie z działalności w ramach funduszu, w tym jej ocenę.

3.   Kontekst wniosku

3.1

Wniosek dotyczący rozporządzenia, którego celem jest wykazanie solidarności Unii z pracownikami zwolnionymi w wyniku nieoczekiwanych zmian strukturalnych w światowym handlu, oparty jest na konkluzjach Rady Europejskiej z grudnia 2005 r. W wyniku kompromisu jest on częścią porozumienia w sprawie perspektyw finansowych. Przeprowadzona została analiza oddziaływania (2) zawierająca istotne informacje o przedmiocie i zakresie funduszu.

3.2

Fundusz jest niezależny od funduszy strukturalnych i stanowić będzie jeden z instrumentów UE służący przystosowywaniu i wzmacnianiu konkurencyjności gospodarki europejskiej (3).

3.3

Celem funduszy strukturalnych jest przeprowadzanie działań antycypacyjnych w długoterminowej perspektywie czasowej w oparciu o podejście wieloletnie, podczas gdy zamierzeniem Funduszu nie jest przeprowadzanie działań restrukturyzacyjnych. Jego celem jest niesienie pomocy osobom w regionach dotkniętych poważnymi perturbacjami w tendencjach światowego handlu. Takie nieczęste sytuacje, których skutki są jednakże bardzo poważne, mogą wymagać udzielenia jednorazowego i ograniczonego w czasie indywidualnego wsparcia. Niektóre cele Funduszu nie pokrywają się z celami funduszy strukturalnych.

3.4

Przy ustanawianiu funduszu wzorowano się do pewnego stopnia na amerykańskim programie pomocy w dostosowaniu do rynku (TAA) z 1962 r. Celem TAA jest skorygowanie asymetrii między negatywnymi skutkami otwarcia handlu i jego liberalizacji w skali międzynarodowej, występującymi w przypadkach konkretnych jednostek lub regionów, a wynikającymi z nich ogólnymi korzyściami. Niemniej jednak porównanie TAA i funduszu nie jest łatwe z uwagi na różnice kulturowe między USA a UE oraz stosowanie różnych kryteriów.

3.5

Fundusz powinien działać zgodnie z najlepszym wzorcem określonym przez OECD i przewidującym konieczność jednoznacznego określenia grup pracowników zwolnionych w związku z sytuacją w obrocie handlowym oraz dostarczanie pomocy na ograniczony okres czasowy zgodnie z zasadami efektywności pod względem kosztów, przejrzystości i odpowiedzialności.

3.6

Fundusz zamierza przyczynić się do ustanowienia warunków elastyczności i pewności zatrudnienia (tzw. flexicurity) w obrębie UE — równowagi między elastycznością a pewnością zatrudnienia — i będzie stanowić uzupełnienie wieloletnich strategicznych celów priorytetowych i polityk realizowanych w ramach funduszy strukturalnych.

4.   Uwagi ogólne

4.1

Rozporządzenie odwołuje się w części wstępnej do ogólnego pozytywnego wpływu globalizacji na wzrost gospodarczy i zatrudnienie we Wspólnocie. Jednocześnie jednak EKES zauważa, że istnieje duże prawdopodobieństwo uwidocznienia się negatywnych skutków globalizacji na szczeblu branżowym i regionalnym. Fundusz stanowić będzie konkretny instrument mający na celu zwiększenie możliwości ponownego zatrudnienia pracowników dotkniętymi skutkami poważnych zakłóceń gospodarczych. Należy ubolewać, że analiza oddziaływania (4) nie pochyla się nad konkretnymi przypadkami.

4.2

Zważywszy, że zgodnie z czwartym motywem rozporządzenia, działalność funduszu „powinna być spójna i zgodna z innymi politykami Wspólnoty oraz zgodna z jej dorobkiem prawnym”, wnioski powinny być wnikliwie rozpatrywane przez różne osoby odpowiedzialne za kształtowanie polityk Komisji, w szczególności w DG ds. Konkurencji, w celu uniknięcia jakiegokolwiek nieuzasadnionego przyznawania dotacji państwowych.

4.3

Powołanie funduszu stanowi konkretny krok ze strony Unii Europejskiej w kierunku rozwiązania problemów wynikających z poważnych perturbacji w handlu zagranicznym i na rynkach światowych. W przyszłości można będzie rozważyć wprowadzenie podobnego instrumentu łagodzącego negatywne skutki handlu wewnętrznego i jednolitego rynku unijnego (np. delokalizacja w obrębie UE, polityka podatkowa).

4.4   Kryteria interwencji

4.4.1

Należy precyzyjnie określić kryteria interwencji. Jednakże, kryterium wymienione w art. 1: „wsparcia dla pracowników zwalnianych w wyniku poważnych zmian strukturalnych w kierunkach światowego handlu, gdy zwolnienia te mają istotny niekorzystny wpływ na gospodarkę regionalną i lokalną” jest mało precyzyjne. Odpowiedzialność za składanie wniosków o pomoc w ramach funduszu spoczywa przede wszystkim na państwach członkowskich. Komisja powinna zagwarantować jednolite stosowanie kryteriów we wszystkich wypadkach i wobec wszystkich państw członkowskich.

4.4.2

Ciężar dowodowy, jeśli chodzi o wnioski, spoczywa na państwach członkowskich. Wnioski będą rozpatrywane i ściśle monitorowane przez Komisję, która również wydawać będzie w tym względzie wytyczne, a decyzja o przyznaniu przez organ budżetowy wsparcia finansowego będzie zawsze podejmowana na podstawie konkretnego przypadku. Wymagać to będzie zarówno od Komisji, jak i od państw członkowskich i organu budżetowego uczenia się poprzez działanie i nabywanie praktycznego doświadczenia. Należy unikać niejasności: te same zasady i podejście muszą obowiązywać i mieć zastosowanie w całej UE.

4.4.3

Jeśli chodzi o minimalną liczbę zwolnień w danym regionie, kryteria interwencji wymienione w art. 2 są jasno określone. Kryterium „1 000 pracowników” nie ogranicza się do jednego przedsiębiorstwa, ale obejmuje dostawców oraz producentów znajdujących się poniżej w łańcuchu dostaw.

4.4.4

Zazwyczaj decyzja o zmniejszeniu liczby pracowników uzasadniona będzie szeregiem czynników, takich jak modernizacja, racjonalizacja, zmiana metod produkcji oraz, w rzeczy samej, kierunkami światowego handlu. Rzadko przeważać będzie wyłącznie jeden czynnik.

4.4.5

Amerykański program pomocy w dostosowaniu do rynku (TAA) posłużył tu jako przykład. Należy jednak ponownie zwrócić uwagę, że w opisie Komisji dotyczącym funkcjonowania TAA związek między zmianami w kierunkach handlu a działaniami rządów w celu łagodzenia wpływu tych zmian na liczbę zwolnień przedstawiony jest mało precyzyjnie. Ponadto kryteria i praktyka stosowania TAA różnią się dość istotnie od tego, co jest przewidywane w UE.

4.4.6

Możliwe będzie ubieganie się o wsparcie finansowe z funduszu w razie perturbacji gospodarczych i nieprzewidzianych okoliczności. Jednakże tendencje zmian uwidaczniają się zazwyczaj zanim jeszcze odczuwalne są ich rzeczywiste skutki. Dobre zarządzanie przedsiębiorstwem wymaga podejmowania działań prewencyjnych w odpowiednim czasie.

4.4.7

Oznacza to, że wszelkie planowane środki wsparcia na poziomie krajowym i wspólnotowym muszą uwzględniać zmiany przewidywane przez same przedsiębiorstwa i partnerów społecznych. Dla przykładu jakie znaczenie mają środki wsparcia, jeśli partnerzy gospodarczy i społeczni nie zidentyfikowali w odpowiednim czasie zmian mogących zagrozić rynkom i/lub zatrudnieniu?

4.5   Definicja działań kwalifikujących się do wsparcia z funduszu

4.5.1

Istnieją trzy różnice między funduszami strukturalnymi a funduszem: a) różnica skali — 44 miliardy EUR wobec 500 milionów EUR rocznie, które są przewidziane na przyszły okres programowania 2007 — 2013; b) różnica w podejściu: długoterminowe i antycypacyjne w odniesieniu do ogólnych kwestii modernizacji wobec krótkoterminowego i ukierunkowanego na szybką reintegrację pracowników z rynkiem pracy; oraz c) z uwagi na wielkość i zakres funduszy strukturalnych istnieje tendencja do biurokratyzowania związanych z nimi procedur, podczas gdy celem funduszu jest podejście odbiurokratyzowane.

4.5.2

Należy zapewnić ścisłe rozróżnienie między funduszami strukturalnymi a funduszem. Fundusz jest ze swej definicji krótkoterminowy i ograniczony w czasie oraz skoncentrowany na konkretnych przypadkach. Na dłuższą metę możliwe będzie przewidzenie dodatkowych środków z funduszy strukturalnych w szerszym kontekście regionalnym. W przypadku uzupełniających się działań należy respektować odmienne zasady i strukturę każdego z funduszy.

4.5.3

Stworzenie warunków do „szybkiej” reintegracji zwolnionych pracowników z rynkiem pracy nie będzie łatwe w razie niesprzyjającej sytuacji i warunków, na przykład w wypadku regionów zdominowanych przez jeden rodzaj działalności przemysłowej, regionów zacofanych lub braku możliwości szkolenia i przekwalifikowania zawodowego na miejscu etc. Należy poświęcić szczególną uwagę kadrze zarządzającej szczebla średniego i wyższego, aby zapobiec drenażowi mózgów. W tych konkretnych wypadkach istnieje najprawdopodobniej potrzeba wsparcia ze strony zarówno funduszu, jak i funduszy strukturalnych oraz możliwie najlepszego wykorzystania sieci EURES w celu promowania mobilności w Europie. Brak skutecznej koordynacji może rodzić problemy. W tym kontekście postanowienia art. 5 ust. 3 wymagają szczególnej uwagi.

4.5.4

Działania kwalifikujące się określone w art. 3 muszą być rozpatrywane razem z przepisami art. 5 i 6, w szczególności w odniesieniu do wzajemnego powiązania i oddziaływania działań na szczeblu regionalnym, krajowym i unijnym. Ponieważ działania UE są uzupełniające w stosunku do działań regionalnych i krajowych, doświadczenia nabyte w przeszłości w UE — jak np. te związane z programami RESIDER, RECHAR i RETEX — oraz w innych sytuacjach mogą okazać się pożyteczne, zważywszy że restrukturyzacja nie jest zadaniem funduszu.

4.5.5

W konkretnych przypadkach pomocne mogłoby być zastosowanie podejścia sektorowego stosowanego we współczesnych politykach przemysłowych, podczas rozpatrywania analiz i przy decydowaniu o użyciu instrumentów.

4.5.6

Dla pewnej liczby państw członkowskich przedmiotem szczególnej uwagi i troski jest to, by polityki związane z dochodami i rynkiem pracy pozostały w gestii władz krajowych i aby uniemożliwić Komisji ingerencję w kompetencje krajowe. A zatem w ramach pełnego zestawu środków opracowanych przez dane państwo członkowskie w celu rozwiązania konkretnego kryzysu, wkład UE musi jednoznacznie koncentrować się na jednostkach i na pomocy w ponownym wejściu na rynek pracy zwolnionych pracowników. W tym miejscu EKES odwołuje się do kryteriów stosowalności dawnego rozdziału poświęconego postanowieniom socjalnym Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, które mogą być pomocne w uniknięciu nakładania się kompetencji instytucji i konfliktów między nimi.

4.6

Organ budżetowy ma do odegrania bardzo istotną rolę. EKES z zadowoleniem przyjął fakt, że proponowany wniosek dotyczący rozporządzenia w sposób należyty i szczegółowy przedstawia finansowe procedury, których należy przestrzegać.

4.7

Rozporządzenie jest opracowane z myślą o konkretnych wypadkach kryzysowych, które z reguły wymagają szybkich i skutecznych działań. To oznacza, że przy stosowaniu tych zasad należy oczywiście ograniczyć do minimum biurokrację, zachowując przy tym należytą ostrożność. Celem winno pozostać dostarczenie skutecznego wsparcia w możliwie najkrótszych ramach czasowych.

4.8

W (nieodległej) przeszłości, w szeregu przypadków, nawet tych skomplikowanych, przeprowadzono udane restrukturyzacje. Chociaż każdy konkretny przypadek jest zawsze wyjątkowy, szeroki wachlarz dotychczasowych działań restrukturyzacyjnych pokazuje, że skoncentrowane działania na szczeblu regionalnym wszystkich zainteresowanych podmiotów, często wspomaganych przez rządy krajowe i wyraźnie ukierunkowane na tworzenie warunków do przemieszczania i powstawania nowych lub wzmacniania istniejących przedsiębiorstw przemysłowych lub związanych z usługami, przynosiły pozytywne efekty.

4.9

W większości wypadków plany gospodarcze i społeczne były opracowywane w ścisłej współpracy między władzami krajowymi i regionalnymi oraz partnerami społecznymi, którzy zazwyczaj organizowali okrągłe stoły, w których uczestniczyły wszystkie zainteresowane podmioty danego regionu.

4.10

Jeśli chodzi o nowy fundusz, należy tutaj przewidzieć i zastosować podobne procedury, aby zapewnić jego sukces. W tym celu przedstawiciele Komisji muszą bezpośrednio uczestniczyć w tego rodzaju zgromadzeniach i spotkaniach na szczeblu regionalnym i lokalnym.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1

Chociaż decyzja o przyznaniu w ramach budżetu 500 milionów EUR na fundusz została podjęta przez Komisję na podstawie statystycznych symulacji opartych na konkretnych przypadkach, kwotę tą należy poddać corocznemu przeglądowi, z możliwością ewentualnej zmiany w zależności od rozwoju sytuacji i doświadczeń związanych z wdrażaniem funduszu.

5.2

Artykuł 2 wymienia poważne zakłócenia gospodarcze jako podstawę do uruchomienia interwencji funduszu. EKES wzywa Radę do poddania pod dyskusję definicji zjawisk wymienionych w ustępie wprowadzającym wyżej wymienionego artykułu zanim rozporządzenie wejdzie w życie. Zbyt ogólne definicje mogą w przyszłości utrudniać podejmowanie skutecznych decyzji przez organ budżetowy. Zbyt wąskie definicje mogą mieć ten sam skutek. Dyskusja przeprowadzona w ramach Rady może pomóc w wyjaśnieniu tych wątpliwości i osiągnięciu właściwej równowagi. Taka dyskusja może również wnieść pożyteczny wkład w opracowywanie wytycznych Komisji.

5.3

Należy jasno określić powody podejmowania interwencji w ramach funduszu, jak również rozważyć podejmowanie działań antycypacyjnych przez same przedsiębiorstwa i partnerów społecznych oraz inne zainteresowane podmioty. Mogłoby to zostać również uwzględnione w wytycznych Komisji.

5.4

W ramach oceny rocznej oraz mając również na uwadze możliwość wprowadzenia zmian zgodnie z art. 20, należy rozważyć dokonanie oceny kryteriów interwencji wyszczególnionych w art. 2 (liczba zwalnianych pracowników, wymiar terytorialny i stopy zatrudnienia) w celu zapewnienia, że kryteria te będą również na tyle elastyczne, by uwzględnić zróżnicowanie poszczególnych regionów, zwłaszcza w odniesieniu do niewielkich państw, gdzie przeważają małe i średniej wielkości przedsiębiorstwa.

5.5

W art. 3 lit. a) i b) wymienione zostały działania kwalifikujące się do interwencji finansowej funduszu. EKES zwraca uwagę, że dziedziny związane z dochodami, takie jak prawa emerytalne i świadczenia socjalne, należą do wyłącznych kompetencji państw członkowskich. Działalność funduszu powinna ograniczać się do finansowania różnego rodzaju działań edukacyjnych i szkoleniowych oraz warunków ramowych. W szczególnych okolicznościach może to obejmować pomoc w postaci dopłat do wynagrodzeń dla osób mających pracę lub poszukujących pracy.

5.6

Artykuł 10 ust. 1 ustala maksymalny wkład funduszu na poziomie 50 % łącznych szacunkowych kosztów przewidzianych przez państwa członkowskie. EKES nie zamierza kwestionować podanej wielkości procentowej. Jednakże pragnie zwrócić uwagę na istnienie związku między poziomem finansowego wkładu funduszu a liczbą i wymiarem spraw, które będą rozpatrywane.

5.7

W odniesieniu do art. 12 Komitet proponuje, by ust. 1 lit b) otrzymał następujące brzmienie: „dowody, że spełnione są kryteria przewidziane w art. 2 oraz wymogi przewidziane w art. 6”.

5.8

Komitet uważa, że partnerzy społeczni i inne zainteresowane podmioty w regionach muszą być włączane na każdym etapie procedury w ramach funduszu. Komisję powinna również informować EKES i Komitet Regionów.

5.9

Począwszy od 2008 r. Komisja przedstawiać będzie roczne sprawozdania z działalności Funduszu. Taka ocena ex post może być przedmiotem debaty w Radzie. Artykuł 20 przewiduje dokonanie formalnego przeglądu rozporządzenia do dnia 31 grudnia 2013 r. EKES zaleca by Komisja uwzględniła również ocenę działalności Funduszu w białej księdze, jaką ma wydać do 2009 r. w ramach przygotowań do debaty śródokresowej poświęconej budżetowi UE.

Bruksela, 13 września 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Wniosek dotyczący rozporządzenia ustanawiającego Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji, marzec 2006 r., COM(2006) 91 wersja ostateczna, 2006/0033 (COD)

(2)  Analiza oddziaływania dotycząca wspomnianego wyżej rozporządzenia, SEC (2006) 274/2

(3)  Konkurencyjność UE a lokalizacja przemysłu, Biuro Doradców ds. Polityki Europejskiej Komisji Europejskiej (BEPA) (2005), 26 października 2005 r.

(4)  SEC(2006) 274


23.12.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/42


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wykonywania praw głosu przez akcjonariuszy spółek posiadających siedzibę statutową w Państwie Członkowskim i których akcje zostały dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym i zmieniającej dyrektywę 2004/109/WE

COM (2005) 685 wersja ostateczna — 2005/0212 (COD)

(2006/C 318/06)

Dnia 31 stycznia 2006 roku Rada, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej.

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 20 lipca 2006 r. Sprawozdawcą był Bryan CASSIDY.

Na 429. sesji plenarnej w dniach 13 — 14 września 2006 r. (posiedzenie z dn. 13 września) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 83 do 9, przy 18 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia EKES-u

1.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji, ponieważ przeszkody utrudniające głosowanie transgraniczne stanowią źródło zakłóceń wspólnego rynku.

1.2

Wymóg blokowania akcji, tzn. ich zdeponowania lub zablokowania na kilka dni przed walnym zgromadzeniem, tak aby móc skorzystać z prawa głosu, ciągle istnieje w kilku krajach UE. W niektórych praktyka ta ma charakter wręcz obligatoryjny. Jest ona kosztowna, ponieważ uniemożliwia akcjonariuszom zbywanie akcji przed walnym zgromadzeniem. Większość akcjonariuszy instytucjonalnych uważa je też za jedną z największych przeszkód utrudniających głosowanie. W art. 7 wniosku dotyczącego dyrektywy wyeliminowano wymóg blokowania akcji przez ich zdeponowanie przed walnym zgromadzeniem. EKES przyjmuje ten zapis ze szczególnym zadowoleniem, choć zdaje sobie sprawę, że liczba krajów, w których dopuszcza się tę praktykę, jest ograniczona.

1.3

EKES jest zdania, że w dyrektywie należy uwzględnić dążenie do lepszych uregulowań prawnych i dlatego zwraca szczególną uwagę na ust. 34 Porozumienia międzyinstytucjonalnego z grudnia 2003 r. w sprawie lepszego stanowienia prawa, w którym zachęca się państwa członkowskie do „sporządzania, dla ich własnych celów i w interesie Wspólnoty, własnych tabel, które w możliwie najszerszym zakresie odzwierciedlają korelacje pomiędzy niniejszą dyrektywą a środkami transpozycji, oraz do ich publikowania”.

1.4

EKES opowiada się za bardziej powszechnym wykorzystywaniem głosowania drogą elektroniczną, w celu zwiększenia przejrzystości i zachęcenia akcjonariuszy do udziału w nim, jednak uważa, iż kwestię tę należy pozostawić zainteresowanym spółkom, a jednocześnie zwraca się do państw członkowskich, aby nie utrudniały szerszego udziału w walnych zgromadzeniach za pośrednictwem elektronicznych środków komunikacji.

1.5

W związku z powyższym EKES spodziewa się, że stosowanie bezpiecznego głosowania przez Internet, w tym być może także za pośrednictwem krótkich wiadomości tekstowych (SMS), stanie się bardziej rozpowszechnione. Dyrektywa WE powinna wspierać ten proces, lecz nie powinna go narzucać.

1.6

EKES ze szczególnym zadowoleniem przyjmuje zawarte w art. 10 zapisy dotyczące głosowania przez pełnomocnika. Za szczególnie korzystne uważa zniesienie istniejących w tym zakresie ograniczeń, zgodnie z którymi funkcja pełnomocnika jest w niektórych państwach członkowskich zarezerwowana wyłącznie dla krewnych akcjonariusza.

1.7

EKES popiera zapis, zgodnie z którym państwa członkowskie mogą wyznaczyć termin, jako liczbę dni przed walnym zgromadzeniem, i ustanowić przepis, zgodnie z którym spółka nie ma obowiązku odpowiadać na pytania postawione po tym terminie.

1.8

Zdaniem EKES-u należałoby nadać bardziej zdecydowane brzmienie art. 5, dotyczącemu przekazywania akcjonariuszom informacji przed walnym zgromadzeniem.

2.   Wniosek Komisji

Wniosek stanowi próbę usunięcia przeszkód utrudniających akcjonariuszom głosowanie transgraniczne.

2.1

Z uwagi na niedawną serię afer związanych ze słabością ładu korporacyjnego w UE i w USA należy zachęcać akcjonariuszy do odgrywania bardziej aktywnej roli poprzez głosowanie na walnych zgromadzeniach. Rozważany wniosek ma na celu ochronę praw akcjonariuszy nie tylko na obszarze UE, lecz także w innych częściach świata.

2.2

Celem tego wniosku jest poprawa ładu korporacyjnego w spółkach notowanych na giełdach Unii Europejskiej poprzez rozszerzenie praw wykonywanych przez akcjonariuszy w ramach zgromadzeń. Cel ten ma zostać osiągnięty przede wszystkim poprzez zagwarantowanie, że akcjonariusze posiadający akcje spółek, które mają swoją statutową siedzibę w innym państwie członkowskim i które tam są notowane, będą mogli bez żadnych trudności głosować podczas zgromadzeń akcjonariuszy spółki.

2.3

We wniosku dotyczącym dyrektywy poruszono cztery następujące istotne zagadnienia:

(a)

likwidacja wszelkich form blokowania akcji,

(b)

informowanie o zgromadzeniach z odpowiednim wyprzedzeniem (włączając wymóg, by walne zgromadzenia akcjonariuszy były zwoływane z przynajmniej 30-dniowym wyprzedzeniem),

(c)

usunięcie przeszkód prawnych utrudniających udział w zgromadzeniu za pośrednictwem środków elektronicznych,

(d)

możliwość głosowania mimo nieobecności podczas zgromadzenia.

2.4

Wniosek ten jest jednym z krótkoterminowych środków zaproponowanych w komunikacie Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego z dnia 21 maja 2003 r. (1) zatytułowanym „Unowocześnienie prawa spółek oraz umocnienie ładu korporacyjnego — plan przyszłych działań”.

2.5

Komisja odnotowuje fakt, że stosowane w poszczególnych państwach członkowskich procedury głosowania podczas walnych zgromadzeń akcjonariuszy spółek są niezwykle zróżnicowane, a nierzadko również zawiłe. Kwestia ta komplikuje się jeszcze bardziej, gdy w grę wchodzą akcjonariusze z różnych państw członkowskich UE.

2.6

Zdaniem Komisji w obowiązującym prawodawstwie UE problem głosowania transgranicznego nie został ujęty w wystarczającym stopniu. Obecnie w świetle art. 17 dyrektywy (2004/109/WE), zwanej dyrektywą w sprawie przejrzystości, spółki mają obowiązek udostępnić określone informacje w związku z walnym zgromadzeniem. W dyrektywie w sprawie przejrzystości nie uwzględniono jednak samej procedury głosowania.

2.7

Procedura głosowania bywa dość skomplikowana. Nierzadko w imieniu inwestorów akcjami dysponują pośrednicy. W takich przypadkach głosowanie uruchamia długi łańcuch wydarzeń obejmujący spółki, urzędy rejestracyjne, banki powiernicze, menedżerów inwestycyjnych, centralne depozyty papierów wartościowych oraz agencje występujące w roli pełnomocnika podczas głosowania.

3.   Możliwości

3.1

Nie można zagwarantować, że rynek zareaguje wystarczająco szybko, zwiększając prawa akcjonariuszy, ani że we wszystkich państwach członkowskich zostaną wprowadzone takie zmiany w ustawodawstwie, które rozwiążą problemy wynikające ze skomplikowanej procedury głosowania.

3.2

Zalecenie Komisji nie jest prawnie wiążące, lecz zapewniłoby państwom członkowskim odpowiedni margines elastyczności we wdrażaniu zawartych w nim postanowień do systemów krajowych na podstawie wytycznych sformułowanych przez Komisję.

Zalecenie nie gwarantowałoby wprowadzenia minimalnych norm w kluczowych dziedzinach, które są źródłem problemów utrudniających głosowanie transgraniczne oraz wysokich kosztów, np. w kwestii blokowania akcji, w którym to przypadku inwestorów odstrasza fakt, że wymóg ten miałby obowiązywać również na szczeblu krajowym.

3.3

Rozporządzenie wprowadziłoby jednolite warunki, bez względu na przepisy obowiązujące w poszczególnych państwach członkowskich. Za jego pomocą można by również wprowadzić ściśle określone, wspólne zasady rozwiązywania problemów transgranicznych. Rozporządzenie wiązałoby się również z dodatkową korzyścią, a mianowicie spowodowałoby, że państwa członkowskie nie mogłyby na jego podstawie mnożyć bardziej skomplikowanych przepisów krajowych, jak ma to niekiedy miejsce w przypadku dyrektyw (ang. gold-plating).

Zdaniem Komisji rozporządzenie wiązałoby się z wysokimi kosztami, ponieważ wykluczałoby niezbędny poziom elastyczności uwzględniający różnice pomiędzy państwami członkowskimi UE w zakresie dorobku prawnego.

3.4

Dyrektywa uwzględniałaby różnice między procedurami właściwymi dla poszczególnych państw członkowskich, zapobiegając dysproporcjom pomiędzy różnymi kategoriami akcji i akcjonariuszy oraz ułatwiając wprowadzenie podstawowych, minimalnych norm.

4.   Koszty i korzyści

4.1   Korzyści

4.1.1

W perspektywie krótkoterminowej omawiany wniosek będzie najkorzystniejszy dla inwestorów instytucjonalnych, którzy obecnie mają w swoich portfelach akcje spółek notowanych za granicą. Istniejące koszty, związane z przeszkodami utrudniającymi głosowanie transgraniczne, sprawiają, że inwestorzy nie mogą włączyć się w zarządzanie spółkami tak aktywnie, jak by sobie tego życzyli.

4.1.2

W perspektywie długoterminowej przepisy omawianego wniosku mogą zachęcić mniejszych inwestorów, którzy obecnie obawiają się kupowania akcji za granicą ze względu na wysokie koszty udziału w głosowaniach, do bardziej aktywnego inwestowania w akcje takich spółek. Pozwoli im to w większym stopniu zdywersyfikować portfele, a tym samym zmniejszyć ryzyko. Ogólnie rzecz ujmując, w dłuższej perspektywie wniosek ten powinien pozytywnie wpłynąć na płynność europejskich rynków kapitałowych.

4.1.3

Obecnie istnieje szereg przeszkód utrudniających głosowanie transgraniczne. Problem blokowania akcji wciąż jest obecny w niektórych krajach i jest postrzegany przez wielu inwestorów jako poważne utrudnienie, jeżeli chodzi o głosowanie. W tym kontekście blokowanie akcji stanowi przeszkodę dla sprawnego funkcjonowania transgranicznych rynków kapitałowych. Ponadto inwestorzy są zdezorientowani co do konkretnego charakteru postanowień dotyczących blokowania akcji w poszczególnych państwach UE. Również z tego tytułu inwestorzy ponoszą znaczne koszty, które projekt dyrektywy mógłby ograniczyć.

4.1.4

Istnieje niesprawiedliwe rozróżnienie akcjonariuszy krajowych i zagranicznych dotyczące informacji udostępnianych w związku z walnym zgromadzeniem. Projekt Komisji ma na celu zapewnienie dostępu do wiarygodnych i aktualnych informacji w odpowiednim terminie na wszystkich rynkach, co powinno przynajmniej częściowo złagodzić ten problem.

4.1.5

Europejski Trybunał Sprawiedliwości (ETS) podkreśla w swoim orzecznictwie potrzebę zagwarantowania przez państwa członkowskie, że akcjonariusze określonej kategorii nie będą nadużywać swoich praw na niekorzyść innych grup akcjonariuszy.

4.1.6

Głosowanie przez pełnomocnika oraz spełnienie wymogów ponownej rejestracji jest często dość kosztowne, a wyniki przeprowadzonej przez Komisję oceny wpływu wskazują, że wysokość tych kosztów w rzeczywisty sposób zniechęca do głosowania akcjonariuszy posiadających niewielki pakiet akcji. Dzięki wnioskowi Komisji procedura wyznaczania pełnomocników powinna ulec uproszczeniu, wyjaśnione zostanie, kogo można wyznaczyć na pełnomocnika, a w niektórych krajach uprawnienia pełnomocników powinny ulec rozszerzeniu.

4.1.7

W przypadku gdy funkcję pełnomocnika akcjonariuszy pełni przewodniczący walnego zgromadzenia, powinien on być zobowiązany do głosowania w sposób ściśle odzwierciedlający życzenia tych akcjonariuszy.

4.2   Koszty

4.2.1

Proponowany jednolity termin powiadomienia o zgromadzeniu odebrałby margines elastyczności tym państwom członkowskim, które obecnie wymagają zwoływania nadzwyczajnego walnego zgromadzenia z zaledwie 14-dniowym wyprzedzeniem.

4.2.2

Wymóg pisemnego udzielania odpowiedzi na pytania zadane przez akcjonariuszy w formie pisemnej ma zasadnicze znaczenie.

4.2.3

Art. 5 i art. 7 projektu dyrektywy ustanawiają 30-dniowy okres pomiędzy datą zawiadomienia o walnym zgromadzeniu a jego przeprowadzeniem, co ma pomóc akcjonariuszom w wykonywaniu praw głosu z akcji.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji, ponieważ ograniczenia w głosowaniu transgranicznym powodują zniekształcenia wspólnego rynku.

5.2

Zważywszy, że sektor finansowy wywiera istotny wpływ na gospodarkę i na wzrost zatrudnienia, powinno się usuwać wszelkie czynniki utrudniające udział akcjonariuszy. Ma to zapewnić wniosek Komisji.

5.3

Głosowanie transgraniczne wiąże się obecnie a priori z wyższymi kosztami ponoszonymi przez akcjonariuszy-nierezydentów w porównaniu z rezydentami, co jest przykładem zakłócenia rynku.

5.4

Zdaniem Komitetu istnieje obecnie zbyt wiele ograniczeń, z powodu których głosowanie przez pełnomocnika jest w niektórych państwach członkowskich nadmiernie kłopotliwe.

5.5

Wymóg blokowania akcji, tzn. deponowania ich lub blokowania na kilka dni przed walnym zgromadzeniem, tak aby móc skorzystać z prawa głosu, jest ciągle praktykowany w kilku krajach UE. W niektórych praktyka ta ma charakter wręcz obligatoryjny. Jest ona kosztowna, ponieważ uniemożliwia akcjonariuszom zbywanie akcji już na kilka tygodni przed walnym zgromadzeniem. Większość akcjonariuszy instytucjonalnych uważa ją też za jedną z największych przeszkód utrudniających głosowanie.

5.6

EKES podziela zdanie Komisji, zgodnie z którym opóźnienia w udostępnianiu informacji związanych z walnym zgromadzeniem, udzielanie niepełnych informacji, rezolucje przedstawiane w formie skróconej oraz zawiadomienia ogłaszane z niewielkim wyprzedzeniem stanowią jedne z głównych przeszkód, z którymi borykają się nierezydenci próbujący wykonywać prawa z posiadanych akcji. Powinno się udostępniać drogą elektroniczną, a także w postaci fizycznej, wszelkie stosowne dokumenty, w tym raporty audytorów, odpowiedzi na pytania akcjonariuszy i zawiadomienia o zwołaniu walnych zgromadzeń oraz wnioski, które mają być składane podczas tych zgromadzeń.

5.7

Art. 8 dotyczy udziału w walnym zgromadzeniu za pośrednictwem środków elektronicznych. Z uwagi na szybkie postępy w dziedzinie technologii Komisja proponuje, aby państwa członkowskie nie zabraniały „udziału akcjonariuszy w walnym zgromadzeniu za pośrednictwem środków elektronicznych”.

5.8

Dokument Komisji nie zajmuje się szczegółowo problemem akcji na okaziciela, w przypadku których komunikacja odbywa się obecnie głównie za pośrednictwem ogłoszeń prasowych. EKES uważa, że komunikacja elektroniczna jest środkiem nowocześniejszym, szybszym i niewątpliwie tańszym.

5.9

Art. 10 zawiera wyjaśnienia dotyczące głosowania przez pełnomocnika i znosi możliwość nałożenia przez spółkę ograniczeń co do osoby, która może otrzymać pełnomocnictwo.

5.10

Zdaniem EKES-u bezczynne przyglądanie się obecnej sytuacji, innymi słowy, pozostawienie jej w obecnym kształcie, nie jest właściwe. Ze względu na wspomniane przeszkody koszty głosowania transgranicznego stanowią barierę nie do pokonania dla drobnych akcjonariuszy i są niezwykle wysokie dla inwestorów instytucjonalnych.

Bruksela, 13 września 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  „Unowocześnienie prawa spółek oraz umocnienie ładu korporacyjnego — plan przyszłych działań”, COM(2003) 284 wersja ostateczna


23.12.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/45


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólne zasady dla dostarczania podstawowych informacji w sprawie parytetów siły nabywczej (PPP) oraz ich wyliczenia i rozpowszechnienia

COM(2006) 135 wersja ostateczna — 2006/0042 (COD)

(2006/C 318/07)

Dnia 20 lipca 2006 roku Rada, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej.

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 20 lipca 2006 r. Sprawozdawcą był Sergio E. SANTILLÁN CABEZA.

Na 429. sesji plenarnej w dniach 13 — 14 września 2006 r. (posiedzenie z dnia 13 września 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 182 do 3 — 12 osób wstrzymało się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek dotyczący rozporządzenia ustanawiającego podstawę prawną do wprowadzenia parytetów siły nabywczej (PPP), ponieważ zwiększy to przejrzystość, aktualność oraz jakość całego procesu tworzenia PPP, zarówno na szczeblu wspólnotowym jak i krajowym.

1.2

Zważywszy na istotne znaczenie kwestii będącej przedmiotem omawianego wniosku oraz na potrzebę ustanowienia wiążących zasad określających kompetencje Komisji i państw członkowskich oraz jednolitej podstawy do wyliczenia i rozpowszechnienia informacji w sprawie PPP, Komitet zaleca natychmiastowe zatwierdzenie niniejszego projektu rozporządzenia.

1.3

Jednakże, EKES pragnie zauważyć, że z uwagi na związane z tym koszty, Komisja (Eurostat) oblicza PPP w odniesieniu do poszczególnych państw, nie regionów (1). Niemniej jednak, wyliczenia te są używane między innymi do oceny wyników gospodarczych regionów. Na podstawie dostępnych danych można wnioskować, że w niektórych wypadkach istnieją w obrębie państw członkowskich znaczące różnice regionalne, jeśli chodzi o ceny towarów i usług. Pomimo iż instytuty statystyczne odpowiedzialne za gromadzenie podstawowych informacji stosują przestrzenne czynniki korygujące, niezbędne jest by czynniki te właściwie zapobiegały nieprawidłowościom przy wyliczaniu PPP. Zaleca się zatem, by państwa członkowskie podjęły wszelkie możliwe starania, zarówno pod względem ekonomicznym, jak i technicznym, by zapewnić możliwie najwierniejsze odzwierciedlenie przez przestrzenne współczynniki korygujące geograficznego zróżnicowania cen.

1.4

Z powyższych względów, ustanowienie okresu sześciu lat jako minimalnej częstotliwości dokonywania przeglądu współczynników przestrzennych wydaje się nazbyt długie i powinno zostać skrócone. Podobnie, ponieważ częstotliwość dostarczania podstawowych informacji określona w projekcie rozporządzenia jest częstotliwością minimalną (2), informacja o cenach powinna być dostarczana w miarę możności co dwa lata (3) (w projekcie jest mowa o minimum trzech latach).

1.5

Ogólnie rzecz biorąc, należy podkreślić potrzebę podjęcia wysiłków na rzecz zwiększenia skuteczności aparatu statystycznego UE, zarówno pod względem zasobów technicznych, jak i ludzkich oraz koordynacji między Eurostatem a krajowymi instytucjami statystycznymi odpowiedzialnymi za obliczanie PPP.

2.   Parytety siły nabywczej (PPP)

2.1

Program Eurostat-OECD PPP został ustanowiony na początku lat osiemdziesiątych w celu porównywania, w regularnych i odpowiednich odstępach czasu, PKB państw członkowskich Unii Europejskiej oraz państw należących do OECD (4). PPP stanowią rodzaj kursów wymiany walut, które przeliczają wskaźniki ekonomiczne wyrażone w nominalnych walutach krajowych na wspólną sztuczną walutę nazywaną Standardem Siły Nabywczej (PPS), która równoważy siłę nabywczą różnych walut krajowych.

2.2

Zagregowane dane ekonomiczne dotyczące wielkości wyrażone w PPP otrzymuje się w wyniku podziału ich pierwotnej wartości w krajowych jednostkach walutowych przez odpowiadające im PPP. PKB krajów wyrażone w PPS przy zastosowaniu PPP jako czynników konwersji odzwierciedla zatem czyste porównanie wielkości, skoro komponent poziomu ceny został usunięty.

2.3

PPP są równocześnie deflatorami cenowymi i konwerterami walut. Wraz z wprowadzeniem waluty euro w państwach członkowskich strefy euro, po raz pierwszy ceny mogą być porównywane bezpośrednio między tymi krajami, chociaż euro ma jednak różną siłę nabywczą, która zależy od krajowych poziomów cen. Innymi słowy, dla krajów nie należących do strefy euro, PPP pozostają konwerterami walut i eliminują skutki różnych poziomów cen, podczas gdy dla krajów strefy euro, spełniają jedynie tę ostatnią funkcję deflatora cen.

2.4

PPP wylicza się stosując koszyk porównywalnych towarów i usług, biorąc pod uwagę między innymi klasyfikację konsumpcji indywidualnej według celu użycia (COICOP) (5) oraz klasyfikację produktów według rodzaju działalności (CPA). Prace przygotowawcze prowadzone są w jednym lub kilku miastach leżących w obrębie danego terytorium gospodarczego (przeważnie wyłącznie w stolicach państw członkowskich). Większość państw członkowskich stosuje przestrzenne czynniki korygujące w celu uwzględnienia różnic regionalnych, chociaż niektóre państwa członkowskie biorą pod uwagę wyłącznie dane dotyczące stolicy z uwagi na to, że niewielki obszar geograficzny danego państwa niweluje zróżnicowania regionalne.

3.   PPP a Produkt Krajowy Brutto (PKB)

3.1

PKB prezentuje wyniki całej działalności podmiotów gospodarczych na danym terytorium gospodarczym oraz w danym okresie, wynoszącym zazwyczaj rok. PKB wylicza się zgodnie z systemem krajowej rachunkowości, którym dla UE jest europejski system zintegrowanych rachunków gospodarczych 1995 (ESA-95). PKB może być zmierzony z punktu widzenia produkcji, wydatków i przychodów. Dla celów PPP pomiar wydatków jest w szczególności istotny. Pokazuje zakres, w jakim towary i usługi produkowane (lub przywożone) przez gospodarkę danego kraju są wykorzystywane do konsumpcji prywatnej, konsumpcji publicznej, tworzenia kapitału lub do wywozu.

3.2

Aby osiągnąć rzeczywiste porównanie wielkości, należy stosować czynniki konwersji (deflatory przestrzenne), które odzwierciedlą różnice w poziomie cen pomiędzy krajami. Kursy wymiany nie mogą być stosowane, gdyż zazwyczaj odzwierciedlają inne elementy niż tylko różnice cenowe.

3.3

W związku z tym PPP między walutami różnych krajów zostały szczególnie rozwinięte, aby można je było odpowiednio wykorzystać jako czynniki konwersji przestrzennej.

4.   Zastosowania PPP

4.1

Początkowo, PPP były stosowane głównie przez międzynarodowe organizacje takie jak Eurostat, MFW, OECD, Bank Światowy i Organizację Narodów Zjednoczonych. Ale z czasem PPP zaczęto stosować coraz powszechniej i są one obecne wykorzystywane przez agencje rządowe, uniwersytety, instytuty badawcze oraz przedsiębiorstwa publiczne i prywatne. Banki używają PPP w analizach ekonomicznych i do monitorowania kursów wymiany; natomiast osoby prywatne i ich pracodawcy stosują je do wyliczenia wynagrodzenia przy przenoszeniu się z jednego kraju do drugiego.

PPP mogą być również używane w międzynarodowych negocjacjach zbiorowych na temat płac.

4.2

PPP są bardzo istotnymi czynnikami dla UE zarówno z ekonomicznego, jak i politycznego punktu widzenia. Po pierwsze, zgodnie z zasadami mają być stosowane do funduszy strukturalnych (6). Po drugie, stanowią obowiązkowy punkt odniesienia dla Funduszu Spójności (7). Jednakże, należy podkreślić, że w pierwszym przypadku (fundusze strukturalne), wyliczenie oparte jest na produkcie krajowym brutto (PKB) na głowę, podczas gdy w drugim wypadku (Fundusz Spójności) jest ono oparte na produkcie narodowym brutto (PNB). Projekt rozporządzenia będący przedmiotem niniejszej opinii odwołuje się wyłącznie do PKB (8).

4.3

PPP są również używane do ustalenia współczynników korygujących, które stosuje się do wynagrodzeń i emerytur urzędników wspólnotowych i innych pracowników Wspólnot Europejskich (9).

5.   Wniosek dotyczący rozporządzenia

5.1

Celem proponowanego rozporządzenia jest wypełnienie luki prawnej poprzez stworzenie ram prawnych do wyliczania PPP. Ma to na celu poprawę przejrzystości i jakości danych dostarczanych przez państwa członkowskie poprzez ustanowienie wspólnych zasad dla dostarczania podstawowych informacji (art. 1). Osiągnięcie zamierzonego celu byłoby korzystne nie tylko dla Eurostatu jako koordynatora wyników, ale również dla instytucji statystycznych każdego państwa.

5.2

Określenie ról i kompetencji. Komisja ma być odpowiedzialna, poprzez Eurostat, za koordynację dostarczania podstawowych informacji; wyliczenie i publikację PPP oraz rozwijanie metodologii w konsultacji z państwami członkowskimi (art. 4 ust.1), natomiast państwa członkowskie mają dostarczać podstawowych informacji, udzielać pisemnego zatwierdzenia wyników badania i sprawdzać wiarygodność danych (art. 4 ust. 2).

5.3

Instytucje statystyczne państw członkowskich mają przekazywać do Eurostatu podstawowe informacje zgodnie z jednolitymi parametrami i przy zachowaniu jednolitego formatu technicznego (art. 5 i załącznik I).

5.4

Jednostki statystyczne, o których mowa, to jednostki określone w rozporządzeniu Rady (WE) nr 696/1993 lub inne, które mają być stworzone w późniejszym terminie (art. 6), natomiast zadaniem Komisji i państw członkowskich jest ustanowienie systemu kontroli jakości (art. 7).

5.5

Eurostat wylicza PPP w odniesieniu do każdego roku kalendarzowego (art. 8) i będzie odpowiedzialny za publikowanie ich na poziomie zagregowanym dla każdego państwa członkowskiego (art. 9).

5.6

Projekt rozporządzenia nie zobowiązuje państw członkowskich do podejmowania badań wyłącznie w celu ustalenia współczynników korygujących, które stosuje się do wynagrodzeń i emerytur urzędników wspólnotowych i innych pracowników (art. 10).

5.7

Czasowe i przestrzenne wskaźniki korygujące. PPP wylicza się na podstawie krajowych rocznych średnich cen (art. 2 ust. 2). Zważywszy, że „gromadzenie danych może ograniczać się do jednego lub kilku miejsc w ramach danego terytorium gospodarczego” i ponadto „do konkretnego okresu”, państwa członkowskie powinny stosować czasowy czynnik korygujący (obejmujący wstecznie okres nie dłuższy niż rok) oraz przestrzenny czynnik korygujący (obejmujący wstecznie okres nie dłuższy niż sześć lat) (załącznik I Metodologia, sekcje 2-4).

Bruksela, 13 września 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Istnieją 254 regiony na poziomie NUTS II. Rozporządzenie (WE) nr 1059/2003, załącznik 1

(2)  Załącznik 1, Metodologia, 2.1

(3)  Ceny, o których tu mowa to „ceny dóbr konsumpcyjnych i usług oraz związane z nimi wskaźniki reprezentatywności”, „ceny dóbr na wyposażenie” oraz „ceny projektów budowlanych”.

(4)  Niemniej, początki międzynarodowych porównań cen i wysokości PKB sięgają eksperymentalnych porównań przeprowadzanych przez Organizację Europejskiej Współpracy Gospodarczej (Organisation for European Economic Cooperation-OEEC) w latach pięćdziesiątych.

(5)  System stosowany przez organy międzynarodowe (Organizację Narodów Zjednoczonych, Międzynarodowy Fundusz Walutowy itp.)

(6)  Zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 1260/1999, fundusze strukturalne stosują się jedynie do tych regionów, w których PKB na mieszkańca mierzony w PPP jest niższy od 75 % średniej wspólnotowej. Dotyczy to również państw, które przystąpiły od tego czasu do UE (załącznik II do Aktu Przystąpienia z 2003 r.).

(7)  Jeśli chodzi o Fundusz Spójności, to art. 2 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1164/1994 z dnia 25 maja 1994 r. stanowi, że Fundusz stosuje się „[...] w państwach członkowskich, w których produkt narodowy brutto (PNB), mierzony według parytetu siły nabywczej, jest mniejszy od 90 % średniej wspólnotowej [...]”.

(8)  Artykuł 3 zawiera następującą definicję: „Parytety siły nabywczej” lub „PPP” oznaczają przestrzenne deflatory oraz konwertory walut, które eliminują skutki różnic w poziomach cen między krajami, a zatem pozwalają na porównania wielkości komponentów PKB oraz poziomów cen..

(9)  Regulamin Pracowniczy urzędników i warunki zatrudnienia innych pracowników Wspólnot Europejskich, załącznik XI, art. 1 („Parytety gospodarcze są wyliczone w taki sposób, aby każdy podstawowy komponent mógł być sprawdzony w badaniu bezpośrednim co najmniej raz na pięć lat”.).


23.12.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/47


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie elektronicznego środowiska dla urzędów celnych i handlu

COM(2005) 609 końcowy — 2005/0247 (COD)

(2006/C 318/08)

Dnia 17 stycznia 2006 r. Rada, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej.

Sekcja ds. Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 12 lipca 2006 r. Sprawozdawcą był Umberto BURANI.

Na 429. sesji plenarnej w dniach 13-14 września 2006 r. (posiedzenie z dnia 13 września 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 190 głosami — 3 osoby wstrzymały się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Wprowadzenie

1.1

Wniosek Komisji dotyczy nowego projektu związanego z elektroniczną administracją celną, dzięki któremu europejski system celny powinien stać się ostatecznie w pełni zautomatyzowany, interoperacyjny, bezpieczny, dostępny oraz skuteczny, jak również zyskać całkowicie elektroniczny charakter. Stanowi on konieczne uzupełnienie wdrożenia nowego Wspólnotowego kodeksu celnego zaproponowanego przez Komisję (1), na temat którego Komitet wypowiedział się już w odrębnej opinii.

1.2

Przyjęcie proponowanego skomputeryzowanego systemu wymaga wspólnego i skoordynowanego działania wszystkich państw członkowskich nie tylko w odniesieniu do administracji celnej, ale również organów granicznych innych niż urzędy celne, na których będzie spoczywało zadanie wprowadzenia w życie koncepcji punktów kompleksowej obsługi i punktów kompleksowej kontroli. Dzięki realizacji obydwu tych celów procedury celne staną się łatwiejsze, szybsze i mniej kosztowne dla podmiotów gospodarczych, a organy celne będą mogły przeprowadzać o wiele sprawniej kontrole związane z zarządzaniem ryzykiem.

1.3

Państwa członkowskie zrealizowały już znaczne inwestycje celem wdrożenia elektronicznych systemów celnych, ale systemy te różnią się istotnie między sobą, zarówno pod względem poziomu zaawansowania, jak również przepisów i wykorzystywania danych. Obecny stan harmonizacji jest zatem niedostateczny; istnieje również poważniejszy, wciąż nierozwiązany problem braku interoperacyjności między systemami.

1.4

Interoperacyjność pozwoli na wymianę informacji między organami celnymi różnych krajów. W trosce o obywateli wniosek umożliwia również stworzenie połączeń z podmiotami handlowymi, nie tylko po to, by pozwolić na realizację zasady punktów kompleksowej obsługi, ale również po to, by zagwarantować wymianę informacji. Po pełnym wejściu w życie nowy skomputeryzowany system będzie stanowił znaczący krok ku realizacji jednolitego rynku wewnętrznego, mającego — przynajmniej w kwestiach czysto celnych — jedynie zewnętrzne granice. Należy również pamiętać, że ze względu na globalny charakter rynków trzeba brać pod uwagę relacje z krajami trzecimi, o czym nie wspomniano w dokumencie Komisji.

2.   Uwagi ogólne

2.1

Komisja zauważa, że cele dotyczące komputeryzacji opartej na systemach interoperacyjnych można było zrealizować również poprzez utworzenie scentralizowanego systemu celnego. Stwierdza jednak, że rozwiązanie to nie może zostać przyjęte z różnych powodów, między innymi ze względu na trudności z przeniesieniem odpowiedzialności operacyjnej z państw członkowskich na Komisję, co byłoby sprzeczne z zasadami pomocniczości i proporcjonalności. Niemniej prawdziwym powodem jest prawdopodobnie niechęć państw członkowskich do zrzeczenia się swoich prerogatyw, chociaż są one świadome tego, że część wpływów z ceł jest bezpośrednio odprowadzana do budżetu wspólnotowego. Komitet jest zdania, że wspólnotowe zarządzanie administracją celną powinno być jednym z długoterminowych celów Unii. Jego zalety to prostota, niezawodność i oszczędność, jak również możliwość powiązania z systemami innych państw UE oraz krajów trzecich. Biorąc pod uwagę potencjalne opóźnienia we wdrażaniu podstawowych systemów opracowanych przez każde z 25 państw członkowskich, należy rozważyć, czy nie byłoby lepiej wdrożyć w pełni zautomatyzowane systemy, takie jak automatyczne systemy przywozu i wywozu, które byłyby połączone poprzez pojedynczy europejski punkt dostępu.

2.2

Inicjatywa Komisji jest niezbędna przede wszystkim ze względu na to, że wprowadzenie nowego kodeksu celnego wymaga zgodności procedur z nowymi zasadami. Stanowi ona również element szeregu przedsięwzięć podejmowanych w różnych innych sektorach w ramach e-Europy oraz e-administracji (2), dokładniej mówiąc, inicjatywa ta stanowi kontynuację zobowiązań przyjętych w 2003 r. w komunikacie Komisji do Rady w sprawie „Prostego elektronicznego środowiska dla urzędów celnych i handlu” (3). Jednakże zobowiązania te podjęto już — przynajmniej w odniesieniu do utworzenia elektronicznego środowiska — w programie „Cła 2007” (4) oraz potwierdzono przy okazji zmian do rozporządzenia w sprawie kodeksu celnego z 2004 r. (5)

2.3

Główne innowacje wprowadzane za pomocą proponowanego przez Komisję systemu są dla Komitetu powodem do zadowolenia; łączenie w sieci systemów krajowych, utworzenie interfejsu dla podmiotów gospodarczych w oparciu o punkty kompleksowej obsługi, możliwość elektronicznego składania zgłoszeń celnych oraz zintegrowane zarządzanie ryzykiem bez wątpienia stanowią znaczący postęp, pod warunkiem że koszty dla podatników i podmiotów gospodarczych nie będą nadmierne. Słuszne byłoby zatem rozważenie konsekwencji tych zmian dla pracowników służb celnych (środki, szkolenia, kariera, adaptacja).

2.4

Komitet pragnie jednakże sformułować kilka uwag dotyczących integracji systemów komputerowych oraz ich komplementarności. Komisja dąży do osiągnięcia pełnej interoperacyjności systemów celnych: oznacza to, że organy celne muszą być w stanie wymieniać informacje między sobą oraz z „innymi organami zajmującymi się międzynarodowym przepływem towarów”. Wyraźnie widać, że definicja ta nie obejmuje organów odpowiadających za pobieranie podatku VAT, a przecież powiązanie administracji celnej i administracji odpowiedzialnej za podatek VAT mogłoby okazać się przydatne przynajmniej w niektórych przypadkach oraz w odniesieniu do pewnych towarów, pozwalając na kontrolowanie zjawiska fałszowania oznaczeń pochodzenia towarów. Zjawisko to nie jest oczywiście niczym nowym, ale stale się wzmaga: towary importowane z krajów trzecich są często wprowadzane do obrotu (z opłaceniem VAT) we Wspólnocie z etykietami informującymi o europejskim pochodzeniu lub z fałszywymi „europejskimi” etykietami.

2.5

Komitet pragnie również zwrócić uwagę na drugi motyw wniosku dotyczącego decyzji: „Działanie w zakresie ogólnoeuropejskiej e-administracji […] wiąże się ze środkami zapewniającymi poprawę skuteczności […] pomocy w walce z nadużyciami, zorganizowaną przestępczością i terroryzmem […]”. Intencja przyświecająca autorom zapisu jest wyraźna, jednak nie do końca jasny jest sposób, w jaki cel ten mógłby zostać osiągnięty za sprawą przepisów zawartych we wniosku. Zgromadzonych danych celnych nie da się wykorzystać do innych celów bez ustanowienia systemu komunikacji z innymi systemami.

2.5.1

W grudniu 2004 r. w oparciu o ocenę Komisji (6) i zalecenie Parlamentu Europejskiego z dnia 14 października 2004 r. Rada przyjęła program haski. Wyznacza on szereg środków i działań służących poprawie bezpieczeństwa UE, szczególnie w celu „zabezpieczenia współpracy policyjnej, celnej i sądowej”. W przyjętym następnie dokumencie (10 czerwca 2005 r.) przedstawiono plan działania na rzecz wdrożenia programu haskiego odwołujący się do rezolucji Rady Ministrów Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych z dnia 30 marca 2004 r. w sprawie współpracy celnej oraz komunikatu w sprawie zwalczania nielegalnego handlu transgranicznego towarami zakazanymi lub objętymi ograniczeniami. W następnym dokumencie (7) współpraca celna została ponownie wymieniona jako kwestia priorytetowa. Wszystkie przedsięwzięcia przewidziane w ww. dokumentach opierają się na dostępności informacji dla celów egzekwowania prawa, o czym wspomniano również w programie haskim. Komitet za oczywiste uważa, że z uwagi na ogólny kontekst oraz charakter realizowanych przedsięwzięć przy projektowaniu trwałego skomputeryzowanego systemu celnego należy zadbać o to, by w momencie rozpoczęcia funkcjonowania systemu lub później możliwa była współpraca pomiędzy bazą danych celnych a innymi systemami, zwłaszcza wewnętrznymi systemami bezpieczeństwa państw europejskich i krajów trzecich. Oczywiście imperatywem jest zawsze poszanowanie życia prywatnego, tajemnicy zawodowej i ochrony danych.

2.5.2

W dokumencie Komisji kwestia ta nie jest w ogóle poruszana poza fragmentem zacytowanym w punkcie 2.5 powyżej. W uzasadnieniu Komisja ani razu nie wspomina również o programie haskim; w części „Spójność z innymi politykami i celami Unii” jest jedynie mowa o strategii lizbońskiej oraz inicjatywach e-Europa i e-administracja. Nawet przy uwzględnieniu art. 3 lit. d) — który został omówiony poniżej — tak znaczące pominięcie nie może być przypadkowe i Komisja powinna wyraźnie wyjaśnić jego przyczyny. Faktem pozostaje jednak, że odkładanie w czasie realizacji inicjatywy, która powinna zostać bezzwłocznie przyjęta, byłoby niedopuszczalne.

2.5.3

Pracując nad omawianym dokumentem, Komisja zorganizowała aż sześć seminariów w ciągu dwóch lat, przeprowadziła konsultacje z użytkownikami oraz omówiła przedmiotowe kwestie w ramach Komitetu Kodeksu Celnego, Grupy ds. Elektronicznej Administracji Celnej w ramach Programu Cła 2007 oraz Grupy Kontaktowej ds. Handlu. Nie wspomniano jednak o kontaktach z Europolem, biurem OLAF bądź innymi dyrekcjami generalnymi Komisji. Nie można planować utworzenia systemu jedynie w oparciu o wymagania jego bezpośrednich użytkowników; jeżeli ma on być kompatybilny z innymi systemami, przy jego projektowaniu należy wykorzystać wiedzę o cechach charakterystycznych i potrzebach tych systemów. Komitet jest zdania, że właśnie znajdują potwierdzenie zastrzeżenia, które wyraził w swojej opinii w sprawie Wspólnotowego kodeksu celnego co do braku właściwego uświadomienia sobie współzależności, jaka istnieje między różnymi gałęziami administracji publicznej w walce z przestępczością.

2.5.4

Całkowita zmiana podejścia zgodnie z uwagami zawartymi w poprzednim punkcie będzie prawdopodobnie trudna z uwagi na narzucane przez program ograniczenia czasowe związane z wdrażaniem. Z pewnością jednak na obecnym etapie można by stworzyć środki bezpieczeństwa dotyczące „towarów wrażliwych” (np. broń, materiały wybuchowe, materiały jądrowe, maszyny i sprzęt dla przemysłu chemicznego, jądrowego lub obronnego, narkotyki, alkohol i tytoń). Środki takie mogłyby przełożyć się na gromadzenie danych, które byłyby przekazywane automatycznie lub na żądanie odpowiednim władzom.

2.6

Zgodnie z zasadą pomocniczości interoperacyjność systemu, jeden interfejs oraz portale celne powinny być finansowane z budżetu wspólnotowego. Koszty takie szacowane są na ok. 180 milionów euro, podzielonych na roczne środki rosnące od 4 milionów euro w 2006 r. do 111 milionów poczynając od roku 2011. Komitet popiera taki podział funduszy, ale wyraża zdziwienie z powodu decyzji o obciążeniu budżetu wspólnotowego kosztami krajowych portali celnych. Mimo że portale te są w zasadzie dostępne dla wszystkich podmiotów gospodarczych, czy to krajowych, czy pochodzących z innego państwa UE, to z dużym prawdopodobieństwem będą z nich korzystać przede wszystkim podmioty krajowe. Bardziej uzasadnione byłoby zatem ponoszenie tych kosztów przez poszczególne państwa członkowskie, nie zaś przez Wspólnotę. Sytuacja wyglądałaby oczywiście inaczej, gdyby Komisja mówiła o portalach europejskich, o których jednakże nie wspomina w sposób wyraźny.

2.7

Co do terminów związanych z realizacją przedsięwzięcia Komisja opracowała harmonogram terminów obowiązujący wszystkie państwa członkowskie. Terminy te będą liczone od daty publikacji decyzji w Dzienniku Urzędowym: trzy lata na przyjęcie interoperacyjnych automatycznych systemów odprawy celnej, systemów rejestracji dla podmiotów gospodarczych oraz portali informacyjnych; pięć lat na stworzenie sieci pojedynczych punktów dostępu oraz środowiska taryfowego spełniającego standardy Wspólnoty; sześć lat na zapewnienie usług punktów kompleksowej obsługi. Komitet jest zdania, że terminy te, a zwłaszcza pierwszy z nich, są dosyć optymistyczne: trzy lata to niewiele czasu, zważywszy, że okres ten musi również obejmować kilkumiesięczne testy programów i dzielenie się informacjami z innymi zaangażowanymi stronami. Ponadto nie we wszystkich państwach członkowskich występuje taki sam poziom komputeryzacji czy też dostępności zasobów finansowych i ludzkich. Jeżeli z powodu niedotrzymania tych terminów przez jedno lub większą liczbę państw członkowskich Komisja byłaby zmuszona je przedłużać, zagroziłoby to skuteczności systemu, a przede wszystkim jego wiarygodności. Z tego względu należy zmienić obecnie obowiązujący wieloletni plan strategiczny, biorąc pod uwagę:

konieczność pełnego wdrożenia systemu przez wszystkie państwa członkowskie przed jego wprowadzeniem w życie, oraz

konieczność przyznania podmiotom gospodarczym przynajmniej 12 miesięcy na opracowanie systemów po otrzymaniu przez nich pełnych informacji na temat stosownych wymogów od urzędu celnego właściwego dla danego państwa członkowskiego. Przemysł i handel nie powinny być zobligowane do przedłożenia deklaracji skróconych z tytułu przywozu i wywozu przed pełnym wdrożeniem ujednoliconych systemów.

3.   Uwagi szczegółowe

3.1

Artykuł 2: Cele. Wniosek wymienia dążenie do stworzenia wspólnego podejścia do kontroli towarów niebezpiecznych i nielegalnych. Zaleca się zmianę brzmienia odpowiedniego fragmentu w myśl propozycji Komitetu przedstawionej w punkcie 2.5.4.

3.2

Artykuł 3: Wymiana danych. Zgodnie z art. 3 lit. d) systemy celne muszą pozwalać na wymianę danych z „innymi administracjami lub organami uczestniczącymi w międzynarodowym przepływie towarów”. Komitet wyraził już swoje zdanie na temat niedoskonałości tej definicji (patrz punkt 2.4 i następne). Jeżeli uwzględniona zostanie propozycja Komitetu, by w części zatytułowanej „Spójność z innymi politykami i celami Unii” zawrzeć również program haski, brzmienie omawianej litery będzie też wymagało odpowiedniej zmiany. Niezależnie od tego tekst musi zostać sformułowany w sposób bardziej jednoznaczny, aby nie mógł podlegać dowolnej interpretacji: nie jest jasne, czy chodzi o „administracje (...) uczestniczące w międzynarodowym przepływie towarów” podobnie jak „organy”, czy też jest mowa o „administracjach” ogólnie; jeżeli mamy do czynienia z drugą ewentualnością, to należy wyraźnie określić, że posługując się tym terminem, Komisja pragnie zasygnalizować nowe podejście, zgodne z programem haskim. Obecne dość niejednoznaczne brzmienie i możliwości interpretacji tego przepisu powodują dużą niepewność.

3.3

Artykuł 4: Systemy i usługi oraz harmonogram. Jak zauważono w punkcie 2.7 powyżej, terminy wdrożenia systemu wydają się nadmiernie optymistyczne. Komisja powinna ponownie omówić ich aspekty techniczne z państwami członkowskimi oraz z ich bezpośrednio zaangażowanymi służbami, aby upewnić się, że wszystkie zainteresowane strony wyraźnie zagwarantują, iż będą w stanie wywiązać się ze swoich zobowiązań w ustalonych ramach czasowych.

3.4

Artykuł 9: Zasoby. Artykuł ten dzieli odpowiedzialność za wymagane zasoby ludzkie, budżetowe i techniczne pomiędzy Komisję a państwa członkowskie: Komisja odpowiada za składniki wspólnotowe, a państwa za składniki krajowe. Artykuł ten został prawidłowo sformułowany, jednakże należy go odczytywać łącznie z art. 10 w odniesieniu do znaczenia i treści terminów „składniki wspólnotowe” i „składniki krajowe”.

3.5

Artykuł 10: Przepisy finansowe. Również i ten artykuł został prawidłowo sformułowany, jednakże jego interpretacja może przysparzać problemów. Trzeci ustęp stanowi, że państwa członkowskie ponoszą koszty składników krajowych „w tym interfejsów umożliwiających połączenie z innymi organami rządowymi i podmiotami gospodarczymi”. Należałoby przyjąć, że portale, które zwykle działają w języku danego państwa członkowskiego i są dostosowane do potrzeb jego podmiotów gospodarczych, zostaną uznane za składniki krajowe. A przecież uzasadnienie (patrz punkt 2.6 powyżej) wyjaśnia, że portale są uznawane za składniki wspólnotowe, co nie wynika wyraźnie z treści samego przedmiotowego artykułu. Komitet jest zdania, że ustęp ten należy poddać rewizji: merytorycznej — jeżeli uwagi Komitetu zostaną zaakceptowane, albo przynajmniej formalnej — dla poprawy przejrzystości.

3.6

Artykuł 12: Sprawozdania. Do 31 grudnia każdego roku państwa członkowskie muszą przedstawiać sprawozdania z postępów prac oraz osiągniętych wyników. Komisja z kolei do 31 marca każdego roku przesyła państwom członkowskim skonsolidowane sprawozdanie, które powinno zawierać wyniki ewentualnych wizyt kontrolnych i innych działań kontrolnych. Zasadniczo nie można tu niczego zarzucić, ale Komitet zastanawia się, jakie są konsekwencje „wizyt kontrolnych” i czy ich wyniki powinny być upubliczniane.

3.7

Artykuł 13: Konsultacje z podmiotami gospodarczymi. Artykuł stanowi, że Komisja i państwa członkowskie przeprowadzają „regularne” konsultacje z podmiotami gospodarczymi na każdym etapie przygotowania, opracowywania i wdrażania systemów i usług. Konsultacje mają przebiegać przy użyciu mechanizmu, w ramach którego organizowane będą regularne zebrania reprezentatywnej grupy podmiotów gospodarczych. Komitet jest zdania, że taki rodzaj mechanizmu jest zgodny ze zwykłą praktyką wspólnotową oraz z zasadami konsultacji i przejrzystości; doświadczenie pokazuje jednak, że konsultacje nie powinny kierować uwagi na zbyt wiele różnych żądań lub sprzecznych tendencji mogących być powodem przeszkód, których pokonanie zajmie dużo czasu i będzie wymagało zawierania nieracjonalnych kompromisów. Etap konsultacyjny musi być zatem na tyle wyczerpujący, by służyć szybkiemu podejmowaniu decyzji.

3.8

Artykuł 14: Państwa przystępujące i kandydujące. Artykuł stanowi, że Komisja informuje państwa przystępujące i kandydujące o podejmowanych inicjatywach i postępach osiągniętych na różnych etapach, jak również zezwala na ich uczestnictwo w tych etapach. Zapis ten jest nieprecyzyjny: nie jest jasne, czy kraje, o których mowa miałyby uczestniczyć czynnie czy tylko w charakterze obserwatorów, czy mogłyby wprowadzać równoległe systemy celne mając na względzie swoje przystąpienie oraz czy w takich przypadkach miałyby prawo do finansowania z budżetu wspólnotowego. EKES zwraca się o zwiększenie przejrzystości tego przepisu.

Bruksela, 13 września 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  COM(2005) 608 końcowy

(2)  Komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: „Rola e-administracji dla przyszłości Europy”, COM(2003) 567 końcowy z 26.9.2003

(3)  COM(2003) 452 końcowy z 24.7.2003, cytowany w opinii EKES-u w sprawie kodeksu celnego.

(4)  COM(2002) 26 końcowy z 21.3.2002, przedmiot opinii EKES-u w DzU C 241 z 7.10.2002

(5)  COM(2003) 452 końcowy z 24.7.2003, Przedmiot opinii EKES-u w DzU C 110 z 30.4.2004

(6)  COM(2004) 401 końcowy

(7)  COM(2005) 184 końcowy


23.12.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/51


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie realizacji wspólnotowego programu lizbońskiego: wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego zmieniającej dyrektywy 97/7/WE, 2000/12/WE i 2002/65/WE

COM(2005) 603 wersja ostateczna — 2005/0245 (COD)

(2006/C 318/09)

Dnia 18 stycznia 2006 r. Rada, działając na podstawie art. 47 ust. 2 oraz art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej.

Sekcja ds. Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 12 lipca 2006 r. Sprawozdawcą był baron Jörg FRANK VON FÜRSTENWERTH.

Na 429. sesji plenarnej w dniach 13 — 14 września 2006 r. (posiedzenie z dnia 13 września 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 191 do 1 — 3 osoby wstrzymały się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Streszczenie

1.1

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) podziela opinię Komisji Europejskiej, że dla urzeczywistnienia rynku wewnętrznego niezbędne jest zniesienie wszelkich granic wewnętrznych we Wspólnocie dla umożliwienia swobodnego przepływu towarów, osób, usług i kapitału. W tym celu nieodzowne znaczenie ma sprawnie funkcjonujący wewnętrzny rynek usług płatniczych, którego jednakże jeszcze nie ma. Komitet opowiada się za tym, by po udanym wprowadzeniu euro utworzyć również Jednolity Europejski Obszar Płatniczy (SEPA — Single Euro Payment Area).

1.2

Komitet popiera starania Komisji Europejskiej zmierzające do ustanowienia ram prawnych dla Jednolitego Europejskiego Obszaru Płatniczego oraz uznaje wniosek dotyczący dyrektywy za krok w dobrym kierunku.

1.3

Komitet z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy, podjęte już przez Komisję Europejską i europejskie instytucje kredytowe, zmierzające do utworzenia Jednolitego Europejskiego Obszaru Płatniczego, którego celem — i to całkiem ambitnym — jest uczynienie płatności transgranicznych w euro na rynku wewnętrznym prostymi, wygodnymi, bezpiecznymi i tanimi.

1.4

Komitet zwraca jednakże uwagę, że swoim wnioskiem dotyczącym dyrektywy Komisja Europejska wybrała taki sposób regulacji, który jest bardzo obszerny i zdecydowanie wykracza poza ramy prawne niezbędne dla uregulowania transgranicznych usług płatniczych. Z tego względu Komitet wyraża zaniepokojenie, iż — również ze względu na konieczne terminy transpozycji dla państw członkowskich oraz dostawców i użytkowników usług płatniczych — cel, jakim jest stworzenie Jednolitego Europejskiego Obszaru Płatniczego w 2008 r., może być niezrealizowany z uwagi na nadmiar ram prawnych wykraczających poza środki niezbędne do jego osiągnięcia. Komitet zachęca do uwzględnienia w większym stopniu instrumentów samoregulacji i współregulacji.

1.5

Dla osiągnięcia wytyczonego przez Komisję Europejską celu, jakim jest rozpoczęcie funkcjonowania Jednolitego Europejskiego Obszaru Płatniczego w 2008 r., wystarczyć powinno ustanowienie podstaw prawnych dla transgranicznych poleceń zapłaty oraz zmiana niezbędnych uregulowań prawnych z tytułu II (Dostawcy usług płatniczych) oraz tytułu IV (Prawa i obowiązki w odniesieniu do dostarczania usług płatniczych i korzystania z nich) wniosku dotyczącego dyrektywy (między innymi odnoszących się do autoryzacji, odwołania oraz zwrotu kwoty płatności w tytule IV). Umożliwiłoby to dotrzymanie terminu rozpoczęcia działania Jednolitego Europejskiego Obszaru Płatniczego ustalonego na 2008 r.

1.6

Komitet jest zdania, że również w świetle dotychczas przyjętych aktów prawnych, tylko koncentracja na aspektach rzeczywiście wymagających uregulowania odpowiada zasadzie poprawy jakości prawa („better regulation”). Dlatego też w interesie dostawców i użytkowników usług płatniczych podstawowym założeniem wniosku dotyczącego dyrektywy powinno być wspieranie i ułatwianie płatności, a nie utrudnianie ich biurokratycznymi działaniami, które w ostatecznym rozrachunku podwyższają koszty systemu, czyniąc go trudniejszym do zaakceptowania przez użytkowników.

1.7

Komitet zwraca uwagę na dalsze kwestie wiążące się ze stworzeniem wewnętrznego rynku usług płatniczych, których nie można jeszcze tutaj rozstrzygnąć. Są to z jednej strony zagadnienia dotyczące bezpieczeństwa płatności elektronicznych i związane z tym aspekty. Z drugiej strony jednak należy również stwierdzić, że coraz ważniejsze zagadnienie w państwach członkowskich stanowią kwestie dostępu do rachunku bieżącego, bez którego uczestnictwo w życiu gospodarczym jest już prawie niemożliwe.

1.8

W szczególności Komitet zaleca szereg dostosowań proponowanej dyrektywy.

2.   Treść wniosku dotyczącego dyrektywy

2.1

Wniosek dotyczący dyrektywy tworzy jednolite ramy prawne dla Jednolitego Europejskiego Obszaru Płatniczego SEPA, które mają ułatwić zwłaszcza płatności transgraniczne. Celem proponowanej dyrektywy jest harmonizacja przepisów prawnych różniących się między poszczególnymi państwami członkowskimi, a zarazem:

zwiększenie konkurencji pomiędzy rynkami krajowymi poprzez ustanowienie jednakowych warunków wyjściowych;

zwiększenie przejrzystości rynku zarówno dla dostawców usług płatniczych, jak i użytkowników;

ujednolicenie praw i obowiązków dostawców i użytkowników usług płatniczych.

Zasadnicze postanowienia proponowanej dyrektywy przedstawiają się następująco:

2.2   Prawo do świadczenia publicznych usług płatniczych (tytuł II)

2.2.1

Harmonizacja wymogów dotyczących dostępu do rynku dla dostawców usług płatniczych niebędących instytucjami kredytowymi ma zapewnić równe reguły gry, wzmocnić konkurencję na rynkach krajowych, jednocześnie uwzględniając tendencje rynkowe ostatnich lat oraz umożliwiając wejście na rynek nowej generacji dostawców — instytucji płatniczych.

2.3   Wymogi dotyczące przejrzystości i informacji (tytuł III)

2.3.1

Jasne i spójne przepisy odnoszące się do przejrzystości usług płatniczych powinny zwiększyć konkurencję, oferując użytkownikom większy wybór i lepszą ochronę. Komisja Europejska proponuje wymogi informacyjne dla usług płatniczych, które zastąpią uregulowania poszczególnych krajów.

2.4   Prawa i obowiązki użytkowników i dostawców usług płatniczych (tytuł IV)

2.4.1

Wniosek dotyczący dyrektywy określa zasadnicze prawa i obowiązki użytkowników i dostawców usług płatniczych. Przewidziane w nim przepisy powinny zwiększyć zaufanie użytkowników do elektronicznego systemu płatności, zapewniając tym samym jego sprawne funkcjonowanie i akceptację.

3.   Uwagi ogólne

3.1

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny popiera cel wniosku dotyczącego dyrektywy, jakim jest stworzenie Jednolitego Europejskiego Obszaru Płatniczego, w szczególności dla transgranicznych usług płatniczych. Wewnętrzny rynek usług płatniczych, który powinien funkcjonować już od dawna, zaistnieć ma — zgodnie z planem — w 2008 roku.

3.2

Wybrana przez Komisję Europejską metoda regulacji jest bardzo obszerna. Część planowanych uregulowań wykracza poza ramy prawne niezbędne dla ustanowienia Jednolitego Europejskiego Obszaru Płatniczego. Zwłaszcza w odniesieniu do przelewów istnieją już zharmonizowane przepisy w postaci europejskiej dyrektywy w sprawie transgranicznych przelewów bankowych (97/5/WE), dyrektywy dotyczącej sprzedaży konsumentom usług finansowych na odległość (2002/65/WE) oraz dyrektywy odnoszącej się do podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe (2000/46/WE).

3.3

Utrzymanie sprawdzonych, tanich i skutecznych procedur nie stanowi przeszkody dla ustanowienia Jednolitego Europejskiego Obszaru Płatniczego. To raczej w oparciu o takie procedury można opracować metody standaryzacyjne, które z jednej strony gwarantują utrzymanie osiągniętych poziomów bezpieczeństwa i skuteczności, a z drugiej strony zapewniają wysoką jakość Jednolitego Europejskiego Obszaru Płatniczego poprzez inteligentne zarządzanie wspólnymi punktami. Kierując się zasadą poprawy jakości prawa („better regulation”), Komitet opowiada się za ograniczeniem zakresu przewidzianych uregulowań wyłącznie do takich, które będą niezbędne dla usprawnienia usług płatniczych w ramach europejskiego rynku wewnętrznego oraz zachęca do uwzględnienia w większym stopniu instrumentów samoregulacji i współregulacji.

3.4

Komitet uważa Jednolity Europejski Obszar Płatniczy za ważną przesłankę przejrzystego procesu rozwoju produktów w całej Europie, gdzie dostawcy usług płatniczych działają w warunkach wolnej konkurencji z korzyścią dla klientów. Komitet uważa ponadto za istotne, by w przyszłości konsumenci zachowali istniejącą już swobodę wyboru instrumentów płatniczych, tak aby można było należycie uwzględniać ich preferencje.

3.5

Kwestią problematyczną jest dostęp instytucji płatniczych nieposiadających licencji bankowej do systemów płatniczych. Warunkiem równej konkurencji są w tym przypadku jednakowe wymogi w zakresie nadzoru. W przeciwnym wypadku może dojść do zakłóceń konkurencji i zagrożeń dla funkcjonowania i bezpieczeństwa ruchu płatniczego oraz dostawców usług płatniczych (np. niewypłacalności).

3.6

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny zaleca ograniczenie się do uregulowań niezbędnych dla przyszłej usługi europejskiego polecenia zapłaty, zawartych w tytule II (Dostawcy usług płatniczych) oraz tytule IV (Prawa i obowiązki w odniesieniu do dostarczania usług płatniczych i korzystania z nich) wniosku dotyczącego dyrektywy (między innymi odnoszących się do autoryzacji, odwołania oraz zwrotu kwoty płatności). Dzięki temu możliwe będzie przyjęcie dyrektywy i włączenie jej do ustawodawstwa krajowego w przewidzianym terminie, co z kolei umożliwi dotrzymanie przewidzianego na 2008 r. terminu rozpoczęcia działania Jednolitego Europejskiego Obszaru Płatniczego z jednolitymi warunkami ramowymi dla dostawców usług płatniczych oraz usługą europejskiego polecenia zapłaty (SEPA Direct Debit).

3.7

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny z dużym zadowoleniem przyjmuje umieszczenie we wniosku dotyczącym dyrektywy (art. 79) zapisu mówiącego, że najpóźniej w dwa lata po przyjęciu dyrektywy Komisja Europejska przedłoży Parlamentowi Europejskiemu i Radzie, jak również Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu sprawozdanie z jej wykonania.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1

Komitet pragnie przedstawić następujące szczegółowe uwagi odnośnie wniosku dotyczącego dyrektywy:

4.2   Artykuł 2 ustęp 1 — wyłączenie treści odnoszących się do państw trzecich

4.2.1

Włączenie do geograficznego zakresu stosowania dyrektywy płatności do i z państw nienależących do Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego (czyli państw trzecich), przewidziane w art. 2 ust. 1, zdecydowanie wykracza poza cel dyrektywy, jakim jest ustanowienie jednolitych ram prawnych na europejskim rynku wewnętrznym. To uregulowanie mogłoby również wykraczać poza kompetencje prawodawcy europejskiego, a także jest problematyczne. Prawodawca europejski nie może mianowicie zapewnić przyjęcia stosownych przepisów w państwach trzecich. Z tego względu byłoby na przykład całkowicie niestosowne nakładać na dostawcę usług płatniczych zleceniodawcy (jak to czyni art. 67) odpowiedzialność za skuteczność transakcji w państwie trzecim niezależnie od tego, który podmiot zawinił.

4.2.2

Komitet zaleca ograniczenie zakresu stosowania dyrektywy do usług płatniczych realizowanych w ramach europejskiego rynku wewnętrznego.

4.3   Artykuł 5 i kolejne — jednakowe wymogi w zakresie nadzoru jako warunek równej konkurencji

4.3.1

Wymogi w zakresie nadzoru odnoszące się do dostępu do rynku dla instytucji płatniczych nieposiadających licencji bankowej (art. 5 i kolejne) powinny odbiegać od wymogów w zakresie nadzoru stosowanych wobec banków jedynie w tych punktach, w których instytucja płatnicza nie może być porównywana z instytucją kredytową posiadającą pełną licencję bankową. W przeciwnym wypadku należy się obawiać zakłóceń konkurencji na niekorzyść instytucji kredytowych oraz znacznego zagrożenia funkcjonowania usług płatniczych. Ponadto, jeżeli instytucje płatnicze nieposiadające licencji bankowej nie spełnią wymogów, do których spełnienia zobowiązane są banki, odnoszących się do kapitału własnego opartego na ryzyku, kompetencji i rzetelności zawodowej kierowników, biznes planów, a także organizacji i bieżącego nadzoru zakładów, wraz z koniecznymi sankcjami, wówczas wymuszenie ich dostępu do systemów płatności mogłoby mieć wpływ na uczciwość i funkcjonalność przygotowywanej obecnie europejskiej usługi polecenia zapłaty. Przede wszystkim jednak bez odpowiedniego poziomu nadzoru trwale zagrożone byłoby zaufanie konsumentów do SEPA. Dotyczy to również kwestii ochrony przed niewypłacalnością oraz koniecznych kroków na rzecz oddzielnego utrzymywania środków swoich klientów.

4.3.2

Komitet uważa za nieodzowne podporządkowanie instytucji płatniczych takim samym wymogom prawnym w zakresie nadzoru bankowego w odniesieniu do ryzyka i zagrożeń związanych z transakcjami płatniczymi oraz utworzenie odpowiednich władz nadzorczych wyposażonych w niezbędne uprawnienia.

4.4   Artykuł 30 i kolejne — likwidacja nadmiernej formalizacji wymogów dotyczących informacji

4.4.1

Komitet podziela zdanie Komisji, że jasne, spójne przepisy dotyczące przejrzystości mają kluczowe znaczenie dla konsumentów, jak również dla akceptacji SEPA. Informacje muszą być jasne, zrozumiałe i czytelne. Zbyt wielka różnorodność i nagromadzenie informacji może mieć jednak skutek przeciwny do zamierzonego, czyniąc sytuację bardziej nieprzejrzystą niźli przejrzystą. Ponadto prywatny użytkownik SEPA potrzebuje innych informacji niż korzystający z niego sprzedawca. Co więcej, gdy w porównywalnych przypadkach Komisja przewiduje różne wymogi w zakresie przejrzystości, powoduje to raczej zamieszanie i generuje dodatkowe koszty. Z tego względu Komitet pragnie tutaj zwrócić uwagę szczególnie na dyrektywę dotyczącą sprzedaży usług na odległość.

4.4.2

Z punktu widzenia konsumentów należy podkreślić, że podejście do harmonizacji wybrane przez Komisję, polegające na pełnej harmonizacji i wzajemnym uznaniu, rodzić może problemy w zakresie ochrony konsumentów. Nie można zatem wykluczyć, że osiągnięty poziom ochrony konsumentów w niektórych państwach członkowskich ulegnie pogorszeniu.

4.4.3

Należy uprościć przepisy dotyczące sposobu przekazywania informacji określonego w art. 30. Stosowana obecnie niedroga dla użytkowników praktyka polegająca na udostępnianiu im na żądanie informacji za pomocą wyciągu bankowego lub bankowości internetowej powinna –tam, gdzie jest to ustalony zwyczaj — zostać utrzymana, w szczególności w odniesieniu do informowania klientów o zmianie umowy (art. 33), dokonanych płatnościach (art. 36) i płatnościach otrzymanych (art. 37). Powinna również istnieć możliwość wypełnienia obowiązku informacyjnego poprzez wywieszenie cenników bądź opublikowanie ich za pośrednictwem internetu. Należy wyraźniej stwierdzić (art. 31 i 37), że ceny różnych elementów usługi objętej ceną łączną powinny zostać przedstawione klientowi oddzielnie, jedynie w przypadku gdy poszczególne elementy usługi wiążą się z oddzielnymi lub różnymi konstelacjami produktów.

4.4.4

Z punktu widzenia użytkownika ważne jest, aby przy dokonywanych i otrzymywanych płatnościach przekazywać do wykorzystania nie tylko jednoznaczne dane określające zleceniodawcę i odbiorcę, ale również całość danych referencyjnych płatności. Jedynie ten sposób umożliwia całkowicie zautomatyzowane przypisywanie do otwartych pozycji lub należności.

4.5   Artykuł 41 zdanie drugie — dopuszczenie wszystkich metod autoryzacji

4.5.1

Komitet podziela zapatrywania Komisji, że transakcję płatniczą powinno się uważać za autoryzowaną wyłącznie wówczas, jeżeli zleceniodawca wyraził swoją zgodę na zlecenie skierowane do dostawcy usług płatniczych. W drugim zdaniu art. 41 zgoda zleceniodawcy uzależniona jest od „bezpośredniej” autoryzacji „do przeprowadzenia jednej lub kilku transakcji płatniczych”. Sformułowanie to jest niejasne. Żądanie jednoznacznej autoryzacji dla każdego polecenia zapłaty w ramach stosunku umownego ograniczałoby w znacznej mierze stosowanie skutecznego i taniego systemu poleceń zapłaty.

4.5.2

Aby w dalszym ciągu można było korzystać z procedur, które także klienci uważają za sprawdzone i niedrogie, takich jak polecenie zapłaty, dyrektywa powinna być ukierunkowana na minimalny stopień koordynacji, a nie pełną harmonizację bez jakichkolwiek wyjątków.

4.6   Artykuł 48 ustępy 2 i 3 — nierównomierny podział ciężaru dowodu przy spornych transakcjach płatności

4.6.1

Jednolity Europejski Obszar Płatniczy nie spotka się z akceptacją ze strony konsumentów, jeżeli w przypadku spornej autoryzacji stawać będą w obliczu niemożliwych do pokonania trudności w zakresie przeprowadzenia dowodu. Komitet popiera wysiłki Komisji zmierzające do zapewnienia użytkownikom ułatwień w tym zakresie.

4.6.2

Niemniej takie podejście nie może prowadzić do sytuacji, w której dostawcy usługi płatniczej blokuje się możliwość przedstawienia dowodu przeciwnego. Tymczasem art. 48 ust. 2 uniemożliwia dostawcom usług płatniczych przedstawienie dowodu wskazującego na rażące zaniedbanie lub wręcz celowe działanie użytkownika. A przecież, jeżeli danemu użytkownikowi, postępującemu w sposób rażąco niedbały lub celowy, nie można udowodnić takiego działania, stanowi to zachętę do zaniechania zwyczajowej staranności lub wręcz do nadużyć. Przepis taki skutkuje także znacznym ograniczeniem możliwości zaoferowania pewnych metod płatności elektronicznej.

4.6.3

Komitet opowiada się za sprawiedliwym rozłożeniem ciężaru dowodu. Tym samym dostawca usługi płatniczej ma obowiązek udowodnienia, że właściciel instrumentu weryfikacji płatności samodzielnie zlecił daną płatność. Jednakże jeżeli płatność odbywa się z zastosowaniem szczególnych zabezpieczeń uznawanych za uniemożliwiające dokonywanie nadużyć, powinien obowiązywać dowód prima facie, iż użytkownik albo sam autoryzował płatność, albo przynajmniej działał w sposób rażąco niedbały. Ponadto nie powinno się w niewłaściwy sposób ograniczać możliwości oceny dowodów przez sądy krajowe, zwłaszcza z uwagi na fakt, iż przepisy postępowania cywilnego w poszczególnych państwach członkowskich nie są zharmonizowane.

4.7   Artykuł 49 — zapewnienie bezpieczeństwa prawnego przy nieautoryzowanych transakcjach płatniczych poprzez ograniczony termin zwrotu kwoty płatności

4.7.1

W uzasadnieniu do wniosku dotyczącego dyrektywy Komisja Europejska zwraca uwagę na fakt, że rocznie w ramach usług płatniczych obsługiwanych jest we Wspólnocie około 231 mld transakcji. Już samo to wyraźnie wskazuje, że w określonym momencie potrzeba bezpieczeństwa prawnego w kwestii, czy transakcja została autoryzowana. W celu zapewnienia odpowiedniego bezpieczeństwa prawnego należy wprowadzić ograniczenie czasowe dla roszczeń użytkowników usług płatniczych o zwrot kwot wynikających z nieautoryzowanych transakcji płatniczych. Termin ten powinien być sprawiedliwy. Zdaniem Komitetu odpowiedni byłby okres jednego roku.

4.7.2

Zgodnie z art. 45 użytkownik usług płatniczych jest słusznie zobowiązany do regularnego sprawdzania transakcji na swoim rachunku i niezwłocznego zgłaszania zastrzeżeń odnoszących się do nieautoryzowanych transakcji. Z tego względu ograniczenie do jednego roku roszczeń użytkownika w odniesieniu do nieautoryzowanych transakcji płatniczych jest rozwiązaniem konsekwentnym i wyważonym. Zapewni to zarówno dostawcom usług płatniczych, jak i ich użytkownikom konieczne bezpieczeństwo prawne, gwarantując, że po upływie tego terminu transakcja płatnicza staje się ostateczną. Ponadto roczny termin odpowiadałby terminowi obowiązkowego prowadzenia rejestru określonemu w art. 44.

4.8   Artykuł 49 i 50 — rozważenie podziału odpowiedzialności

4.8.1

Zdaniem Komitetu potrzeba właściwego podziału odpowiedzialności pomiędzy dostawcę usług płatniczych a użytkownika. Tylko wówczas konsumenci korzystać będą z tego rodzaju usług płatniczych oraz tylko wówczas dostawcy takich usług będą mogli oferować swoje usługi po rozsądnych cenach.

4.8.2

Odpowiedzialność dostawcy usług płatniczych za nieautoryzowane transakcje płatnicze określona w art. 49 jest zdaniem Komitetu sensowna, o ile użytkownik usług płatniczych będzie się obchodził z należącymi do niego instrumentami weryfikacji płatności z odpowiednią ostrożnością oraz zgodnie z postanowieniami umowy.

4.8.3

Komitet uważa za właściwe, by — jak to zostało przewidziane w art. 50 — ograniczyć do 150 EUR odpowiedzialność użytkownika, który pomimo zachowania należytej dbałości, nie zauważy utraty instrumentu weryfikacji płatności, później natomiast niezwłocznie powiadomi o takowej utracie. Jednakże użytkownik, który nie zgłosi utraty niezwłocznie, choć jest on do tego zobowiązany treścią art. 46, tym samym uniemożliwiając także dostawcy usług płatniczych zapobieżenie szkodzie lub jej ograniczenie, ponosząc odpowiedzialność, nie powinien być jeszcze uprzywilejowany w stosunku do innych użytkowników, którzy dokładają należytej staranności.

4.9   Artykuł 53 — jednoznaczne określenie terminu zwrotu kwot płatności

4.9.1

Dochodzenie roszczeń w przypadku europejskich poleceń zapłaty jest istotną cechą tego systemu transakcji płatniczych. Kluczowe znaczenie ma przy tym jednoznaczne określenie terminu dochodzenia roszczeń związanych ze zwrotem kwoty autoryzowanych płatności dla wszystkich podmiotów uczestniczących w transakcji płatniczej. Zawarte w pierwszym zdaniu pierwszego akapitu art. 53 powiązanie rozpoczęcia biegu owego terminu z poinformowaniem przez zleceniodawcę nie stanowi odpowiedniej gwarancji, ponieważ ani odbiorca płatności, ani jego dostawca usług płatniczych nie dysponują informacją, w którym momencie dostawca usług płatniczych zleceniodawcy rzeczywiście poinformował zleceniodawcę o transakcjach płatniczych na jego rachunku.

4.9.2

Powodem takiej sytuacji jest fakt, że w praktyce częstotliwość udostępniania informacji zawartych w wyciągu bankowym jest bardzo zróżnicowana. W niektórych przypadkach informacje zawarte w wyciągach bankowych są udostępniane jedynie raz na kwartał, w innych zaś — co tydzień lub nawet codziennie. Jest to kwestia preferencji użytkownika oraz kosztów. W takich przypadkach, w zależności od częstotliwości udostępniania informacji, termin zwrotu może wynosić „3 miesiące plus 4 tygodnie”, „1 tydzień plus 4 tygodnie” lub nawet „1 dzień plus 4 tygodnie”. Określenie, czy dana transakcja płatnicza została już ostatecznie dokonana, jest w zasadzie niemożliwe, co stanowi praktycznie nierozwiązywalny problem dla przygotowywanego obecnie europejskiego polecenia zapłaty i stanowi poważne zagrożenie dla jego wprowadzenia.

4.9.3

Komitet proponuje zatem, by — zgodnie z art. 53 ust. 1 — bieg czterotygodniowego terminu rozpoczynał się z chwilą poinformowania klienta, ale by w każdym przypadku kończył się po 8 tygodniach od zaksięgowania obciążenia na rachunku zleceniodawcy.

4.10   Artykuły 60, 61 i 67 — jednoznaczne rozgraniczenie zakresów obowiązków dostawców usług płatniczych uczestniczących w transakcji płatniczej

4.10.1

Zgodnie z art. 60, 61 i 67 skuteczne zakończenie transakcji płatniczej następuje z chwilą zaksięgowania kwoty w dobro rachunku odbiorcy płatności. Stoi to w sprzeczności — bez wyraźnego powodu — z dotychczas obowiązującym prawem w zakresie przelewów, ponieważ następuje pomieszanie zakresów obowiązków dostawców usługi płatniczej zleceniodawcy bądź odbiorcy płatności. Zgodnie z tym postanowieniem dostawca usługi płatniczej zleceniodawcy zostaje zobowiązany do czegoś, czego nie może kontrolować i co należało do zakresu obowiązków dostawcy usługi płatniczej odbiorcy płatności.

4.10.2

Z tego względu Komitet proponuje poprzestać na dotychczasowej zasadzie prawa transakcji płatniczych obowiązującej jednolicie we wszystkich państwach członkowskich na podstawie europejskiej dyrektywy w sprawie transgranicznych przelewów bankowych. Przewiduje ona, że dostawca usługi płatniczej zleceniodawcy odpowiada za transakcję jedynie do chwili przejęcia jej przez dostawcę usługi płatniczej odbiorcy płatności, zaś dostawca usługi płatniczej odbiorcy usługi jest odpowiedzialny do momentu zaksięgowania przelewu w dobro rachunku odbiorcy płatności.

4.11   Artykuły 60, 61 i 67 — ustanowienie wykonalnych okresów realizacji transakcji

4.11.1

Komitet uważa za istotne, by czasy realizacji transakcji ustalić w taki sposób, aby z jednej strony stanowiły znaczną wyraźną poprawę w stosunku do sytuacji obecnej, z drugiej natomiast, by techniczne przeprowadzenie nie wiązało się z nieproporcjonalnie wysokimi kosztami, które prowadziłyby do wzrostu cen transakcji płatniczych.

4.11.2

Przewidziane w art. 60 i 61 czasy realizacji, wynoszące jeden dzień roboczy (dzień przyjęcia zlecenia plus jeden dzień roboczy), w obecnej sytuacji mogą pod pewnymi warunkami okazać się zbyt ambitne. Zgodnie z europejską dyrektywą w sprawie transgranicznych przelewów bankowych zwykły termin realizacji wynosi obecnie 6 dni roboczych (dzień przyjęcia zlecenia plus 5 dni roboczych plus jednodniowy termin zaksięgowania na koncie = 5 dni dla dostawcy usługi płatniczej zleceniodawcy na zaksięgowanie kwoty w dobro konta dostawcy usług płatniczych odbiorcy płatności plus jeden dzień dla dostawcy usług płatniczych odbiorcy na zaksięgowanie płatności w dobro konta odbiorcy), od którego jednak dopuszcza się wyjątki. Wielu regionalnych i mniejszych dostawców usług płatniczych zwraca uwagę, że nie będą w stanie dotrzymać tego terminu. Planowany (maksymalny) czas realizacji (jeden dzień dla dostawcy usługi płatności zleceniodawcy na zaksięgowanie płatności w dobro konta odbiorcy płatności) wynosiłby jedną szóstą obecnie dozwolonego terminu. Według wypowiedzi dostawców usług płatniczych techniczna realizacja wiązałaby się również z nieproporcjonalnie wysokimi kosztami i nieuchronnie prowadziłaby do podniesienia cen transakcji płatniczych. Europejskie instytucje kredytowe same podjęły dobrowolne zobowiązanie („konwencja credeuro”), zgodnie z którym przewiduje się czas realizacji wynoszący maksymalnie trzy dni robocze dla płatności w euro oraz standardowy termin realizacji wynoszący trzy dni robocze dla płatności w innych walutach europejskich.

4.11.3

Z uwagi na niekorzystną sytuację konkurencyjną, w jakiej mogliby się znaleźć regionalni i mniejsi dostawcy usług płatniczych, Komitet zaleca, by ze względu na koszty zacząć od czasu realizacji wynoszącego trzy dni robocze, przyjętego na odpowiedni okres przejściowy. Nie powinno to jednak wpływać na prawo do ustanowienia krótszych terminów realizacji dla krajowych transakcji płatniczych (art. 64).

Bruksela, 13 września 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


23.12.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/56


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I)

COM(2005) 650 wersja ostateczna — 2005/0261 (COD)

(2006/C 318/10)

Dnia 24 lutego 2006 r. Rada, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnaiej powyżej.

Sekcja ds. Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 26 lipca 2006 r. Sprawozdawcą był baron Jörg FRANK VON FÜRSTENWERTH.

Na 429. sesji plenarnej w dniach 13-14 września 2006 r. (posiedzenie z dn. 13 września 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 190 do 1 — 5 osób wstrzymało się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji, aby uregulować przepisy kolizyjne dotyczące zobowiązań umownych poprzez rozporządzenie europejskie. Dzięki temu europejskie przepisy kolizyjne będą konsekwentnie rozwijane, a luka w dotychczasowym systemie prawa wspólnotowego zostanie wypełniona. Rozporządzenie jest korzystne dla rozwoju jednolitej europejskiej przestrzeni sprawiedliwości oraz konieczne, ponieważ obowiązująca dotychczas europejska konwencja o prawie właściwym dla zobowiązań umownych z 1980 r. (1) wymaga nowelizacji, co mogłoby być trudne lub wręcz niemożliwe do osiągnięcia na drodze czasochłonnych negocjacji ze względu na jej multilateralny charakter.

1.2

Komitet zachęca Komisję i jednocześnie wzywa ją do jak najszybszej realizacji tego zamiaru z uwzględnieniem poniższych propozycji, aby rozporządzenie mogło wejść w życie.

1.3

Komitet z zadowoleniem przyjmuje starania Komisji zmierzające, poprzez pełną harmonizację, do likwidacji deficytu w ustanawianiu przepisów, wynikającego z braku europejskiego aktu prawnego obowiązującego państwa członkowskie w zakresie prawa kolizyjnego w dziedzinie zobowiązań umownych. Zapewni to znaczne uproszczenia dla użytkowników prawa. W przyszłości będą oni mogli korzystać ze zbioru przepisów identycznego we wszystkich państwach członkowskich dzięki bezpośredniemu obowiązywaniu rozporządzenia. Rozporządzenie stanowi konieczne, daleko posunięte pod względem procedury ustawodawczej, uzupełnienie proponowanego rozporządzenia Rzym II (2). Dzięki obu tym rozporządzeniom Unia Europejska po raz pierwszy będzie dysponowała zamkniętym (w znacznym stopniu) systemem przepisów kolizyjnych w zakresie prawa właściwego dla zobowiązań umownych.

1.4

Komitet zachęca, aby organy WE stanowiące prawo uwzględniły poniższe propozycje zmian:

art. 3 ust. 1 s. 3 należy przekształcić w regułę interpretacyjną,

art. 3 ust. 3 należy tak uzupełnić, aby późniejszy wybór prawa był możliwy tylko w przypadku powstania sporu,

należy zbadać, czy dla pewnych wyjątkowych przypadków rozsądne nie byłoby bardziej elastyczne uregulowanie niż w art. 4 ust. 1,

należy zbadać, czy i pod jakimi warunkami w ramach art. 5 może być zapewniona wolność wyboru także w przypadku, gdy przedsiębiorca rozpoczął działalność w kraju konsumenta lub ukierunkował na niego swoją działalność,

art. 22 lit. c) należy skreślić.

Należy jak najszybciej zakończyć prace nad rozporządzeniem, aby mogło ono wejść w życie.

1.5

Komitet z zadowoleniem przyjmuje do wiadomości, że Irlandia zamierza dobrowolnie przyłączyć się do rozporządzenia. Jednocześnie Komitet wyraża ubolewanie, że efekt harmonizacji będzie ograniczony, ponieważ rozporządzenie nie zostanie przyjęte w Wielkiej Brytanii i Danii. Komitet zwraca się do Komisji o podjęcie wszelkich możliwych kroków, aby rozporządzenie to jednak obowiązywało lub zostało przejęte w obu tych krajach.

2.   Uwagi ogólne

2.1   Uzasadnienie inicjatywy

2.1.1

Za pomocą rozporządzenia Komisja stworzy w Unii Europejskiej jednolite prawo kolizyjne właściwe dla zobowiązań umownych. W zasadzie prawo kolizyjne istnieje w pewnym zakresie już od 1980 r., kiedy to większość państw zachodnioeuropejskich zdecydowała o zawarciu konwencji rzymskiej. Następnie przystąpiły do niej inne państwa. Wybrano formę porozumienia wielostronnego, ponieważ traktat EWG nie zawierał wtedy podstawy prawnej do wydania odpowiedniego aktu prawnego WE. Po ponad dwudziestu pięciu latach stosowania konwencji rzymskiej wyciągnięto wniosek, że stanowiła ona prawdziwy postęp, a rozwiązania w niej zawarte są nadal aktualne. Potrzebne jest jednak przekształcenie i nowelizacja w celu poprawienia zidentyfikowanych słabych punktów. Ze względu na specyfikę konwencji rzymskiej jako umowy wielostronnej możliwe byłoby to tylko w drodze nowych, długotrwałych negocjacji o nieprzewidywalnych wynikach. Nie ma już takiej potrzeby, ponieważ traktat WE zawiera dziś podstawę prawną do wydania odpowiedniego aktu prawnego (art. 61 lit. c) i 65 lit b) TWE). Regulacja będzie w przyszłości identyczna we wszystkich państwach członkowskich, co ułatwi stosowanie prawa. W tym celu w grę jako instrument prawny wchodzi tylko rozporządzenie.

2.1.2

W 2004 r. na podstawie zielonej księgi z 2003 r. (3) Komisja przeprowadziła publiczne przesłuchanie. Znacząca większość poparła wtedy wydanie rozporządzenia. EKES (4) i PE (5) także opowiedziały się za przekształceniem konwencji rzymskiej w rozporządzenie europejskie i jej nowelizacją.

2.2   Kontekst polityki prawa

2.2.1

Rozporządzenie należy postrzegać w kontekście działań Komisji w zakresie prawa cywilnego i prawa proceduralnego w sprawach cywilnych, służących tworzeniu jednolitej europejskiej przestrzeni sprawiedliwości i ułatwieniu dostępu obywateli do przepisów prawa. Komitet wydał opinie dotyczące szeregu propozycji Komisji (6).

2.2.2

Projekt jest w szczególny sposób powiązany z pracami Komisji na płaszczyźnie materialnej prawa kolizyjnego, a mianowicie z proponowanym przez Komisję rozporządzeniem Rzym II. Rozporządzenie to stanowi dopełnienie rozporządzenia Rzym I i w naturalny sposób je uzupełnia.

2.3   Podstawa prawna/proporcjonalność/subsydiarność/forma prawna

2.3.1

Rozporządzenie ma na celu ujednolicenie przepisów kolizyjnych w zakresie prawa właściwego dla zobowiązań umownych. Podstawą prawną dla harmonizacji przepisów kolizyjnych jest art. 61 lit. c) wraz z art. 65 lit b) TWE. Komisja jest do tego upoważniona, jeżeli jest to konieczne do zagwarantowania prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego. Komitet jest zdania, że tak właśnie jest, ponieważ harmonizacja przepisów kolizyjnych przyczyni się do zapewnienia równego traktowania podmiotów gospodarczych we Wspólnocie w kontaktach transgranicznych, do zwiększenia pewności prawnej, do uproszczenia stosowania prawa, a więc i do wsparcia nawiązywania transgranicznych kontaktów biznesowych. Wspiera się wzajemne uznawanie aktów prawnych, ponieważ obywatele innych państw członkowskich mają możliwość bezpośredniej identyfikacji ich prawidłowości.

2.3.2.

Celów tych nie da się osiągnąć poprzez działania na szczeblu krajowym poszczególnych państw członkowskich. Wymagają one działania ze strony Unii. Warunki subsydiarności i proporcjonalności (art. 5 TWE) zostały więc spełnione.

2.4

Komisja słusznie wybrała formę rozporządzenia, ponieważ w ten sposób nie pozostawia się państwom członkowskich dowolności w działaniu tak, jak ma to miejsce w przypadku wdrażania dyrektyw. Skutkiem przyjęcia dyrektywy byłby brak pewności prawnej, czego właśnie należy uniknąć.

3.   Uwagi szczegółowe

3.1   Przedmiotowy zakres zastosowania, stosowanie prawa państw trzecich (art. 1, art. 2)

3.1.1

Celem rozporządzenia jest uregulowanie prawa kolizyjnego zobowiązań umownych w zakresie prawa cywilnego i handlowego (art. 1 ust. 1). Ustawodawca może odnosić się do terminologii zawartej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 44/2001 (art. 1), która znajduje się także w proponowanym rozporządzeniu Rzym II, ponieważ jest ona już jasno ustalona. Z tego wynika wykluczenie spraw skarbowych, celnych i administracyjnych. Wspominanie tego jest zatem zbędne, lecz nie pociągnie za sobą negatywnych skutków.

3.1.2

Celem rozporządzenia nie jest uregulowanie całego cywilnego prawa kolizyjnego, w tym również jego zastosowania w poszczególnych przypadkach, gdzie byłoby to konieczne do osądzenia sprawy z zakresu zobowiązań umownych. Prawodawca słusznie nie stawia zbyt wysoko poprzeczki, aby nie zagrozić wykonalności projektu. W tym kontekście uzasadnione jest wykluczenie prawa dotyczącego stanu cywilnego (zdolność do czynności prawnych — art. 1 ust. 2 lit. a)), ponieważ kwestie te są tradycyjnie regulowane przez oddzielne instrumenty prawa kolizyjnego z powodu implikacji społeczno-politycznych (dotychczas prawie wyłącznie umowy wielostronne (7)). Z podobnych przyczyn wskazane jest, lub powinno zostać uregulowane osobnymi przepisami, wykluczenie zobowiązań wynikających ze stosunków rodzinnych lub obowiązku alimentacyjnego oraz własności majątkowej, małżeństwa, testamentów i dziedziczenia (art. 1 ust. 2 lit. b), c)).

3.1.3

Wykluczenie zobowiązań wynikających z trat, czeków, weksli własnych (art. 1 ust. 2 lit. d)) opiera się na ich zadowalającej regulacji w osobnych konwencjach (8), wykraczających poza zakres kompetencji Wspólnoty, których nie powinno kwestionować.

3.1.4

Wyjątek dla ustaleń dotyczących arbitrażu i właściwości miejscowej sądu (art. 1 ust. 2 lit. e)) opiera się na ich przynależności do międzynarodowego prawa proceduralnego w sprawach cywilnych, gdzie mogą być lepiej uregulowane w kontekście rzeczowym i częściowo także są regulowane w konwencjach o zasięgu ponadwspólnotowym. To samo dotyczy dowodów i procedury (art. 1 ust. 2 lit. h)).

3.1.5

Wykluczenie kwestii związanych z prawem spółek, stowarzyszeń i osób prawnych w art. 1 ust. 2 lit. f) jest nieuniknione, ponieważ poruszane w nich sprawy związane są tak ściśle ze statutem spółki, że powinna nastąpić regulacja w tym kontekście. Szczególny aspekt prawa anglosaskiego stanowi „trust”. Został on już wykluczony przez Konwencję rzymską o prawie właściwym dla zobowiązań umownych (art. 1 ust. 2 lit. g)). W rozporządzeniu słusznie czyni się to samo (art. 1 ust. 2 lit. g)).

3.1.6

Wykluczenie stosunków przedumownych (art. 1 ust 2 lit. i)) dotyczy zobowiązań deliktowych. Pod względem systematycznym należą one do planowanego rozporządzenia Rzym II, dlatego też słusznie są tutaj wykluczane.

3.1.7

Komitet z zadowoleniem przyjmuje do wiadomości, że Irlandia zamierza dobrowolnie przyłączyć się do rozporządzenia. Jednocześnie Komitet wyraża ubolewanie, że nie zdecydowała się na to Wielka Brytania. W Danii rozporządzenie nie będzie obowiązywało (art. 1, ust. 3), dopóty między Danią a Wspólnotą nie zostanie zawarte odpowiednie porozumienie w tym zakresie lub dopóty Dania sama dobrowolnie nie przeniesie tego rozporządzenia do swojego prawa. Komitet zwraca się do Komisji o podjęcie wszelkich możliwych kroków, aby rozporządzenie to obowiązywało lub zostało przejęte przez oba te kraje. Oddzielenie się poszczególnych państw członkowskich przeczyłoby celowi ogólnoeuropejskiego ujednolicenia prawa kolizyjnego. Niekorzystna byłaby sytuacja, gdyby w związku z tym należało nadal sięgać do konwencji rzymskiej, ponieważ konwencja ta i rozporządzenie Rzym I będą różnić się pod względem treści. Stosowanie przepisów w zależności od tego, gdzie będzie odbywać się sprawa, co pomimo obowiązywania rozporządzenia nr 44/2001, konwencji w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych i konwencji z Lugano, jest do pewnego stopnia przypadkowe, może prowadzić do tego, że ta sama sprawa mogłaby być rozstrzygnięta na różne sposoby. Stanowiłoby to dla Wspólnoty sytuację trudną do przyjęcia.

3.1.8

Rozporządzenie wskazuje na właściwe prawo bez względu na to, czy chodzi o prawo państwa członkowskiego czy też prawo państwa trzeciego (art. 2). Funkcjonuje ono tym samym zgodnie z ogólnie uznanym standardem w zakresie prawa kolizyjnego, który z zasady odrzuca dyskryminację innych porządków prawnych w prawie kolizyjnym. Komitet przyjmuje ten fakt z zadowoleniem. Jeżeli okoliczności sprawy wskazują na istnienie możliwości rozwiązania z wykorzystaniem określonego porządku prawnego, to nie ma znaczenia, czy chodzi tutaj o rozwiązanie wewnątrzwspólnotowe, czy też nie.

3.2   Ogólne reguły łączące (art. 3, art. 4)

3.2.1

Art. 3 ust.1 pozwala na stosowanie prawa wybranego przez strony. Komitet przyjmuje tę regulację z zadowoleniem, ponieważ uwzględnia ona zasadę wolności umów panującą w prawie zobowiązań i jest zgodna z uznanymi normami międzynarodowego prawa prywatnego. Przepis jest w znacznym stopniu zgodny z regulacją art. 3 ust. 1 konwencji rzymskiej, która jest ogólnie traktowana jako stosowna. Komitet przyjmuje to z zadowoleniem. Jednocześnie jest świadomy zagrożenia, że sądy mogłyby przy praktycznym zastosowaniu przepisu poszukiwać hipotetycznej woli stron, nie posiadając wystarczających punktów zaczepienia. Należy wykluczyć taką sytuację. Jest okazja do doprecyzowania jej w punktach uzasadnienia (nr 7). W art. 3 ust. 3 wolność wyboru prawa jest tak daleko posunięta, że strony umowy w każdej chwili mogą dokonać wyboru innego prawa. Komitet przyjmuje to w zasadzie z zadowoleniem, widzi jednak ewentualne zagrożenie dla ochrony konsumenta, dla którego zasięg takiego postępowania może nie być przejrzysty. Komitet sugeruje dopuszczenie takiej zmiany wyboru w przypadkach umów konsumenckich — analogicznie do regulacji umów wyboru właściwości miejscowej sądu (art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 44/2001) — dopiero po powstaniu sporu, ponieważ dzięki temu konsument zostanie ostrzeżony i będzie działał w sposób ostrożniejszy.

3.2.2

W art. 3 ust. 1 w trzecim zdaniu (o ile nie nastąpił żaden wybór zewnętrzny) na podstawie ustalenia właściwości miejscowej sądu przez strony następuje przypuszczenie, że chciały one wybrać prawo danego państwa. Podstawą tej regulacji jest staranie o wspólny bieg forum i prawa. Uwspólnienie często prowadzi do uproszczeń w rozpatrywaniu spraw. Komitet wyraża jednak wątpliwość, czy przez tak ścisłe sformułowanie przepisu nie ogranicza się woli stron. Stosowniejsze byłoby osłabienie go i sformułowanie jedynie jako pomocy interpretacyjnej w ramach drugiego zdania, np. następująco:

„Należy przy tym w szczególności uwzględnić wybór właściwości miejscowej sądu przez strony”.

3.2.3

Komitet pragnie skupić się na pewnym aspekcie, ponieważ ma on kluczowe znaczenie dla przyszłości europejskiej przestrzeni sprawiedliwości, a mianowicie na stworzeniu tzw. opcjonalnego instrumentu lub regulacji 26 przez Wspólnotę Europejską. Należy przez to rozumieć system wspólnotowego prawa cywilnego wybieranego przez strony, o którego stworzeniu dyskutuje się obecnie i którego wstępnym etapem może być opracowywany Wspólny System Odniesienia. Art. 3 ust. 2 zawiera klauzulę otwierającą, która umożliwia stronom wybór takiego ponadpaństwowego prawa. Dotychczas nie jest to oczywiste w prawie prywatnym międzynarodowym i Komitet przyjmuje to z wyraźnym zadowoleniem. Strony umowy mogłyby wtedy po raz pierwszy rzeczywiście korzystać ze wzorów umów w znacznym stopniu jednolitych dla całej Europy, co stanowiłoby istotny postęp w realizacji rynku wewnętrznego (9).

3.2.4

Art. 4 ust. 1 zawiera nawiązania do wielu umów stanowiących pod względem treści realizację przejętej z konwencji rzymskiej regulacji zawartej w art. 4 ust 2. rozporządzenia. W czasie obowiązywania konwencji rzymskiej nawiązania te mogłyby wyniknąć dopiero przy interpretacji art. 4 ust. 2 konwencji. Można wprawdzie traktować regulację proponowaną przez Komisję jako korzystną pod względem pewności prawnej, lecz zyskuje się ją kosztem wprowadzenia sztywnej regulacji, która nie dopuszcza odstępstw nawet wtedy, gdy jest to w danym przypadku stosowne. Komitet obawia się, że taki krok wstecz w stosunku do konwencji rzymskiej może mieć negatywne skutki, bo można sobie wyobrazić przypadki, kiedy przewidziana sztywna regulacja wyjątkowo nie będzie prowadzić do właściwego rozstrzygnięcia. I w takich wyjątkowych przypadkach lepsze rozwiązanie zapewniono by, gdyby sędzia miał możliwość zastosować prawo bardziej zbliżone do meritum sprawy. Oczywiście takie odejście od zasady nie może prowadzić do dowolności w wyborze stosowanego prawa i powinno być starannie rozważane oraz poparte w wyroku bardzo ważkimi racjami, aby zadośćuczynić celowi bezpieczeństwa prawnego i przewidywalności stosowanego prawa. Komitet zachęca do zbadania, czy z tych względów nie byłaby wskazana zmiana regulacji.

3.2.5

Komitet rozumie cele, jaki przyświecały Komisji w odniesieniu do art. 4 ust. 1 lit f). Należy jednak zwrócić uwagę, że wiele z przemysłowych praw do ochrony ze względu na formę ich ustanowienia jest przekazywanych w inny sposób niż według prawa właściwego w miejscu zamieszkania ich posiadacza. Ponieważ art. 4 ust. 1 nie uwzględnia prawa właściwego dla siedziby lub miejsca zamieszkania przy ustanawianiu stosunku prawnego, zmiana statusu poprzez późniejszą zmianę miejsca zamieszkania mogłaby w takich przypadkach prowadzić do problemów z podstawą prawną praw ochronnych. Komitet sugeruje, aby Komisja zajęła się tym problemem i zaproponowała odpowiednie rozwiązanie.

3.3   Szczegółowe przepisy łączące (art. 5 — 17)

3.3.1

Art. 5 stanowi całkowicie nowe opracowanie przepisów konwencji rzymskiej dotyczących umów konsumenckich, które uważane są często za niezrozumiałe i wymagające nowego opracowania. Komitet jest zdania, że Komisja zmierza we właściwym kierunku, ponieważ uniknie się w przyszłości kompleksowego stosowania dwóch różnych systemów prawnych do jednej sprawy, do czego zmusza art. 5 konwencji rzymskiej. Bez wątpienia konsument zawierający umowy z przedsiębiorcą potrzebuje także ochrony w zakresie prawa kolizyjnego. Gwarantuje ją zasadniczo stosowanie prawa państwa, w którym znajduje się miejsce zamieszkania konsumenta (art. 5 ust. 1), ponieważ jest to prawo, które może znać konsument, którego język zna i w przypadku którego najłatwiej będzie mu zasięgnąć profesjonalnego doradztwa. Przedstawiony tekst zawiera dodatkowo wymóg, aby działalność przedsiębiorcza skierowana była na kraj miejsca zamieszkania konsumenta lub odbywała się w nim. W ten sposób (w oparciu o konwencję rzymską) wychodzi się naprzeciw interesom przedsiębiorcy, który zasadniczo będzie chciał ustalić prawo swojego kraju, ponieważ jest dla niego wygodniejsze, gdy zezwoli mu się na to w pozostałych przypadkach. Komitet zastanawia się jednocześnie, czy rzeczywiście jest konieczne całkowite odebranie stronom w zakresie umów konsumenckich w rozumieniu ust. 2 możliwości wyboru prawa. Komitet jest raczej zdania, że także konsument mógłby odnosić korzyści z możliwości wyboru prawa, przynajmniej, gdy zostają podjęte pewne środki ochronne, których on bez wątpienia potrzebuje, jako mniej doświadczona i słabsza strona umowy. Komitet zaleca więc, aby Komisja jeszcze raz zbadała przepis pod kątem opisanych okoliczności.

3.3.2

Regulacja umów o pracę (art. 6) wynika ze szczególnej potrzeby ochrony ze strony pracowników. Regulacja stanowi przejęcie art. 6 konwencji rzymskiej, uzupełnione stosownie o regulacje uwzględniające rozwój sytuacji w zakresie pracy zależnej. Dodanie słów „z którego” opiera się na dopasowaniu do orzecznictwa ETS w sprawie art. 18 konwencji w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych. Jednocześnie, z powodu braku przekonującej definicji w samym rozporządzeniu oraz wyjaśnień w uzasadnieniu, Komitet zastanawia się, co należy rozumieć poprzez „czasowe” wykonywanie pracy w innym państwie (art. 6 ust 2 a)). Należy bezwzględnie usunąć ten brak, ponieważ „czasowe” wykonywanie pracy ma decydujące znaczenie jako kryterium łączące. Braku tego nie można usunąć poprzez sięgnięcie do art. 2 dyrektywy 96/71/WE (10), ponieważ ona także nie zawiera precyzyjnej definicji. Ponadto Komitetowi trudno jest zrozumieć, dlaczego konieczna jest regulacja dla obszarów „nieobjętych żadną władzą państwową” (art. 6 ust 2 lit. b)). Możliwe, że chodzi tutaj o platformy wiertnicze na obszarach wód międzynarodowych. Należy to wyjaśnić przynajmniej w uzasadnieniu.

3.3.3

Art. 7 reguluje pośrednictwo prawne w interesach, które zostało poddane jedynie częściowej regulacji w konwencji rzymskiej, a mianowicie z pominięciem stosunku prawnego między pośrednikiem a osobami trzecimi. Wypełnienie tej wydaje się zasadne luki (art. 7 ust. 2). Trudno odpowiedzieć na pytanie, które prawo powinno być stosowane w takim przypadku, ponieważ w grę wchodzą zarówno interesy pośrednika, jak i osoby trzeciej. Osoba trzecia w przypadku przekroczenia uprawnień lub działania bez nich wymaga większej ochrony. W proponowanym tekście podjęto próbę uwzględnienia interesów obu stron, więc Komitet przyjmuje go z zadowoleniem.

3.3.4

Dziedzina ustalania przepisów bezwzględnie obowiązujących jest materią trudną, gdyż wyniki wyborów prawnych dokonanych przez strony nie powinny być zmieniane bardziej niż jest to niezbędne, zaś zastosowanie prawa nie powinno być w miarę możliwości utrudniane przez obowiązywanie norm niebędących częścią prawa właściwego dla umowy. Art. 8 odpowiada zasadniczo art. 7 ust. 2 konwencji rzymskiej. W rozporządzeniu zawarta jest prawna definicja przepisów bezwzględnie obowiązujących z uwzględnieniem właściwego orzecznictwa ETS (11), zapewniając ich skuteczność. Dla użytkownika prawa takie przypadki łączą się z utrudnieniami związanymi z przerwaniem spójności podstawy rozstrzygania lub też z normami nieharmonizującymi ze sobą, czy wręcz sprzecznymi, które należy ze sobą pogodzić. Jest to czasochłonne, skomplikowane z prawnego punktu widzenia i powoduje brak pewności prawnej. W obliczu stanu dopasowania krajowych systemów prawnych Komitet nie widzi jednak możliwości rezygnacji z tego, tym bardziej, że przeważnie także nauka popiera stosowanie takich norm w przypadkach kolizji prawnych.

3.3.5

Kolejne art. 10 — 17 nie stanowią z punktu widzenia Komitetu większego problemu i nie wymagają szczegółowego komentarza, w szczególności tam, gdzie jedynie zostały przejęte regulacje konwencji rzymskiej.

3.3.6

Art. 10 (Formalne obowiązywanie umowy) w obliczu wzrastającej liczby umów zdalnej sprzedaży spełnia potrzebę uproszczenia przepisów formalnego obowiązywania umowy lub jednostronnych interesów prawnych, wprowadzając dodatkowe punkty łączące.

3.3.7

Cesja roszczeń i umowne odstąpienie wierzytelności pomiędzy wierzycielem a osobą trzecią egzekwującą zobowiązanie, znane w niektórych systemach prawnych, spełniają ekonomicznie ten sam cel (12). Wspólne umieszczenie ich w art. 13 jest prawidłowe. W ust. 3 wprowadza się nowy przepis kolizyjny, regulujący, które prawo stosuje się do stwierdzenia możliwości odstąpienia wierzytelności osobom trzecim. Wzoruje się on słusznie na Konwencji Organizacji Narodów Zjednoczonych z 12 grudnia 2001 r. w sprawie cesji wierzytelności handlowych.

3.3.8

Art. 14 zawiera przepis kolizyjny regulujący ustawowe odstąpienie wierzytelności. Jest ono znane w większości systemów prawnych. Dlatego przepis kolizyjny jest konieczny. Art. 15 uzupełnia art. 14 o przepis kolizyjny regulujący wielość dłużników ponoszących wspólną odpowiedzialność w przypadku ustawowego odstąpienia wierzytelności. Połączenie z art. 14 byłoby rozsądne, nie jest jednak bezwzględnie konieczne.

3.4   Pozostałe przepisy/przepisy końcowe (art. 18 — 24)

3.4.1

Zagadnienia poruszane w rozdziałach III i IV stanowią głównie techniczne regulacje odpowiadające ogólnym normom prawa kolizyjnego, nie wymagają więc szczegółowego komentarza. Dotyczy to w szczególności art. 19 (Wyłączenie przekazania sprawy lub odesłania do innego systemu prawnego) odpowiadającego art. 15 konwencji rzymskiej, art. 21 (Państwa bez jednolitego systemu prawnego) odpowiadającego art. 19 konwencji rzymskiej, art. 20 (Porządek prawny) odpowiadającego art. 16 konwencji rzymskiej i art. 23 (Związek z obowiązującymi konwencjami międzynarodowymi) odpowiadającego art. 21 konwencji rzymskiej.

3.4.2

Miejsce zamieszkania (art. 18) danej osoby odgrywa w obecnym międzynarodowym prawie prywatnym kluczową rolę w wyborze kryterium. Podczas gdy określenie miejsca zamieszkania osób fizycznych nie stanowi problemu, to w przypadku osób prawnych mogą powstawać wątpliwości. Rozporządzenie usuwa je w sposób rzeczowy, określając miejsce głównej siedziby jako miarodajne. Przejęcie art. 60 z rozporządzenia (WE) nr 44/2001 nie byłoby działaniem merytorycznie słusznym, ponieważ rozporządzenie to generalnie bierze pod uwagę miejsce stałego zamieszkania, a nie pobytu. Ponadto proponowane tam potrójne rozwiązanie prowadziłoby do ograniczenia pewności prawnej.

3.4.3

Art. 22 ust. lit c) jest trudny do zrozumienia. Wydaje się, że chodzi o próbę usystematyzowania, że akty prawne Wspólnoty wydawane później będą mogły zawierać własne przepisy kolizyjne, mające pierwszeństwo przed stosowaniem niniejszego rozporządzenia. Jednak osiągnięty stan ujednolicenia międzynarodowego prawa prywatnego powinien pozostać utrzymany także w przyszłości. Należy unikać rozbicia na różne źródła prawne o rozbieżnych merytorycznie regulacjach. Jeżeli w przyszłości wyniknie potrzeba wprowadzenia regulacji specjalnych, należy je umieścić w rozporządzeniu.

Komitet sugeruje skreślenie lit. c).

3.5   Załącznik I

3.5.1

W tiret trzecim i czwartym załącznika wymieniona jest „druga dyrektywa w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do ubezpieczeń bezpośrednich innych niż ubezpieczenia na życie i ustanowienia przepisów ułatwiających skuteczne korzystanie ze swobody świadczenia usług” oraz „druga dyrektywa w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do bezpośrednich ubezpieczeń na życie, ustanawiająca przepisy ułatwiające skuteczne korzystanie ze swobody świadczenia usług”. Pomijając fakt, że druga z wymienionych dyrektyw już nie obowiązuje i zapewne chodzi o dyrektywę, która ją zastąpiła, czyli dyrektywę dotyczącą ubezpieczeń na życie (13), oba tiret są problematyczne. Komitet nie chce jednak posuwać się do żądania skreślenia ich. Pragnie jednak zwrócić uwagę Komisji na znaczne problemy, jakie spowoduje ten wniosek. Traci się w ten sposób wielką szansę na uproszczenie i ujednolicenie prawa kolizyjnego a także rozwiązanie problemów danej branży. W połączeniu z art. 22 lit. a) tiret trzecie i czwarte załącznika I doprowadziłyby do niemożliwości stosowania rozporządzenia w przypadku prawa kolizyjnego dla umów ubezpieczeniowych (bezpośrednich lub pierwotnych) (14) z ryzykiem wewnątrzwspólnotowym, ponieważ jest ono regulowane przez wymienione dyrektywy.

3.5.2

Prawo kolizyjne umów ubezpieczeniowych z umiejscowieniem ryzyka poza Unią, prawo takich umów wewnątrz Unii (ale tylko, jeżeli umowa została zawarta z ubezpieczycielem spoza UE) oraz umów reasekuracyjnych są już natomiast objęte rozporządzeniem. W ten sposób ugruntowano okoliczności, które już wcześniej powodowały dezorientację użytkowników prawa (15). Od wydania dyrektyw ubezpieczeniowych prawo kolizyjne umów ubezpieczeniowych jest uregulowane w sposób odbiegający od ogólnego prawa kolizyjnego zobowiązań (art. 1 ust. 3 konwencji rzymskiej), mimo że umowy ubezpieczeniowe także są zobowiązaniami. Brak było decydujących przyczyn takiego stanu rzeczy, poza faktem, że przy kończeniu prac nad konwencją rzymską nie rozpoczęły się jeszcze prace nad dyrektywami ubezpieczeniowymi drugiej generacji i chciano poczekać z regulacją prawa kolizyjnego w celu ustalenia, jak będzie przedstawiała się sytuacja prawa nadzorczego (16). Jest to rzecz przedawniona.

3.5.3

W dyrektywach dotyczących głównie prawa nadzorczego przepisy międzynarodowego prawa prywatnego stanowią obcy element. Niewtajemniczony użytkownik prawa nie spodziewałby się ich tam znaleźć. Z powodu podziału na różne poziome i sektorowe źródła prawne międzynarodowe prawo staje się bardziej skomplikowane. Podsumowanie przy okazji likwidacji przepisów specjalnych jest pożądane z przyczyn usystematyzowania prawa.

3.5.4

Przejęcie w rozporządzeniu Rzym I niezmienionej treści dyrektyw międzynarodowego prawa prywatnego nie wydaje się zasadne. Sytuacja, gdzie wewnątrz Unii i poza nią obowiązują bez rzeczowego powodu różne systemy norm dla umów ubezpieczeniowych z umiejscowieniem ryzyka, nie uległaby wówczas zmianie. Nie może tego usprawiedliwiać wskazanie na prawo nadzorcze: nadzór nad ubezpieczycielami odbywa się zgodnie z zasadą kraju pochodzenia i przy interesach transgranicznych prowadzi zazwyczaj do rozminięcia się kwestii nadzoru i umiejscowienia ryzyka. To samo dzieje się w przypadku umów ubezpieczeniowych dotyczących ryzyka w ramach Unii i poza nią. Zasadne jest objęcie umów ubezpieczeniowych z umiejscowieniem ryzyka wewnątrz Wspólnoty ogólnym systemem powiązań rozporządzenia. Dzięki powiązaniu rozporządzenia z wybranym prawem, dla gospodarki ubezpieczeniowej i jej klientów w sektorze niekonsumenckim powstałyby w przyszłości pożądane, rozszerzone możliwości wyboru prawa. Dzięki rozsądnemu wyborowi prawa byłoby możliwe oferowanie identycznych produktów w całej Europie z punktu widzenia prawa umownego, więc znikłaby potrzeba rozwoju nowych produktów. W przeszłości doprowadziła ona do tego, że swoboda świadczenia usług przez ubezpieczycieli poniżej zakresu najwyższego ryzyka praktycznie nie była wykorzystywana. W odniesieniu do wyboru prawa jedynie konsumenci wymagają kompleksowej ochrony także w zakresie ubezpieczeń. Natomiast rzemieślnicy i osoby samozatrudniające się, do tej pory chronieni słabiej w porównaniu z konsumentami i nie uprawnieni do całkowicie wolnego wyboru prawa, nie wymagają szczególnej ochrony. Posiadają oni bowiem wystarczające doświadczenie w interesach, żeby rozumieć, w co się angażują opuszczając własny system prawny, lub żeby rozpoznać potrzebę doradztwa prawnego.

Bruksela, 13 września 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Konwencja rzymska o prawie właściwym dla zobowiązań umownych z 19 czerwca 1980 r. Aktualna wersja: DzU C 27 z 26.01.1998, s. 36

(2)  COM(2006) 83 wersja ostateczna 2003/0168 (COD)

(3)  COM(2002) 654 wersja ostateczna

(4)  Opinia EKES-u w sprawie Zielonej księgi dotyczącej przekształcenia Konwencji rzymskiej z 1980 r. o prawie właściwym dla zobowiązań umownych w instrument wspólnotowy i jej nowelizacji INT/176 z 29.1.2004 r.

(5)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie perspektyw zbliżenia przepisów prawa proceduralnego w sprawach cywilnych w Unii Europejskiej (COM(2002) 654 — COM(2002) 746 — C5-0201/2003 — 2003/2087(INI)), A5-0041/2004

(6)  Jako przykład można wymienić:

 

przekształcenie konwencji brukselskiej z 1968 r. w formę rozporządzenia — Rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z 22.12.2000 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych, DzU L 12 z 16.1.2001, s. 1. Patrz także: opinia EKES-u, DzU C 117 z 26.4.2000, s. 6 (sprawozdawca Henri Malosse);

 

rozporządzenie (WE) nr 805/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 21.4.2004 w sprawie utworzenia Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych, DzU L 143 z 30.4. 2004, s. 15. Patrz także: opinia EKES-u, DzU C 85 z 8.4.2003, s. 1 (sprawozdawca Guido Ravoet);

 

rozporządzenie Rady (WE) nr 1348/2000 z 29.5.2000 w sprawie doręczania w państwach członkowskich sądowych i pozasądowych dokumentów w sprawach cywilnych i handlowych, DzU L 160 z 30.6.2000, s. 37. Patrz także: opinia EKES-u, DzU C 368 z 20.12.1999, s. 47 (sprawozdawca Bernardo Hernández Bataller);

 

rozporządzenie Rady (WE) nr 1206/2001 z 28.5.2001 w sprawie współpracy między sądami państw członkowskich przy przeprowadzaniu dowodów w sprawach cywilnych lub handlowych, DzU L 174 z 27.6.2001, s. 1. Patrz także: opinia EKES-u, DzU C 139 z 11.5.2001, s. 10 (sprawozdawca Bernardo Hernández Bataller);

 

rozporządzenie Rady (WE) nr 1346/2000 z 29.5.2000 w sprawie postępowania upadłościowego, DzU L 160 z 30.6.2000, s. 1. Patrz także: opinia EKES-u, DzU C 75 z 15.3.2000, s. 1 (sprawozdawca Guido Ravoet);

 

dyrektywa w sprawie kredytu konsumenckiego (COM(2002) 443 wersja ostateczna z 11.09.2002). Patrz także: opinia EKES-u DzU C 234 z 30.09.2003, s. 1 (sprawozdawca Jorge Pegado Liz);

 

dyrektywa w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich DzU L 95 z 21.4.1993, s. 29. Patrz także: opinia EKES-u DzU C 159 z 17.6.1991, s. 35 (sprawozdawca Hilkens);

 

Zielona księga w sprawie europejskiej procedury nakazu zapłaty i w sprawie środków upraszczających i przyspieszających postępowanie sądowe w sprawie drobnych roszczeń (COM (2002) 746 wersja ostateczna). Patrz także: opinia EKES-u DzU C 220 z 16.9.2003, s. 5, (sprawozdawca dr von Fürstenwerth);

 

wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego postępowanie w sprawie europejskiego nakazu zapłaty. Patrz także: opinia EKES-u DzU C 221 z 8.9.2006 (sprawozdawca Jorge Pegado Liz).

(7)  Por. szereg konwencji haskich, np. w sprawie zakresu obowiązywania przepisów w zakresie zawierania małżeństw z 12.6.1902, prawa właściwego dla obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci z 24.10.1956, prawa właściwego dla obowiązku alimentacyjnego z 2.10.1973, itd.

(8)  Konwencja genewska w sprawie jednolitej ustawy o wekslach trasowanych i własnych z 7.6.1930 i konwencja genewska w sprawie jednolitego prawa czekowego z 19.3.1931

(9)  Gdyby kiedyś w przyszłości udało się wprowadzić opcjonalny instrument („regulacja nr 26”), z powodzeniem można by go uznać za najlepsze z możliwych praw cywilnych. Wraz z jego obowiązywaniem nie byłyby już konieczne ingerencje i dostosowania wynikające z przepisów bezwzględnie obowiązujących (bądź też ordre publicart. 20) praw krajowych, inaczej niż to ma miejsce w przypadku wyboru prawa krajowego. Wybranie opcjonalnego instrumentu pozwalałoby na niczym nieograniczone stosowanie tego zbioru norm, jako że stanowiłby on powszechnie uznany w UE standard. Ponieważ w art. 3 ust. 2 generalnie uwzględniono już możliwość takiego wyboru prawa, to także w tym przypadku należy spełnić warunki dla wykorzystania atutów opcjonalnego instrumentu. Trzeba wyraźnie określić, że przy ustaleniu stosowania tego ponadpaństwowego prawa, art. 8 staje się bezprzedmiotowy (to samo dotyczy ordre publicart. 20).

(10)  Dyrektywa 96/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 16.12.1996 dotycząca delegowania pracowników w ramach świadczenia usług, DzU L 18 z 21.1.1997, s. 1

(11)  RS C-369/96 i C-374/96 z 23.11.1999

(12)  Przypis: (dotyczy wersji niemieckiej) Jest to czytelne tylko w wersji francuskiej wniosku, a na niemiecki zostało niezrozumiale przetłumaczone, ponieważ w prawie niemieckim nie ma takiej instytucji prawnej. Jednak aby uniknąć niekompletności, należy to przetłumaczyć przynajmniej opisowo.

(13)  Dyrektywa 2002/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 5.11.2002 dotycząca ubezpieczeń na życie, DzU L nr 345 z 19.12.2002, s. 1

(14)  W przeciwieństwie do umów reasekuracyjnych.

(15)  Obecnie sytuacja wygląda następująco: zgodnie z art. 1 ust. 3 konwencji rzymskiej umowy ubezpieczeniowe są wyłączone z zakresu stosowania, jeżeli chodzi o bezpośrednie umowy ubezpieczeniowe, ale tylko wtedy, gdy ryzyko umiejscowione jest na terenie UE. Kiedy tak jest, nie określa konwencja rzymska lecz dyrektywy ubezpieczeniowe. W przypadku umów reasekuracyjnych i ryzyka umiejscowionego poza UE obowiązuje jednak konwencja rzymska.

(16)  Giuliano/Lagarde, Raport w sprawie konwencji o prawie właściwym dla zobowiązań umownych, DzU C 282 z 31.10.1980, s. 13


23.12.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/62


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie homologacji typu pojazdów silnikowych w odniesieniu do emisji zanieczyszczeń oraz w sprawie dostępu do informacji dotyczących naprawy pojazdów, zmieniającego dyrektywę 72/306/EWG i dyrektywę .../.../WE

COM(2005) 683 końcowy — 2005/0282 (COD)

(2006/C 318/11)

Dnia 31 stycznia 2006 r. Rada, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej.

Sekcja ds. Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 12 lipca 2006 r. Sprawozdawcą był Virgilio RANOCCHIARI.

Na 429. sesji plenarnej w dniach 13-14 września 2006 r. (posiedzenie z dnia 13 września 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 180 do 3 — 11 osób wstrzymało się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Komitet zgadza się, że konieczne jest wspieranie ciągłego obniżania poziomów emisji zanieczyszczeń z pojazdów silnikowych przy pomocy aktów prawnych wprowadzających stopniowo coraz to ambitniejsze cele. Komitet z zadowoleniem przyjmuje zatem wniosek Komisji będący kolejnym krokiem w tym kierunku.

1.2

Komitet popiera również decyzję Komisji dotyczącą wyboru formy rozporządzenia zamiast dyrektywy, jak również procedury legislacyjnej, według której rozporządzenie przyjmowane zgodnie z procedurą współdecyzji musi w kwestiach bardziej technicznych zostać uzupełnione przez rozporządzenie opracowane przy wsparciu komitetu regulacyjnego (rozporządzenie przyjmowane w ramach komitologii).

1.3

Zdaniem Komitetu należy jednak zauważyć, że wniosek dotyczący rozporządzenia w obecnym brzmieniu wiąże się ze znacznymi problemami zarówno dla przemysłu, jak i dla administracji państw członkowskich odpowiedzialnej za homologację i rejestrację pojazdów.

1.3.1

Komitet zaleca w szczególności dokonanie przeglądu terminów wejścia w życie nowych przepisów zawartych w przedmiotowym wniosku oraz wyznaczenie tych terminów, odpowiednio, na dzień 1 stycznia 2010 r. (w odniesieniu do homologacji dla nowych typów pojazdów) oraz 1 stycznia 2011 r. (w odniesieniu do nowych rejestracji), bądź też wyznaczenie tych dat na termin przypadający po upływie, odpowiednio, 36 i 48 miesięcy po opublikowaniu nowych rozporządzeń w Dzienniku Urzędowym UE. Komitet zaleca ponadto zachowanie dodatkowego rocznego okresu dla pojazdów kategorii N1 (1) klasy II i III.

1.3.2

Komitet akceptuje normy zaproponowane w odniesieniu do pojazdów z silnikami wysokoprężnymi. Wyraża jednak wątpliwości co do realnej konieczności dalszego obniżania norm w przypadku pojazdów o napędzie benzynowym lub wykorzystujących paliwa gazowe.

1.3.3

Komitet uważa, że słuszne jest utrzymanie w stosunku do niektórych pojazdów przeznaczonych do transportu osób, pojazdów klasy M1 (2) służących specyficznym celom bądź stanowiących narzędzie pracy (np. minibusy) odstępstwa pozwalającego na homologację według norm ustalonych dla samochodów dostawczych (N1). Komitet zwraca się zatem do Komisji o opracowanie dla tych pojazdów definicji bardziej precyzyjnej i ograniczonej niż definicja zaproponowana w obecnej dyrektywie.

1.3.4

Komitet zaleca, aby zaproponowane rozporządzenie nie zawierało przepisów dotyczących kwestii, które w bardziej odpowiedni sposób są regulowane przez inne obowiązujące już rozporządzenia lub dyrektywy.

1.3.5

Wreszcie, Komitet zwraca się również do Komisji o dokonanie przeglądu tych punktów w tekście wniosku, które mogą prowadzić do braku pewności administracyjnej; należy się w tym celu zwrócić o wsparcie do ekspertów krajowych, którzy na co dzień zajmują się kwestiami związanymi z homologacją typu pojazdów i ich rejestracją.

2.   Uzasadnienie i kontekst legislacyjny

2.1

Do dnia dzisiejszego emisje zanieczyszczeń z samochodów osobowych (samochody kategorii M1) i samochodów dostawczych (samochody kategorii N1) podlegają przepisom dyrektywy 70/220/EWG z późniejszymi zmianami. Późniejsze nowelizacje, nazywane łącznie „Euro 4” (3), weszły w życie, odpowiednio, 1 stycznia 2005 r. (nowe typy pojazdów) i 1 stycznia 2006 r. (nowe rejestracje).

2.2

Rozpatrywany wniosek przewiduje dodatkowe zaostrzenie przepisów prawnych dotyczących emisji zanieczyszczeń z pojazdów silnikowych, co miałoby nastąpić w wyniku zastąpienia obecnej dyrektywy rozporządzeniem. Taki wybór instrumentu prawnego jest uzasadniony faktem, że państwa członkowskie będą bezpośrednio stosowały rozporządzenie, a co za tym idzie będą realizowały określone w nim cele, jak również tym, że w przeciwieństwie do dyrektywy przepisy rozporządzenia nie będą musiały być transponowane do krajowych systemów prawnych. Jednocześnie nowe rozporządzenie uchyla istniejące dyrektywy.

2.3

Komisja proponuje przyjęcie procedury legislacyjnej przebiegającej dwutorowo:

a)

rozporządzenie określające ogólne zasady, które według wniosku miałoby być rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady i zostałoby przyjęte zgodnie z procedurą współdecyzji („wniosek w ramach współdecyzji”),

b)

rozporządzenie określające szczegóły techniczne, które zostanie przyjęte przez Komisję przy wsparciu Komitetu ds. Dostosowania do Postępu Technicznego („wniosek w ramach komitologii”).

2.4

Wraz z wnioskiem dotyczącym rozporządzenia opublikowana została również ocena jego wpływu gospodarczego oraz szacunkowe koszty środków wymaganych, by dostosować pojazdy do przewidywanych ograniczeń emisji zanieczyszczeń.

3.   Treść wniosku

3.1

Wniosek dotyczący rozporządzenia, zwanego w żargonie wspólnotowym „Euro 5”, odnosi się do samochodów osobowych i samochodów dostawczych napędzanych benzyną, gazem ziemnym, LPG lub olejem napędowym oraz określa uznane uprzednio przez Komisję za priorytetowe maksymalne wartości emisji zanieczyszczeń, mianowicie emisje pyłu zawieszonego, tlenków azotu (NOx), tlenku węgla (CO) oraz węglowodorów (HC).

3.2

W szczególności wniosek wprowadza normy emisji spalin z rury wydechowej pojazdów z zapłonem iskrowym (napędzanych benzyną i paliwami gazowymi) oraz z silnikami wysokoprężnymi, zgodnie z następującym schematem:

napęd benzynowy i gazowy: proponuje się 25 % redukcję emisji NOx i HC,

silniki wysokoprężne: proponowana 80 % redukcja emisji pyłu zawieszonego wymaga zainstalowania w pojazdach filtrów cząstek stałych w silnikach wysokoprężnych (DPF). Przewidziano również 20 % redukcję emisji NOx,

wraz z propozycjami dotyczącymi norm emisji spalin z rury wydechowej Komisja przedstawia również zasady dotyczące wytrzymałości układów kontroli emisji, kontroli zgodności użytkowanych pojazdów, pokładowych układów diagnostycznych (OBD), oparów, emisji na biegu jałowym, emisji ze skrzyni korbowej, zadymienia spalin oraz pomiaru zużycia paliwa.

3.3

Komisja przewiduje wreszcie środki dotyczące udostępniania informacji związanych z naprawą pojazdów poza siecią autoryzowanych stacji obsługi pojazdów. Zgodnie z wnioskiem informacje te muszą być dostępne za pośrednictwem stron internetowych w standardowym formacie opracowanym przez międzynarodowy komitet techniczny (standard OASIS (4)).

3.4

Komisja proponuje, by rozporządzenie stosowało się do następujących pojazdów:

samochody osobowe i pojazdy dostawcze klasy I — odpowiednio 18 miesięcy od daty opublikowania rozporządzenia w Dzienniku Urzędowym UE w odniesieniu do nowych typów i 36 miesięcy od tej samej daty w odniesieniu do wszystkich nowych rejestracji,

pojazdy dostawcze klasy II i III — 30 miesięcy w odniesieniu do nowych typów i 48 miesięcy w odniesieniu do wszystkich nowych rejestracji,

w przypadku samochodów osobowych wniosek może spowodować wprowadzenie proponowanych norm począwszy od pierwszej połowy 2008 r.

4.   Uwagi ogólne

4.1

Komitet z zadowoleniem przyjmuje decyzję Komisji dotyczącą wyboru formy rozporządzenia zamiast dyrektywy, co pozwoli uniknąć procedury transpozycji przepisów do ustawodawstwa krajowego, a rozporządzenie będzie mogło zacząć obowiązywać we wszystkich państwach członkowskich jednocześnie i w sposób natychmiastowy.

4.2

Komitet wyraża akceptację dla nowej, dwutorowej procedury legislacyjnej, jednakże pragnie przy tym zwrócić uwagę na konieczność jednoczesnego opublikowania w Dzienniku Urzędowym obydwu rozporządzeń — pierwszego przyjmowanego zgodnie z procedurą współdecyzji i drugiego będącego przedmiotem procedury „komitologii”. Przemysł będzie potrzebował obu tych aktów, by zakończyć projektowanie rozwiązań technicznych koniecznych do zachowania zgodności z nowymi przepisami.

4.3

Komitet wyraża pozytywną opinię na temat zamiaru wprowadzenia bardziej rygorystycznych norm w odniesieniu do emisji zanieczyszczeń przez pojazdy z silnikami wysokoprężnymi.

4.4

Komitet przyznaje, że technologie służące ograniczaniu emisji pyłu zawieszonego przez pojazdy o silnikach wysokoprężnych są obecnie dostępne oraz że proponowane dopuszczalne normy wymuszą powszechne stosowanie owych technologii.

4.5

Niemniej w odniesieniu do oceny wpływu gospodarczego wniosku dotyczącego rozporządzenia Komitet pragnie wyrazić poważne wątpliwości:

po pierwsze, wyraźnie nie zachowując zgodności z warunkami pracy określonymi w programie CAFE (5) („Czyste powietrze dla Europy”), nie udostępniono żadnego z wyników uzyskanych poprzez modele wykorzystane do oceny stosunku kosztów i efektywności środków, które można wprowadzić w różnych sektorach odpowiedzialnych za zanieczyszczenie powietrza, co było proponowane przez grupę CARS 21 (6),

w ocenie wpływu gospodarczego wskazano jedynie dodatkowe koszty wywołane przez wejście w życie nowych norm emisji pochodzących z samochodów oraz mierzoną w tonach/rok, odpowiadającą im redukcję emitowanych zanieczyszczeń. Nie pozwala to zatem na dokonanie porównawczej oceny środków, które można wprowadzić w innych sektorach, pod względem stosunku koszty/efektywność, zgodnie z modelami programu CAFE,

w odniesieniu do proponowanych w rozporządzeniu środków „Euro 5”, zgodnie z szacunkami wybranego specjalnie przez DG ds. Przedsiębiorstw i Przemysłu panelu niezależnych ekspertów (7) kwoty zostały zredukowane o 33 %, co ma być związane z efektem skali wynikającym ze zwiększenia wolumenu produkcji, przy czym w żaden sposób nie uzasadniono wyboru akurat takiej wartości procentowej (8),

w szczególności przeprowadzona przez panel niezależnych ekspertów ocena kosztów zmian, jakie będą musiały zostać wprowadzone w samochodach w celu dostosowania ich do różnych scenariuszy redukcji emisji, zawiera już 30 % obniżkę cen metali szlachetnych. Metale szlachetne są jednym z kluczowych elementów układów obróbki spalin i ich ceny rynkowe w znaczący sposób wpływają na koszty związane z owymi systemami. Fakt, że w ciągu ostatnich pięciu lat mieliśmy do czynienia z ciągłym wzrostem cen platyny, nie uzasadnia przytoczonej powyżej hipotezy.

4.6

Komitet wyraża również wątpliwości co do terminów, w których rozporządzenie ma zacząć obowiązywać:

okres 18 miesięcy od wejścia w życie nowego rozporządzenia jest niewystarczający, ponieważ wprowadzenie do procesu produkcji technologii znanej, ale jeszcze nie stosowanej w przypadku określonych modeli, wymaga co najmniej trzech lat,

wniosek dotyczący rozporządzenia powinien potwierdzić termin 1 stycznia 2010 r. jako datę wejścia w życie nowych przepisów dotyczących homologacji nowych typów pojazdów bądź wprowadzić termin 36 miesięcy od daty opublikowania rozporządzenia, po uprzednim sprecyzowaniu kwestii dopuszczalnych norm i protokołów badań,

w porozumieniu z dostawcami przedstawiciele przemysłu zaplanowali wprowadzenie norm „Euro 5” na rok 2010/2011, jak wyraźnie wskazano w komunikacie Komisji ze stycznia 2005 r. w sprawie zachęt podatkowych (9). Przyspieszenie tego terminu jest niemożliwe ze względu na fakt, że modyfikacje poszczególnych typów pojazdów i ich procesy produkcyjne zostały już zaplanowane, tym bardziej że okres przewidziany na wprowadzenie programu „Euro 5” jest i tak bardzo krótki.

4.7

W art. 5 ust. 4 Komisja przewiduje ponadto szczegółowe wymogi odnoszące się do homologacji typu, nie określając jednakże innych wytycznych czy wskazówek. Komitet wyraża w związku z tym zaniepokojenie, gdyż przy braku takich wskazówek niemożliwe jest dokonanie oceny realnego wpływu wniosku na konstrukcję pojazdu oraz na środowisko naturalne.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1

W załączniku 1 do wniosku dotyczącego rozporządzenia, w tabeli 1 przedstawiono dopuszczalne normy emisji zanieczyszczeń „Euro 5” dotyczące HC i NOx, przewidziane dla pojazdów z silnikami benzynowymi wyposażonymi w zapłon iskrowy: widoczna jest tu 25 % redukcja, po której poziom węglowodorów (HC) wynosi 75 mg/km, zaś poziom tlenków azotu (NOx) — 60 mg/km. Powyższa redukcja dopuszczalnych norm w stosunku do wartości wynikających z norm „Euro 4” nie daje się uzasadnić w oparciu o wyniki uzyskane w poświęconym jakości powietrza programie „Auto oil II”; poza tym ani w analizie programu CAFE, ani w dokumencie „Strategia tematyczna dotycząca zanieczyszczenia powietrza” („Thematic Strategy on Air Pollution”) (10) nie przewidziano żadnego scenariusza redukcji poziomu emisji NOx i HC z tych pojazdów.

5.2

Zdaniem Komitetu, mając na uwadze rezultaty programu CAFE, należy stwierdzić, że nie istnieją żadne wyraźne powody związane z korzyściami dotyczącymi jakości powietrza, które uzasadniałyby środki wskazane w rozpatrywanym wniosku, z następujących przyczyn:

dopuszczalne normy NO x: proponowana redukcja stanowiłaby nową przeszkodę dla zmniejszenia zużycia paliwa, a co za tym idzie emisji CO2 z pojazdów wyposażonych w silnik benzynowy, co jest największym wyzwaniem, przed jakim staje dziś przemysł. Równocześnie korzyści dla środowiska naturalnego będą znikome ze względu na fakt, że według danych CAFE pojazdy benzynowe odpowiadają jedynie za 4 % całkowitych emisji NOx związanych z ruchem drogowym (11),

dopuszczalne normy HC: nowa proponowana norma będzie stanowiła przeszkodę nie do pokonania dla pojazdów napędzanych gazem ziemnym, które przecież zapewniają istotne korzyści z punktu widzenia ochrony środowiska naturalnego. Emisje HC w 90 % składają się z metanu, który jest, jak wiadomo, gazem stabilnym, niestanowiącym zanieczyszczenia i ponadto niezawierającym węglowodorów aromatycznych; co więcej, emisje CO2 z tych pojazdów są o 25 % mniejsze niż emisje z pojazdów z silnikiem benzynowym. Jeżeli wprowadzana rozporządzeniem 25 % redukcja węglowodorów nieulegających spalaniu zostałaby zatwierdzona, niemożliwa byłaby już produkcja i sprzedaż pojazdów napędzanych gazem ziemnym, co wpłynęłoby w negatywny sposób na emisje CO2. Przepis taki byłby poza tym sprzeczny z celami dotyczącymi zastępowania paliw, wyznaczonymi przez Komisję w komunikacie dotyczącym paliw zastępczych (12).

5.3

Wniosek Komisji eliminuje odstępstwo zezwalające w przypadku pojazdów osobowych kategorii M1 o ciężarze przekraczającym 2,5 tony (ale mniejszym niż 3,5 tony) na homologację typu według norm przewidzianych dla pojazdów dostawczych (N1).

5.3.1

Komitet uważa, że konieczne jest rozróżnienie ciężkich pojazdów służących do konkretnych celów zawodowych od pojazdów kupowanych często w pogoni za modą i w celu „pokonywania” krawężników w miastach. Do pierwszej grupy należą:

pojazdy służące przewozowi co najmniej siedmiu pasażerów. Są to pojazdy wykorzystywane w transporcie lokalnym (np. minibusy, pojazdy wahadłowe, samochody kempingowe i samochody przeznaczone do celów specjalnych, takie jak karetki). Zdolność pomieszczenia większej liczby osób i przewiezienia cięższego ładunku wymaga zaprojektowania pojazdu cięższego, wyższego i szerszego, jak również określonych możliwości biegów, co w konsekwencji prowadzi do nieco wyższych emisji,

pojazdy terenowe o maksymalnym ciężarze przekraczającym 2,5 tony. Pojazdy te są niezbędnym narzędziem pracy dla społeczności wiejskich, jak również w przypadku służb ratunkowych, organizacji użyteczności publicznej i w wielu innych ważnych zastosowaniach, również wojskowych. Z tychże powodów w wielu systemach prawnych takie szczególne potrzeby są brane pod uwagę i w dalszym ciągu powinny być uwzględniane,

skala produkcji w tych dwóch segmentach rynku jest dość ograniczona, a emisje, jakie można im przypisać, są znikome w porównaniu z ogólnym bilansem emisji pochodzących z pojazdów. Ich wpływ na jakość powietrza jest zatem nieznaczny pod warunkiem zastosowania w stosunku do nich tych samych zasad, co w przypadku pojazdów dostawczych.

5.3.2

Nie można zaakceptować stanowiska Komisji, zgodnie z którym nie istnieją już warunki uzasadniające homologację typu pojazdów kategorii M1 o maksymalnym ciężarze przekraczającym 2,5 tony w oparciu o normy przewidziane dla pojazdów dostawczych. Komitet jednocześnie uznaje konieczność bardziej precyzyjnego określenia, jakie pojazdy będą mogły skorzystać z tego odstępstwa.

5.3.3

Ponadto zupełne zniesienie ww. wyjątku w stosunku do wszystkich pojazdów ciężkich kategorii M1 spowodowałoby przejście na silniki benzynowe, czemu towarzyszyłby wzrost zużycia paliwa, a w konsekwencji zwiększenie emisji CO2.

5.4

Komitet zgadza się z Komisją, że dostęp do informacji dotyczących naprawy pojazdów oraz skuteczna konkurencja na rynku usług związanych z naprawą pojazdów oraz usług w zakresie informacji stanowią niezbędny element ułatwiający swobodny obrót pojazdami na rynku wewnętrznym. Zostało to potwierdzone m.in. w rozporządzeniu 1400/2002/WE w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 traktatu do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych w sektorze motoryzacyjnym, jak również w dyrektywie 98/69/WE oraz 2002/80/WE.

5.4.1

Niemniej Komitet podkreśla, że konieczne jest zapewnienie nieograniczonego i znormalizowanego dostępu do informacji dotyczących naprawy pojazdów, ponieważ w praktyce producenci pojazdów mają zwyczaj rozpraszania tych informacji w różnych dokumentach i środkach przekazu. Jest to źródłem znaczących barier dla niezależnych podmiotów rynku wtórnego obsługujących różne marki, zwłaszcza dla małych przedsiębiorstw, które dominują na rynku napraw niezależnych w UE. Komitet popiera zatem propozycję Komisji, by rozporządzenie wyznaczało obowiązek udostępniania również na stronach internetowych informacji w standardowym formacie, dotyczących naprawy pojazdów.

6.   Szczegółowe oceny i zalecenia

6.1

W tekście wniosku dotyczącego rozporządzenia wielokrotnie pojawiają się odniesienia do przyszłej dyrektywy XXX/XX/WE. Ze względu na fakt, że dokument ten zmieni ramową dyrektywę w sprawie homologacji, należałoby od tej chwili wyraźnie zaznaczyć, że mowa jest o „dyrektywie ramowej 70/156/EWG w sprawie homologacji typu zmienionej dyrektywą XXXX/XX/WE”.

6.2

W 13. motywie wspomina się o konieczności wprowadzenia znormalizowanej metody pomiaru zużycia paliwa oraz zapewnienia konsumentom i użytkownikom dokładnych i obiektywnych informacji: warunki te jednakże już obowiązują (dyrektywa 1999/94/WE) i ponowne ich podkreślanie jest całkowicie zbędne.

6.3

Komitet zauważa, że sposób sformułowania art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 oraz art. 5 omawianego wniosku dotyczącego rozporządzenia nie jest jasny. W szczególności:

6.3.1

W art. 2 ust. 1 wyszczególniono pojazdy silnikowe, do których rozporządzenie ma zastosowanie. Natomiast art. 4 ust. 1 i art. 5 w odniesieniu do wszystkich typów pojazdów objętych rozporządzeniem (wymienionych w art. 2) nakładają obowiązek zachowania zgodności z długą listą wymogów dotyczących: emisji spalin z rury wydechowej, emisji zanieczyszczeń w niskich temperaturach, oparów, działania pokładowych układów diagnostycznych (układów OBD), wytrzymałości urządzeń ograniczających emisję zanieczyszczeń, emisji zanieczyszczeń na biegu jałowym, emisji zanieczyszczeń ze skrzyni korbowej, emisji CO2 i zużycia paliwa, zadymienia spalin.

6.3.2

Powyższe warunki spowodowałyby nieuzasadniony wzrost liczby badań koniecznych w ramach homologacji typu. Przykładowo, badanie poziomu emisji zanieczyszczeń na biegu jałowym czy też oparów z pojazdów posiadających silniki wysokoprężne jest zupełnie bezcelowe. Właściwsze i bardziej jednoznaczne byłoby zastosowanie tabeli zaproponowanej na schemacie I.5.2. w załączniku I do dyrektywy 70/220/EWG (13).

6.4

Komitet zwraca również uwagę na nieprecyzyjne określenie zakresu zastosowania w odniesieniu do pojazdów kategorii M (pojazdy służące do przewozu pasażerów) wyposażonych w silnik z zapłonem iskrowym z wyjątkiem silników napędzanych gazem ziemnym i LPG. Zgodnie z tekstem rozporządzenia (art. 4 i art. 5) również pojazdy kategorii M2 i M3 zostały bowiem objęte ogółem wymogów, choć uprzednio pojazdy kategorii M o ciężarze przekraczającym 3,5 tony (które są zresztą bardzo rzadkie w Europie) były objęte jedynie wymogami dotyczącymi emisji zanieczyszczeń na biegu jałowym oraz emisji zanieczyszczeń ze skrzyni korbowej.

6.5

W art. 4 ust. 3 podkreśla się spoczywający na producentach obowiązek dostarczenia nabywcy danych technicznych dotyczących emisji i zużycia paliwa. Ze względu na fakt, że obowiązek taki został już wprowadzony dyrektywą 1999/94/WE zmienioną dyrektywą 2003/77/WE ustęp ten jest zbędny.

6.6

Art. 10 dotyczy homologacji nieoryginalnych części zamiennych. Przepis ten w szczególności zakazuje sprzedaży i instalowania katalizatorów zamiennych, które są dopuszczane jedynie wtedy, gdy dla danego typu udzielono homologacji zgodnie z niniejszym wnioskiem dotyczącym rozporządzenia. Nie jest jasne, czy Komisja chce ograniczyć wykorzystywanie tych katalizatorów w pojazdach zarejestrowanych przed 1992 r. (a zatem w pojazdach „sprzed OBD”), zupełnie je wykluczając w pojazdach nowszych. Należy też zauważyć, że obowiązek homologacji powinien objąć również inne nieoryginalne części układów kontroli emisji zanieczyszczeń takie jak np. filtry cząstek stałych.

6.7

W art. 11 ust. 2 zezwala się państwom członkowskim na ustanawianie zachęt finansowych na instalowanie układów modernizujących (ang. „retrofit”) (14), dzięki którym emisje spalin z rury wydechowej pojazdów będących w użyciu będą zgodne z normami określonymi w rozporządzeniu. Komisja nie precyzuje jednak, które procedury pozwalają udowodnić zgodność takich układów ani czy procedury te są już dostępne.

6.8

W art. 17 wyszczególniono dyrektywy (15), które zostaną uchylone po upływie 18 miesięcy od daty wejścia w życie rozporządzenia. Należy tu jednakże zauważyć, że:

jeżeli Komisja miała zamiar wyszczególnić wszystkie dyrektywy zmieniające dyrektywę 70/220/EWG w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do działań, jakie mają być podjęte w celu ograniczenia zanieczyszczania powietrza przez spaliny z silników o zapłonie iskrowym pojazdów silnikowych oraz dyrektywę 80/1268/EWG w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do zużycia paliwa w pojazdach silnikowych, to wspomniana lista jest niepełna (np. dyrektywa 70/220/EWG była zmieniana 18 razy, a w tekście jest mowa jedynie o sześciu zmianach). Można by więc skorzystać z prostszego rozwiązania i zastosować następujące sformułowanie: „dyrektywa 70/220/EWG, ostatnio zmieniona dyrektywą 2003/76/WE oraz dyrektywa 80/1268/EWG, ostatnio zmieniona dyrektywą 2004/3/WE, zostają uchylone z dniem …”.

6.8.1

Uchylenie ww. dyrektyw dotyczących emisji pochodzących z pojazdów i zużycia paliwa, o którym mowa w rozporządzeniu oraz które zacznie obowiązywać po upływie 18 miesięcy od wejścia w życie wspomnianego rozporządzenia, wiąże się z poważnymi problemami.

6.8.2

Termin ten zbiega się w czasie z datą wejścia w życie przepisów dotyczących homologacji, mimo że odnoszą się one jedynie do nowych modeli kategorii M1 wprowadzonych na rynek przez producenta. Modele M1, które w terminie wcześniejszym niż wskazany powyżej uzyskały już homologację, mogą zostać zarejestrowane w czasie kolejnych 18 miesięcy bez konieczności ubiegania się o nową homologację. Podobne warunki mają zastosowanie w przypadku pojazdów kategorii N1 klasy II i III: nowe modele otrzymują dodatkowy okres 12 miesięcy na uzyskanie homologacji, podczas gdy pojazdy posiadające już homologację, które muszą zostać zarejestrowane, otrzymują dodatkowy okres 30 miesięcy.

6.8.3

Pozostaje tylko pytanie, w jaki sposób możliwe będzie wydanie świadectwa zgodności wymaganego przy rejestracji, w sytuacji gdy świadectwo to może się odwoływać tylko i wyłącznie do uchylonej już dyrektywy.

Bruksela, 13 września 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Pojazdy kategorii N posiadają przynajmniej cztery koła i są przeznaczone do transportu towarów. Pojazdy te dzielą się na trzy klasy — N1, N2 i N3 — w zależności od ich ciężaru maksymalnego: N1<3 500 kg; N2<12 000 kg; N3>12 000 kg. Klasa N1 dzieli się na trzy podklasy — NI, NII, NIII — które również określa się według ciężaru.

(2)  Kategoria M składa się z pojazdów posiadających co najmniej cztery koła i przeznaczonych do transportu pasażerów. Pojazdy te dzielą się na trzy klasy (M1, M2, M3) w zależności od liczby miejsc i maksymalnego ciężaru: M1<9 miejsc; M2>9 miejsc i <5 000 kg; M3>9 miejsc i >5 000 kg.

(3)  DzU L 350 z 28.12.1998, dyrektywa 1998/69/WE

(4)  Organizacja OASIS — Organization for the Advancement of Structured Information Standards (organizacja na rzecz promowania standaryzacji norm transmisji danych).

(5)  CAFE („Czyste powietrze dla Europy” — „Clean Air for Europe”). Jest to program, którego uruchomienie ogłoszono w komunikacie COM(2001) 245 i który ma na celu opracowanie strategii analitycznej pozwalającej na ocenę dyrektyw dotyczących jakości powietrza, skuteczności programów realizowanych w państwach członkowskich, stałego kontrolowania jakości powietrza oraz informowania ludności, dokonywania przeglądu i uaktualniania norm emisji, jak również opracowywania nowych systemów kontroli i modelowania.

(6)  CARS 21 (Inicjatywa na rzecz konkurencyjnego systemu prawnego dla przemysłu motoryzacyjnego w XXI wieku — „Competitive Automotive Regulatory System for the 21st Century”). Jest to grupa ekspertów złożona z przedstawicieli Komisji, Parlamentu Europejskiego, państw członkowskich, przemysłu, związków zawodowych, organizacji pozarządowych i konsumentów. Jej zadaniem jest sformułowanie zaleceń mających na celu poprawę konkurencyjności europejskiego przemysłu motoryzacyjnego przy uwzględnieniu towarzyszących aspektów społeczno-ekologicznych.

(7)  Z okazji posiedzenia grupy ds. emisji z pojazdów silnikowych (Motor Vehicle Emissions Group) (grudzień 2005 r.), DG ds. Przedsiębiorstw i Przemysłu opublikowała dokument opracowany przez panel niezależnych ekspertów, w którym przedstawiono wyniki analizy dotyczącej stosunku technologii/kosztów dla pojazdów odpowiadających normie „Euro 5”.

(8)  SEC(2005) 1745, ocena wpływu rozpatrywanego wniosku dotyczącego rozporządzenia. § 6.2. „Scenariusze podejścia regulacyjnego” („Scenarios of the Regulatory Approach”), Tabela 1-Scenariusz G, str.17

(9)  SEC(2005) 43, dokument roboczy służb Komisji, „Zachęty podatkowe związane z pojazdami silnikowymi, które wyprzedzają założenia programu Euro 5” („Fiscal insentives for motor vehicles in advance of Euro 5”)

(10)  COM(2005) 446 końcowy

(11)  Informacje dostępne na stronie internetowej Międzynarodowego Instytutu Stosowanej Analizy Systemowej (International Insitute for Applied Systems Analysis — IIASA)

(12)  COM(2001) 547 wersja ostateczna — komunikat, w którym cel zastąpienia paliw tradycyjnych gazem ziemnym został ustalony na poziomie 5 % w 2015 r. oraz na poziomie 10 % w 2020 r.

(13)  W tabeli tej określono badania, jakie należy przeprowadzić w zależności od typu pojazdu.

(14)  Przez termin „retrofit” rozumie się układ instalowany w pojeździe będącym już w użyciu w celu dodatkowego ograniczenia emisji.

(15)  Dyrektywa 70/220/EWG, dyrektywa 80/1268/EWG, dyrektywa 89/458/EWG, dyrektywa 91/441/EWG, dyrektywa 93/59/EWG, dyrektywa 94/12/WE, dyrektywa 96/69/WE oraz dyrektywa 2004/3/WE


23.12.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/67


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie turystyki socjalnej w Europie

(2006/C 318/12)

Dnia 19 stycznia 2006 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, działając na podstawie art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię w sprawie turystyki socjalnej w Europie

Sekcja ds. Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 26 lipca 2006 r. Sprawozdawcą był Juan MENDOZA CASTRO.

Na 429. sesji plenarnej w dniach 13 — 14 września 2006 r. (posiedzenie z dnia 14 września 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 138 do 2, 4 osoby wstrzymały się od głosu, przyjął następującą opinię:

A.   Część pierwsza: Analiza sytuacji bieżącej

1.   Wprowadzenie

1.1

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, w nawiązaniu do różnorodnych, sporządzonych wcześniej opinii stanowiących wkład Komitetu w kształtowanie europejskiej polityki turystycznej, sporządzić opinię w sprawie turystyki socjalnej, analizując jej początki, rozwój i stan obecny w Europie, jak również doświadczenia różnych państw członkowskich oraz reprezentowane przez nią wartości. W opinii zawarte zostaną przede wszystkim zalecenia skierowane do instytucji publicznych i prywatnych, mające na celu poprawę skuteczności działania w zakresie turystyki socjalnej w Europie i jej upowszechnienie. Niniejsza opinia stanowi także wkład do toczącej się debaty na temat europejskiej polityki turystycznej — chodzi o analizę turystyki socjalnej jako integralnego elementu europejskiego modelu turystyki.

1.2

Turystyka w Europie: stan aktualny i przyszłe wyzwania. W licznych analizach, sprawozdaniach i opiniach sytuacja w turystyce omawiana była z różnych perspektyw: gospodarczej, społecznej i ochrony środowiska naturalnego, z punktu widzenia istotnego znaczenia turystyki dla całej gospodarki europejskiej oraz dla gospodarek niektórych państw, czy wreszcie jej pozytywnego wkładu w dobrobyt i zatrudnienie w Europie. Wszystkie powyższe czynniki składają się na obraz sektora dysponującego znacznym potencjałem, charakteryzującego się stabilnością i wzrostem. Z drugiej strony zaznacza się również, że turystyka wiąże się z różnymi problemami i zagrożeniami natury wewnętrznej i zewnętrznej w perspektywie krótko-, średnio- i długoterminowej, takimi jak: sezonowość, korzystanie, niekiedy nadmierne, z zasobów naturalnych, brak należytego poszanowania dla dziedzictwa kulturowego oraz dla lokalnego otoczenia, jak również obawy związane ze zjawiskiem terroryzmu mającym wpływ na bezpieczeństwo miejscowych mieszkańców i turystów. Czynniki te sprawiają, że z turystyką wiążą się pewne istotne wyzwania, z którymi trzeba będzie się zmierzyć, aby utrzymać ją na ścieżce zrównoważonego rozwoju. Do wyzwań tych należy zaliczyć potrzebę zapewnienia powszechnego dostępu do turystyki, jej rzeczywisty wkład w rozwój wielu nierozwiniętych państw na całym świecie, równowagę w dziedzinie ekologii, przestrzeganie Kodeksu Etycznego dla Turystyki, stabilne i wartościowe miejsca pracy oraz wkład w pokój na świecie. W przypadku sektora o strategicznym znaczeniu, jakim dla Europy jest turystyka, sprostanie powyższym — oraz wielu innym — wyzwaniom jest jednym z warunków powszechnej poprawy jakości życia.

1.3

Polityka turystyczna UE. W dniu 6 kwietnia 2005 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął opinię w sprawie polityki turystycznej w rozszerzonej Unii Europejskiej , w której poddał szczegółowej analizie zarówno bieżącą politykę turystyczną w świetle postanowień traktatu konstytucyjnego, jak i konsekwencje obecnego rozszerzenia UE oraz jego przyszłych etapów. W opinii z zadowoleniem przyjęto fakt, że turystyka przyczynia się do wspierania, koordynacji oraz uzupełniania pozostałych obszarów europejskiej polityki. Turystyka pozostaje przykładowo w ścisłym związku z polityką zatrudnienia i polityką społeczną, strategiami na rzecz poprawy jakości, badań i rozwoju technologicznego, ochrony konsumentów, ochrony środowiska naturalnego oraz innymi, bardzo różnorodnymi strategiami. Należy tu podkreślić, że celem niniejszej opinii jest uściślenie i analiza wkładu, jaki turystyka socjalna wnosi do polityki zatrudnienia i polityki społecznej. W ramach różnych opinii poświęconych turystyce EKES wspiera politykę europejską, która będzie się koncentrować na stworzeniu modelu europejskiej turystyki opartego niekoniecznie na prawodawstwie, lecz raczej na przyjętych wartościach. Turystyka socjalna i związane z nią wartości mogą stanowić kluczowy element wspomnianego modelu oraz pomóc w jego ukształtowaniu i upowszechnianiu.

1.4

Turystyka socjalna a wyzwania agendy lizbońskiej. Należy zwrócić szczególnie uwagę na wyzwania, jakie stawia przed turystyką, zwłaszcza turystyką socjalną, agenda lizbońska. Ponieważ strategicznym celem przyjętym w agendzie jest uczynienie z Europy „ najbardziej konkurencyjnej i dynamicznej oraz opartej na wiedzy gospodarki na świecie, zdolnej do systematycznego wzrostu gospodarczego, zapewniającej większą liczbę lepszej jakości miejsc pracy oraz większą spójność społeczną” , niezbędne będzie ustalenie, czy turystyka socjalna skutecznie i pozytywnie przyczynia się do realizacji tego celu, w jaki sposób ma to miejsce, oraz jak można zwiększyć ten pozytywny wpływ. Jak zostanie to szerzej przedstawione w dalszej części niniejszej opinii, EKES jest zdania, że choć turystyka socjalna istotnie odgrywa tutaj pozytywną rolę, możliwe jest zwiększenie jej znaczenia. Dlatego też zaproponowane zostaną środki skierowane do różnych podmiotów zaangażowanych w turystykę socjalną.

1.5

Kontekst opinii. Niniejsza opinia została oparta na bardzo zróżnicowanych materiałach, zarówno teoretycznych (analizy, sprawozdania, publikacje prasowe), jak i praktycznych (konkretne przykłady realizowanych w Europie inicjatyw w zakresie turystyki socjalnej). Materiały te zostały przygotowane przez instytucje publiczne i prywatne; w przypadku EKES-u warto wymienić opinię z dnia 29 października 2003 r. w sprawie turystyki ogólnodostępnej i stabilnej społecznie , w której turystyka socjalna znalazła się w grupie 100 wymienionych inicjatyw (pkt 5.5.2), a także opinię z dnia 6 kwietnia 2005 r. w sprawie polityki turystycznej w rozszerzonej UE , w której projekt dotyczący europejskiej turystyki socjalnej uznano za potencjalny projekt pilotażowy w zakresie współpracy międzyinstytucjonalnej na szczeblu UE.

2.   Koncepcja turystyki socjalnej

2.1

Prawo do turystyki jako fundament turystyki socjalnej. Wszystkim przysługuje prawo do codziennego, cotygodniowego i corocznego wypoczynku, jak również prawo do wolnego czasu, w którym mogą rozwijać własną osobowość oraz integrować się społecznie. Zdecydowanie każdemu przysługuje prawo do osobistego rozwoju. Prawo do turystyki stanowi bez wątpienia konkretny wyraz tego ogólnego prawa, natomiast podstawą turystyki socjalnej jest dążenie do jego upowszechnienia w praktyce. Dlatego turystyki socjalnej nie można uznać za działalność marginalną lub zewnętrzną w stosunku do ogólnego nurtu działań związanych z turystyką, stanowiącą jeden z najważniejszych sektorów gospodarczych na świecie, zarówno w Europie, jak i w poszczególnych państwach członkowskich; wręcz przeciwnie, stanowi ona formę praktycznej realizacji wspomnianego powszechnego prawa do udziału w turystyce, do podróżowania oraz poznawania innych regionów i państw, co jest esencją turystyki. Należy zwłaszcza wskazać na fakt, że prawo to uznane jest w art. 7 Kodeksu Etycznego dla Turystyki, zatwierdzonego przez Światową Organizację Turystyki w Santiago de Chile 1 października 1999 r. oraz przyjętego przez ONZ 21 grudnia 2001 r.

2.2

Definicja turystyki socjalnej. Istnieje wiele koncepcji dotyczących turystyki socjalnej, co utrudnia ustalenie dokładnej definicji tego pojęcia. Mimo że metody stosowane przez instytucje podejmujące tę kwestię różnią się znacznie (określenie treści, oczekiwanych rezultatów, celów, koncepcji i założeń), w każdym przypadku opierają się na następującym stwierdzeniu: wszyscy, w tym osoby najmniej uprzywilejowane, mają prawo do wypoczynku, relaksu i czasu wolnego od pracy każdego dnia, w każdym tygodniu, każdego roku. Według Międzynarodowego Biura Turystyki Socjalnej (BITS) turystyka socjalna oznacza „wszelkie koncepcje i zjawiska związane z udziałem w turystyce grup społecznych o niskich dochodach, możliwym dzięki dokładnie określonym instrumentom socjalnym”. BITS pracuje obecnie nad zmianą tej definicji, tak aby wskazywała na wkład turystyki w rozwój oraz w solidarność społeczną.

2.2.1

Według Komisji Europejskiej (1)turystyka socjalna to działalność organizowana w niektórych państwach przez stowarzyszenia, spółdzielnie i związki zawodowe, której celem jest zapewnienie możliwości podróżowania jak największej liczbie osób, a w szczególności osobom należącym do najmniej uprzywilejowanych grup społeczeństwa”. Definicja ta, przyjęta już jakiś czas temu, jest w ostatnich latach ponownie rozpatrywana na spotkaniach technicznych. Zdaniem EKES-u żadna z tych definicji nie jest dość precyzyjna, jednakże, jak ma to często miejsce w naukach społecznych, większe znaczenie od ustalenia precyzyjnej definicji ma określenie charakterystycznych przejawów danego zjawiska.

2.2.2

W związku z tym — pomijając próby ustalenia dokładnej definicji turystyki socjalnej i wychodząc z założenia, że turystyka jest prawem powszechnym, które powinniśmy starać się zapewnić wszystkim osobom — można stwierdzić, że przez turystykę socjalną należy rozumieć wszelką działalność spełniającą trzy poniższe warunki:

sytuacja życiowa całkowicie lub częściowo uniemożliwia korzystanie w pełni z prawa do turystyki. Może ona wynikać z przyczyn gospodarczych, niepełnosprawności fizycznej lub umysłowej, izolacji poszczególnych osób lub całych rodzin, ograniczonej mobilności, trudności związanych z położeniem geograficznym oraz szerokiego wachlarza innych przyczyn, które w praktyce stanowią prawdziwą barierę;

określone podmioty — instytucje publiczne lub prywatne, przedsiębiorstwa, związki zawodowe, czy też po prostu zorganizowane grupy osób — podejmują działania na rzecz likwidacji lub ograniczenia barier uniemożliwiających zainteresowanym osobom korzystanie z przysługującego im prawa do turystyki;

powyższe działania są skuteczne i faktycznie umożliwiają określonej grupie osób udział w turystyce w sposób zgodny z zasadami zrównoważonego rozwoju, dostępności i solidarności.

2.2.3

Co więcej, podobnie jak turystyka w ujęciu ogólnym stanowi działalność zintegrowaną, w którą zaangażowane są różne sektory, dziedziny działalności i obszary rozwoju, tak turystyka socjalna obejmuje wszystkie inicjatywy zapewniające dostęp do turystyki osobom o szczególnych potrzebach, przynosząc równocześnie korzyści społeczne i gospodarcze różnym sektorom, działaniom, grupom i obszarom.

2.3

Historia turystyki socjalnej

Chociaż nie jest jasne, w jaki sposób doszło do ukształtowania turystyki socjalnej w jej obecnej formie, początków tego zjawiska można doszukiwać się w organizacjach powstałych w pierwszych latach XX wieku i specjalizujących się w organizacji obozów sportowych w górach oraz w obozach wakacyjnych dla dzieci pochodzących z mniej uprzywilejowanych rodzin, które zaczęto organizować w Szwajcarii i we Francji.

Po II wojnie światowej w organizowanie pierwszych form turystyki socjalnej zaczęły włączać się władze publiczne. Ich zaangażowanie związane było z działalnością ruchów robotniczych, przy czym niektóre państwa europejskie (Francja, Włochy, Portugalia i Hiszpania) same organizowały turystykę socjalną, podczas gdy inne (Wielka Brytania, Holandia) przyjęły politykę nieinterwencji w tym zakresie.

W latach 50-tych i 60-tych ubiegłego wieku działania na rzecz wspierania turystyki socjalnej nabrały prawdziwego rozmachu; doszło też do powołania szeregu organizacji, stowarzyszeń oraz organów koordynujących, w tym Międzynarodowego Biura Turystyki Socjalnej z siedzibą w Brukseli, które po dziś dzień realizuje szeroko zakrojone akcje promocyjne i prowadzi działalność przedstawicielską w tym zakresie.

2.4

Podstawy turystyki socjalnej. Według BITS turystyka socjalna opiera się na pięciu kryteriach:

2.4.1

Prawo większości do udziału w turystyce. Przypuszczalnie chęć urzeczywistnienia tego właśnie prawa najpełniej uzasadnia różne inicjatywy z zakresu turystyki socjalnej i stanowi ich najsolidniejszą podstawę. Obecnie liczba osób udających się na wakacje znacznie wzrosła w wyniku upowszechnienia się turystyki jako takiej w całym społeczeństwie, nadal jednak istnieją grupy, które z różnych powodów nie mogą korzystać z wyjazdów wakacyjnych. Najczęstszą przeszkodą na drodze do upowszechnienia tego prawa jest brak środków finansowych. Istnieją wątpliwości, czy władze publiczne mogą i powinny przeznaczać środki publiczne na zagwarantowanie prawa do turystyki lub wyjazdów wakacyjnych. Poszczególne państwa podejmują w tej kwestii różne działania: niektóre z nich angażują się bardziej z przyczyn społecznych, podczas gdy inne są mniej aktywne w rozwiązywaniu problemów, które uniemożliwiają zapewnienie powszechnego dostępu do wyjazdów wakacyjnych. Należy podkreślić, że turystyka społeczna nie może i nie powinna być w żadnym wypadku postrzegana jako turystyka gorszej jakości lub niższej kategorii; wręcz przeciwnie, wszelkie działania w tym zakresie musi charakteryzować jak największa dbałość o ogólną jakość zarówno infrastruktury, jak i usług.

2.4.2

Wkład turystyki socjalnej w integrację społeczną. Turystyka w istotny sposób przyczynia się do integracji społecznej oraz ułatwia kontakt z innymi kulturami, miejscami, zwyczajami, a w szczególności z ludźmi: bez podróży, wyjazdów wakacyjnych i turystyki nie byłyby możliwe spotkania, rozmowy oraz wzajemny szacunek oparty na podstawowej równości, z uwzględnieniem różnic kulturowych. Wymiana kulturalna oraz korzystanie z czasu wolnego mają istotne znaczenie dla osobistego rozwoju człowieka, co dotyczy zarówno turystów, jak i osób goszczących ich w swoim otoczeniu. Wymiana, którą zapewnia turystyka, jest szczególnie cenna w przypadku ludzi młodych, poszerzających swoje horyzonty intelektualne oraz wiedzę o świecie. W przypadku UE turystyka socjalna może stanowić skuteczny instrument w procesie kształtowania Europy obywatelskiej. Należy podkreślić, że zgodnie z powszechną opinią turystyki socjalnej nie można traktować w sposób odmienny od ogólnej turystyki wakacyjnej, lecz powinna ona przyczyniać się do społecznej integracji. To ogólna turystyka wakacyjna powinna stwarzać grupom uczestniczącym w turystyce socjalnej odpowiednie warunki do spędzania wakacji, a nie odwrotnie. Ukazuje to w sposób wyraźny, że podejmowane działania nie mogą koncentrować się wyłącznie na zapewnieniu odpowiedniej infrastruktury, lecz także na rodzajach usług świadczonych w ramach turystyki socjalnej, z czym wiąże się konieczność zapewnienia odpowiednich szkoleń pracownikom zatrudnionym w tym sektorze.

2.4.3

Tworzenie struktur zrównoważonej turystyki. Nie w każdym przypadku infrastrukturę w miejscowościach i regionach turystycznych można uznać za zgodną z zasadami rozwoju zrównoważonego, zwłaszcza że rozwój turystyki odbywał się często przy dążeniu do jak najszybszego osiągnięcia zysków, w warunkach nadmiernego wykorzystywania zasobów naturalnych oraz zajmowania najlepszych terenów, zwykle położonych na wybrzeżach i w górach. Turystyka socjalna, w której większe znaczenie mają warunki socjalne niż czynniki gospodarcze, może przyczynić się do powstania lub odnowy miejscowości turystycznych, spełniając równocześnie kryteria turystyki zrównoważonej pod względem gospodarczym, społecznym oraz ekologicznym. Podstawowe znaczenie dla zrównoważonego funkcjonowania miejscowości i regionów turystycznych ma metoda zarządzania różnymi formami turystyki socjalnej. Jeżeli przyjąć, że zrównoważony charakter rozwoju polega na odpowiednim wyważeniu różnych aspektów ludzkiej działalności, turystykę socjalną należałoby uznać za narzędzie zrównoważonego rozwoju w wielu słabiej rozwiniętych państwach, w których turystyka postrzegana jest jako ten rodzaj działalności gospodarczej, który może je wydobyć z ubóstwa.

2.4.4

Wkład w zatrudnienie i rozwój gospodarczy. Turystyka przypuszczalnie już teraz posiada, a w przyszłości z pewnością wzmocni jeszcze swą pozycję najsilniejszego sektora gospodarczego na świecie oraz jednego z sektorów wnoszących największy wkład w zatrudnienie, rozwój, dobrobyt oraz jakość życia w regionach, w których jest uprawiana. Mimo że turystyka socjalna przyczynia się do tej ważnej pozycji ekonomicznej, jej organizatorzy nie są jeszcze w pełni świadomi związanych z nią możliwości, jej znaczenia dla gospodarki, ani też możliwości opierania się przy wyborze miejsca wyjazdu na kryterium zrównoważonego rozwoju. Przedsiębiorstwa i instytucje zajmujące się turystyką socjalną nie mogą kierować się w swojej działalności wyłącznie uwarunkowaniami gospodarczymi. Jednym z kryteriów, które należy zastosować, jest zapewnienie stabilnego zatrudnienia wysokiej jakości, stanowiącego kluczowy warunek zrównoważonego rozwoju miejscowości turystycznych. Za kryterium o podstawowym znaczeniu dla jakości i stabilności zatrudnienia, które powinno stanowić integralny element europejskiego modelu turystycznego, należy uznać w szczególności stopień udziału turystyki socjalnej w przeciwdziałanie zjawisku sezonowości zatrudnienia. Tworzenie partnerstw publiczno-prywatnych w ramach zarządzania turystyką socjalną może stanowić instrument wspierający spełnienie powyższego kryterium i wskaźnik postępów w tym zakresie.

2.4.5

Wkład turystyki socjalnej w globalny rozwój. Jak wspomniano powyżej, turystyka, a w szczególności turystyka socjalna, może okazać się dla wielu społeczności sposobem na wydobycie się z pułapki niedostatecznego rozwoju, kryzysu przemysłowego i sytuacji powstałej wskutek upadku górnictwa, przemysłu lub rolnictwa. Warunki niezbędne do rozwoju turystyki socjalnej odpowiadają warunkom, jakie należy spełnić, by dla danego regionu i jego mieszkańców turystyka stała się siłą napędową rozwoju. Jeżeli dana społeczność ma możliwość utrzymywania się z turystyki, lokalna gospodarka i stabilizacja społeczna ulegną wzmocnieniu. Wiele międzynarodowych instytucji wskazuje na zalety turystyki jako skutecznego antidotum przeciwko wojnom i wszelkiego rodzaju klęskom. Turystyka oznacza gościnność, wymianę, uwydatnienie lokalnych walorów, przyjaźń i komunikację między ludźmi, stanowiąc tym samym przeciwieństwo wojny, utożsamianej z agresją, inwazją i zniszczeniem przyrody. Skoro potrafimy kochać jedynie to, co jest nam znane, turystyka jest narzędziem zbliżenia i wzajemnego poznawania się, wspierając tym samym pokój, harmonię i rozwój. Turystyka socjalna może i powinna wzmacniać swą rolę i przyczyniać się do propagowania równości, sprawiedliwości, demokracji oraz dobrobytu, umożliwiających rozwój ludzkości oparty na solidarności.

2.5

Zarządzanie turystyką socjalną oraz jej zasady i warunki. Należy przeanalizować czynniki i kryteria charakteryzujące turystykę socjalną oraz metody zarządzania nią, co pozwoli na wyróżnienie aspektów, które można zaliczyć do sfery socjalnej i tych, które pozostają poza jej zakresem. Zdaniem BITS możliwe jest wyznaczenie pewnych kryteriów określających ogólną koncepcję turystyki:

podstawowym celem powinno być zwiększenie dostępu do turystyki dla wszystkich grup, lub jednej konkretnej grupy, mających trudności z dostępem do turystyki;

powinna ona być otwarta na bardzo różnych odbiorców, reprezentujących zróżnicowane segmenty społeczeństwa; powinna być również otwarta na różne formy zarządzania i różne podmioty działające w sektorze turystyki socjalnej;

konieczne jest poprawne określenie grup, do których adresowana jest działalność: kategorii społecznych i wiekowych czy też osób niepełnosprawnych, przestrzegając przy tym zawsze kryterium niedyskryminacji ze względu na rasę, kulturę lub sytuację społeczną;

należy włączyć inicjatywy i cele o charakterze humanistycznym, edukacyjnym, kulturalnym oraz ogólnie cele związane z rozwojem osobistym;

turystyka powinna charakteryzować się przejrzystością w zakresie gospodarczych aspektów działalności, przy czym zyski powinny zostać ograniczone do poziomu niezbędnego do realizacji celów socjalnych;

produkty turystyki powinny przynosić również wartość pozafinansową;

należy dążyć do trwałego włączenia działalności turystycznej w ramy lokalnego otoczenia;

zarządzanie zasobami ludzkimi powinno odbywać się w sposób sprzyjający czerpaniu satysfakcji z pracy i integracji, przy skoncentrowaniu się na jakości zatrudnienia pracowników organizacji zajmujących się turystyką socjalną.

Powyższe, oraz podobne, kryteria mogą służyć zarówno jako wytyczne działalności osób odpowiedzialnych za zarządzanie turystyką socjalną, jak i wskazówki dla identyfikacji tego typu działalności.

2.6

Turystyka socjalna a dochodowość przedsiębiorstw. Turystyka socjalna jest słusznie uznawana za działalność o charakterze gospodarczym (chociaż jej zakres nie ogranicza się jedynie do tej sfery) i dlatego powinny w niej obowiązywać podstawowe zasady rentowności inwestycji oraz zysków niezbędnych do realizacji i osiągania jej podstawowych celów. Wyłącznie przedsiębiorstwa konkurencyjne i rentowne, w najszerszym tego słowa znaczeniu, mogą prowadzić działalność wysokiej jakości, z zapewnieniem bezpieczeństwa oraz z gwarancjami dla konsumentów. Obecna różnorodność sytuacji w turystyce socjalnej ukazuje, że przedsiębiorstwa i organizacje, które angażują się w tego rodzaju działalność, przynoszą zyski, ponieważ dysponują utrwalonymi strukturami, działają na odpowiednim rynku oraz stosują właściwe ceny. Należy zaznaczyć, że organizacje działające w sektorze turystyki socjalnej tworzą miejsca pracy nie tylko w ciągu roku, lecz również w okresie mniej intensywnego ruchu turystycznego, łagodząc tym samym problem bezrobocia wśród zainteresowanych grup pracowników.

2.7

Korzyści społeczne płynące z turystyki. Chociaż turystyka socjalna jest rodzajem działalności gospodarczej, ma także wyraźny wymiar społeczny, przynosząc korzyści w tej dziedzinie. Turyści odnoszą korzyści z wakacji, pracownicy zatrudnieni w turystyce — ze swej pracy, przy czym zyskuje także całe społeczeństwo. W przypadku UE turystyka socjalna ma i z pewnością będzie miała coraz większy wpływ na kształtowanie Europy obywatelskiej. Zapewnienie możliwości podróżowania po Europie jak największej liczbie obywateli bez wątpienia przyczyni się do poszerzenia ich wiedzy, lepszego zrozumienia i większej tolerancji.

2.8

Koncepcje i wizje turystyki socjalnej w Europie. Turystyka socjalna jest dziś różnie pojmowana w poszczególnych państwach członkowskich UE, opracowujących programy turystyki socjalnej, przy czym we wszystkich tych koncepcjach dają się wyróżnić trzy elementy wspólne:

rzeczywiste dysponowanie wolnym czasem na wyjazd wakacyjny,

możliwość sfinansowania wyjazdu,

istnienie kanałów, struktur lub instrumentów umożliwiających praktyczną realizację tych praw.

2.8.1

W związku z tym do turystyki socjalnej należałoby zaliczyć całość wyjazdów i działalności organizowanych przez związki zawodowe, wyjazdy rodzinne, wyjazdy w celach religijnych, wyjazdy organizowane przez firmy dla swoich pracowników, wyjazdy organizowane przez instytucje publiczne, wyjazdy dla osób niepełnosprawnych, ludzi młodych lub osób w podeszłym wieku oraz wyjazdy organizowane w wielu innych sytuacjach.

2.9

Instytucje turystyki socjalnej. Na terytorium Europy turystyką socjalną zajmuje się i zarządza nią wiele różnych organizacji, w tym:

federacje oraz konsorcja krajowe,

instytucje publiczne, których działalność koncentruje się na turystyce socjalnej lub działaniach z nią związanych,

stowarzyszenia turystyki socjalnej, sportowe oraz kulturalne,

instytucje współpracy,

związki zawodowe,

przedsiębiorstwa o zarządzie mieszanym lub zarządzane wspólnie z pracownikami.

3.   Podmioty zaangażowane w turystykę socjalną i ich rola

3.1

Instytucje europejskie. Instytucje europejskie wykazują coraz większe zainteresowanie turystyką socjalną, na co wskazują różne analizy, opinie, sprawozdania oraz konferencje, organizowane, wspierane lub koordynowane przez Parlament Europejski, Komisję i EKES. Działalność tych instytucji koncentruje się zasadniczo na gromadzeniu, klasyfikacji oraz rozpowszechnianiu szerokiego zakresu doświadczeń zyskanych w państwach europejskich. W szczególności rola Komisji polega na krzewieniu nowych doświadczeń w poszczególnych państwach oraz ustanowieniu kontaktów między osobami pragnącymi współpracować w realizacji inicjatyw o charakterze ponadnarodowym. Wydaje się natomiast, że nie obejmuje ona obecnie pełnienia funkcji ogólnego koordynatora inicjatyw w zakresie turystyki socjalnej na szczeblu UE. Należy za to zwrócić uwagę na badania statystyczne przeprowadzone niedawno przez Dział Turystyki w DG ds. Przedsiębiorstw, dotyczące udziału obywateli UE w wyjazdach wakacyjnych oraz przyczyn, dla których ok. 40 % z nich w ogóle nie uczestniczy w turystyce. Istnieje realna możliwość, że w przyszłości Komisja przyjmie funkcję ogólnego koordynatora i moderatora platformy turystyki socjalnej na szczeblu europejskim. Utworzenie owej wspólnej, ponadnarodowej platformy nie musiałoby koniecznie wymagać finansowego wsparcia ze strony instytucji europejskich.

3.2

Rządy państw członkowskich. Jak już wspomniano wcześniej, stopień zaangażowania rządów państw członkowskich w działania dotyczące turystyki socjalnej jest bardzo zróżnicowany ze względu na czynniki historyczne, ideologiczne i społeczne. W niektórych państwach rządy krajowe, regionalne lub lokalne udzielają istotnego finansowego wsparcia dla tej działalności. Środki te często przeznaczane są na rzecz konkretnych grup: ludzi młodych, osób w podeszłym wieku, osób niepełnosprawnych czy mniej uprzywilejowanych itd. Rządy podejmują obecnie działania mające na celu rozszerzenie zakresu realizowanych programów turystyki socjalnej poprzez wymianę ponadnarodową.

3.3

Pracodawcy. Należy zwrócić uwagę na takie inicjatywy jak bony wczasowe, w ramach których pracodawcy współfinansują działania zapewniające pracownikom możliwości wakacyjnego wyjazdu. Jak już wspomniano, należy także pamiętać, że turystyka socjalna stanowi ważną dziedzinę działalności gospodarczej o dużym potencjale, dzięki czemu przyciąga przedsiębiorców z branży turystycznej, którzy dostrzegają w niej szansę na rozszerzenie swojej działalności w zakresie świadczenia usług turystycznych lub pośrednictwa. Inicjatywą godną uwagi jest hiszpańskie przedsiębiorstwo zrzeszające duże firmy turystyczne — Mundo Senior (Świat seniora) — które pierwotnie miało zarządzać programem turystyki socjalnej Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej, po czym rozszerzyło swoją działalność i zakres socjalny, oferując specjalistyczne produkty turystyczne przeznaczone dla osób w podeszłym wieku. Społeczny charakter tej działalności najwyraźniej nie stanowi przeszkody dla jej konkurencyjności. W przyszłości konieczne będzie uruchomienie inicjatyw w zakresie partnerstwa prywatno-publicznego w celu opracowania dochodowych programów turystyki socjalnej zarówno na szczeblu pojedynczych państw, jak również w ramach współpracy międzypaństwowej.

3.4

Pracownicy. Związki zawodowe, jako organizacje odpowiedzialne za ochronę praw pracowniczych, już od początku istnienia zjawiska turystyki socjalnej bardzo aktywnie angażowały się w działalność turystyczną w celu zapewnienia korzyści swoim członkom. Udział ten polegał zarówno na wspieraniu budowy infrastruktury materialnej, kompleksów wakacyjnych, domów wypoczynkowych, jak i świadczenia specjalistycznych usług. Doświadczenia i poziom zaangażowania różnią się w poszczególnych państwach, jednak prawie w każdym z nich istnieje jakaś forma turystyki socjalnej prowadzonej przez związki zawodowe. Należy tutaj wspomnieć o związkach zawodowych w nowo przyjętych państwach członkowskich, które dążą do ukształtowania odpowiedniego modelu turystyki socjalnej oraz nawiązania stosunków z bardziej doświadczonymi instytucjami. Warto również zwrócić uwagę na interesującą analizę przeprowadzoną przez BITS w maju 2005 r., dotyczącą różnych działań podejmowanych przez związki zawodowe w zakresie turystyki pracowniczej i zawierającą szczegółowy wykaz takich działań realizowanych obecnie w 25 państwach UE. Stanowi ona użyteczne źródło informacji i analizy obecnej sytuacji.

3.5

Wyspecjalizowane stowarzyszenia. Przykładem takich stowarzyszeń są spółdzielnie konsumenckie, które w niektórych państwach (Włochy i Wielka Brytania) dysponują rozległą siecią agencji zajmujących się organizacją turystyki socjalnej. Warto wspomnieć zwłaszcza o organizacjach młodzieżowych i ekologicznych działających w tym obszarze. Do kategorii tej zaliczają się również stowarzyszenia samych organizacji odpowiedzialnych za turystykę socjalną, takie jak BITS, który realizuje istotne prace wspierające, koordynacyjne i promocyjne.

3.6

Grupy zaangażowane bezpośrednio lub pośrednio w turystykę socjalną. Najwyraźniej to sami beneficjenci pełnią rolę najważniejszych uczestników różnych programów i działań w dziedzinie turystyki socjalnej. To właśnie głównie oni korzystają z ułatwień ekonomicznych, umożliwiających spędzanie czasu wolnego i wakacji, jak również udział w ulubionych zajęciach sportowych lub kulturalnych. Ponadto korzystają oni z turystyki, która zakłada poszanowanie zasobów geograficznych, dziedzictwa i środowiska naturalnego oraz ze stosunków między tymi, którzy ją uprawiają a mieszkańcami odwiedzanych regionów. Działania te przyczyniają się łącznie do lepszego wzajemnego poznania, odpoczynku i równowagi w życiu osobistym. Także społeczności lokalne, na których terenie uprawiana jest turystyka socjalna, odnoszą korzyści związane z zatrudnieniem, działalnością gospodarczą i rozwojem.

4.   Obecny stan turystyki socjalnej w Europie

4.1

Podstawy teoretyczne, legislacyjne i planistyczne. W Europie ramy teoretyczne, legislacyjne i planistyczne w dziedzinie turystyki socjalnej nie są obecnie zbyt rozbudowane, jednakże opracowano szereg analiz i sprawozdań mających na celu sporządzenie wykazu różnorodnych przykładów turystyki socjalnej istniejących w Europie oraz przeprowadzenie analizy porównawczej. Niektóre z nich wspomniane są w części D niniejszej opinii jako materiały dokumentalne i techniczne.

4.2

Różnorodne doświadczenia praktyczne w Europie. Jak wskazano wcześniej, w toku prac grupy analitycznej, podczas przesłuchania zorganizowanego w Barcelonie w dniach 4-5 maja 2006 r., a także na podstawie informacji na temat zdobytych doświadczeń opisanych podczas konferencji „Turystyka dla wszystkich” zorganizowanej przez BITS i Komisję, możliwe było zapoznanie się z wieloma praktycznymi, udanymi inicjatywami w Europie. Niniejsza opinia nie ma na celu szczegółowej analizy tych doświadczeń, niemniej jednak należałoby wskazać kilka najważniejszych inicjatyw, które niewątpliwie przyczynią się do podniesienia rangi turystyki socjalnej oraz mogą wytyczyć kierunek działań innych podmiotów lub państw czy władz samorządowych, które z różnych powodów nie posiadają programów w tej dziedzinie.

4.2.1

Francuska Agence Nationale pour les Chèques-Vacances (ANCV — Krajowa Agencja ds. Bonów Wakacyjnych) odnotowała w 2005 r. obroty na poziomie ok. 1 mld EUR. Agencja powstała w 1982 r. jako organ publiczny o charakterze przemysłowo-handlowym i po przeszło 23 latach działalności pozostaje użytecznym instrumentem polityki społecznej w dziedzinie turystyki.

4.2.1.1

Agencja realizuje trzy cele:

ułatwianie jak największej liczbie osób, a szczególnie osobom o niskich dochodach, wyjazdu na wakacje;

zapewnianie swobody wyboru dzięki rozległej sieci specjalistów w dziedzinie turystyki, potrafiących skutecznie zaspokoić wszelkie potrzeby;

współpraca na rzecz rozwoju turystyki, przyczyniająca się do jej bardziej równomiernego rozłożenia w poszczególnych regionach.

4.2.1.2

Należy zaznaczyć, że bony wakacyjne przekazywane są corocznie ok. 2,5 mln osób, a korzyści z nich odnosi ok. 7 mln wyjeżdżających. ANCV dysponuje siecią ponad 21 000 organizacji stowarzyszonych, uczestniczących w finansowaniu jej działalności, a w świadczenie usług zaangażowanych jest ok. 135 000 pracowników z branży turystyki i wypoczynku.

4.2.1.3

Poza tym, programy realizowane przez agencję pomagają stworzyć możliwość wyjazdu na wakacje dla grup mniej uprzywilejowanych, grup osób niepełnosprawnych, ludzi młodych itd., zapewniając granty wakacyjne o łącznej wartości ok. 4,5 mln EUR. Agencja przeznacza również znaczne sumy na modernizację infrastruktury wykorzystywanej na potrzeby turystyki socjalnej.

4.2.1.4

Ogólnie wydaje się, że dalsza realizacja i zyskowność programu są zagwarantowane. Analizy ekonomiczne potwierdzają, że działalność gospodarcza prowadzona przez agencję przynosi rzeczywiste dochody.

4.2.1.5

Celem agencji na najbliższe lata jest dalsze rozszerzanie i upowszechnianie świadczonych przez nią usług wśród odbiorców i specjalistów w branży turystycznej. Być może cele te należałoby poszerzyć o działania na rzecz zapewnienia ponadnarodowego wymiaru programów, w drodze porozumień z europejskimi państwami; związane z tym korzyści byłyby bez wątpienia obustronne, dawałyby dobry przykład i miałyby ogromne znacznie gospodarcze i społeczne.

4.2.2

Podobne cele przyświecają realizowanemu w Hiszpanii programowi turystyki socjalnej IMSERSO, jednakże do ich osiągnięcia wykorzystuje on odmienne podejście i instrumenty. Corocznie program pomaga wyjechać poza sezonem wakacyjnym ponad 1 mln osób, w szczególności osobom starszym, na zorganizowane, grupowe wycieczki. Każdego roku Hiszpania przeznacza na realizację programu ok. 75 mln EUR z budżetu państwa, jednakże dzięki różnym mechanizmom podatkowym (VAT, podatek od działalności handlowej i gospodarczej, podatek od dochodów osób prawnych i fizycznych), zwiększonym dochodom ze składek na zabezpieczenie społeczne oraz dzięki oszczędnościom w wydatkach na zasiłki dla bezrobotnych, program ten jest wysoce dochodowy, przynosząc zysk w kwocie ok. 125 mln EUR.

4.2.2.1

Wyraźne są płynące z programu korzyści społeczne i ekonomiczne, ponieważ umożliwił on szerokiej grupie osób starszych odbycie pierwszej w życiu podróży, poznanie innych miast i miejsc, poszerzenie kontaktów społecznych na równorzędnych warunkach oraz poprawę sprawności fizycznej, przy czym zapewniono odpowiednią jakość usług i dołożono wszelkich starań, by odbiorcy byli zadowoleni. Ponadto każde 1 EUR zainwestowane w realizację programu przynosi 1,7 EUR zysku.

4.2.2.2

Warto wspomnieć o oddziaływaniu programu na kwestię zatrudnienia — szacuje się, że pozwala on na zatrudnienie ok. 10 000 pracowników, którzy w przeciwnym wypadku byliby zatrudniani wyłącznie w sezonie turystycznym, ponieważ dzięki programowi hotele oraz inne placówki i przedsiębiorstwa kontynuują swoją działalność także poza sezonem.

4.2.2.3

Program jest stale rozszerzany i zmieniany; poszukiwane są nowe formy turystyki socjalnej, o jeszcze większej wartości kulturalnej, zdrowotnej i społecznej, np. poprzez organizowanie pobytów w uzdrowiskach (które okazały się niewątpliwym sukcesem) oraz wyjazdów i imprez kulturalnych.

4.2.2.4

Podobnie jak w przypadku francuskiej agencji, istnieją szerokie możliwości rozszerzenia programu, nie tylko na szczeblu krajowym, ale i za granicą. Do chwili obecnej hiszpański IMSERSO zawarł już ze swoim portugalskim odpowiednikiem porozumienie w sprawie wymiany turystów; analizowane są również możliwości zawarcia takiego porozumienia z Francją, co mogłoby być cennym wzorem dla pozostałych państw Europy.

4.2.3

Inne przykłady. Oprócz tych dwóch ważnych programów turystyki socjalnej w Europie istnieją także inne dobre przykłady, być może realizowane w bardziej ograniczonym zakresie i skierowane do węższej grupy odbiorców, ale równie cenne. Można tutaj podać przykład analizowanej podczas posiedzenia w Barcelonie Publicznej Platformy Reprezentacji Osób Niepełnosprawnych Fizycznie, której działalność koncentruje się wprawdzie na konkretnej grupie, jednak która z powodzeniem organizuje dla niej wyjazdy wakacyjne.

4.2.3.1

Z innego punktu widzenia za bardzo interesującą i godną uwagi należy uznać również wspólną inicjatywę trzech organizacji: z Wielkiej Brytanii (Family Holiday Association), Belgii (Toerisme Vlaanderen) i Francji (Vacances Ouvertes), które prowadzą skoordynowane działania na rzecz zapewnienia w tych trzech państwach turystyki dla wszystkich.

4.2.3.2

Działania wchodzące w zakres turystyki socjalnej realizowane są również w innych państwach europejskich, m.in. w Portugalii, w Polsce i na Węgrzech, gdzie istotną rolę odgrywają związki zawodowe, oraz we Włoszech, gdzie program jest wspierany przez spółdzielnie konsumentów. Można zatem stwierdzić, że w całej Europie odnotowuje się tendencję wzrostową, jeżeli chodzi o liczbę inicjatyw w dziedzinie turystyki socjalnej, ich zróżnicowanie oraz liczbę korzystających z nich osób.

4.2.3.3

Należy zauważyć, że również niektóre regiony i gminy podejmują w takiej czy innej formie inicjatywy w dziedzinie turystyki socjalnej, czego przykładem może być Wspólnota Autonomiczna Balearów i przyjęty tam plan OCI 60.

4.2.3.4

Także na szczeblu regionalnym rząd Andaluzji (Hiszpania) rozwija program Residencias de Tiempo Libre (domy wypoczynkowe) oraz program Conoce tu Costa (poznaj swoje wybrzeże), w ramach których organy administracji regionalnej i lokalnej współpracują na rzecz udziału osób starszych w imprezach turystycznych na terenie wyżej wymienionej wspólnoty autonomicznej.

4.2.3.5

Należy także wspomnieć o tym, że tematyka turystyki socjalnej poruszana jest na portalu turystycznym Unii Europejskiej, www.visiteurope.com, który ma służyć jako punkt konsultacyjny w zakresie wszelkiej działalności turystycznej w Europie, w tym turystyki socjalnej.

4.3

Ogólna ocena turystyki socjalnej. Turystyka socjalna przynosi europejskiemu społeczeństwu rozliczne korzyści, w tym:

zadowolenie beneficjentów, nie tylko przez sam fakt wyjazdu na wakacje, lecz także ze względu na „szczególny” charakter tej formy rekreacji;

ludzki wymiar i wartości płynące z takiej działalności;

poprawa równowagi w życiu osobistym i rozwój osobisty beneficjentów i społeczności przyjmującej;

dochody i zyski gospodarcze dla branży turystycznej, w szczególności dzięki wydłużeniu sezonu turystycznego;

korzyści związane z zapewnieniem stabilnych miejsc pracy o wysokiej jakości przez cały rok;

zachowanie warunków zrównoważonego rozwoju w regionach turystycznych;

podniesienie rangi lokalnego otoczenia oraz jego zasobów i dziedzictwa naturalnego, społecznego i kulturalnego;

zwiększenie poziomu wiedzy i zakresu wymiany między państwami UE.

4.3.1

Wszystkie te korzyści oraz postępy już osiągnięte dzięki turystyce socjalnej, jak również perspektywy wzrostu oraz analiz i wprowadzania nowych produktów sprawiają, że niezależnie od przyjętej perspektywy turystyka socjalna w Europie zasługuje ogólnie na bardzo wysoką ocenę.

4.3.2

Pozytywna ocena wszystkich aspektów turystyki socjalnej sprawia, że możemy nazwać ją „cudownym środkiem”, pozwalającym na zapewnienie, zarówno wszystkim pracownikom zatrudnionym w tej branży, jak i usługobiorcom, wszelkiego rodzaju korzyści w dziedzinie gospodarczej i społecznej, a także w dziedzinie zdrowia, zatrudnienia, obywatelstwa europejskiego itp.; na turystyce socjalnej nikt nie traci, trudno byłoby zatem znaleźć inny rodzaj działalności gospodarczej i ludzkiej cieszącej się równie powszechnym uznaniem i poparciem.

4.3.3

W związku z tym trudno się dziwić, że Komitet pragnie w niniejszej opinii gorąco pochwalić propozycje i rozwiązania, które umożliwiają z jednej strony wzmocnienie i udoskonalenie istniejących programów, z drugiej zaś rozszerzenie zakresu korzyści na dalsze segmenty społeczeństwa.

B.   Część druga: Propozycje

5.   W kierunku europejskiej platformy turystyki socjalnej

5.1

Warunki. Jak już wskazano powyżej, niezależnie od przyjętej definicji turystyki socjalnej oraz od trybu jej finansowania i zarządzania nią należy ją uznać za istotną, dochodową i stabilną działalność społeczno-gospodarczą, spełniającą swoje cele oraz gwarantującą satysfakcję beneficjentów, zwiększenie poziomu zatrudnienia oraz ograniczenie zjawiska sezonowości turystyki. Jest to więc działalność ze wszech miar cenna na całym świecie, a w szczególności w Europie. Należy zatem zbadać sposoby pozwalające objąć korzystnym wpływem turystyki socjalnej większą liczbę osób, przedsiębiorstw, a także ogół społeczeństwa.

5.1.1

Trudno przyjąć jedną wspólną nazwę dla ogólnoeuropejskich działań w dziedzinie turystyki socjalnej: można tu mówić o platformie, projekcie, inicjatywie itp. i chociaż pojęcia te niekoniecznie mają jednakowe znaczenie, wszystkie odnoszą się do zorganizowanej działalności o wyraźnie sprecyzowanych celach i ponadnarodowym zasięgu europejskim. Ze względu na fakt, że niniejsza opinia ma charakter ogólny, powyższe pojęcia należy stosować zamiennie, mając nadzieję, że o nazwie zdecyduje charakter prac realizowanych w ramach przyszłej platformy.

5.1.2

Należy jednak pamiętać, że w dziedzinie turystyki w Europie występują różne niedociągnięcia oraz średnioterminowe zagrożenia, takie jak:

poważne, narastające zjawisko sezonowości branży turystycznej w Europie Północnej i Środkowej oraz na wybrzeżu Morza Śródziemnego, gdzie poza sezonem regiony turystyczne pustoszeją i brakuje odpowiedniej, całorocznej infrastruktury;

niewykorzystywanie w pełni zasobów ludzkich poza szczytem sezonu turystycznego;

znaczny wzrost liczby osób czynnych zawodowo wskutek zjawiska emigracji co powoduje konieczność intensyfikacji działalności gospodarczej w celu co najmniej zachowania tego samego poziomu życia;

trudności w branży turystycznej odnośnie utrzymania całorocznych cen oraz liczby gości na odpowiednim poziomie, tak aby zapewnić rentowność w perspektywie średnioterminowej;

obiektywne ograniczenia w liczbie miejsc noclegowych, które można wykorzystać na potrzeby turystyki;

zapewnienie zrównoważonego rozwoju branży turystycznej, które wymaga zwiększenia wartości dodanej miejsc noclegowych przez okres całego roku: zwiększenie jakości, i w konsekwencji ceny, lub średniej rocznej liczby gości poprzez wydłużenie okresu funkcjonowania ośrodków turystycznych;

pojawienie się licznych ośrodków turystycznych na całym świecie, oferujących konkurencyjne, innowacyjne produkty i usługi; ta nowa konkurencja powinna stanowić przede wszystkim bodziec do poprawy jakości i konkurencyjności.

5.1.3

Istnieją również czynniki sprzyjające istnieniu europejskiej platformy lub projektu w dziedzinie turystyki socjalnej:

stopniowy wzrost, w liczbach bezwzględnych i względnych, liczby obywateli, którzy nie są aktywni zawodowo, lecz którzy mają zapewnione odpowiednie emerytury i standard życia;

stopniowy wzrost średniej długości życia Europejczyków;

wydłużenie średniej ilości wolnego czasu, jakim dysponujemy w ciągu życia, a zwłaszcza w starszym wieku;

zmniejszenie kosztów transportu w związku z gwałtownym rozwojem tanich linii lotniczych, co sprzyja mobilności i turystyce;

wzrastający poziom świadomości sprzyjający odpowiedzialnej i zrównoważonej turystyce;

dobre doświadczenia i rezultaty w zakresie programów turystyki socjalnej w całej Europie;

przystąpienie nowych państw do UE, pociągające za sobą powiększenie rynku oraz stworzenie nowych możliwości i okazji do podróżowania.

5.2

Europejska platforma w dziedzinie turystyki socjalnej mogłaby posłużyć do realizacji różnych celów, takich jak:

upowszechnienie i poszerzenie zakresu istniejących programów oraz liczby osób korzystających z turystyki socjalnej w całej Europie, tak aby każde państwo dysponowało własnym programem;

wykorzystanie międzynarodowego wymiaru istniejących programów poprzez realizację programów współpracy dwustronnej i wielostronnej;

zapewnienie warunków pozwalających na opracowanie i wdrożenie europejskiej platformy turystyki socjalnej, której potencjalnymi beneficjentami będą wszyscy obywatele europejscy, dla których możliwe stanie się odwiedzenie innych państw na zasadach zrównoważonego rozwoju; w tym kontekście warto byłoby ustalić, jak wielu Europejczyków nigdy nie odwiedziło żadnego innego kraju w Europie, ponieważ grupa ta okaże się przypuszczalnie stosunkowo liczna i może stanowić podstawę programu;

wspieranie stopniowej realizacji ogólnoeuropejskiej turystyki socjalnej, w której uczestniczyć będzie jak największa liczba państw.

5.3

Podmioty i grupy uczestniczące w europejskiej platformie turystyki socjalnej. Do potencjalnych uczestników można by zaliczyć na przykład:

organizacje, które zarządzają obecnie programami turystyki socjalnej w różnych państwach;

organizacje związkowe i spółdzielnie zainteresowane realizacją programu;

pracodawcy z jak najszerzej rozumianej branży turystycznej, zainteresowani poprawą rentowności swoich przedsiębiorstw w sposób trwały;

władze krajowe, regionalne i lokalne zainteresowane podjęciem działań w dziedzinie turystyki oraz ich poprawą, jak również rozwojem osobistym i społecznym swoich obywateli;

Unia Europejska i jej instytucje zainteresowane rozszerzaniem i wspieraniem zatrudnienia, działalności gospodarczej oraz obywatelstwa europejskiego; ze względu na ponadnarodowy wymiar platformy, instytucje UE powinny również zapewniać koordynację i monitorowanie warunków realizacji programu, w tym kierować procesem jego wdrażania;

organizacje turystyki socjalnej, w szczególności BITS.

5.4

Kluczowe aspekty turystyki socjalnej. Aby platforma ta mogła trwale zaistnieć w wymiarze społecznym i gospodarczym, konieczne jest spełnienie poniższych kryteriów:

beneficjentami projektu powinny być grupy najmniej uprzywilejowane pod względem gospodarczym, terytorialnym i społecznym, w szczególności grupy osób niepełnosprawnych fizycznie lub umysłowo czy też osoby mające trudności z podróżowaniem, wynikające z położenia geograficznego, jak na przykład mieszkańcy wysp europejskich; wiąże się to z częściowym dofinansowaniem — na zasadach sprawiedliwości i równości — pobytu wakacyjnego, niezależnie od jego długości i miejsca, będącym formą rekompensowania trudnej sytuacji takich osób, rozumianej w jak najszerszy sposób;

ogólnie projekt musi przynosić zyski w wymiarze gospodarczym i społecznym w perspektywie krótko-, średnio- i długoterminowej, zarówno w sektorze prywatnym, jak i publicznym;

projekt musi zapewniać stabilne miejsca pracy wysokiej jakości przez cały rok; osiągnięcie celów w zakresie zatrudnienia będzie wymagać scentralizowanego zarządzania oraz działań na rzecz maksymalnego zwiększenia liczby gości w ośrodkach turystycznych;

projekt musi być realizowany w okresie przypadającym poza sezonem turystycznym;

projekt musi być zgodny z zasadą zrównoważonego rozwoju oraz zapewniać rozwój osobisty i społeczny zarówno beneficjentów, jak i społeczności przyjmujących;

konieczne jest utrzymanie wysokiej jakości usług zgodnie z celami projektu;

projekt musi być realizowany w formie współpracy publiczno-prywatnej.

Jeśli warunki te zostaną spełnione, turystyka socjalna będzie bez wątpienia podstawowym elementem integracyjnym europejskiego modelu turystyki.

5.5

Partnerstwo publiczno-prywatne w ramach projektu. Efektywne partnerstwo publiczno-prywatne może okazać się czynnikiem, od którego w dużym stopniu zależeć będzie wykonalność programu, jego planowanie i opracowanie oraz zarządzanie nim. Wydaje się możliwe, a może nawet nietrudne, znalezienie w Europie organizacji i przedsiębiorstw pragnących wziąć udział w tworzeniu europejskiej platformy turystyki socjalnej.

6.   Konsekwencje i rezultaty europejskiej platformy turystyki socjalnej

6.1

Wzrost i zatrudnienie. Jeżeli wszystkie etapy omawianej platformy zostaną wdrożone, będzie ona miała istotny wpływ na wzrost i zatrudnienie i z pewnością przyczyni się do realizacji celów przyjętych podczas szczytu w Lizbonie. Na korzystne oddziaływanie turystyki socjalnej w zachowaniu i tworzeniu miejsc pracy poza sezonem wyraźnie wskazują np. rezultaty realizowanego w Hiszpanii programu IMSERSO.

6.2

Rzeczywiste prawo do udziału w turystyce. Z dostępnych statystyk wynika, że obecnie ok. 40 % ludności nie wyjeżdża na wakacje. Europejska platforma turystyki socjalnej miałaby służyć znacznemu obniżeniu tego wskaźnika, zagwarantowaniu rzeczywistego prawa do turystyki dla wszystkich oraz wspieraniu wzajemnego poznawania się przez europejskie narody.

6.3

Europejski model turystyki. W licznych opiniach poświęconych turystyce EKES wyrażał przekonanie o możliwości ukształtowania europejskiego modelu turystyki, który opierałby się nie na prawodawstwie, lecz na powszechnie uznawanych i stosowanych wartościach. Niewątpliwie jedną z wartości stanowiących podstawę tego modelu może być zasada powszechnego dostępu do turystyki — turystyka dla wszystkich. Europejska platforma turystyki socjalnej może znacząco przyczynić się do rozwoju europejskiego modelu turystyki.

7.   Wkład turystyki, zwłaszcza turystyki socjalnej, w kształtowanie europejskiej tożsamości oraz wymiaru europejskiego

7.1

W ostatnich latach stało się jasne, że proces integracji europejskiej nie będzie ani szybki, ani łatwy, i dziś wciąż stoimy w obliczu wielu niepewności i trudności. Turystyka socjalna może stać się istotnym narzędziem pozwalającym na zwiększenie przepływu informacji i zrozumienia między obywatelami oraz solidarności między narodami. Może ona przyczynić się do ukształtowania Europy obywatelskiej nie na drodze poświęceń i zmagań, ale poprzez rekreację, podróże i wakacje. Zwłaszcza ludzie młodzi wydają się skłonni do częstszych wyjazdów podczas sezonu turystycznego; wtedy to zwalnia się wiele lokali mieszkalnych związanych z edukacją, dając szansę na przeprowadzenie działań podobnych do programu Erasmus.

7.2

Wydaje się, że turystyka jest dobrą metodą tworzenia Europy obywatelskiej; różne zainteresowane grupy, jak i przemysł turystyczny oraz społeczności lokalne mogą mieć wspólne interesy i czynić to w sposób przyjemny i dostępny dla wszystkich.

C.   Część trzecia: Wnioski i zalecenia

8.   Wnioski

8.1

Pierwszym ogólnym wnioskiem, który wyłania się z zawartej w niniejszej opinii analizy stanu turystyki socjalnej w dzisiejszej Europie, jest to, że stanowi ona zrównoważoną działalność pod względem ekologicznym, gospodarczym i społecznym oraz ma pierwszorzędne znaczenie dla każdej z tych trzech dziedzin.

8.2

Efekty w zakresie gospodarki, społeczeństwa, zdrowia i integracji uzyskiwane przez odbiorców i pracowników biorących udział w programach cieszą się powszechnym uznaniem i cechują się znaczną wartością dodaną.

8.3

Dla poszczególnych grup korzystających z turystyki socjalnej, a zwłaszcza dla osób niepełnosprawnych lub osób o ograniczonej możliwości poruszania się, programy te są czynnikiem i bodźcem do ich pełnej integracji.

8.4

W praktyce turystykę socjalną charakteryzuje znaczne zróżnicowanie, co dotyczy zarówno działających w niej podmiotów, jak i form jej rozwoju, osób, do których jest adresowana, instrumentów finansowych itd., przy czym różnorodność ta wzbogaca i urozmaica turystykę socjalną oraz przyczynia się do jej rozwoju i ewolucji.

8.5

W szczególności można uznać, że w przypadku turystyki socjalnej korzyści społeczne pozostają w zgodności i pozytywnym sprzężeniu z zyskami gospodarczymi.

8.6

Każde państwo w Europie powinno opracować krajowy program turystyki socjalnej według różnych formuł i sposobów zarządzania, co jest wykonalne z gospodarczego punktu widzenia oraz pożądane ze strony społeczeństwa.

8.7

Również ustanowienie ponadnarodowej europejskiej platformy turystyki socjalnej jest wykonalne z gospodarczego punktu widzenia oraz pożądane ze strony społeczeństwa.

8.8

Wszelkie działania w zakresie turystyki socjalnej powinny realizować szereg celów związanych z zapewnieniem zrównoważonego rozwoju i miejsc pracy, zgodnie ze strategią lizbońską.

8.9

Turystyka socjalna może okazać się bardzo cennym narzędziem w procesie kształtowania Europy obywatelskiej, Europy dla wszystkich obywateli, a szczególnie istotna jest w tym procesie rola ludzi młodych.