ISSN 1725-5228

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 88

European flag  

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Tom 49
11 kwietnia 2006


Powiadomienie nr

Spis treśći

Strona

 

II   Akty przygotowawcze

 

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

 

424. sesja plenarna w dniach 14-15 lutego 2006 r.

2006/C 088/1

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej wspólnotowy program działań w dziedzinie zdrowia i ochrony konsumentów na lata 2007 — 2013 COM(2005) 115 wersja ostateczna — 2005/0042 (COD)

1

2006/C 088/2

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1348/2000 z 29 maja 2000 r. w sprawie doręczania dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych lub handlowych w Państwach Członkowskich COM (2005) 305 końcowy — 2005/0126(COD)

7

2006/C 088/3

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Rola dworców kolejowych w aglomeracjach i miastach rozszerzonej Unii Europejskiej

9

2006/C 088/4

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Rady w sprawie wymogów w zakresie zdrowia zwierząt akwakultury i ich produktów oraz zapobiegania i zwalczania niektórych chorób zwierząt wodnych oraz wniosku dotyczącego decyzji Rady zmieniającej decyzję 90/424/EWG w sprawie wydatków w dziedzinie weterynarii COM(2005) 362 wersja ostateczna — 2005/0153 i 0154 CNS

13

2006/C 088/5

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej Europejski Fundusz na rzecz Uchodźców na lata 2008-2013 jako część programu ogólnego Solidarność i zarządzanie przepływami migracyjnymi — wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej Fundusz Granic Zewnętrznych na lata 2007-2013 jako część programu ogólnego Solidarność i zarządzanie przepływami migracyjnymi — wniosku dotyczącego decyzji Rady ustanawiającej Europejski Fundusz Integracji Obywateli Państw Trzecich na lata 2007-2013 jako część programu ogólnego Solidarność i zarządzanie przepływami migracyjnymi — wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej Fundusz Powrotu Imigrantów na lata 2008-2013 jako część programu ogólnego Solidarność i zarządzanie przepływami migracyjnymi(COM(2005) 123 wersja ostateczna — 2005/0046 (COD) — 2005/0047 (COD) — 2005/0048 (CNS) — 2005/0049 (COD))

15

2006/C 088/6

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego zalecenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie mobilności ponadnarodowej we Wspólnocie w celach edukacji i kształcenia zawodowego: Europejska karta na rzecz jakości mobilności COM(2005) 450 końcowy — 2005/0179 (COD)

20

2006/C 088/7

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie realizacji, wyników i ogólnej oceny Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych 2003 COM(2005) 486 wersja ostateczna

22

2006/C 088/8

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego rozpoczynającego debatę nad stanowiskiem Wspólnoty w sprawie programu oznakowania ekologicznego dla produktów rybołówstwa COM(2005) 275 końcowy

27

2006/C 088/9

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie reprezentacji kobiet w organach decyzyjnych grup interesów gospodarczych i społecznych w Unii Europejskiej

32

2006/C 088/0

Opinia Europejskiego Komitet Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady ustanawiającego Agencję Unii Europejskiej ds. Praw Podstawowych — wniosku dotyczącego decyzji Rady uprawniającej Agencję Unii Europejskiej ds. Praw Podstawowych do prowadzenia działalności w dziedzinach wymienionych w Tytule VI Traktatu o Unii Europejskiej COM(2005) 280 końcowy — 2005/0124-0125 (CNS)

37

2006/C 088/1

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie reprezentatywności europejskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego w ramach dialogu obywatelskiego

41

2006/C 088/2

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie stworzenia wspólnej skonsolidowanej podstawy wymiaru opodatkowania przedsiębiorstw w UE

48

2006/C 088/3

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Efektywność energetyczna

53

2006/C 088/4

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń COM(2005) 87 końcowy — 2005/0020 (COD)

61

2006/C 088/5

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Wzmocnienie zarządzania gospodarczego — Reforma Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu

68

2006/C 088/6

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Ogólnych wytycznych polityki gospodarczej na lata 2005-2008

76

2006/C 088/7

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie stosunków UE-Meksyk

85

PL

 


II Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

424. sesja plenarna w dniach 14-15 lutego 2006 r.

11.4.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 88/1


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej wspólnotowy program działań w dziedzinie zdrowia i ochrony konsumentów na lata 2007 — 2013

COM(2005) 115 wersja ostateczna — 2005/0042 (COD)

(2006/C 88/01)

W dniu 2 czerwca 2005 r. Rada, działając na podstawie art. 152 i 153 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej.

Sekcja ds. Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 23 stycznia 2006 r. Sprawozdawcą był Jorge PEGADO LIZ.

Na 424. sesji plenarnej w dniach 14-15 lutego 2006 r. (posiedzenie z dn. 14 lutego 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 130 do 2, przy 1 głosie wstrzymującym się, przyjął następującą opinię:

1.   Streszczenie

1.1

Komisja przedstawiła wniosek dotyczący decyzji ustanawiającej „wspólny zintegrowany program” wspólnotowy w dziedzinie zdrowia publicznego i ochrony konsumentów na lata 2007-2013, oparty na dokumencie strategicznym zamieszczonym w komunikacie oraz na rozszerzonej analizie wpływu, zamieszczonej w załączonym do niego dokumencie roboczym.

1.2

Po raz pierwszy Komisja ustaliła wspólną strategię dla polityk zdrowia publicznego i ochrony konsumentów, która na dodatek obejmuje tak długi okres (siedem lat). EKES uznaje wysiłki Komisji mające na celu zdynamizowanie tych dwóch polityk, którymi zajmuje się obecnie jedna Dyrekcja Generalna.

1.3

Komisja uzasadnia tę innowację względami prawnymi, gospodarczymi, społecznymi i politycznymi. EKES przyjmuje z zadowoleniem wszystkie przedstawione informacje i dokładność, z jaką w analizie wpływu przedstawiono różne warianty.

1.4

Szeroko zakrojone przesłuchania zorganizowane przez EKES z udziałem wielu przedstawicieli zainteresowanych podmiotów, podobnie jak wiele inicjatyw zorganizowanych przez Komisję lub Parlament Europejski, stanowiły okazję do zebrania poglądów na temat sformułowania, treści, sposobu przedstawienia i podstaw wniosków Komisji.

1.5

Komitet przeanalizował przedstawione dokumenty i wyczerpujące informacje dodatkowe dostarczone przez Komisję, wziął pod uwagę opinie wyrażone przez przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, bezpośrednio zaangażowanych w dziedzinie zdrowia publicznego i ochrony konsumentów, oraz uwzględnił rozmaite komentarze na piśmie nadesłane przez różne organizacje działające w tych dziedzinach. Na tej podstawie EKES wyraża ogólną opinię, że wniosek dotyczący decyzji ustanawiającej wspólny program działań w dziedzinie zdrowia i ochrony konsumentów nie jest wystarczająco uzasadniony ani nie zawiera objaśnień wielu aspektów; przyjęte argumenty nie wydają się przekonujące, by uzasadniać słuszność dokonanego wyboru.

1.6

Przede wszystkim EKES jest zdania, że istnienie uzupełniających się punktów wspólnych pomiędzy polityką zdrowotną a konsumencką nie dowodzi jeszcze istnienia wspomnianych we wniosku synergii pomiędzy nimi. Te punkty wspólne można by rozwijać i wdrażać poprzez środki współpracy i koordynacji, koncentrując się przy tym na zasadniczo horyzontalnym charakterze tych dwóch polityk, jak to ma miejsce np. w przypadku polityki ochrony środowiska.

1.7

Te dwie polityki, zdefiniowane odpowiednio w art. 152 i 153 traktatu, mają zupełnie inny charakter prawny. Należy zatem uważać, aby uniknąć negatywnych skutków, z jednej strony, podporządkowania polityki ochrony konsumentów surowym kryteriom komplementarności i pomocniczości, stosowanym w polityce zdrowotnej, na niekorzyść własnych kompetencji UE w dziedzinie ochrony konsumentów; z drugiej strony, doprowadzenia do niepożądanej „konsumentyzacji” zdrowia publicznego, poprzez pomieszanie pojęć „użytkownik” i „konsument”, jako dwóch aspektów wspólnego pojęcia „obywatelstwa”.

1.8

EKES ponadto jest zdania, że polityka ochrony konsumentów może znaleźć się w gorszej pozycji w ogólnym rozliczeniu budżetowym o wspólnej podstawie. Odrębne decydowanie o każdej z tych polityk UE, jak to się odbywało do tej pory, byłoby korzystne dla obu z nich, szczególnie w obecnej sytuacji kryzysu instytucjonalnego i niepokojącej niepewności co do perspektyw finansowych.

1.9

EKES uważa, że wniosek dotyczący decyzji nie zawiera kilku podstawowych aspektów obu polityk, nie zapewniając właściwych środków finansowych, oraz że być może pomija niektóre aspekty decydujące, istotne i aktualne. Ponadto, proponowane rozwiązania dotyczące wdrażania, monitorowania i oceny należy przeprowadzać bardziej innowacyjnie, zdecydowanie i z większym zaangażowaniem.

1.10

EKES domaga się, by Instytutowi Konsumentów nadano lepiej określone funkcje i kompetencje i by nie traktowano go jako zwykłego „wydziału” w ramach Agencji wykonawczej ds. zdrowia publicznego. Tylko tak może on uzyskać pożądany, decydujący wpływ na skuteczniejsze wdrażanie istniejącego prawodawstwa i na lepsze informowanie, edukowanie i ochronę konsumentów.

2.   Wstęp: streszczenie komunikatu Komisji i wniosku dotyczącego decyzji

2.1

W komunikacie zatytułowanym „Poprawa zdrowia i bezpieczeństwa oraz zwiększenie zaufania obywateli: strategia w zakresie zdrowia i ochrony konsumentów” Komisja wnioskuje do Parlamentu i Rady o przyjęcie decyzji mającej na celu ustanowienie wspólnotowego programu działań w zakresie zdrowia i ochrony konsumentów na lata 2007-2013.

2.2

Komisja przedstawiła w ten sposób, po raz pierwszy, nową strategię i wspólnotowy program działań na lata 2007-2013, w których proponuje się połączenie polityki zdrowia publicznego i polityki ochrony konsumentów.

2.3

W swoim komunikacie Komisja wyjaśnia przyczyny zastosowania tego nowego podejścia, wskazując na wspólne cele obu polityk i rolę, jaką odgrywają one w życiu codziennym obywateli. Komisja przedstawia ponadto zalety nowego, połączonego programu — w postaci synergii, przynoszących oszczędności budżetowe i administracyjne, co prowadzi do większej skuteczności działań.

2.4

Wariant strategiczny obrany przez Komisję opiera się przede wszystkim na potrzebie stworzenia synergii między tymi dwiema politykami, co może umożliwić uzyskanie efektu skali, pozwolić na oszczędności w dziedzinie zarządzania finansowego oraz na większą skuteczność działań. Zapewniłoby to ponadto większą spójność między podejmowanymi środkami oraz sprawiło, że kwestie te byłyby bardziej widoczne w programie politycznym.

2.5

Zdaniem Komisji, wspólnymi celami połączonej polityki w zakresie tych dwóch obszarów powinny być:

ochrona obywateli przed ryzykiem i zagrożeniami będącymi poza kontrolą osób indywidualnych;

zwiększenie zdolności obywateli do podejmowania lepszych decyzji dotyczących ich zdrowia i interesów jako konsumentów;

włączanie celów polityki zdrowia i ochrony konsumentów do wszystkich polityk Wspólnoty.

2.6

Cele dotyczące polityki ochrony zdrowia to:

ochrona obywateli przed zagrożeniami dla zdrowia;

promowanie polityk prowadzących do zdrowszego stylu życia;

przyczynianie się do zmniejszania występowania głównych chorób;

poprawa skuteczności i wydajności systemów opieki zdrowotnej;

zapewnienie więcej i lepszej informacji w zakresie zdrowia.

2.7

Cele dotyczące polityki ochrony konsumentów to:

zapewnienie wszystkim konsumentom UE równie wysokiego poziomu ochrony;

poszerzenie zakresu działań agencji wykonawczej ds. zdrowia publicznego, aby utworzyć w jej ramach Instytut Konsumentów.

zwiększenie zdolności konsumentów do ochrony ich własnych interesów;

3.   Ocena komunikatu i wniosku Komisji

3.1   Uwagi ogólne o programie jako całości

3.1.1

Podstawy prawne polityk zdrowia publicznego i ochrony konsumentów mają zupełnie inny charakter. Polityka zdrowotna leży zasadniczo w kompetencji państw członkowskich, a działania unijne są dozwolone tylko w konkretnych aspektach wymienionych w art. 152 (1) o tyle, o ile uzupełniają one polityki krajowe. Polityka konsumencka została jednakże w dużym stopniu podporządkowana w Traktacie, zwłaszcza po Amsterdamie, podejściu wspólnotowemu, w celu promowania praw konsumentów i ochrony ich interesów, zwłaszcza w związku z realizacją rynku wewnętrznego (2).

3.1.2

Brak jest zatem podstawy prawnej, aby odnosić się do rzekomej wspólnej „tożsamości” prawnej artykułu 152 i 153, na której miałyby się opierać zintegrowana strategia i program działań w dziedzinie zdrowia publicznego i ochrony konsumentów.

3.1.3

Poza tym trzeba podkreślić, że w państwach członkowskich charakter prawno-konstytucyjny prawa do zdrowia różni się od charakteru prawnego praw konsumentów, a jego obrona przybiera także różne formy.

3.1.4

Nie oznacza to bynajmniej, że EKES nie uznaje ogromnego znaczenia kwestii związanych ze zdrowiem publicznym. Same w sobie kwestie te uzasadniałyby potrzebę stworzenia silnej polityki zdrowotnej UE, która mogłaby być także stosowana jako instrument zwalczania ubóstwa i wykluczenia społecznego. Żałować jedynie można, że do braku prawdziwych postępów w tej dziedzinie mógł się przyczynić fakt, że traktat konstytucyjny nie został przyjęty.

3.1.5

EKES musi tu podkreślić, że pojęcia „konsument” i „pacjent” nie są równoznaczne. Różne są także określające je czynniki, przede wszystkim dlatego, że do „konsumentów” nie należą wyłącznie osoby prywatne, a grupa ta podejmuje decyzje związane z rynkiem głównie ze względów ekonomicznych. Pacjenci tymczasem nie mogą być traktowani tylko jako konsumenci lekarstw i usług opieki medycznej, ponieważ ich prawa nie mają charakteru czysto ekonomicznego, lecz są porównywalne do prawa do sprawiedliwości czy prawa do edukacji, które przejawiają się w zapewnianiu przez państwa usług użyteczności publicznej.

3.1.6

Komitet uznaje fakt, że te dwie polityki mają wspólne aspekty, ale nie uważa, że ma to miejsce wyłącznie, czy chociaż głównie, między tymi dwiema politykami (3). Ponadto Komisja nie wykazała w sposób niepodważalny, że wspólne aspekty działań do wykonania w tych dwóch politykach można zrealizować wyłącznie poprzez opracowanie i wdrożenie jednego, zintegrowanego programu, czy nawet, żeby było to najwłaściwsze lub najkorzystniejsze rozwiązanie (4).

3.1.7

Zdaniem niektórych organizacji konsumenckich, z tego zintegrowanego podejścia wynikają różnorakie problemy. EKES podziela to zdanie w kilku przypadkach, w odniesieniu do następujących zagadnień:

niebezpieczeństwo, że polityka konsumencka straci na widoczności i jeszcze mocniej ucierpi w wyniku zbliżenia do polityki zdrowotnej lub podporządkowania niej, oraz że zostanie ograniczona do aspektów uzupełniających polityki państw członkowskich (5);

utrudnienia w organizowaniu dialogu i współpracy z odpowiedzialnymi organizacjami i organami krajowymi, które w znakomitej większości nie zajmują się tymi dwoma dziedzinami łącznie;

potencjalne utrudnienia dla organizacji pozarządowych z obu sektorów w dostępie do finansowania i w negocjowaniu współfinansowania działań w odpowiednich dla nich dziedzinach, ze względu na ograniczone lub kierowane do innych podmiotów zasoby.

3.1.8

Natomiast żadna z sześciu podstawowych przyczyn podanych w ocenie oddziaływania (Impact Assessment, str. 5-6) nie stanowi decydującego argumentu za wspólnym potraktowaniem tych dwóch polityk. Odpowiednia koordynacja polityk, opisana w doskonałej inicjatywie Komisji w sprawie współpracy administracyjnej między organami krajowymi (6), mogłaby być równie skuteczna.

3.1.9

Komisji nie udało się poza tym wykazać rzeczywistych, zasadniczych synergii, które ta harmonizacja miałaby stworzyć w perspektywie długoterminowej, ani wykazać w ujęciu ilościowym oszczędności, które miałyby wyniknąć z efektu skali. Wręcz przeciwnie, ocena oddziaływania sprawia wrażenie, że rozwiązanie to jest neutralne pod względem kosztów, ponieważ z prostego dodania do siebie dwóch polityk wynikłyby te same potrzeby finansowe (7).

3.1.10

W tak krytycznym okresie dla unijnych perspektyw finansowych, utrzymanie dwóch osobnych polityk mogłoby właśnie mieć tę zaletę, że pozwoliłoby otworzyć dwa fronty negocjacji i uwidaczniać istotne aspekty każdej z nich; pomogłoby to też osiągnąć lepsze wyniki, jeśli chodzi o środki przyznane każdej z tych polityk, zdaniem organizacji przedstawicielskich aktywnych w tych dziedzinach.

3.1.11

EKES jest zaniepokojony prawdopodobieństwem drastycznego obniżenia perspektyw finansowych na lata 2007-2013. Nawet jeśli cięcia te nie zniweczyłyby zupełnie wykonalności omawianego programu, już teraz wyposażonego w ograniczone zasoby, to pociągałyby za sobą co najmniej konieczność ponownego zredagowania i przedstawienia go, z nowym zestawem priorytetów i działań. Ze względów praktycznych nie miałoby sensu proste cięcie procentowe tego budżetu, proporcjonalne do ogólnego cięcia budżetu jako całości.

3.1.12

Wreszcie, różne aspekty, które, jak słusznie podkreślono, są wspólne dla obu polityk, mogą być obiektem wspólnych, skoordynowanych działań na szczeblu wspólnotowym bądź narodowym, podobnie jak ma to miejsce w przypadku polityk wspólnotowych dotyczących wielu innych dziedzin, np. środowiska, konkurencji, edukacji i kultury. Horyzontalny charakter tych dwóch polityk oznacza, że automatycznie muszą być brane pod uwagę w innych politykach, jak Komisja sama też wreszcie przyznała w serii przykładów zamieszczonej w drugim załączniku do komunikatu (str. 15).

3.2   Uwagi szczegółowe

3.2.1

Przeprowadzenie przesłuchania publicznego z udziałem najważniejszych przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego bezpośrednio zainteresowanych programem działań Komisji, które zgromadziło około 70 osób, w znacznym stopniu przyczyniło się do zanalizowania omawianego komunikatu i wniosku Komisji, mimo że narzucone ograniczenia logistyczne utrudniają przeprowadzenie pogłębionej analizy różnych aspektów i elementów. Celem niniejszej opinii jest ocena takich aspektów jak: cele proponowanego programu i jego zadania, zasoby i ich odpowiednie wykorzystanie oraz działania prowadzone z pomocą tych zasobów w celu osiągnięcia wyznaczonych celów.

3.2.2   Ochrona konsumentów

3.2.2.1

Komisja słusznie podkreśla różne działania, które powinny być podjęte, aby nadać ochronie konsumentów w UE bardziej sprawiedliwy charakter; czyni to jednak mając w perspektywie ochronę na poziomie minimalnym. Jest to konsekwencja orientacji podjętej w ostatnich inicjatywach legislacyjnych, które traktują priorytetowo pełną uogólnioną harmonizację, przy niskim poziomie ochrony. Ponadto EKES wyraża zaniepokojenie wobec systematycznego odwoływania się do zasady stosowania prawa kraju pochodzenia oraz ostrzega przed niebezpieczeństwem wąskiego podejścia do ochrony konsumentów, ograniczonego zaledwie do informowania o produktach i usługach (8).

3.2.2.2

EKES jest zdania, że Komisja mogła wykazać się większą innowacyjnością (9), oraz że przedstawione nowe wnioski mogły być potraktowane dogłębniej (10). EKES zwrócił uwagę Komisji na szereg istniejących braków już podczas przygotowywania opinii w sprawie Strategii polityki ochrony konsumentów na lata 2002-2006 (11). Ostatnio Komitet przyjął też opinię z inicjatywy własnej, w której kwestie te zostały dokładnie rozwinięte i pogłębione; zachęcamy do zapoznania się z zawartymi w niej wnioskami (12).

3.2.2.2.1

Komitet proponuje, by do bieżącego programu włączyć następujące sprawy:

kwestia nadmiernego zadłużenia gospodarstw domowych;

przegląd ustaleń dotyczących odpowiedzialności producentów oraz zakończenie przeglądu dyrektywy w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich i reaktywowanie CLAB;

ponowne podjęcie tematu odpowiedzialności dostawców nierzetelnych usług;

poprawa bezpieczeństwa w handlu elektronicznym;

potrzeba zapewnienia lepszego dostępu do sprawiedliwości, a w szczególności do mechanizmów zbiorowej ochrony praw konsumentów;

wspieranie współdziałania między organizacjami ochrony konsumentów w „starych” i „nowych” państwach członkowskich;

uwzględnianie szczególnej sytuacji nowych państw członkowskich i krajów, które z pewnością przystąpią do UE przed zakończeniem programu (13);

umieszczenie całego programu w perspektywie zrównoważonej konsumpcji i sprawiedliwego handlu.

3.2.2.3

Jeśli chodzi o planowane inicjatywy (które Komitet przyjmuje z zadowoleniem i popiera), to brak jest w wielu przypadkach praktycznych informacji o tym, jak i kiedy mają one być wdrażane. Dotyczy to, między innymi, takich inicjatyw jak:

udoskonalenie Wspólnego Systemu Odniesienia dla europejskiego prawa umów (przedstawione w punkcie 4.2.2);

utworzenie systemu wczesnego ostrzegania w celu identyfikacji nieuczciwych podmiotów gospodarczych (przedstawione w punkcie 4.2.3);

zapewnienie, że opinie konsumentów będą wysłuchane, a także rozwijanie ich zdolności organizacyjnych (w punktach 4.2.2 i 4.2.4);

włączenie ochrony konsumentów do innych polityk wspólnotowych, o czym mówi się w punktach 4.1 i 4.2.2, ale bez wyjaśnienia, jak zamierza się to osiągnąć.

3.2.2.4

EKES stwierdza, że jeśli chodzi o spełnianie celów polegających na wzroście udziału społeczeństwa obywatelskiego i zainteresowanych stron w procesie tworzenia polityk oraz włączaniu polityki ochrony konsumentów do innych polityk wspólnotowych, to wskaźniki mające służyć do monitoringu i oceny synergii programu (za wyjątkiem pierwszego z nich) nie są odpowiednie dla polityki ochrony konsumentów.

3.2.2.5

EKES uważa również, że warto byłoby określić inne wskaźniki oceny polityki ochrony konsumentów, aby zapewnić ich większą niezawodność i ściślejsze związki z celami przedstawionymi w zał. 3.

3.2.2.6

Ponadto, mimo że przewidziano stworzenie „rocznych programów działań” dla realizacji siedmioletniego obecnie programu, wydaje się, że nie przewidziano zastosowania instrumentu, który istniał w programie na lata 2002-2006, a mianowicie przeglądu bieżącego programu działań (14). Przegląd taki jest tym bardziej potrzebny obecnie, w sytuacji gdy program został przedłużony do siedmiu lat.

3.2.2.7

Komitet zauważa, że struktury organizacyjne i metody działania instytutu konsumentów (tworzonego w ramach Agencji Wykonawczej ds. Zdrowia Publicznego) nie zostały jeszcze zdefiniowane. Zaleca zapewnienie mu niezależności i autonomii poprzez jasne określenie zadań i kompetencji, żeby uniknąć stanu rzeczy, w którym stałby się on elementem zbędnej biurokracji.

3.2.2.8

Ponadto okazuje się, że fundusze przeznaczone na politykę ochrony konsumentów wynoszą jedynie 20 % całości, co oznacza nie więcej niż 7 eurocentów rocznie na konsumenta w ciągu siedmiu lat trwania programu. Może się wydawać, że ilość środków finansowych podwoiła się w stosunku do poprzedniego programu, ale trzeba wziąć pod uwagę, że program niemal podwójnie się wydłużył — z czterech do siedmiu lat.

3.2.2.9

Trzeba też dodać, że chociażby ze względu na nadchodzące przystąpienie nowych państw do UE wniosek budżetowy powinien odzwierciedlać więcej niż tylko czas trwania programu. Jest to niewspółmierne do działań, które mają być podjęte, gdyż znaczną część środków pochłaniają koszty utrzymania Instytutu.

3.2.3   Zdrowie publiczne

3.2.3.1

EKES pragnie podkreślić pozytywne aspekty programu Komisji, a szczególnie zamiar ożywienia polityki zdrowia publicznego poprzez jej priorytetowe traktowanie i nadanie jej większej widoczności i skuteczniejszych instrumentów, co stanowi pilną potrzebę. Nie trzeba nawet wspominać o zagrożeniu pandemią ptasiej grypy, żeby uznać wyraźną potrzebę współpracy na szczeblu wspólnotowym w dziedzinie najważniejszych aspektów zdrowia publicznego, co też Komisja słusznie podkreśla (15).

3.2.3.2

EKES przyjmuje zatem z zadowoleniem główne wytyczne dotyczące zdrowia publicznego, a w szczególności ideę włączenia problemów z tej dziedziny w inne polityki wspólnotowe oraz zaangażowanie na rzecz zapobiegania, analizy informacji, ściślejszej współpracy i wymiany wiedzy oraz lepszego rozpowszechniania informacji.

3.2.3.3

EKES wyraża także zadowolenie z faktu, że Komisja nadała priorytetowy charakter zwalczaniu nierówności w dostępie do opieki zdrowotnej, potrzebie promocji zagadnień zdrowia już w dzieciństwie oraz sytuacji wynikającej ze starzenia się osób wciąż jeszcze aktywnych na rynku pracy.

3.2.3.4

Komitet podziela obawy Komisji dotyczące globalnych zagrożeń dla zdrowia i coraz częstszego występowania chorób wynikających z pewnych stylów życia oraz popiera przedstawioną w programie strategię na rzecz wzmocnienia działań dotyczących uwarunkowań zdrowia.

3.2.3.5

EKES popiera wysiłki Komisji na rzecz działań zachęcających dla organizacji zajmujących się zagadnieniami ochrony zdrowia, mających wzmocnić ich obecność w organach konsultacyjnych. Popiera też wysiłki na rzecz mobilności pacjentów, a także wspierania współpracy między krajowymi systemami opieki zdrowotnej, w celu przezwyciężenia stojących przed nimi trudności i wzmocnienia mechanizmów wymiany informacji na temat zdrowia publicznego.

3.2.3.6

EKES przyznaje zatem, że część programu dotycząca zdrowia publicznego została potraktowana przez Komisję w sposób, który dokładniej odzwierciedla potrzeby tego sektora, czy to pod względem określenia celów, planowania działań czy przyznawania środków finansowych — wyższych prawie trzy razy od środków przewidzianych w poprzednim programie i prawie cztery razy od środków przyznanych części dotyczącej ochrony konsumentów.

3.2.3.7

Niemniej jednak, nawet tutaj Komitet stwierdza, że nie widać szczególnych innowacji (16) w porównaniu do istoty poprzednich programów. W związku z tym zachowują ważność uwagi EKES-u na temat programu na lata 2001-2006 i na temat Europejskiej Strategii Środowiska i Zdrowia na lata 2004-2010, szczególnie jeśli chodzi o uporczywy brak konkretnych celów, które można poddać obiektywnej ocenie, a także brak dokładnego harmonogramu osiągania tych celów (17).

3.2.3.8

EKES pragnąłby, aby jasno wskazano cele, które należy realizować w odniesieniu do kwestii poruszanych w poprzednich programach, które w nowym programie już nie występują, jak np. działania w celu zwalczania nierówności w zakresie zdrowia, a zwłaszcza nierówności między kobietami a mężczyznami, sytuacja osób starszych, osób w trudnej sytuacji życiowej i grup na marginesie społeczeństwa, poufność danych osobowych, czynniki osobowe i biologiczne, niekorzystny wpływ promieniowania i hałasu oraz odporność na antybiotyki.

3.2.3.9

EKES pragnąłby ponadto, aby do programu zostały w sposób spójny włączone niezwykle ważne kwestie — jak otyłość, HIV/AIDS, zdrowie psychiczne (18), zdrowie dzieci i choroby wieku dziecięcego oraz starzenie się — które pojawiają się w części komunikatu opisującej program, ale nie znalazły należnego im miejsca w samym wniosku dotyczącym decyzji.

3.2.3.10

Komitet jest ponadto zaskoczony, że wniosek Komisji pomija niektóre istotne zagadnienia zdrowotne dzisiejszych czasów, jak zdrowe zęby, zdrowy wzrok, opieka paliatywna i walka z bólem.

3.2.3.11

Ogólnie rzecz biorąc, Komitet wolałby, żeby Komisja wykazała się większym zaangażowaniem w takich aspektach, jak jakość informacji na wszystkich szczeblach i we wszystkich dziedzinach, ogólne zapobieganie zagrożeniom, partnerstwa publiczno-prywatne oraz współpraca między państwami członkowskimi i na szczeblu międzynarodowym.

3.2.3.12

Wreszcie, EKES byłby zadowolony, gdyby program przedstawiał praktyczne działania mające na celu: umożliwianie porównywania systemów opieki zdrowotnej w UE (19), zachęcanie do objęcia ochroną pacjentów przebywających w innym państwie członkowskim („unijne ubezpieczenie zdrowotne”), bardziej zdecydowane wspieranie przyjmowania kodeksów „dobrych praktyk”, a także stworzenie i rozwijanie „centrów doskonałości” oraz centrum epidemiologicznego.

Bruksela, 14 lutego 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Przypomniał o tym, podczas otwarcia „Open Health Forum 2005” (Otwartego Forum Zdrowia, które odbyło się w dn. 7-8 listopada 2005 r. w Brukseli) dyrektor generalny DG ds. Zdrowia i Ochrony Konsumentów, Robert MADELIN, a także, podczas swoich wystąpień na I sesji równoległej tego forum, posłowie do Parlamentu Europejskiego Miroslav MIKOLASIK, z PPE, i Dorette CORBEY, z PSE.

(2)  Zob. przykładowo wyjaśnienia Vandersendena, Dubois, Lathama, Van den Abeele'ego, Capoueta, Van Ackere-Pietry'ego, Gérarda i Ayrala w: J. Megret, Commentary on EEC Law, vol. VIII, wyd. drugie, 1996, str. 16 i kolejne, str. 41 i kolejne. Sytuacja stała się nawet jeszcze jaśniejsza w projekcie Konstytucji (Dz.U. C 169 z 18 lipca 2003 r.); jeśli porównać postanowienia art. III-132 dotyczące ochrony konsumentów, włączonego do rozdziału III w Tytule III dotyczącym „polityk w innych dziedzinach”, gdzie stawia się ją na równej stopie z polityką społeczną, rolną czy ochrony środowiska, z postanowieniami art. III-179 dotyczącymi zdrowia publicznego, który zawarty jest w rozdziale V, dotyczącym dziedzin, w których UE może tylko „podejmować działania wspierające, koordynujące lub uzupełniające” wobec działań Państw Członkowskich, na równi z politykami dotyczącymi kultury, młodzieży, sportu czy ochrony ludności.

(3)  Można zresztą stwierdzić, że pomiędzy polityką ochrony konsumentów i polityką zdrowia publicznego a innymi politykami, jak np. polityką ochrony środowiska, turystyki, konkurencji, rynku wewnętrznego czy sprawiedliwości, też istnieją zbieżności, które teoretycznie też mogłyby uzasadniać wspólne podejście.

(4)  Samo odniesienie do treści „perspektyw finansowych na lata 2007-2013” (COM(2004) 487 końcowy z 14.07.2004 r., pkt 3.3, str. 24) nie jest jeszcze przekonywującym argumentem, biorąc pod uwagę impas w negocjacjach; pokazuje ono jedynie, że Komisja jest konsekwentna w swoich wnioskach. Nie jest to tożsame z uzasadnieniem czy udowodnieniem trafności jej decyzji. Tymczasem z debat prowadzonych podczas Open Health Forum 2005 wynikło wręcz przeciwne przekonanie, gdyż podkreślono tam potrzebę wzmocnienia niezależnej polityki ochrony zdrowia na szczeblu europejskim.

(5)  Jak też Komisja otwarcie przyznaje, gdy stwierdza, że „proponowana strategia i program mają na celu wdrożenie art. 152 i 153 Traktatu (...)poprzez uzupełnianie działań krajowych środkami o wartości dodanej, które nie mogą być przedsięwzięte na szczeblu krajowym” (Legislative Financial Statement, str. 41 (Legislacyjne oświadczenie finansowe, niedostępne w jęz. polskim)).

(6)  Rozporządzenie 2006/2004, opublikowane w DZ.U. L 364 z 09.12.2004 r.

(7)  W punkcie 4.4 oceny oddziaływania (str. 32) rzeczywiście stwierdza się, że z czysto finansowego punktu widzenia, zalety zwiększenia wydatków budżetowych przyznanych każdemu z tych programów z osobna lub jednemu, połączonemu programowi są praktycznie identyczne.

(8)  Typowa dla tego podejścia jest dyrektywa w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych, a także wcześniejszy wniosek dotyczący kredytów konsumenckich (choć został on w odpowiednim momencie głeboko zmodyfikowany i zastąpiony inną, ulepszona wersją) oraz, w pewnej mierze, dyrektywa w sprawie sprzedaży dóbr konsumpcyjnych i związanych z tym gwarancji.

(9)  Jak też stwierdza sama Komisja, mówiąc „rzeczywiście, w porównaniu z celami Strategii polityki ochrony konsumentów na lata 2002-2006 nie będzie tu większych zmian” (Legislative Financial Statement, str. 58 (Legislacyjne oświadczenie finansowe, niedostępne w jęz. polskim)).

(10)  Odnieść się tu trzeba do dwóch szczególnie ważnych spraw w tej dziedzinie: jednej o charakterze pozytywnym, tj. opublikowanie wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie umów o kredyt konsumencki [COM(2005) 483 końcowy z dn. 07.10.2005 r.], a drugiej o charakterze negatywnym, tj. decyzja o wycofaniu wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie promocji sprzedaży [COM(2005) 462 końcowy z dn. 27.09.2005 r.].

(11)  Dz.U. C 95 z 23.04.2003 r.

(12)  Dz.U. C 221 z 08.09.2005 r.

(13)  Jest to tematem interesującego projektu sprawozdania PE; sprawozdawca: Henrik Dam Kristensen [2004/2157(INI) z 31.05.2005 r.].

(14)  Przeprowadzony 15 września 2003 r. [SEC(2003) 1387 z 27.11.2003 r.].

(15)  Wykazano to wyraźnie w zestawie decyzji na ten temat, który Komisja przyjęła i opublikowała [Decyzje WE(2005) 3704 i 3705 z 6 października, 4068 z 13 października, 3877 i 3920 z 17 października, 4135 i 4163 z 19 października oraz 4176 z 20 października, 4197 i 4199 z 21 października, opublikowane odpowiednio w DZ.U. L 263 z 8 października, 269 z 14 października, 274 z 20 października, 276 z 21 października i 279 z 22 października].

(16)  Z analizy porównawczej programów na lata 2007-2013 i 2001-2006 wynika, że zawartość punktów 1.1, 1.2, 1.3, 1.4, 1.6, 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 5.4, 5.6, 5.7 i 6 obecnego wniosku dokładnie odpowiada poprzedniemu programowi, a tylko numeracja się zmieniła. Pewną innowację zawiera punkt 1.5, podobnie jak detale w punkcie 2, chociaż sytuacjami kryzysowymi związanymi ze zdrowiem zajmowano się już w poprzednim programie; punkty 3.5, 3.6 i 3.7, cały punkt 4, który był tylko pobieżnie potraktowany w komunikacie Komisji dotyczącym poprzedniego programu; punkty 5.1, 5.2, 5.3, 5.5 i 5.8. Znikła natomiast z obecnego programu wzmianka o działaniach w dziedzinie współpracy z krajami kandydującymi i krajami trzecimi, o której wspomina się tylko w punkcie 2.2. komunikatu Komisji wprowadzającego program.

(17)  Dz.U. C 116 z 20.04.2001 r. i Dz.U. C 157 z 28.06.2005 r.

(18)  Jest to o tyle zaskakujące, że Komisja wydała ostatnio doskonałą Zieloną księgę nt. poprawy zdrowia psychicznego ludności i strategii zdrowia psychicznego dla Unii Europejskiej [COM(2005) 484 końcowy z dn. 14 października 2005 r.]. Księga ta oparta jest na szeregu działań przeprowadzonych w tej dziedzinie od 1997 r., opisanych w sprawozdaniu przygotowanym przez prof. Ville Lehtinena w grudniu 2004 r. Jest to wystarczający dowód, że Komisja jest w stanie przeprowadzać z własnej inicjatywy istotne działania w ważnych dziedzinach zdrowia publicznego, które nie mają nic wspólnego z polityką ochrony konsumentów

(19)  Potrzebę taką wyraźnie wykazał podczas „Open Health Forum 2005” Dr Yves Charpak z WHO.


11.4.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 88/7


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1348/2000 z 29 maja 2000 r. w sprawie doręczania dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych lub handlowych w Państwach Członkowskich

COM (2005) 305 końcowy — 2005/0126(COD)

(2006/C 88/02)

Dnia 1 września 2005 r. Rada, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej.

Sekcja ds. Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię dnia 23 stycznia 2006 r. Sprawozdawcą była María Candelas SÁNCHEZ MIGUEL.

Na 424. sesji plenarnej w dniach 14 — 15 lutego 2006 r. (posiedzenie z dnia 14 lutego 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 134 głosami, przy 2 głosach wstrzymujących się, następującą opinię:

1.   Podsumowanie

1.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje treść zaproponowanej przez Komisję zmiany, która zapewnia większą przejrzystość i ułatwia stosowanie tego rozporządzenia, tak istotnego dla urzeczywistniania przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w UE. Jednakże niektóre z nowych ustępów wprowadzają pewien stopień zamieszania co do interpretacji treści, zwłaszcza zaś art. 8 ust. 3, który dopuszcza wyjątek — dotyczący ustalania terminów w sytuacji, gdy odbiorca odmówi przyjęcia dokumentu z powodu nieznajomości języka, w którym dokument ten został sporządzony — w celu ochrony praw wnioskodawcy zgodnie z prawem Państwa Członkowskiego.

1.2

W końcowej części art. 14, odnoszącej się do potwierdzenia odbioru lub „równorzędnego” potwierdzenia, należałoby sprecyzować pozostałe systemy potwierdzania doręczenia dokumentów pocztą.

1.3

Należy wyjaśnić obie te kwestie oraz, przede wszystkim, sprawdzić różne wersje językowe, które bardzo często są rozbieżne. Problem ten można jeszcze rozwiązać przed publikacją rozporządzenia, biorąc pod uwagę, że jego wdrażanie przeprowadzane będzie w każdym Państwie Członkowskim zgodnie z jego własną wersją językową.

1.4

EKES wyraża zaniepokojenie faktem, że Komisja nie przeprowadziła oceny sytuacji dotyczącej wdrożenia rozporządzenia w nowych Państwach Członkowskich, pomimo tego, że dostosowała jego załączniki do tej nowej sytuacji.

1.5

W każdym razie EKES pragnie podkreślić, że procedura przyjęta w reformie jest odpowiednia, gdyż bierze pod uwagę wszystkie zainteresowane strony oraz wykorzystuje jeden z instrumentów stworzonych w tym celu: Europejską Sieć Sądowniczą w sprawach cywilnych i handlowych, co pozwala uwzględnić problemy stwierdzone w okresie stosowania obu procedur.

2.   Wprowadzenie

2.1

Komisja przedstawiła omawiany wniosek dotyczący rozporządzenia zgodnie z postanowieniami art. 24 rozporządzenia (WE) 1348/2000 (1), który przewiduje, że Komisja ma podjąć się dostosowania zawartości przepisów do zmian systemu doręczania dokumentów, po tym jak przeprowadzony zostanie przegląd stosowania rozporządzenia w ustanowionym przedziale czasowym, czyli do 1 czerwca 2004 roku. Jednakże proponowana modyfikacja jest czymś więcej niż tylko prostą zmianą formalną; wpisuje się ona w podjęty przez UE proces upraszczania ustawodawstwa oraz bierze pod uwagę bogate ustawodawstwo zaproponowane w tym właśnie okresie w odpowiedzi na rezolucję ze szczytu Rady Europejskiej w Tampere, która zakłada rozwój obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, gwarantującego swobodny przepływ osób w granicach UE.

2.2

Rozporządzenie to ma istotne znaczenie dla odpowiedniego funkcjonowania rynku wewnętrznego. Operacje i umowy transgraniczne, a przede wszystkim nowe systemy zawierania umów, które wykorzystują najnowsze technologie, wymagają normy ustanawiającej procedurę doręczania dokumentów sądowych i pozasądowych z jednego państwa do drugiego. Należy przypomnieć, że EKES przedstawił już swoją opinię (2), w której apeluje, aby instrumentem prawnym regulującym tę procedurę było rozporządzenie, a nie dyrektywa, jako że ustalonym celem jest zapewnienie całkowitej harmonizacji.

3.   Treść reformy

3.1

W ramy procesu upraszczania, podjętego w projekcie reformy, wpisują się zmiany służące wzmocnieniu pewności prawnej wnioskodawcy i odbiorcy, ponieważ celem tego procesu jest ustalenie podstawowej zasady podtrzymującej poczucie zaufania do rynku wewnętrznego.

3.2

Po pierwsze, ustanawia się jasne przepisy wyznaczania terminów (art. 7 ust. 2), zastępując wcześniejsze uregulowania — doręczenie nastąpić ma nie później niż w ciągu miesiąca od wpłynięcia dokumentu. Jedynie w stosunkach pomiędzy władzami administracyjnymi Państw Członkowskich w każdym wypadku zastosowanie będą miały przepisy krajowe (art. 9 ust. 1 i ust. 2).

3.3

We wniosku precyzuje się kwestię odmowy przyjęcia dokumentu przez odbiorcę z powodu nieznajomości języka, w którym został on sporządzony, oraz przewiduje się możliwość przygotowania tłumaczenia dokumentu na język znany odbiorcy; w takim przypadku data doręczenia tłumaczenia stanowić będzie początek naliczania wyznaczonego terminu (art. 8 ust. 1). Jednakże w nowym ustępie 3 ustanawia się wyjątek dla przypadków, gdy zgodnie z prawem Państwa Członkowskiego dokument należy doręczyć w określonym terminie celem ochrony praw wnioskodawcy; należy wówczas przyjąć datę doręczenia pierwotnego dokumentu.

3.4

Istotna jest także zmiana dotycząca kosztów doręczenia (art. 11 ust. 2). Każde Państwo Członkowskie ustali z wyprzedzeniem opłatę w stałej wysokości.

3.5

Co się tyczy doręczania dokumentów za pośrednictwem usług pocztowych (art. 14), to każde państwo może domagać się potwierdzenia odbioru lub „równorzędnego” potwierdzenia, nie wykluczając możliwości, by wszelkie osoby mające interes prawny w postępowaniu sądowym mogły dokonywać doręczeń dokumentów sądowych przez funkcjonariuszy publicznych, urzędników lub inne kompetentne osoby w przyjmującym Państwie Członkowskim (art. 15).

4.   Komentarze do projektu zmian

4.1

EKES uważa za pozytywne wszelkie zmiany legislacyjne, które są w zgodzie z zasadą upraszczania (3) i jednocześnie gwarantują pewność prawną w danym obszarze. Podkreśla w tym względzie, że Komisja spełniła wymóg opracowania sprawozdania przewidziany w samym rozporządzeniu (art. 24), oraz że podczas posiedzeń Europejskiej Sieci Sądowniczej w sprawach cywilnych i handlowych  (4), przeanalizowano i przedyskutowano zebrane doświadczenia w dziedzinie zastosowania rozporządzenia. Zgromadziwszy informacje i odpowiednie wyniki analiz, Komisja przyjęła sprawozdanie (5), które posłużyło za podstawę omawianego tu wniosku.

4.2

W tym kontekście należy stwierdzić, że uwspólnotowienie przepisów regulujących ustalanie terminów doręczania dokumentów stanowi olbrzymi krok w kierunku pożądanego upraszczania, zwłaszcza że wcześniej istniały obok siebie różnorodne przepisy krajowe, co wydłużało procedury. Jednocześnie strony uzyskały możliwość zapoznania się z procedurami bez konieczności dopytywania się o obowiązujące w każdym Państwie Członkowskim przepisy. Jednakże w stosunkach między państwami nadal obowiązywać będzie prawo krajowe, zgodnie z postanowieniami zmienionego art. 9, bez naruszania interesów osób zainteresowanych.

4.3

Nowe brzmienie art. 8 (6) — dotyczącego odmowy odbioru dokumentu przez odbiorcę z powodu nieznajomości języka, w którym został sporządzony, oraz zobowiązania do przetłumaczenia dokumentu — wydaje się być w większym stopniu zgodne z zasadą ochrony interesów osób zainteresowanych niż dotychczasowe brzmienie, przede wszystkim dlatego, że nie skraca ustanowionych terminów, a jedynie przesuwa początek ich naliczania na datę doręczenia tłumaczenia. Jednakże w tym kontekście stosowanie przez Państwa Członkowskie art. 8 ust. 3 w jego nowym brzmieniu stanowi poważny problem, ponieważ tworzy ono wyjątek polegający na zachowaniu sposobów naliczania terminów ustalonych w przepisach krajowych, co może postawić odbiorcę dokumentu w sytuacji niemożności obrony swoich praw.

4.4

EKES uważa także za właściwe włączenie do treści rozporządzenia postanowienia o opłacie w stałej wysokości ustalonej z wyprzedzeniem przez każde Państwo Członkowskie, gdyż w wielu przypadkach niejasność co do kosztów prowadzi do braku zaufania między stronami. Rozwiązanie to zwiększyłoby przejrzystość całej procedury.

4.5

Podobnie jak w innej opinii EKES-u (7), Komitet uważa za konieczne rozważenie kwestii wykorzystania w procedurze doręczania dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych lub handlowych innowacji technicznych i nowych środków przekazu akceptowanych przez jednostki przyjmujące i przekazujące, na przykład poczty elektronicznej czy internetu, pod warunkiem zagwarantowania stronom pewności prawnej.

4.6

Należałoby także rozważyć kwestię treści formularzy zawartych w załącznikach, które kierowane są do sądów Państw Członkowskich, czyli do jednostek przekazujących i przyjmujących. EKES uważa, ze należy także uwzględnić interesy jednostki przyjmującej i odbiorcy poprzez uproszczenie ich sformułowań i uczynienie ich zrozumiałymi dla stron postępowania sądowego i pozasądowego.

Bruksela, 14 lutego 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Dz.U. L 160 z 30.06.2000 r.

(2)  Dz.U. C 368 z 20.12.1999 r. (punkt 3.2).

(3)  Dz.U. C 24 z 31.01.2006 r.

(4)  Europejska Sieć Sądownicza w sprawach cywilnych i handlowych, Dz. U. C 139 z 11.05.2001 r.

(5)  Sprawozdanie ze stosowania rozporządzenia (CE) nr 1348/2000. 1 października 2004 r. – COM(2004) 603 końcowy.

(6)  Nowe brzmienie art. 8 dotyczącego odmowy przyjęcia dokumentu, jeżeli został on sporządzony w innym języku niż język urzędowy przyjmującego Państwa Członkowskiego, jest zgodne z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE; patrz niedawne orzeczenie C-443/03 z 8 kwietnia 2005 r.

(7)  Dz.U. C 368 z 20.12.1999 r.


11.4.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 88/9


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Rola dworców kolejowych w aglomeracjach i miastach rozszerzonej Unii Europejskiej”

(2006/C 88/03)

Dnia 10 lutego 2005 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinięw sprawie: „Rola dworców kolejowych w aglomeracjach i miastach rozszerzonej Unii Europejskiej”.

Sekcja ds. Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swą opinię 31 stycznia 2006 r. Sprawozdawcą był Janos TÓTH.

Na 424. sesji plenarnej w dniach 14-15 lutego 2006 r. (posiedzenie z dnia 14 lutego) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 139 do 2, przy 4 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

1.   Zalecenia

1.1

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny nalega, aby treść niniejszej opinii została zawarta w dokumencie, który powstanie w wyniku przeprowadzanego aktualnie przeglądu Białej księgi w sprawie: „Europejska polityka transportowa w perspektywie do 2010 r.: czas na decyzje” (COM(2001) 370).

1.2

Powinna zostać przeprowadzona pogłębiona analiza miejsca zajmowanego przez dworce kolejowe obsługujące międzynarodowy ruch pasażerski w ramach sieci kolejowej, szczególnie mając na uwadze, że stanowią one nie tylko część infrastruktury kolejowej, ale również element usług oferowanych przez miasta i część dziedzictwa architektonicznego Europy.

1.3

Należy, poprzez szerokie konsultacje zarówno ze specjalistami w tej dziedzinie jak i ze społeczeństwem, przeprowadzić dalszą analizę wymogów, jakim muszą sprostać dworce, biorąc pod uwagę postęp technologiczny i techniczny w trzecim tysiącleciu. Należy określić istniejące alternatywy co do form uregulowań, uzasadnione realistycznymi wymogami na szczeblu europejskim, krajowym i regionalnym, w poszanowaniu zasady pomocniczości.

1.4

Przy tworzeniu przepisów wspólnotowych, wśród wymogów obowiązujących wobec dworców obsługujących międzynarodowe przewozy pasażerskie powinna znaleźć się ogólna poprawa bezpieczeństwa podróżnych oraz ochrona przed atakami terrorystycznymi.

1.5

Należy zwrócić szczególną uwagę na projekty zagospodarowania dworców, zważywszy na stymulującą rolę, jaką mogą odgrywać i możliwości, jakie kryją dla zapewnienia spójności społeczno-gospodarczej w nowych Państwach Członkowskich.

1.6

Konieczna jest analiza możliwości finansowania ustrukturyzowanego rozwoju dworców kolejowych obsługujących międzynarodowy ruch pasażerski poprzez partnerstwa publiczno-prywatne lub inne odpowiednie mechanizmy, przy udziale Europejskiego Banku Inwestycyjnego.

1.7

Należy zagwarantować, by dworce spełniały przede wszystkim funkcje związane z ich podstawową rolą, a mianowicie transportem, oraz by raczej nie angażowały się w inne rodzaje działalności i nie przeobrażały się w ośrodki handlowo-konsumpcyjne.

1.8

Projekty zagospodarowania dworców kolejowych muszą z jednej strony przyczynić się do utrzymania istniejącego zatrudnienia, z drugiej zaś promować tworzenie nowych miejsc pracy. W ramach analizy oddziaływania takich projektów, nie można naturalnie ograniczać się do skutków bezpośrednich, ale również uwzględnić następstwa uboczne.

1.9

Konieczne jest zapewnienie, by kwestia utrzymania i rozwoju dworców nie była traktowana priorytetowo jedynie w przypadku infrastruktury zlokalizowanej w dużych miastach, obsługującej ruch międzynarodowy, ale również w przypadku dworców, z których korzystają mieszkańcy i podróżni regionów najmniej uprzywilejowanych.

2.   Wstęp

2.1

Krótko rzecz ujmując, dworce są „witryną” transportu kolejowego.

2.2

Biała księga pt. „Europejska polityka transportowa w perspektywie do 2010 r.: czas na decyzje”, opublikowana w 2001 r. pozostawia niezmienione ogólne cele polityki wspólnotowej, z większą emfazą traktując rozwój środków transportu, dzięki którym można będzie zmniejszyć natężenie ruchu drogowego, jak również konieczność postawienia użytkowników w centrum polityki transportowej.

2.3

Rola dworców jest ważna dla osiągnięcia swobodnego przepływu towarów, osób i usług. Dworce mogą przyczynić się do tego, by transport pasażerski funkcjonował bez zakłóceń, jak również by był on jak najszybszy i jak najbardziej efektywny. Niemniej w tym celu trzeba zapewnić im dobre funkcjonowanie jednolitego rynku, wyeliminowanie przeszkód administracyjnych i jednolite zasady konkurencji.

2.4

Polityka transportowa Unii Europejskiej stanowi również podstawowy instrument w osiąganiu spójności społeczno-gospodarczej. W istocie przywiązuje ona szczególną wagę do zapewnienia uczciwej konkurencji, poprawy bezpieczeństwa transportu, jak również nadania większego znaczenia aspektom związanym ze środowiskiem naturalnym i oddziaływaniem na nie.

2.4.1

Podejmując zagadnienie ponownego ożywienia kolei, wspomniana Biała księga uwydatnia absurdalne strony sektora kolejowego. Z jednej strony działają linie kolejowe dużej prędkości o wysokiej zdolności przewozowej, obsługujące nowoczesne dworce, z drugiej zaś pasażerom świadczone są też dość często archaiczne i przestarzałe usługi. Zdarza się, że ci ostatni przebywają na źle utrzymanych dworcach, lub na takich, które grożą wypadkiem, i gdzie przewozy lokalne obsługiwane są równolegle z przepełnionymi pociągami dalekobieżnymi, a czasem odnotowuje się opóźnienia.

2.4.2

Biała księga zwraca uwagę na konieczność pobudzenia, poprzez inwestycje, integracji sieci kolejowej dużej prędkości z transportem lotniczym, skupiając się w szczególności na dworcach obsługujących pasażerów korzystających z połączeń lotniczych. W kilku miejscach odnosi się do roli dworców w zakresie oferowania usług wspomagających przewozy pasażerskie, zwłaszcza w odniesieniu do transportu bagażowego.

2.5

Wraz z przyjęciem pierwszego i drugiego pakietu kolejowego (1) Unia dokonała stopniowego postępu w dziedzinie liberalizacji transportu towarowego, a następnie w zakresie ujednolicenia standardów jakości. EKES ma nadzieję, że podobne efekty przyniesie trzeci pakiet kolejowy. W kwestii dokończenia i realizacji poszczególnych etapów związanych ze swobodnym przepływem osób, Unia Europejska ma nadal przed sobą pracę do wykonania. Niniejszy dokument dotyczy ustanowienia standardów jakości międzynarodowych przewozów pasażerskich i ich rozpowszechnienia w Państwach Członkowskich.

3.   Kontekst prawny

3.1

Wspólnoty Europejskie przyjęły szereg rozporządzeń oraz dyrektyw w sprawie transportu kolejowego. W tym względzie odsyłamy do rozporządzenia ustanawiającego Europejską Agencję Kolejową (2), jak również do dyrektyw dotyczących bezpieczeństwa kolei (3), infrastruktury kolejowej (4), alokacji zdolności przepustowej (5), interoperacyjności (6) i rozwoju kolei wspólnotowych (7). Przytoczone powyżej prawodawstwo w co najwyżej marginalny sposób odnosi się do roli dworców kolejowych.

3.2

Komisja zajmuje się przede wszystkim ustanowieniem jednolitych standardów technicznych. Dotyczyć to będzie na przykład ujednolicenia wysokości peronów, by umożliwić korzystanie z nich również osobom o ograniczonej mobilności (dyrektywa nr 2001/16/WE). Promowanie interoperacyjności polega na ujednoliceniu elektrycznych sieci kolejowych, systemów bezpieczeństwa i innych standardów technicznych. Dotyczy to także ujednolicenia licencji maszynistów pociągów. Przeszkodą dla konkurencyjności sektora kolejowego jest między innymi czas oczekiwania na granicach z pewnymi krajami ze względu na rozbieżności w standardach technicznych (szerokość torów, konieczność dokonania zmian technicznych w lokomotywie i zmiany maszynisty).

3.3

W odniesieniu do dworców kolejowych, zasadniczo istotne są dyrektywy kładące nacisk na bezpieczeństwo podróżnych oraz właściwe im prawa (np. dyrektywa nr 2001/16/WE). Charakterystyczny w tym względzie jest trzeci pakiet kolejowy, którego celem jest egzekwowanie praw podróżujących. Ma on z jednej strony zapewnić otrzymanie biletów na czas, w prosty sposób i przy wykorzystaniu właściwych informacji — oraz w miarę możliwości ich wymianę — a z drugiej strony, ma on zagwarantować, by podróżujący byli informowani o warunkach korzystania z biletów. Inny pakiet dyrektyw dotyczy poprawy bezpieczeństwa na dworcach. Często zdarza się, zwłaszcza w godzinach mniejszego natężenia ruchu, że dworce w dużych miastach, a czasami składy pociągów stają się miejscem aktów przemocy. Ustanowienie wyższych standardów bezpieczeństwa, jak również zapewnienie uzyskania pomocy ze strony personelu dworca lub pociągu w przypadku zaistnienia przykrego incydentu z pewnością zachęciłoby więcej osób do podróżowania koleją.

3.4

W ramach swojej działalności, EKES na bieżąco śledzi prace Komisji związane z transportem kolejowym. W tym temacie opracował on opinie zajmujące się między innymi aspektami społecznymi, kwestiami finansowania, europejskimi obszarami metropolitalnymi i transeuropejskimi sieciami transportowymi (8).

4.   Dworce a intermodalność

4.1   Dworce jako intermodalne punkty węzłowe

4.1.1

Pojawienie się szybkich kolei (TGV, HST, ICE), zjawiska które w Europie przełożyło się równolegle na stworzenie sieci transeuropejskich (TEN) — było katalizatorem umożliwiającym stopniowo podupadającym dworcom na odzyskanie znaczenia dla miast. Gdy tylko pasażerski transport kolejowy stał się możliwy na odległościach (600 — 800 km), które wcześniej można było generalnie przemierzać jedynie drogą lotniczą, nie tylko wzrosła liczba podróżujących korzystających z dworców, ale zmienił się także ich profil, co podniosło wartość dworców kolejowych w centrach miast.

4.1.2

Kolejny czynnik, który mógł spowodować przeobrażenie sposobu postrzegania dworców kolejowych jako węzłów transportowych, nie wiąże się bezpośrednio z rolą szybkich kolei, ale raczej ze zmianą funkcji terenów podmiejskich i stref aglomeracyjnych, które z monofunkcjonalnych miast-sypialni mogły przekształcić się w zurbanizowane, wielobiegunowe i wielofunkcyjne obszary. Wszystkie te zmiany, jak również uświadomienie sobie braku możliwości zaspokojenia potrzeb wynikających ze wzrostu natężenia ruchu samochodowego spowodowanego przemieszczaniem się z domu do pracy osób mieszkających na terenach podmiejskich poprzez budowanie nowych dróg, unaoczniły konieczność zintegrowania ruchu miejskiego z podmiejskim oraz potrzebę nawiązania współpracy między spółkami transportowymi, harmonizacji rozkładów jazdy, taryf i systemów biletowych oraz wspólnego korzystania z infrastruktury transportu pasażerskiego. Niepokoje społeczne, które wstrząsnęły przedmieściami Paryża w końcu 2005 r. unaoczniają potrzebę zastosowania kilku instrumentów jednocześnie celem podjęcia działań na rzecz spójności społecznej i pokazują, że procesy, które przyczyniają się do osiągnięcia takiej spójności nie mogą zostać uznane jako zakończone.

4.1.3

Linie podmiejskie stanowią znaczącą część takich sieci, a nawet w pewnych wypadkach, zasadniczy element ich struktury. Z tego punktu widzenia dworce, które nadają się do tego idealnie, logicznie pełnią rolę ośrodków mobilności oraz stanowią kluczowe elementy systemów informowania podróżnych korzystających z tych złożonych i powiązanych ze sobą sieci transportowych.

4.1.4

I chociaż dworce obsługujące linie podmiejskie i dworce szybkich kolei TGV funkcjonują najczęściej oddzielnie, tendencja w kierunku większej integracji zbliżyła do siebie te dwa procesy i w nowo budowanych bądź remontowanych budynkach dworców podstawowym wymogiem staje się zapewnienie nowoczesnej, wysokiej jakości intermodalności między liniami międzynarodowymi a krajowymi, a także między tymi liniami a komunikacją miejską.

4.2   Wdrożenie europejskich norm intermodalności

4.2.1

Stale powstają normy i standardy, których mają przestrzegać dworce kolejowe. Kiedyś dworce kolejowe stanowiły łącznik wśród wspólnoty całego narodu i przyczyniały się do kształtowania tożsamości narodowej. To nie infrastruktura jako taka budowała wspólną tożsamość (nawet jeżeli szyny i tory były konieczne do jej stworzenia), ale dworce, zasady, modele i normy.

4.2.2

W dzisiejszych czasach cel nie polega na ujednolicaniu dworców kolejowych objętych siecią TEN. Obecnie budowanie dworców kolejowych odzwierciedlających tożsamość europejską nie powinno się odbywać poprzez definiowanie norm architektonicznych, ale poprzez ustalanie standardów usług. Jedna z najważniejszych takich norm powinna polegać na stworzeniu połączeń intermodalnych, przy jednoczesnym zachowaniu różnorodności instrumentów lokalnych, odpowiadających wymogom jakości obowiązującym w wielojęzycznej Europie w zakresie informowania podróżnych i służenia im pomocą w dotarciu do celu ich podróży. W tym względzie należy rozróżnić trzy obszary: normy dotyczące informowania podróżnych, normy połączeń intermodalnych i rozwijanie roli ośrodków mobilności.

4.2.3

O ile wskazane jest, by wobec dworców znajdujących się w obrębie TEN stosowanie wymogów jakościowych dotyczących dogodności dla użytkowników zostało uregulowane zaleceniem lub wytyczną europejską, ważne jest też, ażeby nie były one sformułowane jako przywilej odnoszący się wyłącznie do TEN, oraz by były one wprowadzone w jak największym poszanowaniu zasady pomocniczości. Nie powinno zatem stanowić problemu wdrożenie tak opracowanych norm w odniesieniu do innych dworców i innych punktów węzłowych; nie zaszkodziłoby to jakości podróży, a wręcz przeciwnie wpłynęłoby to na jej ulepszenie.

5.   Modele rozwoju

5.1

Jeżeli dokonamy porównań w skali międzynarodowej, dojdziemy do wniosku, że w przypadku prawie każdego państwa prze- lub budowę dworców zapoczątkowały inne czynniki (motywy związane z rozbudową komunikacji lub miast, inicjatywa wychodząca od władz publicznych bądź sektora prywatnego, lub też różne kombinacje wszystkich tych elementów). W Wielkiej Brytanii, gdzie zagospodarowanie dworców pozostawiono wyłącznie mechanizmom rynkowym, zmiany takie: a) ograniczały się do terenów wykorzystywanych przez kolej, b) dotyczyły centralnego Londynu, c) przypadły na okres wzrostu koniunktury w sektorze nieruchomości, d) dotyczyły prawie wyłącznie budowy budynków biurowych.

5.2

W Szwajcarii wdrożono krajowy program modernizacji kolei i komunikacji publicznej, u podstaw którego leżały względy środowiskowe, w tym system kolei podmiejskich (S-Bahn w Zurychu, Bazylei i Bernie); pomimo problemów finansowych kolei szwajcarskich, z powodów których trzeba było przeznaczyć na cele handlowe nieruchomości w pobliżu dworców, zabiegu tego nie przeprowadzono poprzez sprzedaż nieruchomości, ale programy opracowane wspólnie z kolejami, przy uwzględnieniu interesów deweloperów, gmin, rządu i kolei.

5.3

W Szwecji inicjatorem tego procesu była spółka kolejowa, sprywatyzowana ale nie rozdrobniona, we współpracy z samorządami lokalnymi. Cel polegał na stworzeniu nowoczesnych centrów podróży, oferujących pod jednym dachem kolej, autobusy, taksówki i parkingi. W zrealizowanych projektach uczestniczyły samorządy lokalne i dotyczyły one różnych środków transportu.

5.4

We Francji główną siłą napędową była podjęta na szczeblu centralnym decyzja o budowie szybkich kolei TGV, dzięki czemu pojawiła się szansa na stworzenie połączeń z Paryżem. Rola szczebla lokalnego polegała głównie na lobbingu na rzecz budowy dworców TGV.

5.5

W Holandii w roku 1986 koleje wraz z ministerstwami ds. środowiska i transportu ogłosiły program zakładający koncentrację działalności wokół dworców kolejowych, zgodnie z zasadą zwartej rozbudowy miejskiej i wsparcia dla komunikacji publicznej. W okresie poprzedzającym prywatyzację, koleje i samorządy lokalne napotykały duże trudności z zaangażowaniem innych partnerów.

5.6

Na podstawie przytoczonych przykładów można wysnuć następującą konkluzję: już na etapie planowania ważne jest uwzględnienie roli dworców jako punktu węzłowego (wymiar transportowy) oraz ich znaczenia jako miejsca (wymiar urbanistyczny), a nie przyjmowanie podejścia jednostronnego. Podobnie względy rynkowo-finansowe należy zrównoważyć z całościowym punktem widzenia, odzwierciedlającym interesy miast i sieci celem zapobieżenia powstawaniu sytuacji, w których zaczynają przeważać krótkoterminowe interesy koniunkturalne lub też, odwrotnie, ambitne projekty nie biorą pod uwagę kwestii finansowych. Specjalistyczne analizy wskazują, że łatwiej jest osiągnąć konsensus, gdy dworce budowane są w nowych miejscach (np. w Lille); w innym przypadku istniejące, sprzeczne ze sobą interesy wielokrotnie bardzo komplikowały dokonywanie postępów przy realizacji projektów.

6.   Kierunki rozwoju Unii

6.1

Wydawałoby się słuszne, by w ramach Komisji Europejskiej rozwijała się współpraca horyzontalna, umożliwiająca różnym urzędnikom przekrojowe badanie różnych aktualnie realizowanych w poszczególnych sektorach projektów finansowanych z funduszy strukturalnych. Analiza taka pozwoliłaby następnie określić w każdym sektorze wielkość pomocy wspólnotowej przyznanej danej działalności.

6.2

Wydaje się, że należy pamiętać o odpowiedzialności związanej z rozwojem sieci szybkich kolei w obliczu sprzeczności charakteryzujących obecnie koleje, jak np. mieszanina archaizmu i nowoczesności. Jeżeli budowa tych sieci wyszła na pierwszy plan bieżących spraw, to stało się tak dlatego, że w międzyczasie oddzieliły się one od systemu tradycyjnych kolei. Rozwój sieci szybkich kolei pociąga za sobą kolosalne koszty; niewątpliwie pozbawił on środków finansowych inne potencjalne projekty zagospodarowania. I tak we Francji rozwój kolei TGV spowodował takie pogorszenie stanu pewnych odcinków kolei tradycyjnych, że w wielu miejscach trzeba było wprowadzić znaczne ograniczenia prędkości. Dla użytkowników (pasażerów oraz zleceniodawców w przypadku przewozów towarowych) oznacza to znaczną stratę czasu, i można zastanowić się w jakim stopniu strata ta równoważona jest przez czas, który zyskują pasażerowie korzystający z szybkich kolei.

6.3

Z punktu widzenia polityki wzmacniania spójności społecznej i integracji słabiej prosperujących regionów, rozwój i upowszechnianie korzystania z tradycyjnych kolei jest bardziej korzystne niż w przypadku szybkich kolei, które przejeżdżają przez te regiony z dużą prędkością, bez umożliwienia im wzięcia na siebie obsługi przewozowej. Być może czasem słuszniej byłoby nadać większe znaczenie modernizacji tradycyjnych linii kolejowych i związanej z nimi infrastruktury, przy równoczesnej budowie szybkich kolei. Dworce są pierwszym punktem styczności pomiędzy takim rozwojem i modernizacją a pasażerami.

7.   Uwagi dotyczące rozwoju dworców

7.1

Istnieje poważne niebezpieczeństwo, że poprzez duże inwestycje przewagę zdobędą interesy krótkoterminowe — być może poprzez czystą spekulację nieruchomościami — i że zniknie to, co tworzy wartość dodaną kolei dla pasażerów i dla miast. W praktyce mogłoby to przyjąć formę sprzedaży, ze względu na deficytowy charakter kolei, terenów w centrach miast posiadających znaczną wartość, co prowadziłoby do budowy biur i centrów handlowych zamiast kolei. W tej perspektywie należałoby zastanowić się nad poniższymi uwagami.

7.2

Stworzenie bezpośrednich połączeń pomiędzy centrami miast stanowi istotną korzyść nie tylko z punktu widzenia szybkich kolei ale także dla wszystkich międzynarodowych tras kolejowych, włączając wszystkie odcinki TEN.

7.3

To właśnie w centrach miast zasadne jest tworzenie gęstej sieci komunikacji publicznej, zapewniającej dobre połączenia między dworcem kolejowym a innymi częściami miasta.

7.4

Dworzec kolejowy stanowi ośrodek mobilności, centralny punkt informacyjny dla wszystkich środków transportu tworzących sieć komunikacyjną.

7.5

Również słuszne jest stworzenie połączenia pomiędzy dworcem znajdującym się w centrum miasta a portem lotniczym takiego miasta.

7.6

W staraniach o podniesienie wartości nieruchomości należących do kolei należy także uwzględnić ich rolę w krajobrazie miejskim oraz ich wartość logistyczną celem zapewnienia w dłuższym okresie czasu maksymalnych korzyści dla miasta.

7.7

Doświadczenia pokazują, że stopniowo zanikają wyraźne niegdyś granice między funkcjami krajobrazu miejskiego a funkcjami dworca kolejowego, i że dworce kolejowe przeobrażają się w przynoszące zysk a jednocześnie atrakcyjne przestrzenie publiczne właśnie poprzez przejmowanie licznych funkcji usługowych miasta.

7.8

Obecne dworce główne niekoniecznie stanowią jednak idealne lokalizacje dla przyszłych dworców szybkich kolei. Obserwując działania, które do tej pory przeprowadzono z największym powodzeniem, stwierdzamy, że to poprzez budowę wewnątrz miast nowych centrów będących alternatywą dla tradycyjnych centrów można najskuteczniej połączyć energie powstałe wskutek odrodzenia kolei i urbanizacji. (Nie można niemniej zapominać, że przykłady najczęściej cytowane, takie jak Lille, stanowią szczególne przypadki i powinny być traktowane jako wyjątkowe sytuacje, które mogą być trudne do naśladowania).

7.9

Analiza przykładów potwierdza generalnie wniosek, że w zakresie budowy i zagospodarowania dworców obsługujących międzynarodowy ruch pasażerski, państwo, samorządy lokalne i przedsiębiorstwa finansujące mogą, we współpracy z kolejami, realizować projekty budowlane, które poprzez modernizację dworców obsługujących międzynarodowy ruch pasażerski, pozwalają na uwzględnienie wielu interesów.

Bruksela, 14 lutego 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Pierwszy pakiet kolejowy: dyrektywa nr 2001/12/WE – Dz.U. L 75 z 15.3.2001, str. 1 (opinia EKES-u – Dz.U. C 209 z 22.7. 1999, str. 22); dyrektywa nr 2001/13/WE – Dz.U. L 75 z 15.3.2001, str. 26 (opinia EKES-u – Dz.U. C 209 z 22.7. 1999, str. 22); dyrektywa nr 2001/14/WE – Dz.U. L 75 z 15.3.2001, str. 29 (opinia EKES-u – Dz.U. C 209 z 22.7. 1999, str. 22);

Drugi pakiet kolejowy: dyrektywa nr 2004/51/WE – Dz.U. L 164 z 30.4.2004, str. 164 (opinia EKES-u – Dz.U. C 61 z 13.3.2003, str. 131); dyrektywa nr 2004/49/WE – Dz.U. L 164 z 30.4.2004, str. 44 (opinia EKES-u – Dz.U. C 61 z 14.3.2003, str. 131); rozporządzenie (WE) nr 881/2004 – Dz.U. L 164 z 30.4.2004, str. 1 (opinia EKES-u – Dz.U. C 61 z 14.3.2003, str. 131); dyrektywa nr 2004/50/WE – Dz.U. L 164 z 30.4.2004, str. 114 (opinia EKES-u – Dz.U. C 61 z 14.3.2003, str. 131);

Trzeci pakiet kolejowy: COM(2004) 139 wersja ostateczna, COM(2004) 142 wersja ostateczna, COM(2004) 143 wersja ostateczna, COM(2004) 144 wersja ostateczna, COM(2004) 140 wersja ostateczna oraz SEC(2004) 236.

(2)  Rozporządzenie (WE) nr 881/2004 – Dz.U. L 164 z 30.4.2004, str. 1 (opinia EKES-u – Dz.U. C 61 z 14.3.2003, str. 131).

(3)  Dyrektywa nr 2004/49/WE – Dz.U. L 164 z 30.4.2004, str. 44 (opinia EKES-u – Dz.U. C 61 z 14.3.2003, str. 131).

(4)  Rozporządzenie (WE) nr 881/2004 – Dz.U. L 164 z 30.4.2004, str. 1 (opinia EKES-u – Dz.U. C 61 z 14.3.2003, str. 131).

(5)  Dyrektywa 2001/12/WE – Dz.U. L 75 z 15.3.2001, str.1 (Opinia EKES – Dz.U. C 209 z 22.7.1999, str. 22) oraz dyrektywa nr 2004/51/WE – Dz.U. L 164 z 30.4.2004, str. 164 (Opinia EKES-u – Dz.U. C 61 z 14.3.2003, str. 131).

(6)  Dyrektywa nr 2004/50/WE – Dz.U. L 164 z 30.4.2004, str. 114 (opinia EKES-u – Dz.U. C 61 z 14.3.2003, str. 131).

(7)  COM(2004) 139 wersja ostateczna zmieniająca dyrektywę nr 91/440/EWG.

(8)  CESE 130/2005, CESE 131/2005, CESE 119/2005, CESE 120/2005, CESE 257/2005, CESE 1426/2004, CESE 225/2005, CESE 968/2004.


11.4.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 88/13


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Rady w sprawie wymogów w zakresie zdrowia zwierząt akwakultury i ich produktów oraz zapobiegania i zwalczania niektórych chorób zwierząt wodnych oraz wniosku dotyczącego decyzji Rady zmieniającej decyzję 90/424/EWG w sprawie wydatków w dziedzinie weterynarii

COM(2005) 362 wersja ostateczna — 2005/0153 i 0154 CNS

(2006/C 88/04)

Dnia 15 września 2005 r. Rada, działając na podstawie art. 37 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej.

Sekcja ds. Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, uchwaliła swą opinię 25 stycznia 2006 r. Sprawozdawcą był Christos FAKAS.

Na 424. sesji plenarnej w dniach 14-15 lutego 2006 r. (posiedzenie z dnia 14 lutego 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 145 głosami, przy 1 głosie wstrzymującym się, następującą opinię

1.   Wniosek

1.1

EKES uznaje, że przedstawione wnioski stanowią krok we właściwym kierunku i popiera proponowane środki służące zapobieganiu określonym chorobom u zwierząt wodnych i zwalczaniu tychże chorób.

2.   Uzasadnienie

2.1

Akwakultura jest dla Wspólnoty niezwykle ważną branżą gospodarki, w szczególności na obszarach wiejskich oraz przybrzeżnych na terenach nadmorskich. W 2004 r. produkcja ryb, mięczaków oraz skorupiaków w unijnym sektorze akwakultury wyniosła 2,5 mld EUR. Jednak straty finansowe spowodowane chorobami (śmiertelność, osłabienie wzrostu i jakości) szacuje się na 20 % wartości produkcji. Celem wniosku jest wprowadzenie nowoczesnych i ukierunkowanych przepisów, które pozwolą obniżyć te koszty. Zmniejszenie ich choćby o ok. 20 % pozwoliłoby zwiększyć wartość rocznej produkcji o 100 mln euro.

2.2

Obowiązujące obecnie przepisy opracowano dwadzieścia lat temu, kiedy UE liczyła jedynie 12 Państw Członkowskich. Miały one przede wszystkim chronić główne gałęzie ówczesnej unijnej akwakultury, mianowicie hodowlę łososiowatych (pstrąga i łososia) oraz ostryg. Obecnie przepisy te wymagają zaktualizowania, tak aby odzwierciedlały szerszy wachlarz form działania akwakultury i gatunków hodowanych w rozszerzonej UE, a także aby uwzględniły istotne zmiany, jakie zaszły w tej branży, doświadczenie zdobyte przez 15 lat stosowania obowiązującego prawodawstwa, jak również postępy naukowe, jakich dokonano w tej dziedzinie. Należy również unowocześnić przepisy UE, aby były one zgodne z międzynarodowymi umowami oraz normami (jak np. Porozumienie WTO w sprawie stosowania środków sanitarnych i fitosanitarnych — WTO/SPS, czy Światowa Organizacja Zdrowia Zwierząt — OIE).

3.   Kontekst

3.1

Rozpatrywany wniosek uchyli obowiązujące przepisy, zastępując trzy istniejące dyrektywy (dyrektywy Rady 91/67/EWG, 93/53/EWG i 95/70/WE) jedną nową. Celem nowej dyrektywy jest zaktualizowanie, zmiana i skonsolidowanie zasad dotyczących zdrowia zwierząt w odniesieniu do handlu produktami akwakultury, włącznie z zapobieganiem chorobom oraz ich zwalczaniem, w celu zwiększenia konkurencyjności producentów z branży akwakultury w UE.

3.2

Wniosek zawiera ogólne wymogi dotyczące przedsiębiorstw produkcyjnych sektora akwakultury i zakładów przetwórczych, m.in. uzyskiwanie zatwierdzeń, oraz przepisy związane z ich działalnością.

3.3

Obejmuje on wymogi zdrowotne w zakresie wprowadzania zwierząt akwakultury i przetworów z nich do obrotu rynkowego, a także wprowadzania na obszar Wspólnoty zwierząt akwakultury pochodzących z krajów trzecich.

3.4

Proponuje on także przepisy dotyczące zgłaszania i zwalczania określonych chorób oraz przepisy dotyczące uznawania określonych obszarów za wolne od chorób.

3.5

Wniosek obejmuje również wymogi dotyczące właściwych organów Państw Członkowskich oraz laboratoriów; w załącznikach do wniosku zawarte są odpowiednie wytyczne.

3.6

Podstawę prawną wniosku stanowi art. 37 Traktatu. Wniosek uwzględnia zasadę proporcjonalności; oczekuje się, że wpływ ekonomiczny na budżet wspólnotowy będzie ograniczony.

3.7

Skutki budżetowe wniosku dotyczyć będą głównie dwóch dziedzin:

a)

odszkodowania z tytułu zwalczania chorób,

b)

wdrożenie prawodawstwa pierwotnego oraz przyjęcie prawodawstwa wtórnego i zarządzanie nim.

3.8

Drugi wniosek, dotyczący decyzji Rady, przewiduje niezbędne zmiany istniejących procedur dofinansowywania przez Wspólnotę środków weterynaryjnych dotyczących zwierząt akwakultury, ustanowionych decyzją Rady 90/424/EWG, tak by uwzględnić w nich wnioski dotyczące nowej dyrektywy w sprawie zdrowia zwierząt wodnych oraz Europejskiego Funduszu Rybołówstwa.

3.9

Zgodnie z drugim wnioskiem Państwa Członkowskie otrzymują możliwość wykorzystywania budżetu ustalonego w ramach programów operacyjnych zgodnie z Tytułem ΙΙΙ Europejskiego Funduszu Rybołówstwa do zwalczania i likwidacji niektórych chorób zwierząt akwakultury.

3.10

Procedury dotyczące wsparcia finansowego muszą być zgodne z obowiązującymi procedurami w zakresie zwalczania i likwidacji chorób zwierząt lądowych.

3.11

Także i w drugim wniosku uwzględniona została zasada proporcjonalności; podstawą prawną jest również art. 37 traktatu.

3.12

W drugim wniosku proponuje się, by w przyszłości pomoc finansowa Wspólnoty przeznaczona na zwalczanie chorób zwierząt wodnych była dostępna w ramach Europejskiego Funduszu Rybołówstwa (art. 32 dokumentu COM(2004) 497). Trudno jest ocenić wpływ wniosku na Europejski Fundusz Rybołówstwa, gdyż będzie on zależał od wielkości hodowli dotkniętych chorobą, wartości zwierząt w hodowlach itp.

4.   Uwagi ogólne

4.1

Obecnie obowiązujące przepisy wspólnotowe dotyczą wyłącznie hodowli łososia, pstrąga i ostryg. Od chwili przyjęcia tych przepisów doszło do znaczącego rozwoju sektora akwakultury (hodowla skorupiaków, omułków, małży jadalnych itp.). Dlatego zdaniem EKES-u celowa i konieczna jest zmiana przepisów, tak by objęły one również pozostałe zwierzęta wodne będące przedmiotem akwakultury.

4.2

Komitet przyjmuje z zadowoleniem omawiane wnioski, stanowią one bowiem istotną reakcję na problemy zapobiegania i zwalczania chorób u zwierząt wodnych.

4.3

Zdaniem EKES-u dla zapewnienia racjonalnego rozwoju tego sektora oraz zwiększenia jego wydajności zasady dotyczące zdrowia zwierząt wodnych powinny zostać określone na szczeblu wspólnotowym. Zasady te są niezbędne jako czynnik sprzyjający urzeczywistnianiu rynku wewnętrznego oraz uniknięciu rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych. Przyjmowane przepisy powinny być elastyczne. Winny one również uwzględniać stały rozwój w obrębie rozpatrywanej branży oraz jej różnorodność.

4.4

Równolegle z podejmowaniem działań na szczeblu wspólnotowym EKES uznaje za konieczne podnoszenie poziomu wiedzy i przygotowania właściwych organów Państw Członkowskich w dziedzinie zapobiegania chorobom zwierząt wodnych oraz ich zwalczania i likwidacji.

4.5

Obecny system zatwierdzania jest szczególnie surowy i określa wymogi, które są bardziej rygorystyczne niż w państwach konkurujących z UE, co wpływa na rentowność tego sektora. EKES uważa, że wymogi te ujęte są w proponowanym rejestrze przedsiębiorstw, który zawiera szczegóły na temat systemu produkcji każdego przedsiębiorstwa, jak również na temat przedsiębiorstwa sektora akwakultury oraz istniejących zatwierdzeń w zakresie akwakultury.

4.6

Za niezbędne uważa EKES niedopuszczenie do rozprzestrzeniania się na terenie Wspólnoty głównych chorób zwierząt wodnych. Dlatego też narzuca się konieczność określenia zharmonizowanych przepisów dotyczących zdrowia zwierząt w zakresie wprowadzania produktów akwakultury do obrotu rynkowego, a także ustalenia wykazu chorób oraz gatunków na nie podatnych.

4.7

Zdaniem EKES-u dla zapewnienia wczesnego wykrycia wszelkich możliwych ognisk chorób należy zobowiązać osoby mające styczność ze zwierzętami wodnymi gatunków podatnych na choroby do zawiadamiania o każdym podejrzanym przypadku.

4.8

Państwa Członkowskie powinny przeprowadzać zarówno rutynowe, wyrywkowe, jak i nadzwyczajne inspekcje dla upewnienia się, że przedsiębiorstwa produkcyjne sektora akwakultury zapoznały się z ogólnymi przepisami w zakresie zwalczania chorób i że ich przestrzegają.

4.9

Wiedza o nieznanych do tej pory chorobach zwierząt wodnych stale się rozszerza. Dlatego też zdaniem EKES-u za niezbędne uznać należy informowanie wszystkich Państw Członkowskich oraz Komisji o wystąpieniu lub podejrzeniu wystąpienia nieznanej choroby oraz o przyjętych środkach jej zwalczania.

4.10

W celu ochrony zdrowia zwierząt wodnych na obszarze Wspólnoty za konieczną uznaje się dbałość o to, by przesyłki żywych zwierząt przewożone przez obszar Wspólnoty spełniały wymogi właściwych przepisów w zakresie zdrowia zwierząt. Należy również zadbać o to, by zwierzęta akwakultury i przetwory z nich importowane z krajów trzecich były wolne od jakichkolwiek chorób zakaźnych.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1

EKES zgadza się z poglądem, że nie należy ustanawiać odrębnych przepisów dotyczących wprowadzania do obrotu ozdobnych i innych zwierząt wodnych hodowanych w warunkach kontrolowanych (akwaria lub stawy). EKES uważa jednak, że w przypadku, gdy zwierzęta wodne trzymane są poza zamkniętymi systemami lub akwariami i stykają się bezpośrednio z naturalnymi wodami wspólnotowymi, zastosowanie powinny mieć ogólne przepisy omawianej dyrektywy. Dotyczy to w szczególności populacji karpia (Cyprinidae), gdyż popularne ryby ozdobne, na przykład karp Koi, są podatne na niektóre choroby.

5.2

Państwa Członkowskie powinny ustanowić przepisy regulujące nakładanie kar w razie naruszenia przepisów dyrektywy. Zdaniem EKES-u kary te powinny być skuteczne.

5.3

Art. 5 ust. 2 stanowi, że przed podjęciem przez Państwo Członkowskie decyzji o odmowie wydania zatwierdzenia przedsiębiorstwa produkcyjnego zgodnie z art. 4 należy rozważyć sposoby ograniczania ryzyka rozprzestrzenienia się chorób, w tym alternatywną lokalizację dla prowadzenia rozpatrywanej działalności. Jednakże EKES jest świadomy faktu, iż alternatywna lokalizacja jest często niemożliwa do zrealizowania w przypadku zbiorników zawierających czynniki zoonotyczne wśród populacji ryb dziko żyjących. EKES jest zdania, że ryzyko tych chorób można zmniejszyć poprzez właściwe zarządzanie, trzymanie takich populacji w zamkniętych i kontrolowanych systemach, stosowanie właściwych praktyk w zakresie higieny oraz wdrożenie systemu monitorowania zdrowia zwierząt i wszelkich pozostałych środków proponowanych w omawianej dyrektywie Rady.

Bruksela, 14 lutego 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


11.4.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 88/15


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej Europejski Fundusz na rzecz Uchodźców na lata 2008-2013 jako część programu ogólnego „Solidarność i zarządzanie przepływami migracyjnymi”

wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej Fundusz Granic Zewnętrznych na lata 2007-2013 jako część programu ogólnego „Solidarność i zarządzanie przepływami migracyjnymi”

wniosku dotyczącego decyzji Rady ustanawiającej Europejski Fundusz Integracji Obywateli Państw Trzecich na lata 2007-2013 jako część programu ogólnego „Solidarność i zarządzanie przepływami migracyjnymi”

wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej Fundusz Powrotu Imigrantów na lata 2008-2013 jako część programu ogólnego „Solidarność i zarządzanie przepływami migracyjnymi”

(COM(2005) 123 wersja ostateczna — 2005/0046 (COD) — 2005/0047 (COD) — 2005/0048 (CNS) — 2005/0049 (COD))

(2006/C 88/05)

Dnia 20 lipca 2005 r. Rada, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej.

Sekcja ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 24 stycznia 2006 r. Sprawozdawcą była An LE NOUAIL-MARLIÈRE.

Na 424 sesji plenarnej w dniach 14 –15 lutego 2006r. (posiedzenie z dnia 14 lutego) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 125 do 2, przy 11 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

1.   Projekt Komisji i cele komunikatu

1.1

Przedmiotowy komunikat ustanawiający program ramowy „Solidarność i zarządzanie przepływami migracyjnymi” proponuje wraz z szeregiem innych wniosków (1) program wykonawczy, wdrażający „Perspektywy finansowe na lata 2007-2013” (2) oraz „Wyzwania polityczne i środki budżetowe w rozszerzonej Unii w latach 2007–2013” (3) (por. opinia EKES-u, sprawozdawca G. DASSIS (4)), zawierające propozycję, aby na przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości (linia 3 — Sprawy obywatelskie, wolność, bezpieczeństwo i sprawiedliwość) przeznaczyć w 2006 r. środki na zobowiązania w ogólnej kwocie 1 381 mln euro. Do roku 2013 kwota ta powinna stopniowo osiągnąć poziom 3 620 mln euro.

1.2

Ogół proponowanych rozwiązań ma zmierzać do jednakowo intensywnego promowania trzech celów, jakimi są wolność, bezpieczeństwo i sprawiedliwość, w ramach zrównoważonego podejścia, którego teoretyczną podstawę stanowią zasady demokratyczne oraz poszanowanie swobód i praw podstawowych.

1.3

W ramach zaproponowanej początkowo ogólnej puli (9 500 mln euro) całkowita kwota przeznaczona na program ramowy „Solidarność i zarządzanie przepływami migracyjnymi” w latach 2007-2013 miał wynieść 5 866 mln euro, w tym 1 184 mln euro na azyl, 759 mln euro na Fundusz Powrotu Imigrantów, 1 771 mln euro na integrację obywateli państw trzecich i wreszcie 2 152 mln euro na zarządzanie granicami zewnętrznymi. Kwoty przyznane Państwom Członkowskim oraz przeznaczone na działania podejmowane bezpośrednio przez Wspólnotę (organizacje pozarządowe i projekty) nie mogą być przenoszone z jednego funduszu do innego.

1.4

Program ramowy „Solidarność” nie obejmuje agencji ani innych instrumentów wspólnotowych powiązanych z dziedziną wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości — jak Europejska Agencja Zarządzania Współpracą Operacyjną na Granicach Zewnętrznych, która działa w ramach zaproponowanego programu ramowego i nowej perspektywy finansowej, system Eurodac (porównywanie odcisków palców), system informacji na temat wiz i system informacji Schengen II; stanowią one zobowiązania długoterminowe, których czas trwania nie został ograniczony w ustanawiających je aktach prawnych.

1.5

Celem rozpatrywanego programu ramowego jest m.in. zapewnienie niezbędnej spójności między działaniami w każdej dziedzinie poprzez powiązanie celów politycznych z dostępnymi środkami. Komisja stara się uprościć i zracjonalizować aktualne zasady finansowania. Program ramowy stawia sobie również za cel wzmocnienie przejrzystości i zapewnienie większej elastyczności w wyznaczaniu priorytetów.

1.6

Zgodnie z omawianym projektem solidarność finansowa Unii Europejskiej powinna znaleźć swe odbicie w czterech dziedzinach składających się na kompleksowe i zrównoważone podejście do przepływów migracyjnych:

ustanowienie wspólnego zintegrowanego systemu zarządzania granicami w ramach układów z Schengen dla Państw Członkowskich będących stroną układów: „Fundusz Granic Zewnętrznych na lata 2007 — 2013”;

przyjęcie europejskiego programu działań na rzecz repatriacji, uchwalonego w 2002r. (5): „Fundusz Powrotu Imigrantów na lata 2008-2013”;

wypracowanie „wiarygodnego podejścia” do wielowymiarowej kwestii „integracji” obywateli państw trzecich: „Europejski Fundusz Integracji Obywateli Państw Trzecich na lata 2007-2013”;

zrównoważenie wysiłków Państw Członkowskich związanych z przyjmowaniem uchodźców i wysiedleńców: „Europejski Fundusz na rzecz Uchodźców na lata 2008-2013”.

1.7

Propozycja Komisji została poddana analizie oddziaływania (6), stanowiącej załącznik do niej.

2.   Uwagi ogólne

2.1

Chociaż program powołuje się na spójne podejście zapewnione przez szczyt w Tampere i program haski, a także na art. 62-63 Traktatu, ramy programowe opierają się jedynie na niewielkiej liczbie zharmonizowanych przepisów prawnych pomimo podejmowanych przez Radę wysiłków w kierunku przyjęcia pewnych wspólnych działań w ramach programu z Tampere (7). Rada Europejska na szczycie w dniach 4-5 listopada 2004 r. zatwierdziła więc drugi wieloletni program na rzecz ustanowienia przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości — tzw. program haski.

2.2

Komitet zauważa, że pomimo programu haskiego nie wyłoniła się do tej pory wspólna i naprawdę zadowalająca koncepcja polityki w ścisłym rozumieniu. Komitet wypowiedział się już szczegółowo na temat planu działań Komisji mającego wdrożyć program haski w swej opinii w sprawie komunikatu Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego „Program haski: dziesięć priorytetów na najbliższe pięć latPartnerstwo na rzecz odnowy europejskiej w dziedzinie wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości”  (8). Praktyki stosowane przez Państwa Członkowskie różnią się znacznie od siebie w zależności od położenia geograficznego państw. Zależnie np. od przynależności (całkowitej, częściowej lub braku przynależności) do układów Schengen I i II, do układu z Dublina I i II (9) czy od udziału w programach wspólnotowych dotyczących trwałych rozwiązań w zakresie przesiedlania uchodźców (10) Państwa Członkowskie skłonne są przyjmować odmienne postawy i zakresy odpowiedzialności wobec obywateli wspólnotowych, obywateli państw trzecich i siebie nawzajem, a także stają w obliczu współistnienia w ramach Wspólnoty polityk niekiedy sprzecznych lub konkurujących ze sobą nawzajem. Jak pokazuje doświadczenie, samo ustanowienie funduszy i instrumentów wspólnotowych nie wystarcza do prowadzenia polityk sprzyjających jednocześnie doskonaleniu praktyki oraz równoważeniu i integrowaniu zadań w perspektywie dążenia do wspólnego celu.

2.3

Jeśli chodzi o azyl polityczny i azyl ze względów humanitarnych, wobec faktu, iż utworzony wykaz bezpiecznych krajów budzi kontrowersje, zwłaszcza w opinii uznanych organizacji pozarządowych działających w dziedzinie praw człowieka i pomocy humanitarnej, Komitet nie uważa za trafne regulowania kwestii azylu i imigracji w tym samym akcie, zważywszy że ograniczenia i możliwości działania w obu tych dziedzinach znacznie się różnią.

2.4

Komitet jest świadomy kompleksowości i holistycznej koncepcji programu, ma jednak zastrzeżenia co do objęcia jedną inicjatywą ochrony granic i integracji migrantów. Mimo to uznaje, że rozpatrywanymi funduszami gospodarować należy w sposób skoordynowany i spójny, a to z następujących powodów:

Po pierwsze cele obu tych programów nie są jednakowe. Różni są ponadto adresaci funduszy, czyli podmioty, które mają je wdrażać (władze i organy publiczne, stowarzyszenia pomocy migrantom itp.). Nie należy zatem traktować ich w identyczny sposób — chyba że przyjmiemy, iż Państwa Członkowskie zamierzają powierzyć strzeżenie granic prywatnym podmiotom jako zadanie zlecone z zakresu służby publicznej, co wymagałoby uprzedniego przeprowadzenia odpowiedniej demokratycznej debaty.

Po drugie integracja osób migrujących obejmuje dziedziny, w których konieczny jest udział państwa jako władzy publicznej, ale również i dziedziny „obywatelskie”, w których działają określone podmioty zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego (stowarzyszenia) czy wreszcie sami obywatele. Różnorodność szczebli realizacji oraz beneficjentów funduszy ustanawianych na mocy programu ramowego wymaga odpowiedniego zróżnicowania trybów postępowania, sposobów traktowania i zabezpieczeń.

Z drugiej strony — mając wciąż na względzie kompleksowość celów — Komitet pragnie podkreślić, że te dwa programy muszą być na tyle jednoznaczne, by dało się uniknąć ewentualnych nieporozumień.

3.   Uwagi szczegółowe

3.1

Komitet pragnie zaznaczyć, że treść komunikatu Komisji nie może być taka sama niezależnie tego, czy Traktat Konstytucyjny zostanie ratyfikowany oraz czy do Traktatu włączona zostanie Karta Praw Podstawowych.

3.2

Komitet opowiada się za ustanowieniem funduszy solidarności, zachęca jednak Komisję do zmodyfikowania swego wniosku zgodnie z programem haskim oraz z uwzględnieniem opinii EKES-u (11).

4.   Spójność projektu

Co się tyczy celów zaproponowanych przez Komisję, Komitet ma wątpliwości, na ile proponowany program ramowy jest spójny ze zobowiązaniami wynikającymi dla Państw Członkowskich z prawa międzynarodowego oraz ze stopniem harmonizacji prawa europejskiego.

Słaby punkt projektu komunikatu oraz programu stanowią zawarte w nich elementy mogące prowadzić do nieporozumień.

4.1   Komunikat

4.1.1

W deklarowanych celach pojawiają się hasła „azyl”, „imigracja”, „kwestia wielowymiarowa”, „wiarygodne podejście”, „trwałe rozwiązania”. Tymczasem dla uzupełnienia ekonomicznych aspektów przedstawionych przez Komisję w zielonej księdze w sprawie podejścia UE do zarządzania migracją ekonomiczną (12) wskazane byłoby dopracowanie przez Komisję kwestii praw jednostki i praw powszechnych w kwestii migracji w powiązaniu z programem ramowym „Prawa podstawowe i sprawiedliwość” oraz przyjęcie za podstawę międzynarodowej konwencji o ochronie praw migrantów i ich rodzin (13).

Komitet zachęca również Komisję do korzystania w szerszym zakresie z raportu z oceny sporządzanego co cztery lata przez niezależną komisję biegłych prawników, podlegającą komisji międzyrządowej w ramach zrewidowanej Karty Społecznej Rady Europy oraz do uwzględnienia go w uzupełniających wnioskach, jakie sformułuje.

Komitet zauważa, że — zgodnie z zasadą pomocniczości — większość tych funduszy strukturalnych jest przekazywana do zarządzania delegowanego Państwom Członkowskim w ramach przysługujących im uprawnień. Co się tyczy zasady proporcjonalności, Komitet uważa — jak już to stwierdził w opinii na temat programu haskiego i planu działania — że „program haski nadaje wyraźnie priorytetowy charakter ustanowieniu mechanizmów oceny istniejących polityk. Przed zatwierdzeniem tych inicjatyw należy przeprowadzić dokładną analizę ich skuteczności, wartości dodanej, proporcjonalności i legalizmu (poszanowania praw człowieka i wolności obywatelskich)” (14).

Komitet wyraża także obawy co do dalszego biegu, jaki zostanie nadany wnioskom z przesłuchań na temat wspomnianej zielonej księgi zorganizowanych 14 czerwca 2005 r. z udziałem organizacji pozarządowych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w tym partnerów społecznych. Podczas tych przesłuchań wiele podmiotów wypowiedziało się przeciwko podejściu ekonomicznemu, przyznając pierwszeństwo prawom jednostki oraz konieczności rozpoznania skutków ludzkich, kulturalnych, społecznych i prawnych w ich wszelkich wymiarach dla całości populacji przyjmowanej oraz ludności kraju docelowego.

4.1.2

Komitet pragnie wreszcie wyrazić ubolewanie, że nie odnalazł w inicjatywie Komisji sugestii, które przekazał w swych poprzednich opiniach.

4.1.3

Komitet zaznacza, że zagadnień migracji osób nie należy z góry uważać za kłopot. Współczesna imigracja tworzy nową rzeczywistość polityczną, gospodarczą i społeczną, która nakłada się na imigrację z lat wcześniejszych; społeczeństwo jako całość musi ją przyjąć, uwzględniając prawo każdej jednostki do kształtowania własnego losu w ramach określonych przez przyjęte przez Państwa Członkowskie przepisy międzynarodowe, europejskie i krajowe, które są dla niego obowiązujące (15).

4.1.4

Przyjęcie przez Komisję jako „rozwiązania” zasady repatriacji imigrantów nie powinno prowadzić do przeciwstawiania sobie praw osób uznawanych za „legalne” prawom osób uznawanych za znajdujące się w sytuacji nieuregulowanej. Sytuacja ta nie jest stanem trwałym i świadomie wybranym w rzekomym celu korzystania z dobrodziejstw statusu, którego otrzymanie nie jest pewne. Istnieje wiele różnych rodzajów nielegalnej imigracji; Komitet opracował szereg opinii, których celem było wyjaśnienie instytucjom europejskim rzeczywistych problemów gospodarczych oraz sytuacji ofiar (16). Polityka w zakresie powrotu imigrantów musi zawsze opierać się na poszanowaniu praw człowieka i podstawowych wolności.

4.1.5

Zarządzanie granicami i polityka wizowa nie powinny być stawiane wyżej niż aspekt humanitarny, społeczny, polityczny i prawny.

Przyczyny o charakterze długofalowym, jak szalejąca w Afryce Subsaharyjskiej susza, wymagają innych zgoła środków na rozwój, współpracę i walkę z ociepleniem klimatu niż 750 mln euro przewidziane na przymusową repatriację czy 2,15 mld euro na zarządzanie granicami zewnętrznymi w dziedzinie konsularnej. Potrzebne tu są ocena polityczna i zdecydowane zaangażowanie w działania długofalowe. W obliczu faktu, że walka z głodem i suszą nie zostały niestety zapisane w Milenijnych Celach Rozwoju, Komitet wzywa Komisję i Radę do podjęcia aktywnych działań w tej dziedzinie oraz do:

1.

wdrożenia polityki naprawiania szkód (pomoc dla rozwoju lokalnego na wsi), w szczególności w ramach odpowiednich postanowień Porozumienia z Cotonou oraz polityki rozwoju i współpracy;

2.

sformułowania ewentualnych nowych propozycji w dziedzinie współpracy międzynarodowej i wspierania dotychczasowych propozycji na rzecz powiązania walki z degradacją środowiska naturalnego z rozwojem zrównoważonym.

Komitet nie uważa przerzucania odpowiedzialności za wydalenie imigranta na kraje tranzytowe za słuszne ani możliwe do przyjęcia rozwiązanie. Za konieczną uznaje poprawę koordynacji między instytucjami Unii europejskiej a władzami krajów trzecich, z których pochodzą imigranci. Zagadnienie imigracji powinno również należeć do sfery stosunków zewnętrznych UE.

4.1.6

Swobodny przepływ osób nie może podlegać „zarządzaniu” — jak to zostało ujęte w tytule komunikatu — na podobieństwo finansów lub usług.

4.1.7

Czterem zaproponowanym przez Komisję instrumentom finansowym na wsparcie działań Państw Członkowskich w dziedzinie imigracji powinno w praktyce towarzyszyć wdrażanie skoordynowanej polityki w tej materii, obejmujące — poza prawidłowym kierowaniem strumieniem migracji — również integrację obywateli państw trzecich legalnie przebywających na terytoriach Państw Członkowskich na równych prawach z obywatelami tych państw.

Korzystając z okazji, Komitet pragnie napiętnować dumping socjalny, który może być efektem transgranicznego świadczenia usług, stanowiącego główną drogę imigracji legalnej, w tym również dla pracowników wspólnotowych z nowych Państw Członkowskich Unii Europejskiej.

Kluczową rolę do odegrania mają w tej mierze partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego; należy udzielić im należnego poparcia i uwagi.

Co się tyczy tzw. wtórnego przemieszczania się nielegalnych imigrantów: wskutek bardzo restrykcyjnych przepisów oraz — co Komitet pozwala sobie przypomnieć — nieprzyjęcia przez Radę dyrektywy w sprawie przyjmowania imigrantów w roku 2002 pomimo poparcia ze strony Komitetu i Parlamentu, „legalne przemieszczanie się” obejmuje de iure i de facto działania osób przebywających w jednym Państwie Członkowskim ponad 5 lat, które składają po raz drugi wniosek o zezwolenie na pobyt w innym Państwie Członkowskim lub osób przebywających w jednym Państwie Członkowskim mniej niż 5 lat, które składają wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy w innym Państwie Członkowskim. Komitet wnosi stąd, że określenie „wtórne przemieszczanie się nielegalnych imigrantów” dotyczyć ma w komunikacie przemieszczających się osób przebywających na terenie UE nielegalnie oraz osób ubiegających się o azyl, których wniosek został odrzucony w pierwszym kraju przyjmującym. Osoby takie jednak mają nie tylko prawo do złożenia wniosku, chociaż prawo to nie jest im przyznawane we wszystkich Państwach Członkowskich, lecz również do indywidualnego rozpatrzenia wniosku i do skorzystania z sądowej drogi odwoławczej. Tymczasem w niektórych Państwach Członkowskich odwołania praktycznie nie istnieją, są uniemożliwiane lub nie mają skutku zawieszającego. Komitet rozumie, że wdrożenie układów z Dublina I i II, na temat których już się wypowiadał, musi zostać umożliwione za pomocą odpowiedniego instrumentu finansowego. W tym kontekście, choć Komisja musi zapewnić sprawiedliwy podział środków finansowych oraz dbać o równie sprawiedliwy podział obowiązków, powinna ona zwrócić szczególną uwagę na te Państwa Członkowskie, które są najsilniej dotknięte presją migracyjną, biorąc pod uwagę nie tylko ich graniczne położenie, lecz również ich rozmiary (np. Cypr czy Malta) oraz ich ogólną zdolność przyjmowania imigrantów (azyl, przesiedlenie, imigracja), a także najlepsze praktyki w dziedzinie wywiązywania się ze spoczywających na nich obowiązków. Komunikat nie wyznacza na tyle ścisłych wytycznych, by zapewnić sprawiedliwy podział odpowiedzialności. Nie należy udzielać pomocy finansowej Państwom Członkowskim, które zamykają ośrodki przyjmowania cudzoziemców lub zmniejszają w nich liczbę miejsc.

4.1.8

W sprawie „zintegrowanego zarządzania” powrotami imigrantów: Komitet, trzymając się ściśle roli konsultacyjnej, którą pełni jako gremium reprezentujące społeczeństwo obywatelskie, zwraca uwagę, że mamy do czynienia z istotami ludzkimi, z jednostkami. Należałoby raczej rozwijać trwałe formy współpracy, spełniające cele pokojowe, oraz określić odpowiednie kryteria wyznaczające stopień dobrowolności.

4.1.9

Komitet z zaskoczeniem odnajduje w proponowanym tekście sformułowanie zakładające, że w ramach celów szczegółowych wyznaczonych dla Europejskiego Funduszu Powrotu Imigrantów możliwe miałoby być zapewnienie szczególnej pomocy grupom wymagającym szczególnego traktowania, takim jak dzieci, osoby poddane torturom, ofiary gwałtów lub innych ciężkich form przemocy psychologicznej, fizycznej lub seksualnej. Należy przypomnieć, że konwencja genewska określa przysługujące tym osobom procedury, zasady indywidualnego rozpatrywania wniosków oraz odwołania od dotyczących ich decyzji. Unia Europejska przyjęła dyrektywę w sprawie w sprawie zasad uznawania imigrantów za uchodźców oraz statusu tych osób (17), a Państwa Członkowskie są stronami europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności; wobec tego Komitetowi trudno wyobrazić sobie, by osoby znajdujące się w takiej sytuacji mogły podlegać „dobrowolnemu powrotowi”.

4.1.10

Komisja powinna zastanowić się nad kryteriami powodzenia projektu dobrowolnej repatriacji; zdaniem Komitetu nie ma tu mowy o żadnej współpracy ani o kształtowaniu przez poszczególne jednostki własnych projektów, lecz o repatriacji po wydaniu postanowienia sądowego lub administracyjnego oraz decyzji o powrocie lub wydaleniu. Komitet zwraca uwagę na konieczność przestrzegania i popierania europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka oraz Karty Praw Podstawowych, a także stosowania się do wynikającej z nich zasady: żadnej osoby nie można zmuszać do powrotu, gdy powrót ten łączy się dla niej z zagrożeniem życia. Należy w tym względzie położyć nacisk na możliwości dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Zaskarżenie środków, o których mowa, powinno zawsze mieć skutek zawieszający. Repatriacja powinna mieć zastosowanie tylko na zasadach wyjątku, w myśl konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności Rady Europy. Tymczasem z niektórych sformułowań wniosku (rozdział 5.1.3) bynajmniej to nie wynika.

Komisja powinna przedstawić bardziej uszczegółowione przepisy wykonawcze, które zapewnią doradztwo, pomoc materialną i inne odpowiednie formy wspierania repatriacji. Powinna ona również zaproponować przepisy regulujące tryb niezależnego i wiarygodnego nadzoru i kontroli w zakresie bezpieczeństwa, ochrony i warunków bytowania repatriowanych osób.

5.   Wnioski

Oddanie w ręce obywateli projektu europejskiego, prawdziwie demokratycznego, zgodnego z procedurami budżetowymi instytucji i Unii oraz opartego na prawach:

Komitet popiera wniosek dotyczący ustanowienia Europejskiego Funduszu Integracji Obywateli Państw Trzecich na lata 2007-2013, Europejskiego Funduszu na rzecz Uchodźców kontynuującego działalność obecnego funduszu o tej nazwie oraz Funduszu Granic Zewnętrznych;

Zwraca się do Rady o przeanalizowanie i łączne przyjęcie projektu wniosku ustalającego ramy dla programu ogólnego „Solidarność i zarządzanie przepływami migracyjnymi” oraz decyzji w sprawie ustanowienia poszczególnych funduszy służących realizacji tegoż programu ogólnego;

Zachęca Komisję do uwzględnienia w swym planie działań dotyczącym programu haskiego zaleceń sformułowanych przez EKES;

Zaleca Radzie i Komisji zadbanie o przejrzyste zasady funkcjonowania tych nowych funduszy strukturalnych poprzez wyraźne uzgodnienie programu haskiego i rozpatrywanego komunikatu;

Zawrzeć w decyzjach powołujących poszczególne fundusze konkretne rozwiązania zapewniające włączenie podmiotów pozarządowych na jak najwcześniejszym etapie w kształtowanie przez Państwa Członkowskie i samą Komisję wytycznych corocznych i wieloletnich.

Bruksela, 14 lutego 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  COM(2005) 122 i COM(2005) 124.

(2)  COM(2004) 487 z 14.7.2004 r. (nie przyjęta zresztą przez Radę).

(3)  COM(2004) 101 z 10.2.2004 r.

(4)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: komunikatu Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego Budowanie wspólnej przyszłości: Polityczne wyzwania i środki budżetowe rozszerzonej Unii 2007-2013 (COM(2004) 101 końcowy (Dz.U. C 74/2005).

(5)  Posiedzenie Rady z 28 listopada 2002 r.

(6)  SEC 2005 435 z 6.4.2005 r.

(7)  Konkluzje prezydencji – Rada Europejska, Tampere, 15-16 października 1999 r.

(8)  Opinia EKES-u z 15.12.2005 w sprawie komunikatu Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego „Program haski: dziesięć priorytetów na najbliższe pięć lat – Partnerstwo na rzecz odnowy europejskiej w dziedzinie wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości” (CESE 1504/2005, sprawozdawca – Luis Miguel PARIZA CASTAŃOS).

(9)  Opinia EKES-u z 20.3.2002 r. w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady ustanawiającego kryteria i mechanizmy określania Państwa Członkowskiego właściwego dla rozpatrywania wniosku o azyl, wniesionego w jednym z Państw Członkowskich przez obywatela państwa trzeciego, sprawozdawczyni – Madi SHARMA (Dz.U. 125 z 27.5.2002).

(10)  Opinia EKES z 15.12.2004 w sprawie komunikatu Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego: „Kontrolowany wjazd osób potrzebujących ochrony międzynarodowej na terytorium UE oraz zwiększenie zdolności ochrony w regionach pochodzenia: Poprawa dostępu do trwałych rozwiązań”, sprawozdawca – An LE NOUAIL-MARLIÈRE (Dz.U. C 157 z 28.6.2005).

(11)  Zob. przypis 8.

(12)  Opinia EKES z 9.6.2005 r. w sprawie zielonej księgi w sprawie podejścia UE do zarządzania migracją ekonomiczną (COM(2004) 811 końcowy), sprawozdawca – Luis Miguel PARIZA CASTAÑOS (Dz.U. C 286 z 17.11.2005).

(13)  Opinia EKES-u z inicjatywy własnej z 30.6.2004 r. w sprawie międzynarodowej konwencji w sprawie migracji, sprawozdawca – Luis Miguel PARIZA CASTAÑOS (Dz.U. C 302 z 7.12.2004 r.).

(14)  Punkt 3.2.20 opinii EKES-u z 15.12.2005 w sprawie komunikatu Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego „Program haski: dziesięć priorytetów na najbliższe pięć lat – Partnerstwo na rzecz odnowy europejskiej w dziedzinie wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości” (CESE 1504/2005, sprawozdawca – Luis Miguel PARIZA CASTAÑOS).

(15)  Do przepisów tych należą w szczególności Międzynarodowa Karta Praw Człowieka (Powszechna Deklaracja Praw Człowieka) – art. 13-14, Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r. oraz Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych z 1966 r. wraz z protokołami regionalnymi do nich (pakty te stanowią przełożenie Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka na prawo wtórne), art. 6 ust. 1-2 Traktatu o UE (tekst jednolity po traktacie nicejskim, art. 6.1: „Unia opiera się na zasadach wolności, demokracji, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności oraz państwa prawnego, które są wspólne dla Państw Członkowskich”), art. 13 Porozumienia z Cotonou oraz konwencja genewska z 1951 r. dotycząca prawa azylu.

(16)  Opinia EKES-u z 18.9.2002 r. w zielonej księgi sprawie w sprawie wspólnotowej polityki w zakresie powrotu osób przebywających nielegalnie na terenie UE (sprawozdawca – Luis Miguel PARIZA CASTAÑOS, Dz.U. C 61, 14.3.2003) oraz opinia EKES-u z 11.12.2002 r. w sprawie komunikatu Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego w sprawie wspólnotowej polityki w zakresie powrotu osób przebywających nielegalnie na terenie UE (sprawozdawca – Luis Miguel PARIZA CASTAÑOS, Dz.U. C 85, 8.4.2003).

(17)  Postanowienie konwencji genewskiej w tym aspekcie jest jednoznaczne: „W rozumieniu niniejszej Konwencji termin »uchodźca« stosuje się do osoby, która (...) na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu swojej rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub z powodu przekonań politycznych przebywa poza granicami państwa, którego jest obywatelem, i nie może lub nie chce z powodu tych obaw korzystać z ochrony tego państwa, albo która nie ma żadnego obywatelstwa i znajdując się na skutek podobnych zdarzeń, poza państwem swojego dawnego stałego zamieszkania nie może lub nie chce z powodu tych obaw powrócić do tego państwa”. Równie jasne są przepisy dyrektywy Rady 2004/83/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych norm uznawania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców za uchodźców lub osoby, które z innych względów wymagają ochrony międzynarodowej, statusu tych osób oraz zakresu przyznawanej pomocy.


11.4.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 88/20


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego zalecenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie mobilności ponadnarodowej we Wspólnocie w celach edukacji i kształcenia zawodowego: Europejska karta na rzecz jakości mobilności

COM(2005) 450 końcowy — 2005/0179 (COD)

(2006/C 88/06)

Dnia 10 października 2005 r. Rada, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej.

Sekcja ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 24 stycznia 2006 r. Sprawozdawcą był Tomasz CZAJKOWSKI.

Na 424. sesji plenarnej w dniach 14 — 15 lutego 2006 r. (posiedzenie z dnia 14 lutego 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 144 głosami za, przy 3 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

1.   Rekomendacje

1.1

EKES proponuje, aby szczególną uwagę poświęcić:

informacji dotyczącej programów — na szczeblu krajowym oraz lokalnym przez Państwa Członkowskie,

informacji o równych szansach dla kandydatów,

informacji dla uczestników programów dotyczącej ubezpieczenia oraz umów międzynarodowych, a także zakresu ubezpieczenia w kraju goszczącym,

jasnym, transparentnym, precyzyjnym procedurom dla uczestników,

ankiecie dla uczestników, która po programie dałaby jasny obraz i ocenę przez uczestnika biorącego udział w programie. Będzie to służyło dalszej poprawie jakości i szybkiej reakcji ze strony Komisji oraz organizacji narodowych odpowiedzialnych za program,

szczególnemu naciskowi na przygotowanie językowe uczestników programu, aby mogli oni w pełni korzystać z przedstawionego planu nauki,

roli mentorów, którzy będą pomagać i otaczać opieką obcokrajowców, w celu lepszej aklimatyzacji i adaptacji w nowych warunkach,

jasnemu sprecyzowaniu zakresu odpowiedzialności poszczególnych podmiotów programu, co pozwoli uniknąć przyszłych roszczeń bądź nieporozumień pomiędzy organizacjami wysyłającymi, goszczącymi itp.,

dalszej koordynacji polityki mobilności na poziomie europejskim, (a nie poszczególnych krajów członkowskich), która pozwoli na realizację celów Komisji oraz przyczyni się do efektywnej realizacji postanowień strategii lizbońskiej.

2.   Uwagi ogólne

2.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji dotyczący zalecenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie mobilności we Wspólnocie w celach edukacji i kształcenia zawodowego: Europejska karta na rzecz jakości mobilności (1). Mobilność mieszkańców Unii Europejskiej i propozycja zniesienia jej wszelkich ograniczeń pomiędzy państwami UE pozwoli na podniesienie konkurencyjności UE, zgodnie z postanowieniami Strategii Lizbońskiej.

2.2

Cieszy fakt, iż Państwa Członkowskie, Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej oraz Komisja Europejska dążą do wyeliminowania przeszkód w mobilności w obszarach edukacji i kształcenia (2).

2.3

Mobilność w celach kształcenia odbywa się na terytorium UE od kilkudziesięciu lat, co pozwoliło wzbogacić uczestników różnych programów o nowe doświadczenia, przełamywanie barier językowych oraz kulturowych w Europie.

2.4

EKES zauważa, że od 2000 roku nastąpił trzykrotny wzrost liczby osób migrujących w celach edukacyjnych, dzięki programom edukacyjnym i wymiany międzynarodowej, zaoferowanym Państwom Członkowskim przez Komisję.

2.5

EKES postrzega te programy również jako szansę zbudowania Europejskiego społeczeństwa tolerancji otwartego na ludzi odmiennych wyznań, grup etnicznych, odmiennej orientacji seksualnej, itd.

2.6

EKES wyraża dużą przychylność dla nowej generacji programów kształcenia, zaproponowanych przez Komisję w 2004 roku. Duże zainteresowanie uczestnictwem w tych programach pozwala przypuszczać, że pośrednio młodzież realizuje postanowienia Strategii Lizbońskiej.

3.   Uwagi szczegółowe

3.1

EKES uważa, że Państwa Członkowskie powinny zadbać o koordynację poszczególnych programów zarówno na szczeblu krajowym jak i na poziomie lokalnym.

3.2

Instytucje, organizacje, uczelnie, szkoły oraz osoby koordynujące programy dotyczące mobilności powinny dołożyć wszelkich starań, aby wszystkie procedury selekcji i doboru kandydatów były przejrzyste. Zauważoną praktyką jest, iż decydenci kwalifikujący uczestników programu traktują programy wymiany międzynarodowej jako nagrodę za osiągnięcie określonych celów.

3.3

Zaleca się także szerokie akcje informacyjne, które umożliwią dotarcie do maksymalnie dużej liczby uczestników. Należy dołożyć wszelkich starań, aby jak najwyższy odsetek młodej społeczności europejskiej był poinformowany o założeniach programów i możliwościach z nimi związanych.

3.4

EKES uważa, że kraje członkowskie powinny gwarantować uczestnikom programów uznawanie doświadczeń i kwalifikacji zdobytych w trakcie trwania programów.

3.5

Bardzo pozytywnie należy również ocenić wspieranie mobilności, zarówno w celach kształcenia zawodowego jak i programy dla wolontariuszy. Programy te niewątpliwie przyczynią się do rozwoju karier pracowników oraz ułatwią proces dostosowania się pracownika do pracy w środowisku międzynarodowym.

3.6

Zalecenia „Europejskiej karty na rzecz jakości mobilności” w zakresie edukacji i kształcenia stosuje już dzisiaj część Państw Członkowskich, w których przystosowanie do poszczególnych etapów procesu bolońskiego niedługo się zakończy. Założenia i proponowane działania w ramach karty należy uznać za pozytywne działanie, które ma na celu poprawę wykorzystania programów proponowanych przez Komisję.

3.7

Należy zauważyć, że wniosek Komisji zawiera tylko te elementy, które mogą zostać przyjęte z pożytecznym skutkiem na poziomie europejskim.

3.8

Pozytywnym aspektem zalecenia Komisji opiniowanego w tym dokumencie jest fakt, że nie nakłada on dodatkowych obciążeń finansowych dotyczących koordynacji, co powoduje, iż nie istnieją żadne bariery, które uniemożliwiłyby implementację zaleceń.

3.9

Zasada dobrowolności dotycząca przyjęcia „Europejskiej Karty na rzecz Jakości Mobilności” stwarza niebezpieczeństwo negocjowania przez kraje członkowskie poszczególnych zapisów, co z kolei może mieć wpływ na efektywność realizacji założeń Karty i opóźnienie w implementacji na poziomie krajowym.

3.10

EKES informuje również o sygnałach ze strony organizacji obywatelskich, które odnotowują sytuacje, w których organizacje goszczące oraz organizacje zapraszające nie są właściwie przygotowane do realizacji programów, co negatywnie wpływa na ocenę końcową programu przez ich uczestników.

3.11

EKES jest zdania, że Komisja powinna zalecić datę wejścia w życie Karty, aby tym samym zmobilizować Państwa Członkowskie do działania.

Bruksela, 14 lutego 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne Marie SIGMUND


(1)  COM (2005) 450 końcowy, z dnia 23.9.2005 r.

(2)  Sprawozdanie Parlamentu Europejskiego w sprawie edukacji, zasadniczego elementu procesu lizbońskiego (2004/2272(INI)), sprawozdawca: Guy Bono, 19.7.2005 r.

Rezolucja Rady i przedstawicieli rządów Państw Członkowskich zasiadających w Radzie w dniu 14 grudnia 2000 r. w sprawie planu działania na rzecz mobilności, Posiedzenie Rady Europejskiej w Nicei, 7 – 9 grudnia 2000 r.


11.4.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 88/22


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie realizacji, wyników i ogólnej oceny Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych 2003

COM(2005) 486 wersja ostateczna

(2006/C 88/07)

Dnia 27 października 2005 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej.

Sekcja ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 24 stycznia 2006 r. Sprawozdawcą była Gunta ANCA.

Na 424. sesji plenarnej w dniach 14 — 15 lutego 2006 r. (posiedzenie z 14 lutego 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 147 do 1, przy 2 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje komunikat Komisji jako okazję do podsumowania sukcesów i niedociągnięć związanych z organizacją Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych w celu wyciągnięcia wniosków na potrzeby przygotowania kolejnych wydarzeń tego typu, a także dalszego monitorowania inicjatyw podjętych w trakcie Roku Europejskiego 2003.

1.2

EKES podziela pogląd, iż sukces Europejskiego Roku 2003, w porównaniu z poprzednimi przedsięwzięciami tego rodzaju, wynika z faktu, że został on ogłoszony na wniosek samych organizacji zrzeszających osoby niepełnosprawne, jak również z ich zaangażowania w proces planowania i realizację wydarzeń. Komitet zachęca Komisję Europejską i inne instytucje europejskie, by przygotowując w przyszłości podobne inicjatywy, tak samo skłaniały się do przyjęcia podejścia oddolnego.

1.3

EKES z ubolewaniem przyjmuje brak informacji w treści komunikatu na temat działań podejmowanych na szczeblu krajowym i regionalnym, uważając, że w przyszłości należy stworzyć ramy zapewniające odpowiedni przepływ informacji oraz gromadzenie i udostępnianie danych dotyczących dobrych praktyk.

1.4

Kroki podejmowane celem edukacji społeczeństwa i zwiększenia obecności niepełnosprawnych w mediach poddano ocenie pod względem ilościowym, pomijając aspekt jakościowy. W związku z tym EKES zachęca Komisję Europejską do zajęcia się tą kwestią przy okazji przyszłych inicjatyw.

1.5

Zdaniem EKES-u sukces Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych 2003 przekładać się powinien na obszar polityki i prawodawstwa, w rzeczywistości natomiast reakcje polityczne rozczarowują, biorąc pod uwagę oczekiwania, jakie wzbudził Rok Europejski.

1.6

EKES zachęca Komisję Europejską do dokonania oceny w przygotowywanym przez siebie co dwa lata sprawozdaniu na temat sytuacji osób niepełnosprawnych dalszych działań podejmowanych w rezultacie zobowiązań politycznych podjętych w trakcie Roku Europejskiego, a zwłaszcza działań wynikających z rezolucji Rady w sprawie zatrudnienia, edukacji, „dostępności elektronicznej” i dostępu do działalności kulturalnej, a także przedstawienia zaleceń w zakresie włączenia kwestii niepełnosprawności do procesów otwartej metody koordynacji w ramach strategii lizbońskiej.

1.7

EKES ubolewa również nad ograniczoną ilością informacji na temat poczynań Państw Członkowskich zmierzających do włączania problematyki niepełnosprawności do głównego nurtu polityki oraz wzywa Komisję Europejską do opracowania narzędzia na potrzeby gromadzenia i oceny informacji o polityce Państw Członkowskich.

1.8

Europejski Rok Osób Niepełnosprawnych 2003 zachęcił Komitet do podjęcia licznych inicjatyw, takich jak: stworzenie zespołu zadaniowego ds. niepełnosprawności, uwzględnienie problematyki niepełnosprawności w swoich pracach, wzięcie pod uwagę wymogów dostępności przy remoncie budynków nowej siedziby oraz wprowadzenie zmian w regulaminie pracowniczym dotyczących osób niepełnosprawnych.

1.9

EKES wzywa także, by idea uwzględniania kwestii niepełnosprawności realizowana była w praktyce we wszystkich politykach UE oraz do umożliwienia zorganizowanego dialogu z udziałem podmiotów zrzeszających osoby niepełnosprawne, odnoszącego się zwłaszcza do procesu prawodawstwa na rynku wewnętrznym.

2.   Wstęp

2.1

EKES z ogromnym zainteresowaniem przyjął komunikat Komisji w sprawie realizacji, wyników i ogólnej oceny Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych 2003.

2.2

Europejski Rok Osób Niepełnosprawnych ogłoszony został decyzją Rady UE z 3 grudnia 2001 r (1). Kampania trwała w rzeczywistości niemal półtora roku od momentu rozpoczęcia prac przygotowawczych w połowie 2002 roku oraz dysponowała ograniczonym budżetem środków wspólnotowych w wysokości około 12 milionów euro.

2.3

Główne cele ogłoszonego Roku Osób Niepełnosprawnych obejmowały podnoszenie świadomości praw przysługujących niepełnosprawnym oraz zachęcanie do refleksji i dyskusji na temat środków niezbędnych do propagowania idei równych szans oraz walki z różnymi formami dyskryminacji, w obliczu której stają niepełnosprawni w Europie. Za cel obrano również promowanie i wzmacnianie wymiany dobrych praktyk i strategii tworzonych na szczeblu lokalnym, krajowym i europejskim, a także poprawę informowania o niepełnosprawności oraz propagowanie pozytywnego wizerunku osób niepełnosprawnych.

2.4

Komisja Europejska podkreśla, że Rok Osób Niepełnosprawnych to rezultat partnerstwa pomiędzy UE, Państwami Członkowskimi a organizacjami niepełnosprawnych, zwłaszcza Europejskiego Forum Niepełnosprawności, przy udziale innych zainteresowanych reprezentantów społeczeństwa obywatelskiego.

2.5

Na szczeblu europejskim, Komisja Europejska podjęła szereg działań, takich jak kampania informacyjna pod hasłem „get on board” (wsiądź) czy autobus jeżdżący po Europie. Przeznaczono odpowiednie środki na sfinansowanie programów dotyczących młodzieży, edukacji i kultury, jak również inicjatyw w dziedzinie badań naukowych oraz społeczeństwa informacyjnego. Ponadto, niektóre instytucje UE, takie jak Parlament Europejski, Komitet Regionów oraz Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, podjęły szczególne inicjatywy w ramach Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych 2003.

2.6

Inicjatywy na szczeblu krajowym i regionalnym koncentrowały się głównie na podnoszeniu świadomości praw, poprawie dostępności zabudowań, zagadnieniach społeczeństwa informacyjnego, transporcie, pracach nad nowym ustawodawstwem krajowym, sprawozdawczości i wsparciu dla rodzin osób niepełnosprawnych. Komisja zwraca również uwagę, że Rok Europejski przyczynił się do wprowadzenia problematyki niepełnosprawności do programów politycznych.

3.   Uwagi i sugestie dotyczące komunikatu Komisji

3.1

EKES żałuje, iż komunikat dokonujący oceny Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych 2003 wydano niemal dwa lata po jego zakończeniu. Jednakże Komitet z zadowoleniem przyjmuje okazję do podsumowania wyników przedsięwzięcia oraz wskazania pewnych dalszych działań.

3.2

EKES wyraża swoje poparcie dla pozytywnej oceny wyników Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych 2003, który prawdopodobnie był najbardziej udanym Rokiem Europejskim pod względem wyeksponowania i zaangażowania społecznego, dając impuls procesowi opracowywania środków i regulacji prawnych w całej Europie.

3.3

Komunikat przedstawia rzetelne streszczenie i analizę działań podjętych na szczeblu europejskim. Jednakże zawiera on niewiele informacji na temat inicjatyw na szczeblu krajowym i regionalnym. Należało w nim wskazać istotne projekty lub działania sfinansowane w ramach Roku Europejskiego, mając na celu wspieranie wymiany dobrych praktyk, a także określić, które inicjatywy można by kontynuować, zarówno na szczeblu krajowym, jak i europejskim.

3.4

Warto zwrócić uwagę, iż w zewnętrznych ocenach podkreśla się, że projektowi pilotażowemu uruchomionemu przez Parlament Europejski przewidującemu monitorowanie efektów Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych zabrakło synchronizacji z samym Rokiem Europejskim. Zdaniem EKES-u środki przeznaczone na ten cel zostałyby lepiej spożytkowane, gdyby analizę interesujących działań i partnerstw podjęto w czasie trwania Roku Europejskiego.

3.5

Decyzja o ogłoszeniu roku 2003 Europejskim Rokiem Osób Niepełnosprawnych przewidywała uczestnictwo krajów EFTA/EEA, krajów stowarzyszonych z Europy Środkowej i Wschodniej, Cypru, Malty i Turcji, z których większość wstępowała właśnie do UE lub kandydowała do przystąpienia. Niemniej jednak komunikat nie podaje żadnych informacji na temat działań podjętych w wymienionych krajach, bez względu na fakt podpisania konkretnej umowy z Komisją Europejską bądź jej brak.

3.6

Komunikat wskazuje również, że ilość informacji na temat osób niepełnosprawnych w mediach wzrosła w 2003 r. o 600 %. Interesująca byłaby możliwość porównania tych wyników z obecnością w mediach odnotowaną w roku 2004 i 2005 w celu poznania średnio czy nawet długookresowych efektów przeprowadzonych kampanii informacyjnych.

3.7

Ponadto dokument Komisji nie analizuje jakości informacji. Jednym z celów Roku Europejskiego było propagowanie pozytywnego wizerunku osób w różny sposób niepełnosprawnych. Sprawozdanie zawiera niewiele danych, które mogłyby sugerować, że sytuacja taka miała bądź nie miała miejsca, ani czy pracowano nad jakimikolwiek innowacyjnymi wizerunkami niepełnosprawnych.

3.8

Zastosowana metoda postępowania o charakterze zdecentralizowanym spowodowała, że krajowe władze i komitety przyjmowały szereg różnych podejść. W niektórych krajach skupiano się na ograniczonej liczbie projektów o większym zasięgu, podczas gdy w innych preferowano raczej wspieranie licznych niewielkich inicjatyw lokalnych. Byłoby ciekawe dowiedzieć się, na ile efektywne okazały się poszczególne podejścia pod względem dostrzegalności prowadzonych kampanii, jak również trwałości podjętych inicjatyw.

3.9

EKES odnotowuje także, iż w poszczególnych państwach poziom zaangażowania politycznego w realizację programu Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych na szczeblu krajowym był znacznie zróżnicowany. Jednakże Komitet z żalem stwierdza, że Komunikat nie zawiera żadnej analizy dotyczącej przełożenia owego zaangażowania na dalsze inicjatywy polityczne w danym kraju bądź braku takiego przełożenia.

3.10

Na szczeblu europejskim, podjęto szereg zobowiązań politycznych, w szczególności na przykład rezolucje Rady w sprawie zatrudnienia i szkoleń, dostępu do działalności kulturalnej, edukacji oraz „dostępności elektronicznej” (2), a także inicjatywy innych instytucji UE w zakresie dostępności (3) i zatrudnienia.

3.11

Komisja Europejska powinna dokonać przeglądu realizacji postanowień wspomnianych rezolucji w swoim sporządzanym co dwa lata sprawozdaniu na temat planu działania na rzecz równych szans dla osób niepełnosprawnych.

3.12

Rok Europejski stanowił doskonałą okazję do edukacji społeczeństwa na temat kluczowej roli, jaką przedsiębiorstwa odegrać mogą dla społecznej integracji niepełnosprawnych, jak również integracji takich osób na rynku pracy. W wyniku działań podjętych w ramach Roku Europejskiego coraz więcej firm zatrudnia osoby niepełnosprawne oraz projektuje swoje produkty i usługi z myślą o wymogach powszechnej dostępności. Inicjatywą o szczególnie pozytywnym charakterze było European Year Corporate Partnership (Partnerstwo Biznesu na rzecz Roku Europejskiego) wspierane przez Komisję Europejską, które zaowocowało stworzeniem Business and Disability Network (Sieć Biznes-Niepełnosprawni) stanowiącej jeden z długookresowych rezultatów Roku Europejskiego.

3.13

Podczas Roku Europejskiego szczególną aktywność wykazywały również przedsiębiorstwa społeczne, podejmując setki inicjatyw na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym i europejskim. Szczególnie interesującym wydarzeniem było opublikowanie przez CEP-CMAF (Europejska Konferencja Spółdzielni, Towarzystw Ubezpieczeń Wzajemnych, Stowarzyszeń i Fundacji) we współpracy z EKES-em przewodnika na temat sposobów, w jakie przedsiębiorstwa społeczne przyczynić się mogą do integracji społecznej niepełnosprawnych oraz integracji takich osób na rynku pracy.

3.14

W roku 2003 byliśmy także świadkami wystąpień związków zawodowych w obronie praw pracowniczych osób niepełnosprawnych.

3.15

Rok Europejski dopomógł organizacjom uzyskać, względnie rozszerzyć, udział w procesie podejmowania decyzji, być może dając osobom niepełnosprawnym większe możliwości występowania w obronie swoich praw.

3.16

Grupa Wysokiego Szczebla ds. osób niepełnosprawnych powinna zorganizować wymianę dobrych praktyk i przegląd inicjatyw politycznych, określając jasny mandat i program działania.

3.17

Ponadto, kluczowe znaczenie ma włączenie zagadnienia równych szans dla osób niepełnosprawnych do głównego nurtu najróżniejszych procesów UE wykorzystujących otwartą metodę koordynacji. Jest to tym ważniejsze, jako że polityka wobec niepełnosprawności pozostaje w znacznej mierze w sferze kompetencji władz krajowych. Od zakończenia Roku Europejskiego obserwujemy niestety coraz mniej nawiązań do problematyki osób niepełnosprawnych oraz celów dotyczących zagadnienia niepełnosprawności, które zniknęły ze strategii lizbońskiej.

4.   Wnioski dla potrzeb organizacji przyszłych wydarzeń typu „Rok Europejski”

4.1

Europejski Rok Osób Niepełnosprawnych swój sukces zawdzięcza w znacznej mierze przyjętemu podejściu oddolnemu. Komunikat Komisji podkreśla, że inicjatorem i promotorem Roku Europejskiego był europejski ruch osób niepełnosprawnych, który zaangażował się także bardzo aktywnie w jego przygotowanie i realizację. Rozczarowuje fakt, iż takiego samego podejścia nie przyjęto w odniesieniu do decyzji dotyczących następnych „lat europejskich”, co miało oczywiste konsekwencje pod względem mobilizacji i zainteresowania zarówno grup będących adresatami podejmowanych działań, jak i ogółu społeczeństwa.

4.2

Bliską współpracę z organizacjami zrzeszającymi osoby niepełnosprawne przy opracowywaniu kampanii informacyjnej w ramach Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych należy kontynuować i wręcz zacieśniać w kontekście Europejskiego Roku na rzecz Równych Szans 2007, biorąc pod uwagę występujące w tym przypadku zróżnicowanie zainteresowanych stron. Trzeba koniecznie zadbać, aby grupom, do których adresowana będzie kampania, pozwolić odczuć, że jej ramy i narzędzia odpowiadają ich potrzebom, a także by zapewnić im wpływ na organizowane wydarzenia celem zagwarantowania ich pomyślnej realizacji. Ważne jest również, by od momentu decyzji o organizacji Roku Europejskiego do chwili jego rozpoczęcia było wystarczająco dużo czasu na przygotowania.

4.3

Osoby z zewnątrz dokonujące oceny Roku Europejskiego podkreślały, że wymóg stosowania się do rozporządzeń finansowych nadmiernie obciążał zarówno Państwa Członkowskie, jak i wykonawców, lecz także Komisję Europejską, która mogłaby poświęcić więcej czasu na dalsze inicjatywy. Fakt ten Komisja Europejska powinna uwzględnić w swoich bieżących przeglądach rozporządzeń finansowych i przepisów wykonawczych.

4.4

Ponadto, opracowanie wskaźników oraz systemu monitorowania pozwoliłoby Państwom Członkowskim rejestrować dane dotyczące podejmowanych działań, co umożliwiłoby efektywne monitorowanie oraz gromadzenie informacji na temat dobrych praktyk.

4.5

Wydarzenia typu „Rok Europejski” muszą być nie tylko okazją do edukowania społeczeństwa czy do świętowania, lecz także punktem wyjścia dla dalszych inicjatyw. Europejski Rok Osób Niepełnosprawnych wzbudził wiele oczekiwań zarówno na szczeblu krajowym, jak i europejskim. Ważne jest, by kampanie informacyjne przekładały się na trwałe praktyki oraz aby zagwarantowano odpowiednią politykę i ramy prawne niezbędne do stawienia czoła wyzwaniom pojawiającym się w trakcie Roku Europejskiego. Kluczowe znaczenie z punktu widzenia kontynuacji nawiązanych partnerstw i innowacyjnych projektów opracowanych w trakcie Roku Europejskiego ma także dostępność odpowiednich środków.

5.   Przegląd działań EKES-u w ramach Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych

5.1

EKES zaangażował się w szereg inicjatyw w ramach Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych 2003. Omawiane sprawozdanie jest okazją do dokonania przeglądu owego zaangażowania oraz do zaproponowania pewnych rozwiązań na przyszłość.

5.2

Spośród swoich członków i urzędników EKES stworzył zespół zadaniowy ds. niepełnosprawności celem przygotowania i realizacji działań Komitetu w ramach Roku Europejskiego.

5.3

EKES popierał założenia deklaracji madryckiej oraz zaangażował się w ich propagowanie (4). Komitet wydał szereg opinii i udzielał odpowiedzi w ramach przygotowań do Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych oraz jego monitorowania i oceny (5), które rozpowszechniane były szeroko wśród instytucji europejskich i zainteresowanych organizacji. Ponadto, EKES zorganizował dwa seminaria poświęcone zagadnieniom zatrudniania osób niepełnosprawnych i ocenie Roku Europejskiego 2003.

5.4

EKES zobowiązał się do włączania problematyki niepełnosprawności do głównego nurtu wszelkich swoich prac oraz do uwzględniania interesów, praw i obowiązków osób niepełnosprawnych we wszystkich swoich opiniach. Choć wciąż istnieją znaczne możliwości poprawy, Komitet zmierza we właściwym kierunku, a coraz większa liczba wydawanych przezeń opinii uwzględnia zagadnienia niepełnosprawności, zwracając tym samym uwagę innych instytucji na prawa osób niepełnosprawnych.

5.5

Opinie poświęcone problematyce osób niepełnosprawnych EKES wydawał zarówno z inicjatywy własnej, jak i w odpowiedzi na komunikaty i wnioski legislacyjne (6). W szczególności Komitet opracował opinię przedstawiającą wytyczne w zakresie włączania zagadnień niepełnosprawności do głównego nurtu prowadzonej działalności oraz konsultacji z organizacjami zrzeszającymi niepełnosprawnych (7). Liczne opinie Komitetu poruszają kwestie związane z niepełnosprawnością w kontekście zatrudnienia, integracji społecznej i przemysłu (8). EKES zobowiązał się również do dokonywania regularnej oceny, którą prowadzić będzie komitetowa grupa robocza w 2006 r.

5.6

Ponadto, EKES zastosował się do wymogów dostępności przy okazji renowacji swojej nowej siedziby, której inauguracja miała miejsce w maju 2004 r. Nowa siedziba umożliwiła Komitetowi zapewnienie niepełnosprawnym członkom i urzędnikom niemalże pełnego dostępu. Dodatkowo, dzięki dokonanej modernizacji możliwe stało się zorganizowanie w budynku EKES-u seminariów z udziałem organizacji zrzeszających osoby niepełnosprawne. Stanowi to przykład dla innych instytucji i organów UE.

5.7

EKES dostrzega zmiany wprowadzone w regulaminie pracowniczym WE opracowanym w 2003 r. oraz przewidziane w nim przepisy mające na celu ułatwienie zatrudniania osób niepełnosprawnych. Komitet zwraca jednak uwagę, iż należy przyjąć jeszcze bardziej aktywne podejście do tego zagadnienia, aby zagwarantować zatrudnianie większej liczby osób niepełnosprawnych.

5.8

EKES wzywa Komisję Europejską do dokonania oceny zmian w regulaminie pracowniczym pod kątem zatrudniania osób niepełnosprawnych, w ramach Europejskiego Roku na rzecz Równych Szans 2007.

5.9

Komitet wzywa również do stworzenia systemu praktyk zawodowych dla osób niepełnosprawnych. Doskonałą okazją do dokonania takiego przeglądu może być Europejski Rok na rzecz Równych Szans 2007.

6.   Monitorowanie i ocena Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych na szczeblu UE

6.1

W swoich opiniach EKES zawsze podkreślał, że realizację założeń Roku Osób Niepełnosprawnych należy oceniać w aspekcie konkretnych wyników.

6.2

Komitet żałuje, iż Rok Europejski 2003 nie doprowadził do przyjęcia kompleksowych rozwiązań prawnych w zakresie niedyskryminacji osób niepełnosprawnych we wszelkich dziedzinach polityki UE.

6.3

Plan działania na rok 2003 w zakresie równych szans spotkał się z życzliwym przyjęciem ze strony EKES-u wyrażonym w opinii z lutego 2004 r. Komitet podkreślał również w treści wspomnianej opinii, iż plan ten jest zbyt mało ambitny oraz sugerował dalsze działania, których podjęcie Komisja Europejska powinna rozważyć (9).

6.4

EKES odnotowuje, że opublikowano właśnie pierwsze z przygotowywanych co dwa lata sprawozdań na temat sytuacji osób niepełnosprawnych, jak również nowe priorytety do realizacji w następnej fazie Europejskiego Planu Działania (10).

6.5

Należy przygotować zalecenia dotyczące oddziaływania na osoby niepełnosprawne europejskich strategii na rzecz opieki społecznej, zatrudnienia i kształcenia przez całe życie. Jest to szczególnie istotne, jako że o osobach niepełnosprawnych brak jest jakiejkolwiek wzmianki w nowej, usprawnionej strategii lizbońskiej oraz w krajowych programach reform przedstawionych w 2005 r. W tym kontekście EKES z zadowoleniem przyjął dokument roboczy w sprawie uwzględnienia problematyki niepełnosprawności w strategii zatrudnienia (11) oraz wzywa Komisję Europejską do dokonania oceny realizacji postanowień wspomnianego dokumentu.

6.6

EKES z zadowoleniem przyjął również zgłoszoną przez prezydencję brytyjską propozycję organizowania dorocznej konferencji ministerialnej poświęconej problematyce niepełnosprawności celem propagowania dyskusji politycznej na najwyższym szczeblu, z udziałem organizacji zrzeszających osoby niepełnosprawne.

6.7

Zdaniem EKES-u Komisja Europejska powinna opracować we współpracy z organizacjami zrzeszającymi osoby niepełnosprawne narzędzie umożliwiające pomiar oddziaływania na osoby niepełnosprawne, które stosowane będzie w odniesieniu do prawodawstwa UE, a także przygotować program szkoleń dla urzędników w różnych dyrekcjach generalnych w zakresie posługiwania się takim narzędziem.

6.8

Zgodnie z postanowieniami traktatu amsterdamskiego Wspólnota Europejska zobowiązała się do uwzględniania interesów osób niepełnosprawnych przy tworzeniu środków odnoszących się do rynku wewnętrznego. Niestety deklaracja 22 nie została wykonana, co powoduje powstawanie coraz więcej barier w przepływie towarów i usług.

6.9

EKES wzywa Komisję Europejską do wystąpienia z inicjatywą, która zgromadziłaby urzędników zajmujących się sprawami rynku wewnętrznego oraz ekspertów reprezentujących organizacje zrzeszające osoby niepełnosprawne celem opracowania planu strategicznego.

6.10

EKES z zadowoleniem przyjmuje szybkie wykonanie rozporządzenia w sprawie praw osób o ograniczonej możliwości poruszania się podróżujących drogą lotniczą, które dopomoże uporać się z dyskryminacją, z jaką spotykają się osoby niepełnosprawne podróżując drogą lotniczą, jak również szereg innych inicjatyw prawodawczych w dziedzinie transportu, promujących również prawa osób niepełnosprawnych.

6.11

EKES wzywa do włączenia wymogów dostępności do postępowań w sprawie wszelkich grantów udzielanych przez UE oraz w jej własnej polityce zamówień publicznych.

6.12

EKES śledzi również z uwagą negocjacje dotyczące Międzynarodowej Konwencji Praw Człowieka Osób Niepełnosprawnych i z zadowoleniem przyjmuje propozycję UE, by także Wspólnota Europejska była stroną tejże Konwencji, zapewniając również ochronę osobom niepełnosprawnym mieszkającym na terytorium UE, także w odniesieniu do czynności podejmowanych przez instytucje i organy UE.

6.13

Zdaniem EKES-u istnieje potrzeba dalszych uregulowań prawnych mających na celu walkę z dyskryminacją we wszelkich dziedzinach leżących w obszarze kompetencji UE oraz z niecierpliwością oczekuje na wyniki studium wykonalności dotyczącego dalszych inicjatyw prawodawczych w zakresie niedyskryminacji. Ponadto, Komitet przekonany jest, że w przyszłym roku pojawi się wniosek dotyczący dyrektywy odnoszącej się w szczególności do problematyki niepełnosprawności.

Bruksela, 14 lutego 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Decyzja Rady 2001/903/WE.

(2)  Rezolucja Rady z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie promowania zatrudnienia i integracji społecznej osób niepełnosprawnych (2003/C 175/01).

Rezolucja Rady z dnia 6 maja 2003 r. w sprawie dostępności infrastruktury kulturalnej i działalności kulturalnej dla osób niepełnosprawnych (2003/C 134/05).

Rezolucja Rady z dnia 5 maja 2003 r. w sprawie równych szans dla niepełnosprawnych uczniów i studentów w zakresie edukacji i szkoleń (2003/C 134/04).

Rezolucja Rady z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie: „Dostępność elektroniczna – poprawa dostępu osób niepełnosprawnych do społeczeństwa opartego na wiedzy” (2003/C 39/03).

(3)  2010 – A Europe accessible for All, Group of Independent Experts on accessibility

http://europa.eu.int/comm/employment_social/index/7002_en.html (Europa dostępna dla wszystkich. Grupa niezależnych ekspertów w zakresie zagadnień dostępności).

(4)  Opinia EKES-u z dnia 17 października 2001 r. w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady w sprawie Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych 2003 (COM(2001) 271 final – 2001(CNS)) (sprawozdawca: Miguel Ángel CABRA DE LUNA, Dz.U. C 36 z 8.2.2002).

(5)  Opinia EKES-u z dnia 26 marca 2003 r. w sprawie komunikatu Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego – W kierunku prawnie wiążącego instrumentu ONZ na rzecz promowania i ochrony praw i godności osób niepełnosprawnych (COM(2003) 16 final) (sprawozdawca: Miguel Ángel CABRA DE LUNA, Dz.U. C 133 z 6.6.2003).

Opinia EKES-u z dnia 17 października 2001 r. w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady w sprawie Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych 2003 (COM(2001) 271 final – 2001(CNS)) (sprawozdawca: Miguel Ángel CABRA DE LUNA, Dz.U. C 36 z 8.2.2002).

Opinia EKES-u z dnia 25 lutego 2004 r. w sprawie komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno Społecznego i Komitetu Regionów – Równe szanse dla osób niepełnosprawnych – Europejski Plan Działań (COM(2003) 650 final) (sprawozdawca: Miguel Ángel CABRA DE LUNA, Dz.U. C 110 z 30.4.2004).

(6)  Patrz przypis 5 oraz: Opinia EKES-u z inicjatywy własnej z dnia 17 lipca 2002 r. w sprawie integracji społecznej osób niepełnosprawnych (sprawozdawca: Miguel Ángel CABRA DE LUNA, Dz.U. C 241 z 7.10.2002).

Opinia EKES-u z dnia 28 września 2005 r. w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie praw osób o ograniczonej możliwości poruszania się podróżujących drogą lotniczą (COM(2005) 47 końcowy – 07/2005 (COD)) (sprawozdawca: Miguel Ángel CABRA DE LUNA, Dz.U. C 24 z 31.1.2006).

Wspólny dokument roboczy w sprawie sytuacji osób niepełnosprawnych w Turcji na 19. posiedzenie Wspólnego Komitetu Konsultacyjnego UE – Turcja, sprawozdawcy: Daniel Le Scornet, członek EKES-u i Süleyman Çelebi, współprzewodniczący Wspólnego Komitetu Konsultacyjnego UE – Turcja (REX/194).

(7)  Opinia EKES-u z inicjatywy własnej z dnia 17 lipca 2002 r. w sprawie integracji społecznej osób niepełnosprawnych (sprawozdawca: Miguel Ángel CABRA DE LUNA, Dz.U. C 241 z 7.10.2002).

(8)  Opinia EKES-u z dnia 28 września 2005 r. w sprawie w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie praw osób o ograniczonej możliwości poruszania się podróżujących drogą lotniczą (COM(2005) 47 końcowy – 07/2005 (COD)) (sprawozdawca: Miguel Ángel CABRA DE LUNA, Dz.U. C 24 z 31.1.2006).

Wspólny dokument roboczy w sprawie sytuacji osób niepełnosprawnych w Turcji na 19. posiedzenie Wspólnego Komitetu Konsultacyjnego UE – Turcja, sprawozdawcy: Daniel Le Scornet, członek EKES-u i Süleyman Çelebi, współprzewodniczący Wspólnego Komitetu Konsultacyjnego UE – Turcja (REX/194).

Opinia EKES-u z dnia 1 lipca 2004 r. w sprawie komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno Społecznego i Komitetu Regionów: Usprawnienie ochrony socjalnej w celu uzyskania większej ilości i lepszych miejsc pracy – kompleksowe podejście z myślą o opłacalności pracy (COM(2003) 842 final) (sprawozdawca: Donna ST. HILL, Dz.U. C 302 z 7.12.2004).

Opinia EKES-u z 29 października 2003 r. w sprawie turystyki ogólnodostępnej i stabilnej społecznie (sprawozdawca: Juan MENDOZA CASTRO, Dz. U. C 32 z 5.2.2004).

Opinia EKES-u z dnia 26 marca 2003 r. w sprawie komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie przyszłości Europejskiej Strategii Zatrudnienia: „Strategia na rzecz pełnego zatrudnienia i lepszych miejsc pracy dla wszystkich” (COM(2003) 6 final) (sprawozdawca: Christoforos KORYFIDIS, Dz.U. C 133 z 6.6.2003).

Opinia EKES-u z dnia 18 lipca 2002 r. w sprawie projektu rozporządzenia Komisji w prawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu WE o pomocy publicznej (Dz.U. C 88/2 z 12.4.2002, sprawozdawca: Gustav ZÖHRER, Dz.U. C 241 z 7.10.2002).

(9)  Opinia EKES-u z dnia 25 lutego 2004 r. w sprawie komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno Społecznego i Komitetu Regionów – Równe szanse dla osób niepełnosprawnych – Europejski Plan Działań (COM(2003) 650 końcowy) (sprawozdawca: Miguel Ángel CABRA DE LUNA, Dz.U. C 110 z 30.4.2004).

(10)  Komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Sytuacja osób niepełnosprawnych w rozszerzonej Unii Europejskiej: Europejski Plan Działania na lata 2006 – 2007 (COM(2005) 604 z 28.11.2005 r.).

(11)  Uwzględnienie problematyki niepełnosprawności w Europejskiej Strategii Zatrudnienia przez Europejski Komitet Zatrudnienia. EMCO/11/290605.


11.4.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 88/27


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego rozpoczynającego debatę nad stanowiskiem Wspólnoty w sprawie programu oznakowania ekologicznego dla produktów rybołówstwa

COM(2005) 275 końcowy

(2006/C 88/08)

Dnia 29 czerwca 2005 r., Komisja, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej.

Sekcja ds. Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu na ten temat, wydała opinię w dniu 25 stycznia 2006 r. (Sprawozdawca: Gabriel SARRÓ IPARRAGUIRRE).

Na 424. sesji plenarnej w dniach 14 — 15 lutego 2006 r. (posiedzenie z dnia 14 lutego 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 100 do 1, przy 3 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

1.1

z zadowoleniem przyjmuje rozpoczęcie debaty nad stanowiskiem Wspólnoty w sprawie programu oznakowania ekologicznego dla produktów rybołówstwa;

1.2

podkreśla chęć aktywnego uczestnictwa w wynikających z niej pracach;

1.3

zaleca Komisji, aby oprócz koniecznej koordynacji między swoimi wydziałami mającymi kompetencje w dziedzinie oznakowania ekologicznego prowadziła także ścisłą współpracę z organizacjami międzynarodowymi o kompetencjach w tej dziedzinie, jak FAO (Światowa Organizacja Żywności), WTO (Światowa Organizacja Handlu), OECD (Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju), UNCTAD (Konferencja Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju), ISEAL (International Social and Environmental Accreditation Labelling — międzynarodowy system akredytacji oznakowania produktów ekologicznych i społecznie odpowiedzialnych) oraz ISO (Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna);

1.4

proponuje Komisji, aby jednocześnie utrzymywała stały dialog z zainteresowanymi stronami z organizacji ekologicznych, społecznych, a szczególnie z branż przedmiotowych (rybołówstwa, przetwórstwa i handlu) oraz z konsumentami;

1.5

uważa, że w obecnej chwili oraz ze względu na skomplikowanie sytuacji w tej sprawie, lepiej jest wybrać trzecią z opcji przedstawionych w komunikacie Komisji, tj. ustalenie minimalnych wymogów dla dobrowolnych programów oznakowania ekologicznego;

1.6

stwierdza jednak, że te minimalne wymogi muszą być dosyć rygorystyczne i poparte przepisami, które będą zapobiegać ich łamaniu i przewidywać za to sankcje;

1.7

zwraca uwagę na fakt, że oznaczenia ekologiczne przyjęte już przez regionalne organizacje rybołówstwa, zgodne z uregulowaniami przyjętymi przez samą Unię Europejską (np. oznaczenie „Bezpieczne dla Delfinów” Międzynarodowego Programu Ochrony Delfinów (1) (AIDCP)), powinny w każdym przypadku być poszanowane, a także należy wymagać poszanowania ich od podmiotów działających na rynku, poprzez wdrożenie jasnych przepisów wykonawczych;

1.8

wzywa Komisję, aby poświęciła szczególną uwagę problemom wynikającym z kosztów, jakie niesie ze sobą wprowadzenie oznakowania ekologicznego dla produktów rybołówstwa oraz odpowiedniego ich rozłożenia w łańcuchu wartości pomiędzy producentami, przetwórcami, dystrybutorami oraz konsumentami.

2.   Uzasadnienie

2.1

W lutym 2004 r. Rada Unii Europejskiej uznała za konieczne włączenie do swojego programu politycznego otwarcia debaty w sprawie oznakowania ekologicznego dla produktów rybołówstwa. W dotyczącym tej kwestii komunikacie Rada podkreśliła, że zaproponuje warunki identyfikacji sposobów połowów, a także możliwości bieżącego odtwarzania historii produktu, od kutra rybackiego aż do konsumenta, z zapewnieniem przestrzegania zasad odpowiedzialnego rybołówstwa i handlu.

2.1.1

Rada uważała wówczas, że Wspólnota powinna odgrywać główną rolę w tej debacie, która odbywa się na różnych forach międzynarodowych.

2.1.2

Za pośrednictwem omawianego komunikatu Komisja rozpoczęła debatę nad stanowiskiem Wspólnoty w sprawie oznakowania ekologicznego dla produktów rybołówstwa i zaprosiła pozostałe instytucje Unii Europejskiej do wyrażenia swojego punktu widzenia, czego ostatecznym celem jest stworzenie inicjatyw legislacyjnych i innych zaleceń.

2.1.3

W związku z tym do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego należy teraz wypowiedzenie się na temat tego wniosku i wyrażenie swojego stanowiska.

2.1.4

Gdy w niniejszej opinii jest mowa o „produktach rybołówstwa”, należy rozumieć, że określenie to dotyczy również produktów akwakultury, bez wchodzenia w detale szczególnych cech środowiskowych każdej z tych działalności.

2.2   Sytuacja dotychczasowa

2.2.1

Omawiany komunikat Komisji jest efektem znacznych wysiłków w celu stworzenia syntezy skomplikowanej sytuacji prawnej i praktycznej; dlatego też Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny pragnie w pierwszej kolejności pogratulować odpowiedniemu wydziałowi Komisji dobrego wykonania tego zadania. Wypada przypomnieć, że Komitet odniósł się już w sposób ogólny do niektórych kwestii sformułowanych teraz konkretnie przy oznakowaniu ekologicznym dla produktów rybołówstwa w swojej opinii w sprawie etycznego handlu i systemów gwarancji konsumenckiej  (2).

2.2.2

Aby móc usytuować tę debatę w aktualnym kontekście, należy wziąć pod uwagę, że odpowiedni Komitet FAO, agencji ONZ o kompetencjach w dziedzinie rybołówstwa, przyjął niedawno (11 i 13 marca br.) własne Wytyczne na temat oznakowania ekologicznego dla ryb i produktów rybołówstwa z łowisk morskich , konsultowane z ekspertami i zredagowane w październiku 2004 r. (3) Początek debaty w FAO miał miejsce już w 1998 r.

2.2.3

Niniejsza opinia nie może dokładnie odtwarzać treści wytycznych wspomnianych w punkcie powyżej, ale trzeba tu podkreślić, że zawierają one istotne wymogi minimalne oraz kryteria służące do określenia, czy danemu łowisku można nadać oznaczenie ekologiczne, zakładając, że jednostką certyfikacji ma być łowisko. Krotko mówiąc, konieczny jest zestaw zasad, ramy kontroli administracyjnej oraz solidne dane naukowe na temat istniejących zasobów i wpływu rybołówstwa na dany ekosystem. Z drugiej strony, FAO opracowała wytyczne dotyczące tworzenia zasad zrównoważonego rybołówstwa oraz, przede wszystkim, obowiązujących mechanizmów akredytacji i certyfikacji. W szczególności należy podkreślić, że wytyczne FAO wymieniają jako podstawowe wymogi funkcjonowania systemu oznakowania ekologicznego: przejrzystość, udział wszystkich zainteresowanych stron, przepisy dotyczące zgłaszania, tworzenie rejestru, przegląd i korektę procedur i norm, dysponowanie wystarczającymi zasobami ludzkimi i finansowymi, odpowiedzialność finansową, dostępność informacji i systemów utrzymywania, zawieszania lub odbierania akredytacji, oraz odpowiednie prawa do zgłaszania skarg.

2.2.4

Jednocześnie należy wziąć pod uwagę, że oznakowanie ekologiczne jest działaniem stosunkowo nowym i stosowanym głównie w państwach należących do OECD (Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju) (4) oraz że w WTO (Światowej Organizacji Handlu) trwają prace na ten temat. Ponadto Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opracowała własne kryteria metodologiczne i koncepcyjne dotyczące zarządzania jakością ekologiczną poprzez szereg norm ISO 14000. Komisja musi podjąć znaczny wysiłek, aby przyjęte normy były spójne i zharmonizowane z istniejącymi wytycznymi i normami międzynarodowymi.

2.2.5

Poszczególne Państwa Członkowskie oraz, w zależności od ich modeli ustrojowych, niektóre ich jednostki regionalne posiadają kompetencje w tej dziedzinie; w jednych przypadkach rozwinięto odpowiednie działania, a w innych jeszcze nie. W Unii Europejskiej istnieje zatem wiele różnych oznaczeń ekologicznych, publicznych i prywatnych, ponadnarodowych, narodowych i regionalnych, co może powodować zagubienie konsumentów i podmiotów działających na różnych rynkach (5).

2.2.6

Dlatego też, ze względu na znaczne rozbieżności prawne oraz różnorodność oznaczeń ekologicznych istniejących obecnie na różnych rynkach, konieczne jest podejście multidyscyplinarne, mające na celu harmonizację.

2.2.7

Poprzez przyjęcie w dniu 23 marca 1992 r. Rozporządzenia Rady 880/92 (6) Unia Europejska uzyskała pierwsze zharmonizowane oznaczenie ekologiczne. Rewizja tego rozporządzenia, która miała miejsce pięć lat temu, w postaci obowiązującego obecnie rozporządzenia (7), ustanowiła system oznakowania ekologicznego różnych kategorii produktów, do których jednak nie zaliczają się produkty rybołówstwa. Dlatego też Komisja powinna dokładnie zbadać możliwości rozszerzenia obecnie obowiązującego oznakowania tak, aby objęło też produkty rybołówstwa i akwakultury.

2.2.8

Należy pamiętać, że debata na temat systemów oznakowania ekologicznego dla produktów rybołówstwa odbywa się w kontekście bieżących polityk Unii Europejskiej. Chodzi tu konkretnie o Szósty wspólnotowy program działań w zakresie środowiska naturalnego, przyjęty we wspólnej decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady 1600/2002/WE, z dnia 22 lipca 2002 r. (8) oraz Plan Działań Wspólnotowych włączający wymogi ochrony środowiska do Wspólnej Polityki Rybołówstwa (9), w którym rozważa się analizę oznakowania ekologicznego dla produktów rybołówstwa jako środek uzupełniający.

2.2.9

Komitet pragnie zwrócić uwagę Komisji, pozostałych instytucji i zainteresowanych podmiotów UE na istnienie systemu zharmonizowanego i ujednoliconego zastosowania oznakowania, które bez wątpienia można uznać za ekologiczne, gdyż gwarantuje ono przestrzeganie dyrektyw dotyczących recyklingu opakowań (10), chociaż omawiana sytuacja nie jest taka sama. Mowa tu o tzw. „zielonym punkcie”, który jest umieszczany w krajach Unii Europejskiej na większości opakowań nadających się do przetworzenia. Oznaczenie to było zarejestrowanym znakiem pewnego niemieckiego przedsiębiorstwa, które w 1996 r. przeniosło swą siedzibę do Brukseli i zezwoliło na stosowanie znaku, jako formę współpracy z większością Państw Członkowskich i krajów trzecich, a także z podmiotami gospodarczymi zajmującymi się prawidłowym zarządzaniem przetwarzaniem opakowań. Aktualnie podstawę prawną stanowią dyrektywy wspólnotowe i rozwijające je przepisy krajowe, co w praktyce może doprowadzić do zastosowania jednego tylko znaku o jasnym przesłaniu, poprzez działanie prywatnej organizacji (Packaging Recovery Organisation Europe s.p.r.l.) monitorującej harmonizację kryteriów, oraz do ich rozwijania przez różne organizacje krajowe w większości Państw Członkowskich (11).

2.2.10

Biorąc pod uwagę sytuację dotychczasową, Komitet jest zdania, że debata dotycząca oznakowania ekologicznego produktów rybołówstwa i akwakultury odbywa się w Unii Europejskiej w odpowiednim momencie; dlatego też nie powinny mieć miejsca opóźnienia ani zbytnie przedłużanie terminów niezbędnych do rozwiązania tej skomplikowanej kwestii. Debata ta powinna być oparta na wytycznych FAO, ale bez rezygnacji z własnych kryteriów UE oraz ulepszania ich w miarę możliwości, z zastosowaniem podejścia multidyscyplinarnego i kryterium harmonizacji, mając za główne cele ochronę środowiska naturalnego, zasobów i służbę konsumentom.

3.   Uwagi ogólne

3.1   Różne podejścia

3.1.1

FAO, organizacja o kompetencjach w dziedzinie rybołówstwa i w związku z tym stanowiąca punkt odniesienia dla różnych regionalnych organizacji rybołówstwa, powiązanych z obecnym systemem prawa morza, obowiązującym od przyjęcia Konwencji ONZ o prawie morza, skoncentrowała się w swoich pracach nad oznakowaniem produktów rybołówstwa na ochronie zasobów i tylko pośrednio odnosi się do pozostałych faz wprowadzania produktów na rynek.

3.1.2

Z drugiej strony, prace innych organizacji międzynarodowych, a w szczególności WTO (12) i UNCTAD, skupione są na tym, aby w ramach Porozumienia w sprawie barier technicznych w handlu systemy oznakowania ekologicznego nie stanowiły niedozwolonych barier dla handlu międzynarodowego, oraz żeby nie stawiały w gorszej sytuacji krajów rozwijających się (13). Prace tych organizacji mają na celu uzgodnienie środków uzupełniających w dziedzinie odpowiedzialnego rybołówstwa — jak np. oznakowanie ekologiczne — z normami międzynarodowymi, które zabraniają ustanawiania barier technicznych lub środków o zbliżonym efekcie na handel międzynarodowy, mając przy tym na uwadze konieczność współpracy na rzecz tego, aby państwa posiadające mniej zasobów technicznych i finansowych potrzebnych do wdrożenia oznakowania ekologicznego mogły otrzymać konieczne wsparcie w tym celu. W tym kontekście Komitet uważa, że oznakowanie ekologiczne produktów rybołówstwa nie stanowi samo w sobie bariery dla handlu międzynarodowego, pod warunkiem, że w przepisach go dotyczących zostaną przewidziane konieczne mechanizmy przejrzystości i równości dostępu.

3.1.3

Ponadto, prace ISO i innych organizacji normalizacyjnych koncentrują się raczej na metodologii i dobrych praktykach w zarządzaniu środowiskowym i powiązanym z tym oznakowaniem ekologicznym; nie powstały żadne dokumenty uwzględniające specyfikę produktów rybołówstwa.

3.1.4

Jedynie prace FAO odnoszą się wyraźnie do oznakowania ekologicznego produktów rybołówstwa, ale podzielamy zdanie Komisji, że każda podjęta decyzja musi być oparta nie tylko na przestrzeganiu ustaleń organizacji międzynarodowych, lecz także na zharmonizowaniu różnych stanowisk, zależnych od charakteru i zadań tych organizacji.

3.1.5

Biorąc pod uwagę powyższe fakty, EKES uważa, że wniosek legislacyjny, który ma być przyjęty przez Komisję, powinien uwzględniać poza pracami międzynarodowymi znaczny dorobek wspólnotowy i doświadczenia Unii Europejskiej wynikające z obecnie stosowanego systemu oznakowania ekologicznego (oraz równoległe doświadczenia z „zielonym punktem”); wydziały posiadające kompetencje w dziedzinie rybołówstwa powinny koordynować swoje działania z wydziałami kompetentnymi w dziedzinie środowiska naturalnego i harmonizacji rynków, tak aby nie pojawiały się niepotrzebne zaburzenia czy nie powstawało jeszcze więcej nowych oznakowań, co nie dość, że nie spełnia swej roli wobec podmiotów działających na rynku i konsumentów, to powoduje jeszcze większy zamęt. Pomimo związanych z tym trudności, Komisja powinna ustalić harmonogram zapewniający, że jej wniosek legislacyjny nie zostanie przyjęty później niż na koniec pierwszej połowy 2006 r.

3.2   Różne sytuacje w dziedzinie oznakowania ekologicznego dla produktów rybołówstwa

3.2.1

Wobec braku podstawowego uregulowania prawnego — co trafnie wskazano w dokumencie Komisji — które nadawałoby dość rygorystyczne warunki dla harmonizacji kryteriów, pojawiają się różne sytuacje faktyczne, z których jedne można traktować jako przykłady do naśladowania, a inne jako przykłady praktyk, które należy zlikwidować.

3.2.2

Z analizy dostępnej dokumentacji (14), np. obowiązującego prawodawstwa międzynarodowego, wynika, że mamy do czynienia z różnorodnością sytuacji, które nie zawsze spełniają wymogi przejrzystości i sprawiedliwości, stanowiących niezbędny element wszelkich systemów oznakowania ekologicznego.

3.2.3

W pewnych przypadkach mamy do czynienia z dobrowolnymi mechanizmami, powstałymi we współpracy między podmiotami działającymi na rynku a organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. Organizacje te dysponują zasadami przyznawania, certyfikacji i stosowania ich oznaczenia ekologicznego, które są jasne, sprawiedliwe i dostępne dla wszystkich i które stosuje się na różnych łowiskach w różnych krajach świata. Organizacje tego typu mają komitety konsultacyjne i dysponują odpowiednimi mechanizmami kontrolnymi.

3.2.4

Jednak w innych przypadkach (które wymienia Komisja w omawianym komunikacie) mamy do czynienia zaledwie z prywatnymi „logo” ekologicznymi, których zasady nie istnieją lub nie są udostępnione publicznie, a ich zastosowanie praktyczne odbiega od kodeksów dobrych praktyk w dziedzinie oznakowania ekologicznego. Jeden z tych przypadków może służyć za przykład ilustrujący szkodliwe skutki zastosowania oznaczenia ekologicznego do produktów rybołówstwa, które narusza prawodawstwo międzynarodowe, tworzy niepożądane bariery dla handlu międzynarodowego i opiera się na metodologii zupełnie niezgodnej z jakimikolwiek zaleceniami w dziedzinie oznakowania ekologicznego, tworząc, według pewnego wysokiego urzędnika europejskiego, „faktyczny monopol”.

3.2.5

Tego typu przykłady wykazują, że obecny stan rzeczy, gdzie możliwe jest tworzenie oznakowań ekologicznych bez solidnej podstawy prawnej, a nawet niezgodnie z istniejącym prawodawstwem międzynarodowym i wspólnotowym, nie może już dłużej trwać, ponieważ przynosi to szkodę producentom, konsumentom i innym zainteresowanym stronom.

3.2.6

W przypadku tuńczyka poławianego we wschodniej części Oceanu Spokojnego, właściwa regionalna organizacja rybołówstwa, Inter-American Tropical Tuna Commission (Ogólnoamerykańska komisja ds. tuńczyka tropikalnego) poparła przyjęcie Porozumienia w sprawie Międzynarodowego Programu Ochrony Delfinów (AIDCP) (15), do którego dobrowolnie przyłączyła się Unia Europejska poprzez decyzję Rady nr 1993/37/WE z 26 kwietnia 1999 r. (16) Porozumienie to nadaje zasady dla własnego oznaczenia ekologicznego, popieranego także przez Wspólnotę Europejską, co jest obecnie przedmiotem debaty legislacyjnej w Parlamencie Europejskim (17).

3.2.7

Ta szczególna sytuacja powinna zostać uwzględniona jako przyczynek do analizy i stworzenia wniosku dotyczącego rozporządzenia w tej dziedzinie, jako że w przypadkach, gdy regionalna organizacja rybołówstwa kompetentna dla danego łowiska promuje własne oznakowanie ekologiczne zgodne z zasadami FAO, Unia Europejska powinna, po pierwsze, uczestniczyć w pracach dążących do zapewnienia, że metodologia certyfikacji i wydawania oznaczeń spełnia stawiane wymogi, a po drugie powinna przewidzieć we własnych przepisach zastosowanie takich oznaczeń oraz zakazanie takich, które naruszają jej przepisy.

3.2.8

Komitet jest zdania, że każde prywatne oznakowanie ekologiczne produktów rybołówstwa i akwakultury musi być poddane rygorystycznym kryteriom akredytacji i niezależnej certyfikacji, oraz uważa, że wniosek legislacyjny opracowywany przez Komisję powinien ustanowić stworzenie rejestru publicznego dostępnego dla wszystkich zainteresowanych oraz dla podmiotów działających na rynku produktów rybołówstwa i akwakultury, umożliwiającego sprawdzenie, które oznakowania będące w użytku spełniają prawnie ustanowione wymogi.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1   Wdrażanie, certyfikacja, przyznawanie, nadzór i sankcje

4.1.1

Oznakowanie ekologiczne musi wyraźnie odróżniać się od ogólnych przepisów o oznakowaniu produktów spożywczych. Zastosowanie oznaczenia ekologicznego nie stanowi samo w sobie dowodu przestrzegania przepisów, których przestrzeganie jest oczywiście i tak wymagane, (również wobec produktów nieoznakowanych ekologicznie), lecz jest dowodem spełniania pewnych wysokich standardów ochrony środowiska, które w interesującym nas przypadku obejmują praktyki odpowiedzialnego rybołówstwa, zachowanie zasobów produktu objętego oznakowaniem oraz minimalizację szkód dla różnorodności biologicznej i szeroko pojętego środowiska morskiego.

4.1.2

Oznakowanie ekologiczne produktów rybołówstwa, podobnie jak jakiegokolwiek innego produktu eksploatowanego z zasobów naturalnych czy pochodzącego z akwakultury, mogłoby być przyznawane zarówno produktom nieprzetworzonym (całe ryby, świeże lub mrożone), jak i przetworzonym, czy to mrożonym, czy solonym, konserwowanym, gotowym do podgrzania czy przygotowanym na bazie mięsa rybnego. W pierwszym przypadku, oznaczenie ekologiczne powinno stanowić gwarancję, że metody połowów przeprowadzonych przez rybaków są zgodne nie tylko z zasadami kontroli danego łowiska, lecz także z Kodeksem Odpowiedzialnego Rybołówstwa FAO. W drugim przypadku, oznaczenie ekologiczne musi gwarantować to, że poprawne zastosowanie zasad odtwarzania historii produktów spożywczych oznacza, że przetworzony i wprowadzony na rynek produkt, który trafia do klientów, naprawdę pochodzi z połowów, które zasługują na oznaczenie ekologiczne.

4.1.3

Dla prawidłowego wdrożenia oznakowania ekologicznego dla produktów rybołówstwa nie wystarczą ogólne ramy prawne; konieczne jest także ustanowienie jasnego mechanizmu akredytacji dla organizacji zajmujących się certyfikacją, a także wydawania oznakowań, rozwiązywania konfliktów, nadzoru i sankcji wobec niestosowania się do reguł i nadużyć. Mechanizm ten może służyć za kryterium odróżniania oznakowanych produktów rybołówstwa od innych produktów rybołówstwa.

4.1.4

EKES jest zdania, że takim jasnym mechanizmem byłby rejestr, o którym mowa w punkcie 3.2.8. Zarówno odpowiednie przepisy jak i rejestr powinny zagwarantować, że głównym elementem tego systemu będzie przejrzystość, co w połączeniu z informacją dla konsumentów powinno pobudzić zaufanie konieczne do zmniejszenia istniejącej obecnie różnicy między liczbą konsumentów zainteresowanych aspektami ekologicznymi produktów, które nabywają (obecnie ok. 44 %), a tymi, którzy faktycznie uwzględniają to zainteresowanie przy dokonywaniu zakupu (obecnie ok. 10 %).

4.1.5

Zarówno dane zawarte we wspomnianym powyżej raporcie EVER, jak i stanowisko wyrażone przez EUROPECHE/COGECA (18) w nocie na temat kwestii poruszanej w niniejszej opinii, pobudzają do pewnego pesymizmu co do tego, czy oznakowanie ekologiczne w ogóle, a zastosowane dla produktów rybołówstwa w szczególności, wniesie wartość dodaną dla producentów i poprawę przejrzystości i uczciwości informacji dla konsumentów. Ochrona środowiska, w najszerszym tego słowa znaczeniu, staje się jednak obecnie, obok walki z głodem, jednym z najważniejszych wyzwań ludzkości. Dlatego też konieczne jest, aby Unia Europejska starała się przewodniczyć procesom umożliwiającym odpowiedzialnym konsumentom odróżnienie i wybór produktów, przy których połowie, przetwórstwie i wprowadzaniu na rynek przestrzegano kryteriów ochrony środowiska.

4.1.6

Komitet został poinformowany o stanowisku oficjalnie wyrażonym przez WWF i cieszy się, że pomimo pewnych różnic w podejściu do konkretnych szczegółów, jest ono w dużym stopniu zbieżne ze stanowiskiem wyrażonym w niniejszej opinii, szczególnie jeśli chodzi o oczekiwaną rygorystyczność przepisów dotyczących oznakowania ekologicznego produktów rybołówstwa.

4.1.7

Komitet jest zdania, że reguły, które Komisja przedstawi w odpowiednim momencie, powinny szczególnie uwzględniać ewentualną możliwość wykorzystania oznakowania ekologicznego produktów rybołówstwa jako środka umożliwiającego wsparcie branży rybołówstwa, którego koszty można rozłożyć w łańcuchu handlowym, bez uszczerbku dla konsumentów. Oznacza to, że oznakowanie ekologiczne mogłoby się stać metodą uświadamiania rybaków i przedsiębiorstw rybackich co do konieczności uprawiania zrównoważonego rybołówstwa i akwakultury, w celu zachowania zasobów, które stanowią podstawę działalności połowowej, jak i całego następującego łańcucha handlowego.

4.1.8

Komitet pragnie wskazać Komisji, że oznakowanie ekologiczne produktów rybołówstwa niesie ze sobą koszty finansowe, które muszą być przejęte przez łańcuch produkcyjny przed dotarciem produktu do konsumenta. Małe i średnie przedsiębiorstwa lub przedsiębiorstwa z rozwijających się krajów trzecich mogą mieć w pewnych okolicznościach trudności z dostępem do oznakowania ekologicznego, dlatego też przyjęte przepisy powinny zawierać mechanizmy interwencyjne za pośrednictwem organizacji producentów, zrzeszeń rybaków lub umów o partnerstwie. W każdym razie, pełna skuteczność oznakowania ekologicznego wymaga znacznego wysiłku edukacyjnego i informacyjnego. Dlatego też EKES uważa, że instytucje publiczne powinny sfinansować kampanie informacyjne skierowane do podmiotów działających na tym rynku i do konsumentów.

4.1.9

W związku z tym każde działanie, jakie Unia Europejska podejmie w tym kierunku, trzeba traktować jako pierwszy krok na długiej drodze. Krok taki powinien jednak być na tyle ambitny, aby ustalić:

i.

jasne i wiążące zasady akredytacji, certyfikacji i zastosowania oznakowań dla produktów rybołówstwa;

ii.

systemy kontroli skuteczności, przejrzystości i sprawiedliwości takich zasad dla wszystkich podmiotów działających na rynku;

iii.

systemy sankcji (oparte na zasadzie pomocniczości) wobec naruszania obowiązujących zasad;

iv.

programy informacyjne dla konsumentów i podmiotów działających na rynku dotyczące dokładnego znaczenia oznakowania ekologicznego produktów rybołówstwa;

v.

odpowiadający temu program inwestycji uwzględniający zwłaszcza następstwa gospodarcze oznakowania ekologicznego produktów rybołówstwa;

vi.

konieczne mechanizmy stałego dialogu z zainteresowanymi stronami, w celu stałego ulepszania tego systemu.

Bruksela, 14 lutego 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Zob.: dokument COM(2004) 764 końcowy z 29.11.2004 r., który zawiera wniosek Komisji dotyczący decyzji Rady oraz poprawka przyjęta przez Parlament Europejski, w której wyraźnie wskazano, że „(9 a) Na mocy przepisów, o których mowa w poprzednim punkcie uzasadnienia, certyfikacja »bez zagrożenia dla delfinów« (Dolphin Safe), przewidziana w AIDCP, jest na dzień dzisiejszy jedyną uznawaną przez Wspólnotę.” (dokument A6-0157/2005 z dnia 26 maja 2005 r.).

(2)  Dz.U. C 28 z 23 lutego 2006 r.

(3)  Zob. dokument FAO TC: EMF/2004/3 z sierpnia 2004 r.

(4)  Zob. np. dokument COM/ENV/TD(2003)30/FINAL z 25 lutego 2004 r. w sprawie dostępu państw rozwijających się do rynków państw rozwiniętych w ramach określonych programów oznakowania ekologicznego. Dokument dostępny na stronie www.oecd.org.

(5)  W celu zilustrowania tej różnorodności można obejrzeć listę oznakowań prezentowaną na stronach internetowych Unii Europejskiej dotyczącej oznakowań ekologicznych ( http://europa.eu.int/comm/environment/ecolabel/other/int_ecolabel_en.htm).

(6)  Dz.U. L nr 99 z 11.4.1992 r., str. 1.

(7)  Rozporządzenie Rady i Parlamentu Europejskiego (WE) 1980/2000 z 17 lipca 2000 r.Dz.U. L nr 237 z 21.9.2000 r., str. 1.

(8)  Dz.U. L nr 242 z 19.9.2002, str. 1.

(9)  COM(2002) 186 wersja ostateczna z 28.5.2002 r.

(10)  Mowa tu o dyrektywach 94/62/WE i 2004/12/WE.

(11)  Zob.: http://www.pro-e.org.

(12)  Wyczerpujące informacje na temat stanowiska WTO w sprawie handlu i środowiska naturalnego można znaleźć na następujących stronach:

http://www.wto.org/english/tratop_e/envir_e/envir_e.htm (wersja w jęz. angielskim)

http://www.wto.org/french/tratop_f/envir_f/envir_f.htm (wersja w jęz. francuskim).

(13)  Zob. dokument TD/B/COM.1/EM.15/2. Mimo że odnosi się głównie do rolnictwa, można go zastosować do wszelkich sektorów eksploatujących zasoby naturalne, jak rybołówstwo. (http://www.unctad.org/en/docs/c1em15d2.en.pdf)

(14)  Zob. np. raport Carolyn Deere dla FAO i IUCN pt. „Eco-labelling and sustainable fisheries” (Oznakowanie ekologiczne a trwałe zasoby połowowe), str. 9 lub raport EVER ( http://europa.eu.int/comm/environment/emas/pdf/everinterimreport_en.pdf).

(15)  Postanowienia porozumienia można odnaleźć na stronie: http://www.iattc.org/IDCPDocumentsENG.htm.

(16)  Zob. też wniosek dotyczący decyzji Rady w sprawie zawarcia przez Wspólnotę Europejską Porozumienia w sprawie międzynarodowego programu ochrony delfinów (COM(2004) 764 końcowy).

(17)  PE 357.789v01-00 z 2.5.2005 r. – Projekt raportu w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady w sprawie zawarcia przez Wspólnotę Europejską Porozumienia w sprawie międzynarodowego programu ochrony delfinów (sprawozdawca: Duarte FREITAS).

(18)  EP(05)115-CP(05)86S1 z 24 sierpnia 2005 r.


11.4.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 88/32


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie reprezentacji kobiet w organach decyzyjnych grup interesów gospodarczych i społecznych w Unii Europejskiej

(2006/C 88/09)

Dnia 11 marca 2003 r. Parlament Europejski, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowił zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie reprezentacji kobiet w organach decyzyjnych grup interesów gospodarczych i społecznych w Unii Europejskiej.

Sekcja ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 24 stycznia 2006 r. Sprawozdawcą był Thomas ETTY.

Na 424. sesji plenarnej w dniach 14 — 15 lutego 2006 r. (posiedzenie z dnia 14 lutego 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 88 do 13, przy 11 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

EKES zgadza się z Parlamentem Europejskim, że zagadnienie większej reprezentacji kobiet w organach decyzyjnych grup interesów społecznych i gospodarczych w UE jest ważnym tematem. Popiera apel Parlamentu do właściwych organizacji krajowych oraz ich federacji europejskich, jak i do Komisji Europejskiej, o bardziej systematyczne zwracanie na to większej uwagi. Parlament wezwał Komisję Europejską do rozpoczęcia prac nad gromadzeniem danych oraz utworzeniem bazy danych dotyczących reprezentacji kobiet w organach decyzyjnych grup interesów społecznych i gospodarczych w UE. Komitet stwierdza, że w międzyczasie poczyniono kroki w tym kierunku. Jest zdania, że Europejski Instytut ds. Równości Mężczyzn i Kobiet, jak również Europejska Fundacja na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy mogą wnieść w tym względzie znaczący wkład. W odniesieniu do wskaźników, Komitet zauważa, że Komisja aktualnie pracuje nad dziewięcioma kryteriami sformułowanymi przez prezydencję włoską w 2003 r.

1.2

W swojej analizie Parlament koncentruje się przede wszystkim na organizacjach pracodawców i związkach zawodowych. Wydaje się, że ze strony związków zawodowych miało miejsce więcej pozytywnych działań niż można by wywnioskować z rezolucji i raportu. Z drugiej strony wydaje się, że aby dokonać dobrej oceny sytuacji i rozwoju wydarzeń po stronie pracodawców, jak również w odniesieniu do innych grup interesów społecznych i gospodarczych, należy uświadomić sobie, że organizacje te funkcjonują w inny sposób niż organizacje, których członkami są osoby fizyczne.

1.2.1

Wszystkie grupy interesów społecznych i gospodarczych reprezentowane w EKES-ie mają swoje własne cechy charakterystyczne. Polityki, które mają pozytywny wpływ w jednym typie organizacji niekoniecznie muszą przynosić podobne efekty w innych organizacjach.

1.2.2

Mając to na uwadze, Komitet z zainteresowaniem przyjmuje do wiadomości ramy działań na rzecz równouprawnienia mężczyzn i kobiet popierane przez ETUC (Europejską Organizację Związków Zawodowych), UNICE (Europejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców)/UEAPME (Europejską Unię Rzemiosła, Małych i Średnich Przedsiębiorstw) oraz CEEP (Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Publicznych), a w szczególności priorytet, jaki przyznają te organizacje zagadnieniu „kobiety w podejmowaniu decyzji”. Z zainteresowaniem oczekuje na zapowiedziane krajowe i europejskie raporty w sprawie osiągniętych postępów.

1.3

EKES, podobnie jak Parlament, zgadza się z istniejącymi politykami UE dotyczącymi zrównoważonego udziału mężczyzn i kobiet w procesie decyzyjnym. EKES zgadza się z Parlamentem, że musi zostać wykazana prawdziwa wola polityczna, aby wdrożyć zmiany i osiągnąć zrównoważoną reprezentację mężczyzn i kobiet. W wielu organizacjach, także działających poza kręgiem pracodawców i pracowników, ta wola polityczna faktycznie istnieje. EKES zaleca, by wszystkie reprezentowane organizacje regularnie udostępniały Komisji informacje o osiąganych wynikach. Zaleca również Komisji rozbudowanie wspomnianej bazy danych w ścisłej współpracy z federacjami europejskimi, a także ustanowienie, w uzupełnieniu do inicjatywy prezydencji włoskiej z 2003 r., odpowiednich wskaźników dotyczących wzmocnienia oddziaływania kobiet w społecznych i gospodarczych organach decyzyjnych.

1.4

Kluczowym szczeblem, na który należy zwrócić szczególną uwagę w organizacjach wysyłających przedstawicieli na fora krajowe i międzynarodowe oraz, gdy jest to właściwe, do udziału w dialogu społecznym, jest wyraźnie szczebel kierowniczy. Ważne jest jednak także, by organizacje pragnące wnieść wkład we wzmocnienie reprezentacji kobiet skierowały uwagę na szczebel przygotowania polityk, na którym już teraz wiele organizacji rekrutuje swoich delegatów.

1.5

Oddzielne i pomocnicze struktury, jak również sieci pracowników i członków płci żeńskiej w znaczny sposób przyczyniły się do pozytywnych zmian w niektórych organizacjach. Jakkolwiek takie instrumenty niekonieczne wszędzie i zawsze będą stanowiły środek zaradczy, EKES uważa, że warto je nadal i szerzej promować, przy tym szczególnie zwracając uwagę na reprezentację organizacji na zewnątrz.

1.6

Rozwiązania dotyczące łączenia szkoleń i edukacji oraz pracy i opieki wydają się być najbardziej odpowiednimi środkami wspierania karier kobiet w odnośnych organizacjach. Nadal najważniejsze jest promowanie takich polityk poprzez właściwe służby Komisji, które opracowały działania na rzecz zwalczania dyskryminacji i sprzyjania uwzględnieniu kwestii równouprawnienia w politykach (mainstreaming). Pracodawcy i związki zawodowe mają tutaj istotną rolę do odegrania.

1.7

Kwoty są zalecane przez wielu ekspertów. Systemy kwot, które w niektórych krajach okazały się skuteczne w polityce oraz w organizacjach społecznych, powinny zostać starannie przeanalizowane przez zainteresowane organizacje oraz Komisję pod kątem ich funkcjonowania i skuteczności.

1.8

EKES z zadowoleniem przyjąłby planowane zwiększenie o 30 % udziału zbyt nisko reprezentowanej płci w Komitecie w ramach nominacji dokonywanych przez państwa członkowskie (spośród kandydatur przedstawianych przez grupy interesów gospodarczych i społecznych) na okres kadencji 2006 — 2010, z możliwością zwiększenia pułapu do 40 % na kolejną kadencję.

1.9

EKES ponownie przyjrzy się wynikom aktualnie przeprowadzanego badania na przełomie 2006 i 2007 roku, po odnowieniu swojego czteroletniego mandatu. Będzie to także okazja do sprawdzenia, czy polityki i praktyki organizacji w nowych państwach członkowskich różnią się zasadniczo od polityk i praktyk w starych państwach członkowskich. Według Komitetu Parlament powinien wtedy również ponownie zbadać bieżącą sytuację w świetle swojej rezolucji i raportu z 2002 roku.

2.   Uwagi

2.1   Kontekst

2.1.1

W styczniu 2003 r. Parlament Europejski zwrócił się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (EKES) z prośbą o wydanie opinii w sprawie reprezentacji kobiet w organach decyzyjnych „partnerów społecznych” (1). Celem wniosku było uzupełnienie danych statystycznych dostępnych Parlamentowi w momencie sporządzania rezolucji i raportu o reprezentacji kobiet wśród partnerów społecznych Unii Europejskiej (2002/2026 INI), oraz przedstawienie zaleceń w sprawie strategii zwiększania reprezentacji kobiet w różnych organach tych „partnerów społecznych”.

2.1.2

W swojej rezolucji Parlament zauważył zbyt niski udział kobiet w organach i strukturach, w których „partnerzy społeczni” konsultują się ze sobą w sprawach polityki społecznej. Stwierdził, że dla osiągnięcia bardziej wyważonej reprezentacji potrzebne są programy i strategie. Wezwał Komisję Europejską i „partnerów społecznych” do systematycznego zbierania odpowiednich danych i podjęcia właściwych działań w celu zwiększenia oddziaływania kobiet w społecznych i gospodarczych ciałach decyzyjnych, nie tylko poprzez większy udział kobiet w tych organach, ale także poprzez włączanie wymiaru płci do ich polityk.

2.1.2.1

Ponadto stwierdza się w dokumencie Parlamentu Europejskiego, że niewiążące oświadczenia woli są nieodpowiednie, i że konieczna jest prawdziwa wola polityczna w ramach tych organizacji, gdzie spotykają się „partnerzy społeczni”, w celu wprowadzenia w życie zmian i osiągnięcia zrównoważonej reprezentacji.

2.1.3

W swojej rezolucji i w raporcie Parlament nie odniósł się do EKES-u

2.1.4

EKES jest najbardziej reprezentatywnym zgromadzeniem grup interesów społecznych i gospodarczych („zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego”) w UE. Jakkolwiek nie jest jego zadaniem doradzanie reprezentowanym organizacjom w zakresie polityk odnoszących się do reprezentacji kobiet w organach decyzyjnych, czy też ich polityk dotyczących równouprawnienia, jego skład może być niewątpliwie postrzegany jako częściowe odzwierciedlenie tych polityk. Znajduje się on wśród wspomnianych przez Parlament organizacji, w których spotykają się grupy interesów społecznych i gospodarczych, oraz wśród organów i struktur, w łonie których konsultują się one wzajemnie w sprawach polityki społecznej. Jego członkowie są zatem dobrym źródłem informacji i wskazówek, o które prosi Parlament.

2.2   Uwagi ogólne

2.2.1

EKES zgadza się z Parlamentem, że reprezentacja kobiet w strukturach decyzyjnych grup interesów społecznych i gospodarczych w UE jest ważnym zagadnieniem. Podziela także pogląd, że lepsza baza statystyczna oraz większa ilość informacji o odnośnych politykach tych organizacji to istotne warunki wstępne dla wdrażania polityk UE dotyczących zrównoważonej reprezentacji kobiet i mężczyzn w procesie decyzyjnym.

2.2.1.1

Stwierdza, że Komisja zaczęła już zbierać właściwe dane. Podjęto tymczasem pierwsze działania celem stworzenia bazy danych, której domagał się Parlament Europejski oraz określenia wskaźników umożliwiających wzmocnienie oddziaływania kobiet w społeczno-gospodarczych organach decyzyjnych Unii Europejskiej. Komisja stwierdza jednak trudności z uzyskaniem informacji dotyczących odnośnych grup interesów. Oczekuje się, że Instytut Europejski ds. Równości Mężczyzn i Kobiet będzie mógł w przyszłości wnieść wkład w tym względzie, jak dotychczas czyniła to Europejska Fundacja na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy.

2.2.1.2

Komisja powinna ponadto nadal pracować nad tworzeniem ogólnych polityk, które umożliwiłyby większy udział kobiet w procesach decyzyjnych, takich jak polityki mające na celu zwalczanie utrzymującej się dyskryminacji w zatrudnieniu i wykonywaniu zawodu, oraz poprawę równowagi pomiędzy życiem prywatnym a zawodowym w państwach członkowskich UE, jak również polityki na rzecz promowania równego traktowania i równych szans w miejscu pracy.

2.2.2

Jeżeli chodzi o prośby i żądania Parlamentu w odniesieniu do pracodawców, pracowników i całego zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w UE, EKES popiera je w ich ogólnym wydźwięku. Odniósł się do większości z nich w badaniu, opartym na kwestionariuszu, który został wysłany w 2003 roku do wszystkich (wówczas) 222 członków (2). Kwestionariusz został wypełniony przez 107 członków, co daje wskaźnik uzyskanych odpowiedzi na poziomie ok. 50 % (3).

2.2.2.1

Uzyskano podobną liczbę odpowiedzi z trzech grup EKES-u, 34 % odpowiedzi pochodziło od Grupy I (pracodawcy), 31 % od Grupy II (pracownicy) i 34 % od Grupy III (interesy różne).

2.2.2.2

Udział kobiet wśród członków EKES-u w momencie przeprowadzania badania wynosił 23 % (4).

2.2.2.3

Organizacje posiadające wśród swoich członków procentowo wysoki odsetek kobiet są prawdopodobnie lekko nadreprezentowane wśród respondentów. Mogło to doprowadzić do nieco zafałszowanego, „przyjaznego kobietom” ogólnego obrazu.

2.2.3

Kwestionariusz dotyczył kolejno rodzaju i charakteru reprezentowanej organizacji, jej struktur kierowniczych, reprezentacji w krajowych i międzynarodowych organizacjach i forach, obecności kobiet w takiej organizacji oraz polityk równouprawnienia płci.

2.2.4

Przeanalizowano ponadto istniejący materiał, zebrany podczas przesłuchania ekspertów na temat sytuacji i doświadczeń w Belgii, Hiszpanii i krajach skandynawskich, oraz przez członków EKES-u. Materiał ten dotyczył przede wszystkim związków zawodowych. Podobnie jak w rezolucji i raporcie Parlamentu faktyczne podstawy oceny w odniesieniu do pracodawców były słabe i nie dysponowano praktycznie żadnymi informacjami o innych organizacjach (5).

2.2.5

Przeprowadzone badanie i uwzględniony dodatkowy materiał wzmocniły początkowe wrażenie wywołanie rezolucją Parlamentu, że: a) baza statystyczna jest w rzeczywistości bardzo mała; jedynym wyjątkiem są związki zawodowe, ale w tym przypadku materiał nie oddaje odpowiednio pozytywnego rozwoju sytuacji w niedawnej przeszłości (6), oraz że b) trudne, jeżeli nie problematyczne, jest porównanie wniosków dotyczących różnych organizacji, np. organizacji zrzeszających osoby fizyczne (takich jak związki zawodowe) oraz organizacji, których członkami są organizacje (takie jak przedsiębiorstwa). Różnice organizacyjne (np. organizacji rolników czy MŚP) mogą wymagać różnych sposobów oceny istnienia zrównoważonej reprezentacji mężczyzn i kobiet. Należy także zauważyć, że mała reprezentacja kobiet w organach decyzyjnych nie musi być koniecznie dowodem braku polityk równouprawnienia w danej organizacji.

2.2.6

Jedna z uwag krytycznych wobec rezolucji PE dotyczyła faktu, że rezolucja ta skupia się jedynie na ilościowym aspekcie reprezentacji, ignorując aspekty jakościowe tworzenia polityk w organizacjach, w których kobiety odgrywają czasem ważniejszą rolę niż można by przypuszczać na podstawie ich formalnej reprezentacji. Dostrzegając niewątpliwe znaczenie wspomnianych aspektów jakościowych, EKES zdecydował się mimo to nie zajmować się nimi dogłębnie. Uwzględnił jednak reprezentację kobiet w organach przygotowujących polityki. Aspekty jakościowe tworzenia polityk w tym znaczeniu zasługują na większą uwagę ze strony grup interesów społecznych i gospodarczych, ich europejskich federacji, a także ze strony Parlamentu i Komisji Europejskiej.

2.2.7

Przyglądając się odnośnym politykom i praktycznym działaniom grup interesów społecznych i gospodarczych w UE, EKES postanowił przeanalizować polityki dotyczące reprezentacji w sposób zintegrowany (na szczeblu krajowym, europejskim — łącznie z dialogiem społecznym — oraz międzynarodowym).

2.2.7.1

W badaniu nie zostały uwzględnione europejskie rady zakładowe. Wymagałoby to przeprowadzenia oddzielnego badania, do czego lepiej przygotowane są inne struktury niż EKES (7).

2.2.8

Komitet odsyła do ram działań na rzecz równości mężczyzn i kobiet z 1 marca 2005 r. opracowanych przez ETUC, UNICE/UEAPME oraz CEEP, których jeden z czterech priorytetów polega na promowaniu kobiet w podejmowaniu decyzji.

2.3   Uwagi szczegółowe (w oparciu o wyniki badania)

2.3.1

Prawie połowa organizacji należąca do dwóch podstawowych rodzajów organizacji reprezentowanych w EKES-ie (różnego rodzaju organizacje patronackie z jednej strony oraz organizacje oparte na indywidualnym członkostwie z drugiej) posiada wysoki udział kobiet wśród swoich członków (40 % lub więcej). Jedynie 10 — 15 % znajduje się w kategorii niskiego udziału kobiet (0 — 19 %). Ogółem udział kobiet w reprezentowanych organizacjach wynosi 36 %. (Uwaga: jak zostało powiedziane wyżej odsetek kobiet wśród członków EKES-u w czasie badania wynosił 23 %).

2.3.2

Jeżeli kobiety są obecne w tych organizacjach, najczęściej można je znaleźć wśród osób odpowiedzialnych za tworzenie polityk, rzadziej w charakterze delegatów na kongres danej organizacji czy też w zespole kierowniczym, najrzadziej w zarządzie.

2.3.3

Jest to prawdopodobnie jedna z ważnych przyczyn stosunkowo niskiego udziału kobiet w EKES-ie, jako że wielu członków pochodzi z zarządów.

2.3.4

Organizacje posiadające wysoki poziom kobiet-reprezentatów w EKES-ie rekrutują je raczej spośród osób odpowiedzialnych za tworzenie polityki, albo też stosują innego rodzaju rozwiązania (np. mieszane), aniżeli wybierają takich reprezentantów wyłącznie spośród najwyższego wewnętrznego szczebla decyzyjnego.

2.3.5

Jeżeli chodzi o reprezentowanie na forach krajowych i międzynarodowych, preferowaną opcją są rozwiązania mieszane. W tym przypadku reprezentacja przez członka/ków zarządu zajmuje drugie miejsce.

2.3.6

Znaczna część organizacji reprezentowanych w EKES-ie nie uczestniczy w Komitecie na rzecz Dialogu Społecznego (około jedna czwarta). Spośród organizacji, które wchodzą w skład tego Komitetu, około jedna trzecia wybiera mieszaną formę reprezentacji lub wysyła przedstawicieli kierownictwa.

2.3.7

Jedną z polityk uzyskiwania bardziej zrównoważonej reprezentacji kobiet w organach decyzyjnych jest, zdaniem Parlamentu, tworzenie struktur dla kobiet wewnątrz organizacji. Jednocześnie Parlament zauważa, że struktury te często pozostają symbolicznym gestem lub odizolowanym forum dyskusyjnym. Zdaniem Parlamentu Europejskiego struktury takie nie powinny izolować kobiet od procesu decyzyjnego, ale raczej włączać je w ten proces i zapewniać im do niego większy dostęp. Komitet podziela ten punkt widzenia.

2.3.7.1

Parlament podkreśla również, że mentoring oraz tworzenie sieci przez kobiety w ramach organizacji są bardzo ważne z uwagi na przygotowywanie do funkcji kierowniczych.

2.3.8

Jedynie mniejszość (33 %) organizacji obecnych w EKES-ie, których reprezentanci odpowiedzieli na kwestionariusz, posiada osobną lub pomocniczą organizację dla członków płci żeńskiej. W prawie wszystkich przypadkach struktury te są reprezentowane na szczeblu zarządu tych organizacji, a około połowa z nich posiada inne możliwości wywierania wpływu w takich organizacjach. W 15 % przypadków personel tworzący politykę i członkowie płci żeńskiej stworzyły sieć; 4 % posiada oba rozwiązania (tj. osobne/pomocnicze organizacje i sieci).

2.3.8.1

Osobne organizacje i sieci można znaleźć przede wszystkim w organizacjach wchodzących w skład Grupy II (tzn. związków zawodowych): w 50 do 75 % z nich. W Grupie III ich udział waha się w granicach 19 — 39 %, a w Grupie I, gdzie zjawisko to jest znacznie mniej powszechne, pomiędzy 6 a 19 %. Organizacje pomocnicze nie są czymś niezwykłym w organizacjach rolników (33 %) i mówi się o ich istnieniu w około 10 % organizacji konsumenckich i ochrony zdrowia.

2.3.9

Jeżeli chodzi o politykę wspierania karier kobiet, a w szczególności przygotowywania ich do zajmowania stanowisk kierowniczych, 46 % respondentów odpowiedziało, że w ich organizacjach istnieje taka polityka. Najpopularniejsze polityki obejmowały szkolenia (26 %), rozwiązania dot. ułatwień w pracy/opieki nad dziećmi (22 %) oraz monitorowanie/ocenę (19 %). Jednakże zaledwie jedna czwarta organizacji posiada takie formy zwiększania możliwości kariery.

2.3.10

Zwracanie specjalnej uwagi na pracowników i personel płci żeńskiej wyraża się także poprzez zbieranie danych statystycznych dotyczących obecności kobiet w organizacji. Prawie połowa reprezentowanych organizacji (48 %) oświadczyła, że gromadzi takie dane, a większość z nich twierdzi, że uaktualnia je co roku (67 %).

2.3.10.1

Najbardziej aktywne w tym obszarze są wyraźnie organizacje z Grupy II (znacznie ponad 50 %), po nich — organizacje z Grupy III (z których około jedna trzecia jest aktywna na tym polu). Natomiast w organizacjach z Grupy I odsetek ten jest niski. Można tu zauważyć znaczną rozbieżność pomiędzy wskazanym niskim poziomem gromadzenia danych statystycznych (1 %) a zadeklarowanymi politykami wspierania karier (11 %).

2.3.11

W 75 % z 61 wspomnianych przypadków wdrażania polityk wspierania karier kobiet, respondenci oświadczyli, że przyniosły one wyniki. 40 organizacji posiada dział lub osobę odpowiedzialną za politykę równości płci. W połowie tych przypadków oznacza to równowartość jednego pełnego etatu.

2.3.11.1

Sukces polegający na wzroście liczby kobiet na wysokich stanowiskach odnotowano w 49 % przypadków, natomiast na wzroście liczby kobiet na stanowiskach związanych z tworzeniem polityk w 46 % przypadków.

2.3.12

Obecność polityk równouprawnienia w 68 % przypadków dotyczy związków zawodowych (Grupa II), w 25 % organizacji Grupy III i 5 % organizacji z Grupy I.

2.3.13

Pewna liczba organizacji (33 członków) stwierdziła, że pytania dotyczące polityk na rzecz promowania karier kobiet oraz uwzględniania problematyki płci ich nie dotyczą.

2.3.14

Stosunek liczby mężczyzn/kobiet reprezentujących organizacje w EKES-ie wydaje się być silnie powiązany ze stosunkiem liczby mężczyzn/kobiet wśród reprezentantów na poziomie międzynarodowym, natomiast w znacznie mniejszym stopniu wiąże się ze stosunkiem tej liczby w dialogu społecznym, a w ogóle nie łączy się z taką relacją w reprezentacji na forach krajowych.

2.3.15

Biorąc pod uwagę fakt, że respondenci z Grupy I określili stosunek reprezentacji mężczyzn do kobiet w ich organizacji na 70/30 %, ich stosunek liczby mężczyzn/kobiet w EKES-ie jest relatywnie wysoki (35 %) i znacznie wyższy niż odpowiednie wartości dla Grupy II (25 %, przy stosunku liczby mężczyzn/kobiet wśród członków organizacji wynoszącym 60/40 %) i Grupy III (odpowiednio 27 %, 65/35 %).

2.3.16

Z badania wynika, że stosunek liczby mężczyzn do kobiet w kierownictwie organizacji w dużym stopniu determinuje obecność męskich/żeńskich reprezentantów w EKES-ie (por. pkt 2.3.2 i 2.3.3 powyżej). Parlament wezwał „partnerów społecznych” (grupy interesów społecznych i gospodarczych) do dokonania przeglądu swoich mechanizmów reprezentacji i procedur wyboru, postawienia zrównoważonej reprezentacji kobiet i mężczyzn w centrum uwagi oraz zapisania tego w statutach swoich organizacji (8).

2.3.16.1

W badaniu EKES zajął się rodzajem procedur rekrutacji kierownictwa z uwagi na stosunek liczby mężczyzn/kobiet w zarządach. Najbardziej niekorzystna dla kobiet okazała się kooptacja, a następnie desygnacja przez organizacje stowarzyszone. Procedury ocenione przez respondentów jako bardziej pozytywne zostały wspomniane przez nich zbyt rzadko, by można było je traktować jako solidną podstawę do sformułowania wniosków.

2.3.17

Odnosząc średni stosunek reprezentacji mężczyzn/kobiet w organach decyzyjnych do różnych polityk mających na celu wzmocnienie karier kobiet, został wysnuty wniosek, że jedynie wartości docelowe zdają się prowadzić do mocnej reprezentacji kobiet. Podwójne kandydatury czy kwoty (które zajmują dużo miejsca w politycznych dyskusjach partii politycznych UE) rzadko były wymieniane przez respondentów.

Bruksela, 14 lutego 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  W trakcie późniejszych kontaktów wyjaśniono, że „partnerzy społeczni” obejmują nie tylko organizacje pracodawców i związki zawodowe, ale także inne grupy interesów społecznych i gospodarczych reprezentowane w EKES-ie.

(2)  Patrz: „Report on balanced decision making in the EESC” [Raport w sprawie zrównoważenia procesów decyzyjnych w EKES-ie] (J. Oldersma, N. Lepeshko, A. Woodward), VUB Wolny Uniwersytet w Brukseli / Uniwersytet w Leiden, wrzesień 2004 r., załącznik, dostępny (wyłącznie w języku angielskim) na stronie internetowej Sekcji ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego: http://www.esc.eu.int/sections/soc/docs/balanced_decisionmaking_eesc.pdf.

(3)  Jeżeli kwestionariusz wypełniło dwie lub więcej osób reprezentujących tę samą organizację, traktowano to jako jedną odpowiedź.

(4)  Po rozszerzeniu (w maju 2004 r.) udział ten trochę wzrósł do poziomu 26 %.

(5)  UNICE zresztą dostarczyło Parlamentowi dwukrotnie w 2002 r. więcej informacji niż te, które ostatecznie zostały zawarte w tym dokumencie.

(6)  Na przykład, od początku lat 90-tych XX w. po pierwsze lata XXI w., udział kobiet w kongresach Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych (ETUC) wzrósł z 10/12 % do 30 %, w jej zarządzie wynosi on obecnie 25 %, a w zespole kierowniczym 32 %. Stowarzyszone organizacje także mogą się poszczycić pozytywnymi zmianami; większość z nich posiada obecnie na przykład wydział ds. kobiet.

(7)  Europejska Fundacja na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy przeprowadziła badanie dotyczące europejskich rad zakładowych („European works councils in practice”, 2004 r.). Raport ten zawiera kilka studiów przypadków. Pokazuje, że poza małymi wyjątkami, reprezentacja kobiet nie odzwierciedla prawidłowo składu personelu. Dzieje się tak prawdopodobnie ze względu na skład rad zakładowych w danych przedsiębiorstwach na szczeblu krajowym.

(8)  PE 315.516, A5-0279/2002.


ZAŁĄCZNIK

do opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Poniższy tekst usunięto z opinii po zatwierdzeniu poprawek przez zgromadzenie plenarne, uzyskał on jednak poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów:

Punkt 1.8

„Kwoty są zalecane przez wielu ekspertów. Nie zostało jednak powiedziane, czy rekomendacje te dotyczą organizacji społeczno-gospodarczych. Trzeba niemniej naciskać, aby odnośne organizacje oraz Komisja dokonały bardziej dokładnej analizy tego instrumentu, który w niektórych krajach okazał się skuteczny w polityce.”

Wynik głosowania

Za: 42

Przeciw: 55

Wstrzymało się: 8


11.4.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 88/37


Opinia Europejskiego Komitet Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady ustanawiającego Agencję Unii Europejskiej ds. Praw Podstawowych — wniosku dotyczącego decyzji Rady uprawniającej Agencję Unii Europejskiej ds. Praw Podstawowych do prowadzenia działalności w dziedzinach wymienionych w Tytule VI Traktatu o Unii Europejskiej

COM(2005) 280 końcowy — 2005/0124-0125 (CNS)

(2006/C 88/10)

Dnia 22 września 2005 r. Rada, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej.

Sekcja ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię dnia 24 stycznia 2006 r. Sprawozdawcą był Sukhdev SHARMA, wpółsprawozdawcą An LE NOUAIL MARLIÈRE.

Na 424. sesji plenarnej w dniach 14 — 15 lutego 2006 r. (posiedzenie z dnia 14 lutego 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 94 głosami za, przy 4 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

1.   Streszczenie dokumentu Komisji

1.1

Celem omawianych wniosków jest rozszerzenie mandatu Europejskiego Centrum Monitorowania Rasizmu i Ksenofobii (EUMC) oraz utworzenie Agencji Unii Europejskiej ds. Praw Podstawowych zgodnie z decyzją Rady Europejskiej z 13 grudnia 2003 r.

1.2

Zasadnicza różnica pomiędzy istniejącym prawodawstwem a przedstawianymi wnioskami polega na tym, że wnioski te rozszerzają zakres przepisów poza uregulowania uznawane obecnie przez ONZ, MOP oraz Radę Europy, obejmując — obok rasizmu i ksenofobii — wszystkie dziedziny praw podstawowych wymienione w Karcie, nie naruszając przy tym kompetencji Wspólnoty w tych dziedzinach, które zostały już objęte działaniem innych agencji.

1.3

Agencja zajmować się będzie prawami podstawowymi w dziedzinie wykonywania prawa unijnego w Unii i państwach członkowskich oraz w tych krajach kandydujących i potencjalnych krajach kandydujących, które współuczestniczą w działalności agencji. Ponadto Komisja może skierować do agencji wniosek o przedstawienie informacji i analizy na temat krajów trzecich, z którymi Wspólnota zawarła porozumienia o stowarzyszeniu lub porozumienia zawierające postanowienia dotyczące przestrzegania praw człowieka, lub z którymi rozpoczęła lub planuje rozpoczęcie negocjacji dotyczących tego rodzaju porozumień.

1.4

Celem Agencji jest zapewnianie pomocy oraz wiedzy fachowej w zakresie praw podstawowych odpowiednim instytucjom, organom, biurom i agencjom Wspólnoty i państw członkowskich wykonującym prawo wspólnotowe, aby zagwarantować pełne przestrzeganie praw podstawowych poprzez wsparcie przy podejmowaniu środków lub określaniu linii działania w ramach ich kompetencji.

1.5

W ramach omawianych obszarów tematycznych Agencja, ciesząc się zupełną niezależnością, będzie gromadzić i oceniać dane dotyczące praktycznego wpływu środków unijnych na prawa podstawowe i na dobre praktyki w zakresie przestrzegania i promowania tych praw, wydawać opinie na temat postępów w zakresie polityki praw podstawowych, popularyzować wszelkie teksty i instrumenty prawne, do których odnosi się UE oraz promować dialog ze społeczeństwem obywatelskim, jak również koordynować i budować kontakty z różnymi podmiotami działającymi na polu praw podstawowych. Agencja nie będzie posiadać możliwości rozpatrywania skarg.

1.6

Omawiany wniosek nadaje Agencji prawo prowadzenia działalności w dziedzinach wymienionych w Tytule VI Traktatu o Unii Europejskiej.

2.   Uwagi ogólne

2.1

Komitet przyjmuje z zadowoleniem decyzję Rady Europejskiej o utworzeniu Agencji Unii Europejskiej ds. Praw Podstawowych (zwanej dalej „Agencją”) w celu udoskonalenia realizacji unijnych zasad i praktyk zapisanych w art. 6 TUE. Stworzy to mechanizm monitorowania praw podstawowych w Unii, który będzie mógł poprawić koordynację polityk dotyczących praw podstawowych prowadzonych przez poszczególne państwa członkowskie. Wniosek Komisji zawiera wiele treści, które Komitet przyjmuje z zadowoleniem, a w szczególności:

wykorzystanie Karty Praw Podstawowych jako punktu odniesienia dla mandatu agencji; uczynienie po raz pierwszy praw socjalnych i kulturowych nierozłącznymi i równie ważnymi. W tym kontekście Agencja ma szczególne możliwości wczesnego ostrzegania w zakresie wdrażania praw socjalnych, także w stosunkach pomiędzy UE a państwami trzecimi;

rozszerzenie zakresu kompetencji Agencji w drodze decyzji Rady na zagadnienia związane ze współpracą policyjną i sądową w sprawach karnych;

wykorzystanie Agencji jako eksperta technicznego w ramach postępowań wszczynanych na podstawie art. 7 Traktatu o Unii Europejskiej;

proponowane środki mające promować niezależność i działanie w interesie publicznym zarządu, dyrektora i forum;

udział państw kandydujących i potencjalnych państw kandydujących.

2.2

Komitet z zadowoleniem przyjmuje punkt 2 preambuły do proponowanego rozporządzenia, uznający zakres obowiązujących praw ochrony obywateli UE i osób nie będących jej obywatelami na terenie Unii. W preambule stwierdza się mianowicie: „Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej potwierdza prawa wynikające zwłaszcza z tradycji konstytucyjnych i zobowiązań międzynarodowych wspólnych Państwom Członkowskim, z Traktatu o Unii Europejskiej, Traktatów wspólnotowych, europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, Kart Społecznych przyjętych przez Wspólnotę i Radę Europy oraz orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka”.

Komitet uznaje potrzebę zachowania równowagi między bezpieczeństwem — w szczególności działaniami wymierzonymi przeciwko terroryzmowi — a ochroną i propagowaniem praw człowieka i podstawowych wolności na terytorium Unii. Niektóre z nowych rozwiązań antyterrorystycznych przyjętych przez państwa członkowskie po zamachu z 11 września i ostatnich atakach w Madrycie i Londynie mogą stanowić zagrożenie dla praw człowieka i podstawowych wolności. Jednakże jedną z największych słabości europejskiej współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa jest fakt, że polityka ta pozostaje poza kompetencjami Wspólnoty i jest sporządzana przede wszystkim w ramach współpracy międzyrządowej (trzeci filar UE). Rola Unii Europejskiej jest zatem bardzo ograniczona. Powoduje to brak przejrzystości w procesie decyzyjnym z uwagi na wykluczenie z niego Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Poszerzenie kompetencji nowej agencji, aby obejmowały one działania w trzecim filarze UE (Tytuł VI TUE) stanowiłoby kluczowy element zachowania równowagi między ideami wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w politykach UE (1).

2.3

Komitet uznaje wiedzę fachową oraz mechanizmy kontrolne funkcjonujące w ramach Rady Europy w dziedzinie praw człowieka i podstawowych wolności, włącznie z egzekwowalnymi prawami socjalnymi zapisanymi w zmienionej Europejskiej Karcie Społecznej. Uznajemy także kompetencje Rady Europy i jej Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w zakresie walki z naruszeniami praw człowieka zgodnie z różnorodnymi konwencjami i prawem międzynarodowym, gdzie Agencja nie posiada takich kompetencji. Bardziej energiczna koordynacja i współpraca pomiędzy Agencją a Radą Europy ma zatem ogromne znaczenie. Agencja, podobnie jak Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich, musi odwoływać się w swoich opiniach i orzeczeniach do tekstów międzynarodowych jeśli chodzi o interpretację i zastosowanie prawa pierwotnego i wtórnego UE.

Komitet ponawia swój wniosek, aby UE podpisała Europejską Konwencję Praw Człowieka i zrewidowaną Kartę Społeczną Rady Europy po uzyskaniu przez UE niezbędnych kompetencji.

2.4

Komitet jest poważnie zaniepokojony faktem, że wniosek nie promuje ani nie wspiera szerszej reprezentacji zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w zarządzie ani forum praw podstawowych (zwanym dalej „forum”) nowej agencji. Jest to sprzeczne z białą księgą dotyczącą sprawowania rządów w Europie, która stwierdza, że społeczeństwo obywatelskie odgrywa ważną rolę w artykułowaniu trosk obywateli i zapewnianiu usług spełniających potrzeby ludzi i że społeczeństwo obywatelskie w coraz większym stopniu dostrzega, iż Europa stanowi dobrą platformę dla zmiany kierunków polityki i przemian społeczeństwa. Stwarza to prawdziwe możliwości poszerzenia debaty nad rolą Europy. Jest to szansa na większe zaangażowanie obywateli w osiąganie celów Unii oraz zapewnienie im sformalizowanego kanału przekazu opinii, krytyki i protestów  (2).

2.5

Członkami zarządu i forum nie powinni być wyłącznie prawnicy i pracownicy naukowi. W ich skład powinni wchodzić ludzie reprezentujący różne środowiska, a w szczególności organizacje pozarządowe, partnerów społecznych, organizacje kulturalne, religijne i humanistyczne, które popierają i bronią praw podstawowych grup społecznie wykluczonych i upośledzonych w naszym społeczeństwie.

3.   Uwagi szczegółowe

3.1   Podstawa prawna dla utworzenia Agencji UE ds. Praw Podstawowych

3.1.1

Można argumentować, że samo zastosowanie art. 308 TWE w połączeniu z decyzją Rady przyjętą na podstawie tytułu VI może nie być wystarczające dla zapewnienia Agencji kompetencji w obszarach objętych prawem UE. Art. 308 TWE nadaje Wspólnocie (a nie Unii) prawo do jednomyślnego podejmowania działań niezbędnych do osiągnięcia jednego z celów Wspólnoty w sytuacji, gdy TWE nie przewidział kompetencji do działania wymaganego w tym celu. Ogólnym celem Wspólnoty jest dbałość o to, by jej własne działania w pełni respektowały i chroniły podstawowe prawa człowieka, ale Traktat nie ustanawia w tym celu żadnych konkretnych uprawnień.

3.1.2

Proponowana decyzja Rady ma zatem nadać Agencji uprawnienia pozwalające jej na prowadzanie działalności w dziedzinach określonych w tytule VI Traktatu o Unii Europejskiej.

3.1.3

Komitet pragnie podkreślić, że ochrona i propagowanie praw człowieka należą do wspólnych wartości i celów Unii, zgodnie ze sformułowaniem art. 6 ust. 4 TUE, który stanowi: „Unia zapewnia sobie środki niezbędne do osiągnięcia swych celów i prowadzenia swych polityk”. Komitet zwraca się zatem do Rady o zapewnienie kompetencjom Agencji możliwie najsolidniejszych podstaw prawnych zgodnie z art. 6 ust. 4, by umożliwić jej dysponowanie środkami niezbędnymi do wypełniania swych zadań.

3.2   Zadania Agencji (art. 4)

3.2.1

Komitet zaleca dodanie w art. 2 dotyczącym celu agencji zdania mówiącego, że jednym z celów Agencji jest formułowanie zaleceń, z których mogą korzystać instytucje, organy, biura i agencje Wspólnoty i państw członkowskich przy podejmowaniu działań i określaniu linii działania w zakresie praw podstawowych i informowanie o możliwościach złożenia odwołania i powództwa sądowego, celem zagwarantowania prawa osobom lub grupom dyskryminowanym przez prawodawstwo lub praktyki krajów, które nie respektują zasad państwa prawa. Agencja powinna sporządzać roczny raport na temat wprowadzania praw podstawowych w UE i raporty okresowe w ramach stosunków z instytucjami międzynarodowymi, szczególnie w dziedzinie handlu i pomocy rozwojowej, oraz w ramach umów o stowarzyszeniu i umowy z Kotonu.

3.2.2

Komitet zaleca ponadto wprowadzenie możliwości zwracania się do agencji przez Parlament Europejski, Radę czy Komisję o sporządzanie sprawozdań oceniających zgodność nowych proponowanych przepisów i polityk unijnych (łącznie z polityką zewnętrzną, m.in. dotyczącą handlu z krajami rozwijającymi się) z kartą praw podstawowych, przy zachowaniu prawa Agencji do inicjowania ocen zgodności na dowolny temat związany z proponowanymi przepisami unijnymi, w porozumieniu z jej władzami lub na ich wniosek.

3.3   Zakres działalności (art. 5)

3.3.1

Z informacji uzyskanych w trakcie konsultacji wynika, że 90 % ich uczestników oczekuje gwarancji, że Agencja nie straci z pola widzenia walki z rasizmem i ksenofobią. Z zadowoleniem przyjmujemy zatem zawartą w art. 5 ust. 1 lit. b) propozycję Komisji, by Agencja zawsze uwzględniała walkę z rasizmem i ksenofobią w obszarach tematycznych swojej działalności ustanowionych w wieloletnich ramach działania.

3.3.2

Komitet jest jednak zdania, że w celu utrzymania walki z rasizmem i ksenofobią w głównym nurcie działalności Agencji zgodnie z postanowieniem art. 5 ust. 1 lit. b) należy powołać w ramach zarządu specjalny komitet ds. rasizmu i ksenofobii, który będzie określał kierunki tej działalności i przyznawał na nią odpowiednie środki.

3.4   Zarząd (art. 11)

3.4.1   Skład

Komitet opowiada się za tym, by Agencja łączyła wszystkie zainteresowane strony oraz jest zdania, że zasada ta powinna znajdować odbicie w składzie zarządu (3). Zaniepokojenie Komitetu wzbudza jednak fakt, że rozpatrywane rozporządzenie nie promuje ani nie wspiera szerszej reprezentacji zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w zarządzie.

Biała księga dotycząca sprawowania rządów w Europie stwierdza, że Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny musi odgrywać rolę w wypracowywaniu nowych, opartych na współodpowiedzialności relacji między instytucjami a społeczeństwem obywatelskim, zgodnie z przyjętymi w Nicei zmianami w art. 257 traktatu ustanawiającego WE (4). Zgodnie z tym stwierdzeniem zalecamy, by jednego członka zarządu wyznaczał Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny.

3.4.2   Struktura zarządzania

Komitet niepokoi się o niezależność Agencji nie tylko w relacjach z instytucjami UE, ale także w stosunku do państw członkowskich. Dotychczasowe doświadczenia EUMC pokazują, że państwa członkowskie, którym w jakiś sposób wadziła praca centrum, usiłowały zwiększyć swój wpływ na zarządzanie nim (5). Wobec faktu, iż niejednokrotnie skłonność do naruszania podstawowych praw człowieka przy stosowaniu prawa unijnego mogą wykazywać państwa członkowskie działające pojedynczo lub wspólnie w ramach Rady, należy zapewnić nowej agencji ochronę przed politycznie motywowanymi interwencjami ze strony państw członkowskich. Elementem takiego systemu zabezpieczeń powinno być powoływanie niezależnych członków zarządu.

Standardy zarządzania agencją muszą sprostać wymaganiom kontroli publicznej. Biała księga dotycząca sprawowania rządów w Europie określa pięć zasad dobrego zarządzania. Są to: otwartość, uczestnictwo, odpowiedzialność, skuteczność i spójność. Komitet zaleca powoływanie zarządu w trybie zapewniającym jego otwartość i przejrzystość. Komisja powinna przedstawić państwom członkowskim wymagania wobec kandydatów na członków zarządu. Proces rekrutacji powinien stać się bardziej przejrzysty dzięki rozpowszechnianiu informacji o rekrutacji poprzez ogłoszenia publiczne w państwach członkowskich oraz poprzez istniejące sieci krajowe i europejskie.

Komisja ma również zatwierdzać budżet (art. 19 ust. 3) oraz plan działania (art. 5 ust. 1) nowej agencji. Dla zapewnienia niezależności agencji konieczne jest stworzenie mechanizmów gwarantujących — w miarę możności — zgodność z tzw. zasadami paryskimi ONZ dotyczącymi krajowych instytucji praw człowieka.

3.4.3   Liczba posiedzeń zarządu

Komitet jest zdania, że zarząd Agencji powinien zbierać się na posiedzenia częściej niż raz w roku; chodzi tu o zapewnienie większej odpowiedzialności i zaangażowania członków zarządu.

3.5   Rada wykonawcza (art. 12)

Proponowany skład rady wykonawczej obejmuje przewodniczącego i wiceprzewodniczącego oraz dwóch przedstawicieli Komisji. Naszym zdaniem udział przedstawicieli Komisji jest wysoki i może być postrzegany jako zagrożenie dla niezależności agencji. Zalecamy zatem, by liczba członków zarządu w radzie została zwiększona z dwóch do pięciu.

Komitet powtarza, jak już podkreślił w pkt. 2.3, że pożądana jest bardziej energiczna koordynacja i współpraca pomiędzy Agencją a Radą Europy, a naszym głównym celem jest stworzenie kultury praw człowieka w Unii Europejskiej. Komitet zaleca zatem, by jeden z członków zarządu w radzie wykonawczej wywodził się z Rady Europy. Takie rozwiązanie zapewni synergię w agencji i uzupełnianie się roli Agencji i Rady Europy.

3.6   Forum praw podstawowych (art. 14)

3.6.1

Komitet jest zaniepokojony faktem, że wniosek nie promuje ani nie wspiera szerszej reprezentacji zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w forum. W organie tym powinny być silnie reprezentowane zainteresowane strony, takie jak organizacje pozarządowe, partnerzy społeczni, organizacje kulturalne, religijne i humanistyczne, zajmujące się obroną praw człowieka. Komitet zaleca, by przedstawiciele zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego stanowili co najmniej 1/3 członków forum.

3.6.2

We wniosku Komisji proponuje się, by przewodniczącym forum był dyrektor Agencji. Forum powinno jednak stanowić gremium doradcze dla całego zarządu, a nie tylko dyrektora. Dlatego też kierować nim powinien przewodniczący zarządu, co zapewni ścisłe powiązanie między obydwoma tymi organami.

3.6.3

Specjalistyczna wiedza dostępna dzięki istniejącej sieci niezależnych ekspertów zajmujących się prawami człowieka i prawami podstawowymi nie powinna pozostawać niewykorzystana. Komitet zaleca włączenie do forum reprezentacji sieci niezależnych ekspertów.

3.7   Niezależność i interes publiczny (art. 15)

3.7.1

Dla zapewnienia niezależności Agencji konieczne jest stworzenie mechanizmów gwarantujących — w miarę możności — zgodność z tzw. zasadami paryskimi ONZ dotyczącymi krajowych instytucji praw człowieka. Komitet zaleca zatem nadanie przepisowi art. 15 ust. 1, który stanowi: „Agencja, realizując zadania, jest całkowicie niezależna”, następującego brzmienia:

„Agencja jest całkowicie niezależna w wykonywaniu swych zadań zgodnie z zasadami paryskimi ONZ dotyczącymi krajowych instytucji praw człowieka.”

3.8   Postanowienia finansowe (rozdział 5), art. 19 (sporządzanie budżetu)

Komitet ponownie odwołuje się do zasad paryskich w kwestii zapewnienia Agencji środków finansowych odpowiednich do jej funkcji i działalności. Finansowanie to powinno jej zapewnić dostateczną liczbę personelu, biura oraz realizację jej programu. Bez gwarancji wystarczającego finansowania agencja będzie narażona na naciski polityczne ze strony instytucji unijnych i państw członkowskich.

3.8.1

Komitet zaleca zatem dodanie przed art. 19 ust. 1 następującej klauzuli:

„1a. Agencja otrzymuje od Unii wystarczające finansowanie umożliwiające jej wypełnianie swych zadań w całym rocznym cyklu budżetowym. Agencja może w drodze wyjątku występować o dodatkowe środki na realizację zadań specjalnych lub dodatkowych, nieprzewidzianych w rocznym budżecie.”

Bruksela, 14 lutego 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Opinia EKES-u w sprawie „Program haski – wolność, bezpieczeństwo i sprawiedliwość” (sprawozdawca: Luis Miguel PARIZA CASTAÑOS) – Dz.U. C 65 z 17.3.2006.

(2)  COM(2001) 428 końcowy, s.14 – 15 (brak oficjalnego tłumaczenia na język polski – przyp. tłum.).

(3)  Opinia EKES-u w sprawie Europejskiego Centrum Monitorowania Rasizmu i Ksenofobii (sprawozdawca: Sukhdev SHARMA) CESE1615/2003, pkt 3.3.4 (Dz.U. C 80 z 30.3.2004 r.).

(4)  Traktat z Nicei, art. 257, str 15.

(5)  Opinia EKES-u w sprawie Europejskiego Centrum Monitorowania Rasizmu i Ksenofobii (sprawozdawca: Sukhdev SHARMA) CESE 1615/2003, pkt 3.3.4 (Dz.U. C 80 z 30.3.2004 r.).


11.4.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 88/41


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie reprezentatywności europejskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego w ramach dialogu obywatelskiego

(2006/C 88/11)

Dnia 25 września 2005 r., Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinięw sprawie reprezentatywności europejskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego w ramach dialogu obywatelskiego.

Zgodnie z art. 19 ust. 1 regulaminu wewnętrznego Komitet postanowił utworzyć podkomitet w celu prowadzenia prac w tej sprawie.

Podkomitet przyjął swój projekt opinii dnia 12 stycznia 2006 r. Sprawozdawcą był Jan OLSSON.

Na 424. sesji plenarnej w dniach 14 — 15 lutego 2006 r. (posiedzenie z dn. 14 lutego 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 103 do 1, przy 6 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

1.   Wprowadzenie

1.1

Od dziesięciu — piętnastu lat zainteresowanie instytucji europejskich dialogiem ze społeczeństwem obywatelskim, w szczególności ze zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim na szczeblu europejskim, ciągle wzrasta. Uznały one bowiem, że bez wysłuchania obywateli, bez uczestnictwa i zgody osób, których dotyczą decyzje wspólnotowe, nie można prowadzić skutecznej polityki.

1.2

Doświadczenie i wiedza podmiotów społeczeństwa obywatelskiego, dialog prowadzony między nimi, a także z władzami i instytucjami publicznymi na wszystkich płaszczyznach, negocjacje i poszukiwanie zbieżności, a nawet konsensusu, pozwalają na wypracowanie wniosków, w których przeważa interes ogólny. Jakość i wiarygodność decyzji politycznych także na tym zyskują, ponieważ poprawia to zrozumienie i szersze akceptowanie tych decyzji przez obywateli.

1.2.1

Zapewniając obywatelom możliwość udziału — w ramach zaangażowania indywidualnego i zbiorowego — w zarządzaniu sprawami publicznymi poprzez działalność zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego, demokracja uczestnicząca uzupełnia demokrację przedstawicielską oraz wzmacnia legitymizację demokratyczną Unii Europejskiej.

1.3

Warto tu przypomnieć i podkreślić, że Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, ze względu na swój skład i rolę oraz zadania przyznane mu w traktatach, jest od momentu powstania w pełni zaangażowany w demokrację uczestniczącą na szczeblu europejskim i jest jej najstarszym uczestnikiem.

1.4

„Prawo uczestnictwa”, którego domagało się społeczeństwo obywatelskie i organizacje od dawna aktywnie działające na płaszczyźnie europejskiej, nabiera obecnie szczególnego znaczenia. Wyzwania, przed jakimi stoi Unia Europejska, wymagają bowiem mobilizacji wszystkich podmiotów lokalnych i ich przedstawicieli.

1.5

Wymóg ten został dostrzeżony między innymi przez Radę Europejską na posiedzeniu w Lizbonie w dniach 23 i 24 marca 2000 r., w związku z wdrażaniem strategii lizbońskiej (1) i ponownie przez nią podkreślony podczas posiedzenia w dn. 22-23 marca 2005 r., w kontekście ożywiania wspomnianej strategii (2).

1.6

W Białej księdze w sprawie sprawowania rządów w Europie (3) z lipca 2001 r. Komisja uznaje udział społeczeństwa obywatelskiego w opracowywaniu i wdrażaniu polityk Unii za jedną z podstawowych zasad dobrego sprawowania rządów i jednocześnie jedną z priorytetowych dziedzin działania na rzecz odnowy metody wspólnotowej i poprawy demokratycznego funkcjonowania instytucji.

1.7

Zasada demokracji przedstawicielskiej została także zapisana w art. I-47 Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy  (4) . W tym względzie, nie zważając na niepewny przebieg procesu ratyfikacji traktatu konstytucyjnego, instytucje UE muszą kierować się tą logiką i ustanowić rzeczywistą demokrację uczestniczącą. Aby mogła ona spełnić wymogi związane z nowoczesnym europejskim sprawowaniem rządów, należy wprowadzić instrumenty, które obywatelom europejskim, a zwłaszcza zrzeszającym ich organizacjom, umożliwią prowadzenie debat, konsultacje i rzeczywisty wpływ na rozwój Unii i tworzeniu jej polityk w ramach prawdziwego, uporządkowanego dialogu obywatelskiego ze zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim.

1.8

Jeśli chodzi o Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES), to działa on aktywnie na rzecz rozwoju demokracji uczestniczącej, we współpracy z innymi instytucjami Unii i organizacjami reprezentującymi społeczeństwo obywatelskie.

1.8.1

W październiku 1991 r. EKES zorganizował pierwszy Konwent na temat roli i wkładu organizacji społeczeństwa obywatelskiego w integrację europejską i od tego czasu wydał kilka opinii, które wpisują się w perspektywę rozwoju i polepszenia uporządkowanego dialogu między organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i instytucjami europejskimi (5)  (6).

2.   Podmioty dialogu obywatelskiego na płaszczyźnie europejskiej (7)

2.1

Podmiotami dialogu obywatelskiego na płaszczyźnie europejskiej są organizacje, które reprezentują konkretne lub ogólne interesy obywateli. Z tej racji, europejskie organizacje partnerów społecznych mają oczywiste powołanie do uczestniczenia w dialogu obywatelskim. Dialog społeczny jest doskonałym przykładem praktycznego wdrażania demokracji uczestniczącej. Należy jednak podkreślić zasadniczą różnicę pomiędzy dialogiem społecznym a dialogiem obywatelskim. Europejski dialog społeczny jest jasno określony tak w zakresie uczestników, jak i celów i procedur, a europejscy partnerzy społeczni posiadają kompetencje quasi-legislacyjne (8). Specyfika dialogu społecznego wynika ze szczególnych upoważnień i kompetencji jego uczestników, którzy działają w sposób niezależny.

2.2

Na szczeblu europejskim organizacje te mają różnorodne formy i określenia, z których najpopularniejsze to stowarzyszenia, federacje, fundacje, fora i sieci (9). Często te różne formy są umieszczane w jednej kategorii „organizacji pozarządowych”, która w rzeczywistości obejmuje wszystkie rodzaje niezależnych struktur prowadzących działalność niezarobkową. Okazuje się też, że duża liczba organizacji europejskich posiada też struktury na skalę międzynarodową.

2.3

Te europejskie organizacje koordynują działalność swoich członków i podmiotów stowarzyszonych w różnych Państwach Członkowskich, a nawet w skali ponadpaństwowej. Ponadto coraz częściej łączą się one, tworząc sieci europejskie np. w dziedzinie społecznej, środowiska naturalnego, praw człowieka, rozwoju, konsumpcji czy gospodarki społecznej.

2.4

Aby zbadać zasięg europejskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego i sposób, w jaki one działają, w Załączniku do niniejszej opinii zamieszczono przegląd organizacji, federacji i sieci o największym znaczeniu w różnych sektorach zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego na szczeblu europejskim, z wyjątkiem organizacji społeczno-zawodowych. W dokumencie wyszczególniono około dwadzieścia odrębnych sektorów.

2.4.1

Przegląd ten odzwierciedla coraz silniejszą tendencję do tworzenia struktur europejskiego zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego i zróżnicowanie w samej strukturze zainteresowanych organizacji: mogą one składać się wyłącznie z organizacji krajowych — a nawet w pewnych przypadkach organizacji regionalnych i lokalnych — reprezentujących dany sektor; ich członkami mogą być organizacje zarówno europejskie jak i krajowe, a także osoby fizyczne i prawne wszystkich szczebli. Łączenie organizacji w sieci następuje zazwyczaj według dwóch schematów: sieć składa się z organizacji europejskich danego sektora lub skupia organizacje krajowe i europejskie.

2.5

Jest sprawą oczywistą, że pewna liczba europejskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego, a nawet pewne organizacje lub sieci narodowe, dysponują doświadczeniem i wiedzą, które upoważniają je do domagania się prawa do udziału w procesach konsultacyjnych przy kształtowaniu polityk Unii. Jednakże równie oczywiste jest, że ze względu na brak obiektywnych kryteriów oceny, reprezentatywność europejskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego, innych niż organizacje partnerów społecznych, jest często poddawana w wątpliwość. Środowisko stowarzyszeń postrzegane jest jako zbyt rozczłonkowane, gdyż często podzielone jest na szereg organizacji reprezentujących indywidualne interesy swoich członków zamiast interesu ogólnego, a także jako niedostatecznie przejrzyste. Ponadto wiele osób uważa, że jest on w rzeczywistości niezdolny do odgrywania roli w procesie kształtowania polityk i przygotowywania decyzji.

3.   Wymóg reprezentatywności

3.1

EKES podkreślał wielokrotnie, że jedynie jasno określona reprezentatywność może nadawać podmiotom społeczeństwa obywatelskiego prawo do efektywnego udziału w procesie kształtowania polityk i przygotowywania decyzji wspólnotowych.

3.1.1

Oprócz podstawowej zasady demokratycznej wymóg reprezentatywności jest również odpowiedzią na wysiłki zmierzające do zapewnienia większej czytelności i zwiększenia wpływu organizacji społeczeństwa obywatelskiego na płaszczyźnie europejskiej.

3.1.2

W tej perspektywie EKES opracował kryteria reprezentatywności, które zebrał po raz ostatni w opinii z dnia 20 marca 2002 r. dotyczącej Białej Księgi w sprawie sprawowania rządów w Europie (10). Aby organizacja europejska mogła zostać uznana za reprezentatywną, powinna spełniać dziewięć kryteriów:

posiadać trwałą strukturę na płaszczyźnie europejskiej;

mieć bezpośredni dostęp do specjalistycznej wiedzy swoich członków;

reprezentować interesy ogólne, zgodne z interesami społeczeństwa europejskiego;

składać się z organizacji, które w poszczególnych Państwach Członkowskich są reprezentatywne dla konkretnych grup interesów, których bronią;

zrzeszać organizacje ze znakomitej większości Państw Członkowskich;

wprowadzić obowiązek odpowiedzialności („accountability”) przed członkami organizacji;

być upoważniona do reprezentowania i prowadzenia działalności na płaszczyźnie europejskiej;

być niezależna i nie podlegać zaleceniom będącym przejawem interesów zewnętrznych;

charakteryzować się przejrzystością, w szczególności w dziedzinie finansów i wewnętrznych procesów decyzyjnych.

3.1.3

EKES zaproponował w tej samej opinii, aby „kryteria te były przedmiotem dyskusji z instytucjami i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego jako podstawa przyszłej współpracy.

3.2

Aby uniknąć nieporozumień co do zakresu stosowania kryteriów reprezentatywności określonych w niniejszej opinii, wydaje się konieczne, aby wprowadzić wyraźne rozróżnienie między „konsultacją”, zasadniczo otwartą dla wszystkich organizacji posiadających wiedzę w danej dziedzinie, a „uczestnictwem”, jako określoną możliwością zaoferowaną organizacji formalnego i aktywnego udziału w zbiorowym procesie podejmowania decyzji, w ogólnym interesie Unii i jej obywateli. Proces ten, który opiera się na demokratycznych zasadach, pozwala organizacjom społeczeństwa obywatelskiego na rzeczywiste uczestnictwo w kształtowaniu polityk i przygotowywaniu decyzji dotyczących zmian i przyszłości UE oraz wspomnianych polityk (11).

3.2.1

Nawet jeżeli może się wydawać, że podział ten ma głównie charakter teoretyczny, należy go uznać za trafny, jako że reprezentatywność stanowi warunek wstępny uczestnictwa o tyle, o ile nadaje mu legitymizację. W procesie konsultacji celem jest wysłuchanie poglądów i zgromadzenie doświadczeń podmiotów społeczeństwa obywatelskiego, bez nakładania uprzednich warunków. Konsultacje pozostają jednak bardzo istotnym składnikiem dialogu obywatelskiego.

3.3

W Białej Księdze w sprawie sprawowania rządów w Europie, o której mowa powyżej, Komisja zamierzała opracować dla niektórych sektorów, w których zakorzeniona jest praktyka konsultacji, normy partnerstwa wykraczające poza minimalne normy konsultacji stosowane do wszystkich jego służb. Komisja uwarunkowała jednak zawarcie takich układów gwarancjami ze strony organizacji społeczeństwa obywatelskiego co do otwartości i reprezentatywności, lecz nie poruszała kwestii kryteriów, które miałyby być stosowane.

3.4

Komunikat z dnia 11 grudnia 2002 r. (12) ustanawiający ogólne zasady i minimalne normy mające zastosowanie w odniesieniu do konsultacji podejmowanych przez Komisję z zainteresowanymi stronami rozróżnia natomiast konsultacje „otwarte”, w ramach podejścia ogólnego i nikogo nie wykluczającego, i konsultacje „ukierunkowane”, w ramach których zainteresowane strony i strony, których konsultacje dotyczą (grupy docelowe), są wyraźnie określone na podstawie kryteriów wyboru, które — zgodnie z komunikatem — muszą być „odpowiednio ustalone” i „przejrzyste”. Niemniej jednak żadne kryterium nie zostało w tekście określone.

3.4.1

W tym samym komunikacie Komisja podkreśla znaczenie, jakie przywiązuje do wkładu reprezentatywnych organizacji europejskich, lecz również odsyła do prac przeprowadzonych przez EKES w kwestii kryteriów reprezentatywności, w odniesieniu do wyboru organizacji mogących uczestniczyć w dialogu.

3.5

Jako że traktat nicejski wzmacnia rolę EKES-u jako uprzywilejowanego pośrednika między społeczeństwem obywatelskim a instancjami decyzyjnymi Unii, Komitet w większym stopniu jest odpowiedzialny za:

organizowanie wymiany poglądów między przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego, którzy kierują się różnymi przesłankami i bronią rozbieżnych interesów, z jednej strony,

a z drugiej, ułatwianie uporządkowanego dialogu między europejskimi organizacjami i sieciami społeczeństwa obywatelskiego a instytucjami Unii.

3.6

Należy jednak podkreślić, że niniejsza opinia nie dotyczy:

codziennego dialogu branżowego między organizacjami społeczeństwa obywatelskiego oraz między organizacjami a ich rozmówcami we władzach prawodawczych i wykonawczych Unii, w szczególności w Komisji (13);

europejskiego dialogu społecznego i europejskich organizacji partnerów społecznych, których reprezentatywność jest wyraźnie określona na podstawie kryteriów właściwych dla tych organizacji. Dotyczy to również organizacji społeczno-zawodowych, które są zaangażowane w branżowy dialog społeczny. Organizacje te pozostają jednak pełnoprawnymi podmiotami dialogu obywatelskiego.

3.7

W związku z powyższym, opracowanie niniejszej opinii wpisuje się przede wszystkim w perspektywę nadania większej przejrzystości i racjonalizacji stosunków między EKES-em a europejskimi organizacjami i sieciami społeczeństwa obywatelskiego, zaś celem opinii jest zapewnienie dialogowi ze zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim większej wiarygodności poprzez wzmocnienie legitymizacji tych organizacji i sieci.

3.7.1

Wspomniana perspektywa wpisuje się z kolei w ramy dalszego wdrażania wzmocnionego i uporządkowanego dialogu ze zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim Europy jednocześnie:

na płaszczyźnie ogólnej, to jest w odniesieniu do zagadnień leżących w interesie ogólnym, w szczególności do rozwoju i przyszłości Unii Europejskiej oraz

w ramach sprawowania przez EKES funkcji konsultacyjnej związanej z określaniem i wdrażaniem polityk wspólnotowych.

3.8

Opinia ta może również:

stanowić użyteczną podstawę do refleksji, a nawet punkt odniesienia dla innych instytucji, zwłaszcza w perspektywie konsolidacji demokracji uczestniczącej na szczeblu europejskim i ustanowienia prawdziwego europejskiego dialogu obywatelskiego oraz

wyznaczyć obszar współpracy instytucjonalnej obejmujący wymianę dobrych praktyk, w szczególności z Komisją i Parlamentem Europejskim, przy czym EKES nie musi ingerować w sposób organizowania ich dialogu z europejskim zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim.

3.9

W tym kontekście EKES podkreśla, że ustanowienie systemu akredytacji organizacji społeczeństwa obywatelskiego przy instytucjach europejskich ma zarówno zalety, jak i wady. Niniejsza opinia nie stanowi jednak dla EKES-u odpowiednich ram do wypowiadania się na temat wartości takiego systemu. Uważa jednak, że istnieje ścisły związek między tą kwestią a problemem reprezentatywności, a zatem powinny one zostać zbadane równolegle w ramach szeroko zakrojonej debaty łączącej wszystkie zainteresowane strony, instytucje europejskie i organizacje społeczeństwa obywatelskiego.

4.   EKES i europejskie organizacje społeczeństwa obywatelskiego: podejście pragmatyczne i otwarte

4.1

Świadom, że ukazuje jedynie część rozbieżności i zmian zawartych w terminie „organizacje społeczeństwa obywatelskiego”, EKES podjął inicjatywy i wdrożył reformy, które mają zapewnić jak najszerszą reprezentatywność organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

4.2

Dlatego też do swoich struktur i prac włącza — pod różnymi postaciami i w coraz większym zakresie — między innymi organizacje i sieci europejskie społeczeństwa obywatelskiego, które nie są lub jeszcze nie są bezpośrednio reprezentowane w Komitecie, chociaż stowarzyszenie takie nie opiera się na wyraźnie określonych kryteriach reprezentatywności.

4.2.1

W ten sposób każda z trzech Grup  (14) EKES-u uznaje organizacje europejskie, nadając im status organizacji uznanej. Z reguły członkowie Komitetu są bezpośrednio lub pośrednio powiązani z tymi organizacjami, lecz nie stanowi to warunku koniecznego.

4.2.2

Na poziomie sekcji  (15) organizacje europejskie, które mogą wnieść rzeczywisty wkład w przygotowywanie opinii, są często angażowane w prace Komitetu. Są one informowane o bieżących pracach, przedstawiają uwagi i mogą być reprezentowane przez ekspertów oraz brać udział w organizowanych przesłuchaniach i konferencjach.

4.2.3

EKES organizuje konferencje, seminaria, przesłuchania itp. na tematy przekrojowe, na przykład ostatnio dotyczyły one strategii lizbońskiej, zrównoważonego rozwoju i perspektyw finansowych na lata 2007 — 2013; należy również wspomnieć o spotkaniach w sprawie śledzenia przebiegu prac Konwentu Europejskiego (16).

4.2.3.1

Uczestnicy wywodzący się z organizacji społeczeństwa obywatelskiego są wybierani w sposób pragmatyczny na podstawie propozycji grup, członków EKES-u, sekcji lub Sekretariatu. Wspomniane posiedzenia są również otwarte dla przedstawicieli organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które wyrażą zainteresowanie udziałem.

4.3

Kolejny etap tej współpracy został zapoczątkowany wraz z utworzeniem w 2004 r. Grupy Łącznikowej między EKES-em a przedstawicielami głównych sektorów europejskiego zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. Liczy ona obecnie — oprócz dziesięciu przedstawicieli EKES-u (w tym Przewodniczącej EKES-u oraz Przewodniczących trzech Grup i sześciu sekcji) — czternastu członków pochodzących z głównych organizacji i sieci czynnie działających w sektorach reprezentowanych w Grupie Łącznikowej, bez względu na fakt, czy chodzi o organizacje posiadające status organizacji uznanej.

4.3.1

Do zadań Grupy Łącznikowej należy zapewnienie po pierwsze skoordynowanego podejścia EKES-u do europejskich organizacji i sieci społeczeństwa obywatelskiego, a po drugie nadzorowanie realizacji wspólnie podjętych inicjatyw.

4.4

Taka sytuacja świadczy o pragmatycznym podejściu stosowanym dotychczas przez EKES, które w ujęciu ogólnym odzwierciedla otwarte i nikogo nie wykluczające podejście w ramach stopniowej strukturyzacji jego stosunków z europejskimi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. Natomiast jeżeli chodzi o przyznanie statusu organizacji uznanej lub konsultacje sektorowe prowadzone przez sekcje, podejście jest o wiele bardziej ukierunkowane.

4.5

W tym względzie sprawozdanie końcowe grupy ad hoc ds. zinstytucjonalizowanej współpracy z europejskimi organizacjami i sieciami społeczeństwa obywatelskiego z dnia 10 lutego 2004 r. podkreśla, że „kwestia reprezentatywności zasługuje bezsprzecznie na dużą uwagę”, lecz „nie może ona stanowić przeszkody dla wszelkich działań nowatorskich” i zaleca „roztropność w kwestii, która nie wyklucza ostrożności, lecz zaleca otwartość i pragmatyzm”.

5.   Trójpłaszczyznowa procedura oceny reprezentatywności

5.1

Oczywiście kryteria określone przez EKES w opinii dotyczącej Białej księgi w sprawie sprawowania rządów w Europie nie są przywoływane w sposób jednakowo precyzyjny. Dlatego też wydaje się konieczne, aby sprecyzować ich znaczenie i zakres, aby stały się one wymierne i możliwe do stosowania w praktyce.

5.2

W związku z tym, EKES uważa, że należy wdrożyć jasną, jednolitą i prostą procedurę oceny reprezentatywności europejskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego, jednocześnie unikając złożonych i kontrowersyjnych kwestii.

5.3

Procedura ta powinna umożliwić przeprowadzenie analizy kryteriów w sposób dostosowany do struktury i metod działania obowiązujących w organizacjach europejskich. Powinna również opierać się na udziale samych organizacji w przedmiotowym procesie oceny. EKES nie zamierza w żaden sposób ograniczać autonomii tych organizacji.

5.4

Dlatego też procedura ta powinna opierać się na następujących zasadach:

przejrzystość;

obiektywność;

brak dyskryminacji;

możliwość weryfikacji;

udział organizacji europejskich.

5.5

Proponuje się, aby procedura oceny opierała się na trzech następujących podstawach:

przepisy statutowe organizacji i ich stosowanie;

zasięg poparcia organizacji w Państwach Członkowskich;

kryteria jakościowe.

5.5.1

Dwie pierwsze podstawy oceny są precyzyjne i odnoszą się do struktury właściwej dla każdej organizacji. Oferują one zatem odpowiednie możliwości dokonania stosunkowo obiektywnej oceny reprezentatywności organizacji, zachowując przy tym dynamikę społeczeństwa obywatelskiego. Trzecia płaszczyzna jest bardziej złożona.

5.6

EKES uważa, że proponowane rozwiązanie nie stanowi żadnego szczególnego obciążenia lub ograniczenia dla organizacji, o których mowa, lecz wymaga przejrzystości, jeżeli chodzi o struktury i metody działania. Przejrzystość stanowi zresztą podstawową zasadę demokratyczną leżącą w interesie ogółu, gdyż pozwala różnym grupom interesu występującym w społeczeństwie oraz indywidualnie obywatelom, a także władzom publicznym na zaznajomienie się ze strukturami i działalnością organizacji oraz sformułowanie własnej oceny w tej kwestii.

5.7

W oparciu o te zasady i podstawy oceny EKES powinien być w stanie opracować procedurę pozwalającą na ocenę reprezentatywności europejskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Procedurę tę można by zastosować poprzez wdrożenie specjalnego instrumentu oceny we współpracy, przede wszystkim, z Grupą Łącznikową z europejskimi organizacjami i sieciami społeczeństwa obywatelskiego.

6.   Statuty i ich zastosowanie

6.1

EKES uważa, że istnieje bezpośredni i ścisły związek między kryteriami, które zaproponował wcześniej, a statutami europejskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

6.2

Zasadniczo wszystkie organizacje aktywne na płaszczyźnie europejskiej, na mocy prawa lub faktycznie, powinny posiadać regulamin (17).

6.3

Zgodnie z kryteriami, które EKES opracował wcześniej (18), oraz w celu zapewnienia im zdolności działania, statut organizacji europejskiej powinien określać:

zakres działalności i realizowane cele;

kryteria zrzeszania;

zasady funkcjonowania, które muszą być demokratyczne, przejrzyste i obejmować między innymi pojęcie odpowiedzialności („accountability”) organów kierowniczych wobec organizacji członkowskich;

zobowiązania finansowe organizacji członkowskich;

sporządzanie corocznego sprawozdania finansowego, wraz z audytem, oraz sprawozdania z działalności, podanych do publicznej wiadomości.

6.4

Wobec braku prawodawstwa europejskiego w tej kwestii każda organizacja przyjmuje indywidualnie swój statut w ramach obowiązujących przepisów prawa krajowego (19).

6.4.1

W tym względzie należy przypomnieć, że w 1991 r. (20) Komisja Europejska przedstawiła projekt prawodawczy umożliwiający ustanowienie „stowarzyszeń europejskich”. Dokument ten miał na celu utworzenie formy prawnej, która byłaby właściwa dla stowarzyszeń posiadających organizacje członkowskie w wielu Państwach Członkowskich, na wzór systemu funkcjonującego w odniesieniu do spółek akcyjnych i spółdzielni. Konkretne przepisy znajdujące się we wniosku są zbieżne z rozwiązaniami zaproponowanymi powyżej w odniesieniu do treści statutu.

6.4.2

Wniosek ten, na temat którego EKES wypowiedział się pozytywnie (21), został zablokowany ze względu na sprzeciw niektórych Państw Członkowskich, a teraz został nawet wycofany przez Komisję. EKES jest jednak nadal przekonany, że statut taki jest niezbędnym instrumentem potwierdzającym prawo do stowarzyszania się, które stanowi jedną z wolności podstawowych zapisanych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej oraz wyraz obywatelstwa UE. EKES uważa ponadto, że zasady wymienione w art. I-47 traktatu konstytucyjnego powinny stanowić bodziec do ponownego rozpatrzenia tej sprawy.

6.4.3

W związku z tym EKES opowiada się ponownie za stworzeniem europejskiego statutu stowarzyszeń ponadnarodowych, analogicznie do statutu europejskich partii politycznych, który wszedł w życie w listopadzie 2003 r. (22), co wpisuje się również w logikę propozycji sformułowanych w niniejszej opinii.

6.5

Tym niemniej należy jednak wyjść z założenia, że to organizacje członkowskie muszą zapewnić — poprzez zastosowanie odpowiednich mechanizmów i procedur — kontrolę statutu i jego zastosowania w ramach wewnętrznych demokratycznych procesów decyzyjnych właściwych dla danej organizacji.

6.6

Aby zapewnić rzeczywistą przejrzystość funkcjonowania organizacji europejskich społeczeństwa obywatelskiego należy podawać do wiadomości publicznej statut oraz sporządzane co roku sprawozdanie finansowe i sprawozdanie z działalności — oraz wszystkie informacje dotyczące zobowiązań finansowych organizacji członkowskich i źródeł finansowania, w miarę możliwości także poprzez publikację na stronie internetowej każdej z zainteresowanych organizacji.

7.   Zasięg poparcia organizacji w Państwach Członkowskich

7.1

Wśród kryteriów zaproponowanych przez EKES znajduje się również postulat, aby organizacja europejska posiadała w większości krajów europejskich organizacje zrzeszone, które byłyby uznane za reprezentatywne dla interesów, których bronią.

7.2

W odniesieniu do stosowania tego kryterium EKES uważa, że organizacja europejska musi być obecna w ponad połowie Państw Członkowskich Unii Europejskiej, aby mogła zostać uznana za reprezentatywną. Taki wymóg wydaje się konieczny, mimo że w wyniku obecnego rozszerzenia Unii sytuacja stała się bardziej złożona.

7.3

Aby umożliwić ocenę zasięgu poparcia, każda organizacja europejska powinna bez względu na okoliczności podać do wiadomości publicznej wykaz jej organizacji członkowskich, zarówno organizacji (osób prawnych) niezależnych od zewnętrznych grup interesów i reprezentujących społeczeństwo obywatelskie w Państwach Członkowskich, jak i europejskich zrzeszeń organizacji o podobnym charakterze.

7.4

Ocena sytuacji organizacji europejskiej lub zrzeszonych w niej organizacji krajowych pod względem możliwości ich uznania i uznania za reprezentatywne jest trudna w każdej sytuacji. Taką oceną powinny zatem kierować następujące zasady.

7.5

Należy przyjąć kryterium wyjściowe, zgodnie z którym przynależność danej organizacji, krajowej lub transnarodowej, do organizacji europejskiej odpowiada nie tylko kryteriom zrzeszania przewidzianym w statucie danej organizacji europejskiej, lecz również kryteriom przewidzianym przez statuty organizacji zrzeszonych.

7.6

W związku z powyższym zrzeszone organizacje krajowe, a także organizacje europejskie, których są ich członkami, powinny w sposób przejrzysty udostępnić do wiadomości swój statut i sprawozdania z działalności, co pozwoli uwidocznić strukturę organizacji i jej metody działania. Byłoby także pożądane, podobnie jak tego wymaga Rada Europy, by można było znać liczbę członków indywidualnych pośrednio lub bezpośrednio powiązanych z daną organizacją.

8.   Kryteria jakościowe

8.1

Kryteria, o których mowa powyżej, mogą — ze względu na swój charakter — zostać poddane obiektywnej, dość prostej ocenie. Bardziej złożone są natomiast kwestie związane ze stosowaniem i oceną kryteriów jakościowych. Oczywiście statut organizacji, w szczególności cele i środki działania, a także zasięg geograficzny jej działalności stanowią pewne elementy oceny. Mogą się one jednak okazać niewystarczające przy ocenie reprezentatywności danej organizacji. Dlatego też kryteria jakościowe stanowią raczej narzędzie oceny zdolności wnoszenia wkładu przez oceniane organizacje.

8.2

W związku z tym należy ponownie przypomnieć, że niniejsza opinia nie dotyczy organizacji mających doświadczenie wymagane do uczestnictwa w procesie otwartych konsultacji (zob. powyżej), lecz organizacji, które mają rzeczywiście i formalnie uczestniczyć w procesie kształtowania polityk. Analiza ta powinna zatem zostać pogłębiona.

8.3

W ten sposób kryteria jakościowe odwołują się po pierwsze do doświadczenia organizacji i jej zdolności do wyrażania interesów obywateli w instytucjach europejskich, a po drugie do zaufania, którym zostaje obdarzona i reputacji, która została uznana przez wspomniane instytucje, jak i inne grupy wchodzące w skład zorganizowanego społeczeństwa europejskiego.

8.4

Dlatego też należy ocenić zdolności konsultacyjne organizacji europejskich na podstawie ich reprezentatywności jakościowej, w oparciu o sposób, w jaki dana organizacja może wyrażać poprzez swoją działalność stopień zaangażowania w procesy konsultacyjne prowadzone przez instytucje europejskie.

8.5

Zasadniczą kwestią w tym względzie jest, żeby organizacje europejskie przedstawiały sprawozdania z działalności i wszelkie inne niezbędne informacje w przejrzystej postaci. Istnieje również możliwość zastosowania „wskaźników osiągnięć”, metody w szczególności stosowanej w środowisku uniwersyteckim oraz w dziedzinie badań. Wskaźniki te powinny zostać określone we współpracy z europejskimi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego.

8.6

W każdym przypadku EKES zamierza działać w przedmiotowej dziedzinie w sposób przejrzysty, pragmatyczny i obiektywny w ramach dynamicznego i otwartego procesu.

Bruksela, 14 lutego 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  W pkt. 38 Konkluzji (dok. SN 100/00) Rada Europejska deklaruje, że:

„Unia, Państwa Członkowskie, regionalne i lokalne organizacje samorządowe, a także partnerzy społeczni i społeczeństwo obywatelskie zostaną aktywnie włączeni w różne formy partnerstwa”.

(2)  W pkt. 6 Konkluzji (dok. 7619/05) Rada Europejska podkreśla, że:

„Obok rządów, wszystkie inne zainteresowane strony – parlamenty, organy regionalne i lokalne, partnerzy społeczni, społeczeństwo obywatelskie – powinny włączyć się do strategii i aktywnie uczestniczyć w realizacji jej celów.”

(3)  COM(2001) 428 końcowy z dnia 25 lipca 2001 r. – Dz.U. C 287 z dnia 12 października 2001 r.

(4)  Art. I-47 ust. 2 traktatu konstytucyjnego stanowi między innymi, że „instytucje [Unii] utrzymują otwarty, przejrzysty i regularny dialog ze stowarzyszeniami przedstawicielskimi i społeczeństwem obywatelskim”, natomiast ust. 1 tego artykułu zawiera wezwanie, aby poprzez odpowiednie środki instytucje umożliwiły „stowarzyszeniom przedstawicielskim” wypowiadanie się i wymianę opinii we wszystkich dziedzinach działania Unii.

(5)  Zob. dokumenty dotyczące „Pierwszego Konwentu organizacji społeczeństwa obywatelskiego na szczeblu europejskim”, który odbył się w dniach 15 i 16 października 1999 r. (CES-2000-012-FR), oraz odpowiednie opinie: „Rola i wkład organizacji społeczeństwa obywatelskiego w integrację europejską” z dnia 23 września 1999 r. (CES 851/1999 – Dz.U. C 329 z dnia 17 listopada 1999 r.), „Komisja a organizacje pozarządowe – Wzmocnienie partnerstwa” z dnia 13 lipca 2000 r. (CES 811/2000 – Dz.U. C 268 z dnia 19 września 2000 r.), „Zorganizowane społeczeństwo obywatelskie a sprawowanie rządów w Europie– wkład Komitetu w przygotowanie Białej Księgi” z dnia 26 kwietnia 2001 r. (CES 535/2001 – Dz.U. C 193 z dnia 10 lipca 2001 r.), „Sprawowanie rządów w Europie – Biała Księga” z dnia 21 marca 2002 r. (CES 357/2002 – Dz.U. C 125 z dnia 27 maja 2002 r.).

(6)  EKES zorganizował również dwie inne konferencje dotyczące tych zagadnień, pierwszą w dniach 8 – 9 listopada 2001 r. w sprawie „Roli organizacji społeczeństwa obywatelskiego w sprawowaniu rządów w Europie” i drugą w dniach 8 – 9 marca 2004 r., której temat brzmiał: „Demokracja uczestnicząca: stan obecny i perspektywy, jakie otwiera Konstytucja Europejska”.

(7)  Według Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego dialog obywatelski przybiera trzy formy:

 

Pierwszą z nich jest dialog na temat przyszłości Unii i jej polityk między organizacjami europejskimi reprezentującymi społeczeństwo obywatelskie;

 

Druga forma obejmuje uporządkowany i regularny dialog między wszystkimi takimi organizacjami a Unią,

 

Wreszcie trzecią formę stanowi codzienny dialog w obrębie danej branży między organizacjami społeczeństwa obywatelskiego a rozmówcami w organach prawodawczych i wykonawczych.

(8)  Zob. art. 137 i 138 traktatu.

(9)  Wykaz organizacji społeczeństwa obywatelskiego prowadzących działalność niezarobkową, które działają na szczeblu europejskim, sporządzony przez Komisję Europejską na zasadzie dobrowolności (baza danych CONECCS) zawiera informacje na temat blisko 800 organizacji. Niektóre z nich należałoby co prawda umieścić w kategorii organizacji społeczno-zawodowych.

(10)  Zob. notatka w przypisie nr 5. Pkt 4.2.5. opinii (CES 357/2002).

(11)  Zob. między innymi opinia Komitetu z dnia 26 kwietnia 2001 r. zatytułowana „Zorganizowane społeczeństwo obywatelskie a sprawowanie rządów w Europie – wkład Komitetu w przygotowanie Białej Księgi” (CES 535/2001 – Dz.U. C 193 z dnia 10 lipca 2001 r. – pkt 3.4.)

(12)  COM(2002) 704 końcowy.

(13)  Problem reprezentatywności pozostaje w tym kontekście kwestią zasadniczą, w perspektywie nadania organizacjom społeczeństwa obywatelskiego rzeczywistego prawa do wyrażania opinii w ramach konsultacji, lecz również do uczestnictwa w procesach kształtowania polityk sektorowych Unii i przygotowywania decyzji z nimi związanych, a także wdrażania i nadzorowania takich decyzji. Wiąże się on jednak z kwestiami o innym pod wieloma względami charakterze i zasięgu, niż te, o których mowa w niniejszej opinii, co uzasadnia poddanie ich w odpowiednim momencie specjalnej analizie.

(14)  EKES dzieli się na trzy Grupy reprezentujące pracodawców (Grupa I), pracowników (Grupa II) i inne podmioty społeczno-gospodarcze, składające się na zorganizowane społeczeństwo obywatelskie (Grupa III).

(15)  EKES posiada sześć sekcji, które zajmują się wszystkimi dziedzinami działalności Unii Europejskiej pełniąc funkcję konsultacyjną.

(16)  Zgodnie z deklaracją Rady Europejskiej z Laeken, z dnia 15 grudnia 2001 r., Konwent Europejski posiadał między innymi upoważnienie do nawiązania dialogu ze społeczeństwem obywatelskim. Zadanie to powierzono Jean-Lucowi Dehaene'owi, wiceprzewodniczącemu Konwentu, z którym EKES zorganizował osiem spotkań informacyjnych i dialogu z udziałem europejskich organizacji i sieci społeczeństwa obywatelskiego. W spotkaniach uczestniczyli między innymi członkowie Konwentu, a konkretnie – jego Prezydium. Sukces spotkań potwierdziła owocna współpraca między Parlamentem Europejskim a EKES-em przy przygotowywaniu i prowadzeniu przesłuchań organizacji i sieci, które poprzedziły przyjęcie w listopadzie 2004 r. przez Komisję Spraw Konstytucyjnych sprawozdania parlamentarnego w sprawie traktatu konstytucyjnego. Najpierw EKES zorganizował, w obecności pierwszego wiceprzewodniczącego Komisji Spraw Konstytucyjnych i dwóch sprawozdawców Parlamentu Europejskiego, przesłuchanie przedstawicieli wszystkich zainteresowanych organizacji. Następnie rzecznicy przedstawicielskich sieci zostali zaproszeni do bezpośredniego wystąpienia przed komisją parlamentarną.

(17)  Wydaje się, że niektóre duże sieci europejskie same opracowały własny statut. Dotyczy to na przykład Platformy europejskich organizacji pozarządowych w sektorze społecznym oraz CONCORD – sieci organizacji pozarządowych działających aktywnie w dziedzinie rozwoju. Inne organizacje nie posiadają natomiast własnego statutu. Jest tak w przypadku „Green 9”, zrzeszenia organizacji pozarządowych działających w dziedzinie środowiska naturalnego i sieci Prawa Człowieka, która skupia organizacje pozarządowe aktywnie działające w dziedzinie praw człowieka.

(18)  Zob. pkt 3.1.2. powyżej.

(19)  Ustawodawstwo belgijskie przewiduje na przykład statut międzynarodowego stowarzyszenia o celach niezarobkowych.

(20)  COM(91) 273/1 i 2.

(21)  Opinia CES 642/92 z dn. 26 maja 1992 r.Dz.U. C 223 z dn. 31 sierpnia 1992 r.

(22)  Dz.U. L 297 z dnia 15 listopada 2003 r.


11.4.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 88/48


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie stworzenia wspólnej skonsolidowanej podstawy wymiaru opodatkowania przedsiębiorstw w UE

(2006/C 88/12)

Dnia 13 maja 2005 r. László KOVÁCS, członek Komisji Europejskiej, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, zwrócił się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie przygotowania opinii w sprawie stworzenia wspólnej skonsolidowanej podstawy wymiaru opodatkowania przedsiębiorstw w UE.

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 stycznia 2006 r. Sprawozdawcą był Lars Allan NYBERG.

Na 424. sesji plenarnej w dniach 14-15 lutego 2006 r. (posiedzenie z dnia 14 lutego 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 94 do 6 przy 4 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

Wnioski i zalecenia

Już w raporcie Rudinga z 1992 roku stwierdzono potrzebę ustanowienia wspólnych przepisów dotyczących podstawy wymiaru opodatkowania. Ponadto wyrażono chęć poszerzenia tego projektu o minimalne i maksymalne progi stawek podatkowych.

Komitet z zadowoleniem przyjmuje — jako krok we właściwym kierunku — fakt, iż obecnie grupa robocza pod kierownictwem Komisji przygotowuje projekt wspólnej skonsolidowanej podstawy wymiaru podatku od osób prawnych. W świetle złożoności problemu może okazać się, iż prace potrwają dłużej niż trzy lata. Przebiegają one w warunkach znacznej przejrzystości. Wszystkie dokumenty dostępne są bezpośrednio w internecie, tak aby wszyscy mogli śledzić przebieg debaty. Należy jednak uniknąć sytuacji, w której wprowadzenie wspólnego systemu ustanawiania wymiaru podatku ulegnie dalszemu opóźnieniu z powodu braku gotowości do przekształcenia systemów krajowych, budowanych na przestrzeni wielu lat. Państwa Członkowskie powinny pokazać, że członkostwo w UE jest korzystne, ponieważ wprowadzenie wspólnej skonsolidowanej podstawy wymiaru podatku od osób prawnych możliwe jest jedynie w ramach Unii. W obecnej chwili nie należy zajmować się zagadnieniem stawek podatkowych, aby zbytnio nie utrudniać osiągnięcia porozumienia w kwestiach podstawy wymiaru.

W zasadzie systemy podatkowe muszą opierać się na decyzjach politycznych. Wypracowanie wspólnych postanowień przy zaangażowaniu w ten proces Rady Ministrów i Parlamentu Europejskiego jest niezbędne, jeśli chcemy uniknąć stopniowego wprowadzania wspólnych przepisów dotyczących podstawy wymiaru podatku od osób prawnych drogą sądowych decyzji Trybunału Sprawiedliwości. Ponadto ważne jest, aby debata toczyła się przy współudziale partnerów społecznych oraz ogółu społeczeństwa obywatelskiego.

Zagadnienie wspólnej podstawy wymiaru opodatkowania można określić słowami „nic nie jest uregulowane, dopóki wszystko nie jest uregulowane”. Wobec dużego niebezpieczeństwa opóźnień należy także rozważyć możliwość stopniowego wprowadzania w życie, w formie dyrektyw cząstkowych, poszczególnych rozdziałów, co do których porozumienie zostało osiągnięte.

Przedstawiane rozważania dotyczą częściowo natury prawnej, częściowo odnoszą się do technik podatkowych, częściowo zaś mają charakter ekonomiczny. Komitet zwraca się do Komisji i Państw Członkowskich, aby pomimo wielości szczegółowych zagadnień technicznych i dużych różnic pomiędzy Państwami Członkowskimi, kierowały się korzyściami gospodarczymi, jakie oferuje wspólna skonsolidowana podstawa wymiaru opodatkowania.

Dotychczasową debatę toczącą się na forum Komitetu podsumować można przy pomocy zasad wspólnej skonsolidowanej podstawy wymiaru opodatkowania przedstawionych w ostatniej części opinii. Jednocześnie Komitet wzywa Komisję, aby ta podczas opracowywania szczegółów technicznych konsekwentnie brała pod uwagę wspomniane wyżej zasady, co znacznie ułatwi dokonywanie wyboru spośród różnych możliwych rozwiązań technicznych.

1.   Tło

1.1

Komisarz europejski László Kovács w dniu 13 maja 2005 r. zwrócił się do Komitetu o przygotowanie opinii rozpoznawczej w sprawie wspólnej skonsolidowanej podstawy wymiaru opodatkowania przedsiębiorstw. Członek Komisji wskazał, że tego rodzaju wspólna podstawa wymiaru opodatkowania zlikwidowałaby liczne problemy, jakie napotykają dziś przedsiębiorstwa prowadzące transgraniczne interesy w ramach UE. Projekt spotkał się z dużym poparciem zarówno ze strony środowisk gospodarczych, jak i wielu rządów.

1.2

Od 2001 roku Komisja przedłożyła liczne informacje i sprawozdania na temat podatku od osób prawnych, m.in. obszerne sprawozdanie z października 2001 r. w sprawie opodatkowania przedsiębiorstw.

1.2.1

Po przedłożeniu w lipcu 2004 r. nieformalnego dokumentu w sprawie wspólnej skonsolidowanej podstawy wymiaru podatku od osób prawnych i po przedyskutowaniu tej kwestii w Radzie Ministrów powołano specjalną grupę roboczą, w skład której wchodzą eksperci z Państw Członkowskich. Grupa ta powinna do 2007 roku rozpatrzyć wszystkie szczegóły dotyczące praktycznego wprowadzenia wspólnej podstawy wymiaru opodatkowania. Przedmiotem jej prac, podobnie jak niniejszej opinii, jest wyłącznie podstawa wymiaru podatku od osób prawnych, z pominięciem stawek podatkowych. Nie porusza się także kwestii opodatkowania według zasad państwa macierzystego (Home State Taxation). W tamtym przypadku mogłoby chodzić o ograniczony w czasie projekt pilotażowy, podczas gdy wspólna podstawa wymiaru opodatkowania jest projektem globalnym.

1.3

Chodzi tu nie tylko o stworzenie wspólnej podstawy wymiaru opodatkowania, ale także podstawy skonsolidowanej. Dotyczy to szczególnie przedsiębiorstw prowadzących działalność w kilku Państwach Członkowskich. Aby wspólna podstawa wymiaru opodatkowania mogła w optymalny sposób spełniać swoją rolę, grupa przedsiębiorstw musi mieć możliwość wspólnego obliczenia wszystkich zysków dla całego koncernu według jednolitej podstawy wymiaru opodatkowania, dzięki czemu obliczenie to określone będzie jako skonsolidowane. Wymaga to systemu podziału zysku całkowitego na poszczególne części przedsiębiorstwa.

1.4

Dyskusje dotyczą wyłącznie podatku od osób prawnych, nie zaś wszelkich form opodatkowania. Występuje duża liczba prawnych form przedsiębiorstw, jak np. organizacje niedochodowe i fundacje, różniących się między sobą w zależności od Państwa Członkowskiego. Jeśli np. wprowadzi się wspólną podstawę opodatkowania dla spółek akcyjnych, wówczas dojdzie do naruszenia równowagi między tą formą a pozostałymi formami przedsiębiorstw i instytucji w zakresie opodatkowania zysków. Z tego też względu konieczne mogłyby się okazać krajowe dostosowania w zakresie opodatkowania zysków przedsiębiorstw i instytucji o innej formie prawnej. Aspekt ten nie będzie jednak rozpatrywany ani przez wyżej wymienioną grupę roboczą, w której skład wchodzą przedstawiciele Komisji i Państw Członkowskich, ani w ramach niniejszej opinii.

2.   Poprzednie opinie Komitetu w sprawie podstawy wymiaru podatku od osób prawnych

2.1

Już w swoich poprzednich opiniach Komitet zajmował się problemem różnych podstaw wymiaru podatku od osób prawnych w Państwach Członkowskich UE. Włączył się on w tworzenie swobodnych i uczciwych warunków konkurencji na rzecz wspierania działań transgranicznych, jednakże bez znoszenia krajowych podstaw opodatkowania przedsiębiorstw (1). Zdaniem Komitetu należy najpierw dążyć do stworzenia wspólnej podstawy wymiaru podatku od osób prawnych, a dopiero potem rozmawiać o wysokości stawek podatkowych (2).

2.2

Z chwilą wprowadzenia wspólnej podstawy wymiaru podatku od osób prawnych mogłaby zostać ograniczona lub wręcz zlikwidowana większość barier stojących na drodze działań transgranicznych wewnątrz UE. Takie bariery to m.in.:

podwójne opodatkowanie;

wewnętrzne ceny w przypadku działań transgranicznych;

zróżnicowane podejście do rozmaitych rezerw w przypadku transgranicznych konsolidacji przedsiębiorstw;

wybór miejsca opodatkowania zysków lub strat kapitałowych w przypadku transgranicznych restrukturyzacji przedsiębiorstw;

wyrównywanie strat w przedsiębiorstwie działającym w kilku Państwach Członkowskich;

zróżnicowanie przepisów dotyczących opodatkowania inwestycji.

2.2.1

Chociaż opodatkowanie przedsiębiorstw ma zasadnicze znaczenie dla stworzenia korzystniejszych warunków działania, nie można jednak zapominać, że zarówno przy handlu transgranicznym, jak i przy wyborze miejsca produkcji decydujące znaczenie może mieć też szereg innych czynników (3).

2.3

Komitet zwrócił również uwagę na to, że problemy nie wynikają wyłącznie z różnic w podstawach wymiaru opodatkowania. Należy także wspomnieć szereg praktycznych różnic, np. jeśli chodzi o przepisy dotyczące warunków uiszczania podatków, przedkładania sprawozdań rachunkowych, jak również wyjaśniania zażaleń. Część tych problemów można by zmniejszyć w ramach praktycznych przepisów, jakie muszą towarzyszyć wspólnej podstawie wymiaru opodatkowania (4).

2.3.1

Największą praktyczną zaletą wspólnej podstawy wymiaru opodatkowania przedsiębiorstw może być fakt, iż będą one musiały znać i stosować tylko jeden zbiór przepisów. Różne części przedsiębiorstwa mogą prowadzić jednolitą księgowość w miejsce dotychczasowej odrębnej. Ponadto wspólna podstawa wymiaru opodatkowania może prowadzić, obok uczciwszej konkurencji, także do wzrostu efektywności nie tylko przedsiębiorstw, ale również urzędów podatkowych (5).

2.4

Komitet zalecił także, aby podczas debaty o wspólnej podstawie wymiaru opodatkowania nie ograniczać się jedynie do kluczowej problematyki działań transgranicznych. Wprowadzenie wspólnej podstawy wymiaru opodatkowania jest korzystne nie tylko dla przedsiębiorstw prowadzących interesy w skali międzynarodowej, ale także tych działających wyłącznie na terenie własnego kraju. Centralne zadanie, jakim jest stworzenie warunków uczciwej konkurencji dla przedsiębiorstw prowadzących działania transgraniczne, nie może prowadzić do powstawania nowych różnic pomiędzy tymi przedsiębiorstwami a firmami działającymi wyłącznie na arenie krajowej.

2.4.1

Kryje się za tym pragnienie wprowadzenia ułatwień dla małych przedsiębiorstw, z których prawie wszystkie działają na rynkach macierzystych. Próba wprowadzenia prostych i jasnych przepisów podatkowych ma ogromne znaczenie również w tym kontekście (6).

2.5

Komitet wyraził już swoją opinię, że wspólna podstawa wymiaru opodatkowania nie może mieć charakteru dobrowolnego, co oznacza, że nie będzie możliwości wyboru pomiędzy nadal istniejącymi krajowymi systemami podatkowymi, a szczególnym uregulowaniem dla przedsiębiorstw prowadzących działalność transgraniczną. Dlatego też Komitet jest zdania, iż nowa wspólna podstawa wymiaru podatku od osób prawnych musi być obligatoryjna (7).

2.6

Komitet zawsze zajmował stanowisko, że w ramach uregulowań dotyczących wspólnej podstawy wymiaru opodatkowania w jak najszerszym zakresie należy uwzględnić postanowienia obejmujące międzynarodowe zasady rachunkowości. Komitet jest przy tym świadomy, że MSSF dla rachunkowości międzynarodowej mogą służyć tylko jako punkt wyjścia w ramach uregulowań dotyczących wspólnej podstawy wymiaru opodatkowania.

2.7

Niepożądanym skutkiem ubocznym dotychczasowego braku porozumienia ze strony Rady i Parlamentu Europejskiego w kwestiach wspólnej podstawy wymiaru opodatkowania przedsiębiorstw jest to, iż niezbędne decyzje zostaną ostatecznie podjęte przez Trybunał Sprawiedliwości. Jak długo będą występować różnice między systemami podatkowymi Państw Członkowskich, tak długo będą też potrzebne decyzje sądowe. Systemy podatkowe Państw Członkowskich będą sukcesywnie zmieniane na rynku wewnętrznym w wyniku orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości i bez udziału decyzji politycznych (8)  (9). Widać to wyraźnie na przykładzie sprawy Marks & Spencer, rozstrzygniętej ostatnio przez Trybunał Sprawiedliwości.

2.8

Dążenie Komitetu do tego, aby opodatkowanie przedsiębiorstw postrzegać w szerokim kontekście politycznym oznacza, że neutralność polityki podatkowej odnosić należy nie tylko do samego opodatkowania przedsiębiorstw, ale także do obu czynników produkcji, jakimi są praca i kapitał. To zasadnicze przekonanie wiąże się jednak w pierwszym rzędzie z wyborem stawek podatkowych (10).

2.9

Integracja i rozwój konkurencji są ściśle ze sobą powiązane i mogą prowadzić do wzrostu efektywności i przyspieszenia rozwoju gospodarczego. Jednak oznacza to również, że ci uczestnicy rynku, którzy nie zdołają dotrzymać kroku rosnącej presji konkurencji, nie mogą też zrekompensować sobie niedostatecznej produktywności niższymi podatkami. Trzeba będzie usunąć elementy opodatkowania przedsiębiorstw zniekształcające warunki konkurencji, aby mogły dać o sobie znać pozytywne skutki integracji (11).

2.10

Wspólna — miejmy nadzieję, że obligatoryjna — podstawa wymiaru opodatkowania ułatwiłaby kontrolę uiszczania podatków, ponieważ władze musiałyby opanować tylko jeden system, łatwiejsza byłaby także wymiana informacji. Przyczyniłoby się to również do zmniejszenia ilości oszustw podatkowych. Niezobowiązująca wspólna podstawa wymiaru, z zachowaniem możliwości wyboru między tą ostatnią a dotychczasowymi krajowymi metodami obliczeń dla przedsiębiorstw działających wyłącznie na rynku krajowym, prowadziłaby ponadto do sytuacji, w której państwa — nie przedsiębiorstwa — musiałyby operować kilkoma systemami podatkowymi.

3.   Kilka faktów na temat podatku od osób prawnych

3.1

Podatkowe obciążenie przedsiębiorstw jest różne w różnych Państwach Członkowskich, co przede wszystkim należy przypisać rozbieżności stawek podatkowych (wynoszących pomiędzy 12,5 % a 40 %). Ponieważ jednak różne są także podstawy wymiaru opodatkowania, nie można jednoznacznie stwierdzić, w jakiej mierze obciążenia te rzeczywiście wynikają z różnych stawek podatkowych (12).

3.2

Komisja dokonała zestawienia danych na temat tzw. „implicit tax rate” (ukrytych stawek podatkowych), dających obraz udziału faktycznie płaconych podatków w zysku przedsiębiorstw. Często porównuje się jedynie stawki podatkowe, co może prowadzić do błędnych wniosków, jako że np. wysoka stawka przy wysokiej kwocie wolnej od podatku może powodować niższe wpływy podatkowe. Różnice w obciążeniach podatkowych mogą wynikać również ze skuteczności ściągania podatków lub z rodzaju kontroli podatkowej. Dla zasobów przedsiębiorstwa związanych w wyniku płacenia podatku od osób prawnych nie jest również bez znaczenia, czy organa podatkowe działają efektywnie, czy też raczej są zbiurokratyzowane (13).

3.3

W roku 1990 OECD (Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju) stwierdziła, że 60 % światowego handlu realizowane jest wewnątrz grup przedsiębiorstw. Zróżnicowane krajowe systemy podatkowe stanowią problem dla przedsiębiorstw ze względu na różnice występujące w ramach tego samego przedsiębiorstwa.

3.4

Nie da się w prosty sposób obliczyć gospodarczych skutków wspólnej podstawy wymiaru opodatkowania podatkiem od osób prawnych. Ostatnie badanie szacuje tego rodzaju oddziaływanie na PKB na poziomie 0,2-0,3 % PKB. Obliczenia dotyczą jedynie wspólnych zasad ustalania podstawy wymiaru opodatkowania, nie uwzględniając konsolidacji ani oszczędności administracyjnych. Wielkość tę należy także postrzegać w powiązaniu z faktem, że całkowite opodatkowanie przedsiębiorstw stanowi ok. 3 % PKB (14).

3.5

Transgraniczne działania gospodarcze prowadzone są dziś w głównej mierze przez duże przedsiębiorstwa. Dlatego zróżnicowane opodatkowanie stanowi dla tych przedsiębiorstw problem. Działające w kilku krajach firmy przyswoiły sobie niezbędną wiedzę w tym zakresie i zabezpieczyły finansowanie powstających dodatkowych kosztów. Jednak największe skutki zróżnicowania systemów podatkowych powstają przypuszczalnie dla tych MŚP, które wprawdzie rozważały działanie za granicą, jednakże zachowały dystans. Wspólne przepisy mogłyby znacząco zmniejszyć przeszkody w podejmowaniu działalności gospodarczej w kilku krajach. Istnieje tu duże pole manewru dla zwiększonej integracji i silniejszej konkurencji, co stanowi prawdopodobnie jedną z największych zalet wspólnego systemu obliczania podstawy wymiaru opodatkowania.

4.   Dotychczasowe postanowienia w kwestiach wspólnego podatku od osób prawnych

4.1

W sprawie opodatkowania przedsiębiorstw przyjęto jak dotąd jedynie trzy dyrektywy. W dyrektywie w sprawie wspólnego systemu opodatkowania w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych różnych Państw Członkowskich (90/435/EWG) ustanowiono, że wypłaty dywidendy w spółce — córce w Państwie Członkowskim, w którym posiada swoją siedzibę spółka — matka, są zwolnione z opodatkowania. Zwolnienie to można jednak zastąpić przepisem, zgodnie z którym podatki zapłacone przez spółkę — córkę mogą zostać odliczone od podatków, jakie powinna zapłacić spółka — matka.

4.2

Dyrektywą w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów, dotyczących spółek z różnych Państw Członkowskich (90/434/EWG) uregulowano opodatkowanie restrukturyzacji przedsiębiorstw. Mimo braku przepisów prawa cywilnego regulujących sprawy transgranicznych fuzji lub dzielenia się przedsiębiorstw, to ostatnie nie zostało uregulowane w dyrektywie, która w głównej mierze odnosi się do sprzedaży przedsiębiorstw.

4.3

Trzecia, niedawno przyjęta dyrektywa (2003/49/WE) dotyczy opodatkowania stosowanego do odsetek oraz należności licencyjnych pomiędzy powiązanymi spółkami z różnych Państw Członkowskich. Na mocy tej dyrektywy zwalnia się tego rodzaju płatności transgraniczne z podatku u źródła.

4.4

Od 1997 roku istnieje kodeks postępowania w odniesieniu do opodatkowania przedsiębiorstw, zgodnie z którym Państwom Członkowskim nie wolno przyciągać inwestycji drogą ukrytych działań w obszarze podatków. W kodeksie tym Państwa Członkowskie zobowiązują się do niewprowadzania nowych podatków ukrytych i do dokonania odpowiedniego przeglądu istniejących postanowień. Kodeks postępowania został uzupełniony o listę 66 działań ukrytej konkurencji w obszarze podatków, które obecnie są znoszone.

5.   Wyjaśnienie szczegółów technicznych

5.1

Największe różnice wśród Państw Członkowskich przy obliczaniu podstawy wymiaru tkwią w postanowieniach dotyczących kwot wolnych od podatku, co w efekcie odgrywa znaczącą rolę w prowadzonych rozmowach. W związku z tym należy z całym naciskiem wskazać na znaczenie szerokich podstaw wymiaru opodatkowania osób prawnych. Należy jednak pamiętać, że szersza podstawa wymiaru opodatkowania może wymagać zmiany stawki podatkowej.

Niestety, rozmowy musiały dotyczyć bardzo podstawowego stadium. Koszty można dziś klasyfikować bardzo różnie, w zależności od tego, czy traktowane będą jako wydatki zwyczajne, a następnie włączone do podstawy wymiaru, czy też można je będzie odliczać od zysku dopiero po określeniu podstawy wymiaru. Zanim jednak eksperci podatkowi będą mogli przedstawić wspólną propozycję, trzeba jeszcze rozwiązać wiele problemów.

5.2

System podstawy wymiaru opodatkowania musi kierować się potrzebami konkurencji w celu stworzenia dobrych warunków do inwestowania w Europie. Jednak ogólnie rzecz biorąc, system podatkowy nie może wywierać wpływu na to, jakiego rodzaju i w którym z Państw Członkowskich inwestycje będą dokonywane. Decydująca powinna być rentowność, nie zaś kwestia udostępniania środków inwestycyjnych. Oczywiście, musi np. istnieć możliwość wspierania inwestycji przyjaznych środowisku naturalnemu czy też kierowania inwestycji w rejony gorzej rozwinięte, ale istnieją ku temu bardziej przydatne instrumenty niż podstawa wymiaru podatku od osób prawnych.

5.2.1

Trzeba również wprowadzić wyraźne odgraniczenie od podatku dochodowego. Sprawa wypłaty dywidendy dla posiadaczy akcji jest kwestią podatku dochodowego, która nie ma specjalnego znaczenia dla dyskusji o opodatkowaniu zysków spółek jako takich. Nie ma również znaczenia dla decyzji dotyczących lokalizacji przedsiębiorstwa.

5.3

Aby udało się uzgodnić wspólną podstawę wymiaru opodatkowania, trzeba przewidzieć specjalne postanowienia dla określonych branż. Na przykład być może potrzeba będzie specjalnych postanowień odnośnie rezerw w przypadku niektórych sektorów, takich jak sektor bankowo-finansowy czy branża ubezpieczeń na życie, w których rezerwy mają szczególne, typowe dla tej branży znaczenie. Innym przykładem jest gospodarka leśna, w której w skrajnych przypadkach dochodów można oczekiwać dopiero po kilkudziesięciu, a nawet po stu latach.

5.4

Kolejnym aspektem jest pytanie, czy finansowanie przedsiębiorstw bazuje przede wszystkim na kredytach czy raczej na środkach własnych. Jeśli można odpisać odsetki od kredytu, to wówczas opodatkowaniu podlega tylko niewielka część dochodu przedsiębiorstwa w formie zysku od akcji. W przypadku niekorzystania z kredytu i pełnego pokrycia finansowania ze środków własnych wszystko podlega opodatkowaniu jako zysk. W miarę możliwości należy uniknąć wpływania na wybór formy finansowania przedsiębiorstwa poprzez podatek od osób prawnych.

5.5

Po ustaleniu wysokości kwot wolnych od podatku należy dojść do porozumienia co do czasu i procedury. Największa różnica pomiędzy Państwami Członkowskimi polega na tym, że albo każdy rodzaj inwestycji jest amortyzowany odrębnie, albo sumuje się wszystkie inwestycje, stosując amortyzację globalną. System amortyzacji globalnej jest łatwiejszy dla przedsiębiorstw, ponieważ nie ma potrzeby prowadzenia odrębnych obliczeń dla każdej maszyny lub przedmiotu wyposażenia.

5.6

Aby możliwe było wprowadzenie skonsolidowanej podstawy wymiaru opodatkowania dla ustalenia zysku całej grupy przedsiębiorstw, należy sformułować definicję grupy przedsiębiorstw. Alternatywą dla tego rodzaju definicji mógłby też być procentowy udział własnościowy każdego przedsiębiorstwa cząstkowego albo jego udział w działalności spółki-matki. Należałoby wybrać pewną kombinację obu tych możliwości, jako że nie ma powodu dla wprowadzania skonsolidowanej podstawy wymiaru dla przedsiębiorstw różnych branż o wspólnej strukturze własności.

5.7

Kiedy zostanie osiągnięte porozumienie w sprawie wspólnej podstawy wymiaru podatku od osób prawnych, do rozwiązania pozostanie jeszcze problem konsolidacji: jak należy podzielić zyski przedsiębiorstw działających w kilku krajach pomiędzy te kraje. Wspólna podstawa wymiaru nie wystarczy, jeśli chcemy uniknąć przemieszczania zysków w ramach zróżnicowanych systemów podatkowych. Należy więc stworzyć prosty i logiczny system dzielenia zysków przedsiębiorstwa pomiędzy Państwa Członkowskie (a tym samym pomiędzy kraje stosujące różne stawki podatkowe). Jeżeli zyski osiągane przez różne części jednego przedsiębiorstwa w różnych krajach będą w ten sposób łączone, potrzeba będzie ściślejszej współpracy pomiędzy władzami podatkowymi.

5.7.1

W świetle profilu wymogów interesujące mogłoby być zbadanie systemu kanadyjskiego (zysk dzielony jest po połowie odpowiednio do procentowego udziału ilości zatrudnionych i wielkości sprzedaży).

5.8

Aby w praktyce podział zysku mógł płynnie funkcjonować, oprócz przepisów dotyczących podstawy wymiaru trzeba ujednolicić dalsze przepisy. Obliczenia powinny być np. przeprowadzane na bazie całorocznej, a płatności podatków dokonywane jednocześnie we wszystkich Państwach Członkowskich. Kolejny wymóg dotyczy przekazywania danych drogą elektroniczną.

5.9

Jednym z najważniejszych efektów wprowadzenia wspólnej podstawy wymiaru opodatkowania jest większa przejrzystość systemu. Obecnie jedyną skalą porównawczą dostępną laikowi jest sama stawka podatku. Jeśli jednak porównać stawkę podatku od osób prawnych z udziałem dochodów z tego podatku w PKB, wówczas okazuje się, jak mylące może być tego rodzaju postępowanie. Najniższy udział dochodów z podatku od osób prawnych w odniesieniu do PKB (0,8 % w 2003 r.) odnotowuje się w Niemczech przy stawce podatku 39,5 %, co prawdopodobnie wynika w pewnej mierze z problemów ze zdefiniowaniem podstawy wymiaru opodatkowania. Nowe Państwa Członkowskie dysponują dochodami z podatku od przedsiębiorstw w wysokości przeciętnie ok. 2,7 % PKB, przy czym stawki podatkowe mieszczą się w przedziale 15 — 35 %. W większości starych Państw Członkowskich dochody z podatku od osób prawnych — przy skali stawek podatkowych od 12,5 % do 38 % — dają ponad ok. 3 % PKB (15). Demokracja nakazuje, aby nie tylko przedsiębiorstwa, ale i wyborcy mieli świadomość istnienia tak dużych i zaskakujących różnic.

6.   Zasady wspólnej skonsolidowanej podstawy wymiaru opodatkowania (16)

6.1   Szerokie podstawy

Nakładanie podatków ma na celu finansowanie dobra ogólnego, przy czym podstawa wpływów podatkowych powinna być jak najszersza. Taka szeroka podstawa przyczynia się również do tego, aby w jak najmniejszym stopniu naruszać funkcjonowanie gospodarki, jako że same stawki podatków powinny być utrzymywane na możliwie niskim poziomie.

6.2   Neutralność

Wspólna podstawa wymiaru podatku od osób prawnych musi być neutralna z punktu widzenia inwestycji i nie może zniekształcać konkurencji międzysektorowej. Dla ulokowania działań przedsiębiorstw i miejsca podstawy wymiaru opodatkowania decydujące powinny być realne przemyślenia gospodarcze. Neutralna podstawa wymiaru przyczyni się do wolnej i jawnej konkurencji między przedsiębiorstwami

6.3   Prostota

Wspólne postanowienia muszą być proste, jednoznaczne i zarazem przejrzyste. Dla zapewnienia prostoty oraz na ile to wskazane z punktu widzenia opodatkowania, powinny one nawiązywać do międzynarodowych standardów rachunkowości, które już są stosowane przez liczne przedsiębiorstwa. Do uproszczenia systemów przyczynią się też jednakowe przepisy dotyczące czasu i sposobu dokonywania płatności.

6.4   Efektywność

Ściąganie podatków musi być efektywne w tym sensie, iż będzie łatwe do skontrolowania, dzięki czemu przeciwdziałać się będzie błędom podatkowym i oszustwom.

6.5   Stabilność

Systemy podatkowe muszą być stabilne. Inwestycje przedsiębiorstw muszą być celami długofalowymi. Ponieważ przy podejmowaniu decyzji o inwestycjach uwzględnia się systemy podatkowe, systemy te nie mogą podlegać niezliczonym zmianom.

6.6   Legitymizacja

Przepisy muszą być zaakceptowane nie tylko przez bezpośrednio zainteresowanych i partnerów społecznych, ale także przez ogół społeczeństwa, ponieważ dotyczą finansowania sektora publicznego.

6.7   Sprawiedliwość

Podział zysków, obliczonych dzięki wspólnej podstawie wymiaru opodatkowania osób prawnych pomiędzy Państwa Członkowskie musi być sprawiedliwy. Sprawiedliwy podział przyczyni się do tego, że Państwa Członkowskie będą mogły same ustalać wysokość stawek podatkowych.

6.8   Konkurencja międzynarodowa

Przy ustalaniu podstawy wymiaru należy także wziąć pod uwagę, jak przedstawia się ona na tle systemów opodatkowania osób prawnych w krajach trzecich.

6.9   Obligatoryjność

Aby uniknąć powstawania nowych różnic w praktykach podatkowych wśród Państw Członkowskich, ujęte w optymalny system przepisy dotyczące podstaw wymiaru opodatkowania muszą obowiązywać zarówno przedsiębiorstwa działające w skali międzynarodowej, jak i te, które ograniczają się wyłącznie do rynku macierzystego. Jeśli wspólny system będzie zgodny z pozostałymi zasadami, a przedsiębiorstwa uznają go za wystarczająco prosty i sprzyjający konkurencji, kwestia sprzeczności między systemem obligatoryjnym a fakultatywnym szybko straci znaczenie. Wątpliwości co do systemu obligatoryjnego zależą też od jego konkretnego kształtu.

6.10   Postanowienia pośrednie/przejściowe

Zapewnienie przedsiębiorstwom swobody wyboru może jednak stanowić akceptowalne rozwiązanie pośrednie. Tak szeroko zakrojona zmiana, jaką jest nowy system podstawy wymiaru opodatkowania osób prawnych, może również wymagać przepisów przejściowych. Rozwiązanie pośrednie jako alternatywa dla przepisów przejściowych może uczynić wprowadzanie wspólnego systemu bardziej elastycznym.

6.11   Elastyczne reguły podejmowania decyzji

Wspólny system opodatkowania przedsiębiorstw powinien być stabilny w perspektywie długoterminowej. Jednak z uwagi na zmiany naszego środowiska czy też potrzebę likwidacji luk systemowych, np. wykluczenie niepożądanych skutków ubocznych, trzeba zachować możliwość wprowadzania potrzebnych dostosowań. Decyzja o wprowadzeniu nowego wspólnego systemu musi zawierać także postanowienia dotyczące płynnego wprowadzania ewentualnych niezbędnych zmian.

Bruksela, 14 lutego 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Opinia EKES w sprawie „Polityka podatkowa w Unii Europejskiej – priorytety na lata następne”Dz.U. C 48/19 z 21.2.2002, s. 73.

(2)  Opinia EKES w sprawie „Polityka podatkowa w UE: wspólne zasady, konwergencja prawa podatkowego i możliwość podejmowania decyzji kwalifikowaną większością głosów”Dz.U. C 80/33 z 30.3.2004, s. 139.

(3)  Opinia EKES w sprawie „Konkurencja podatkowa i jej skutki dla zdolności konkurencyjnych przedsiębiorstw”Dz.U. C 149/16 z 21.6.2002, s. 73.

(4)  Opinia EKES w sprawie „Bezpośrednie opodatkowanie przedsiębiorstw” – Dz.U. C 241/14 z 7.10.2002, s. 75.

(5)  Tamże.

(6)  Tamże.

(7)  Tamże.

(8)  Opinia EKES w sprawie „Rynek wewnętrzny bez podatkowych utrudnień dla przedsiębiorstw – wyniki, inicjatywy, wyzwania”Dz.U. C 117/10 z 30.4.2004, s. 41.

(9)  W latach 2003 – 2004 ETS wydał wyroki w 25 sprawach związanych z podatkami bezpośrednimi.

(10)  Opinia EKES w sprawie „Bezpośrednie opodatkowanie przedsiębiorstw” – Dz.U. C 241/14 z 7.10.2002, s. 75.

(11)  Opinia EKES w sprawie „Polityka podatkowa w UE: wspólne zasady, konwergencja prawa podatkowego i możliwość podejmowania decyzji kwalifikowaną większością głosów” – Dz.U. C 80/33 z 30.3.2004, s. 139.

(12)  Opinia EKES w sprawie „Bezpośrednie opodatkowanie przedsiębiorstw” – Dz.U. C 241/14 z 7.10.2002, s. 75.

(13)  Opinia EKES w sprawie „Polityka podatkowa w UE: wspólne zasady, konwergencja prawa podatkowego i możliwość podejmowania decyzji kwalifikowaną większością głosów” – Dz.U. C 80/33 z 30.3.2004, s. 139.

(14)  „Economic effects of tax cooperation in an enlarged European Union”, Copenhagen Economics (2005), s. 36.

(15)  „Structures of the taxation systems in the European Union”, Copenhagen Economics (2005).

(16)  Kolejność, w jakiej zostały przedstawione te zasady, nie oznacza jakiejkolwiek ich hierarchii.


11.4.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 88/53


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie „Efektywność energetyczna”

(2006/C 88/13)

Pismem z dnia 7 czerwca 2005 r. Komisja, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, zwróciła się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego o opracowanie opinii w sprawie: „Efektywność energetyczna”.

Sekcja ds. Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swą opinię 31 stycznia 2006 r. Sprawozdawcą był Stéphane BUFFETAUT.

Na 424. sesji plenarnej w dniach 14 — 15 lutego 2006 r. (posiedzenie z dnia 14 lutego 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 78 do 2, przy 1 głosie wstrzymującym się, przyjął następującą opinię.

1.   Wnioski: Promowanie racjonalnego zużycia energii

1.1

Dążenie do racjonalizacji zużycia energii stało się dla przedsiębiorstw koniecznością. Stąd też dobrowolnie zawierane porozumienia odpowiadają w większości przypadków na główne wyzwania wynikające ze wzrostu cen energii.

1.2

Unia Europejska odegra szczególnie ważną rolę opracowując informacje na temat dobrych praktyk i innowacji w tej dziedzinie. DG ds. Energii mogłaby stać się ośrodkiem skupiającym i rozpowszechniającym informacje na temat racjonalizacji zużycia energii.

1.3

Przydatne mogłyby tu być kampanie uczulające społeczeństwo na te zagadnienia. Powinny być one organizowane na poziomie bliskim konsumenta — ostatecznego odbiorcy i przedmiotowej branży. Tak więc odpowiedzialność za tę dziedzinę powinny ponosić władze krajowe i lokalne.

1.4

Odwoływanie się do wydawania rozporządzeń powinno więc być wyjątkiem, a nie regułą, gdyż przyjęto już wiele instrumentów prawnych i należy zająć się podsumowaniem ich wdrażania.

1.5

Racjonalizacja zużycia energii nie jest sloganem, luksusem czy gadżetem. W kontekście międzynarodowym stale wzrastającego popytu na energię, spowodowanego zwłaszcza szybkim rozwojem krajów o gospodarkach wschodzących, takich jak Chiny, Indie czy Brazylia, leży ona w interesie obywateli, przedsiębiorstw, państw członkowskich i Unii Europejskiej. Międzynarodowa Agencja Energii przewiduje, że światowe zapotrzebowanie na energię wzrośnie do 2030 r. o 60 %, a Unia Europejska — która w 80 % zależna jest od paliw kopalnych — zwiększy związany z nią import z 50 % do 70 % w tym samym czasie. Tymczasem wobec krajów produkujących energię i w porównaniu z innymi konsumującymi ją na dużą skalę, Unia Europejska nie występuje jako zintegrowany podmiot na rynku światowym. Dlatego właśnie Tony Blair, jako przewodniczący Rady, wezwał do utworzenia wspólnej polityki energetycznej podczas nieoficjalnego szczytu w Hampton Court w październiku 2005 r.

1.6

Nie należy ukrywać faktu, że gwałtowny wzrost popytu i wzrost kosztów energii może poważnie zaciążyć na wzroście gospodarczym Unii Europejskiej, sprzyjać delokalizacjom pewnych energochłonnych branży i w konsekwencji, pogorszyć sytuację społeczną państw członkowskich, gdzie już obecnie występują silne przeciążenia systemu zabezpieczenia socjalnego wynikające ze starzenia się ludności i niżu demograficznego. W tym kontekście środki podnoszenia efektywności energetycznej są szczególnie sensowne, ponieważ przyczyniają się do obniżenia kosztów i tym samym do zwiększenia konkurencyjności.

1.7

Podobnie konkurencja w odniesieniu do zapewnienia sobie zasobów energetycznych może spowodować silne napięcia polityczne, a nawet stać się zagrożeniem dla pokoju w niektórych regionach świata; groźba ta łatwo może rozprzestrzenić się poprzez sieć terroryzmu międzynarodowego.

1.8

Racjonalne, wydajne i oszczędne korzystanie ze źródeł energii wynika z konieczności osiągnięcia równowagi o istotnym znaczeniu dla naszej planety i dla przyszłych pokoleń.

1.9

EKES uważa, że Zielona księga w sprawie racjonalnego zużycia energii — czyli jak uzyskać więcej mniejszym nakładem środków, stawia trafne pytania i proponuje realistyczne działania. Zdecydowanie popiera dążenie, by zużycie energii zmniejszyć o 20 % i uważa za konieczne nie tylko jak najszybsze osiągnięcie celu corocznego zmniejszenia zużycia energii o 1 %, lecz również, by w następnym etapie wyznaczyć sobie cel rzeczywistego zmniejszenia zużycia o 2 %.

1.10

Uważa on, że dobrowolne porozumienia z ważnymi branżami gospodarki są bez wątpienia rozwiązaniami skutecznymi i, o ile są one możliwe, lepszymi niż wprowadzanie wiążących przepisów.

Dwie branże najbardziej energochłonne to transport i budownictwo, wobec czego to pod ich kątem należy czynić najwięcej wysiłków i poszukiwać nowatorskich rozwiązań.

Stałe i stopniowe wprowadzanie skutecznych innowacji w zakresie racjonalizacji zużycia energii odpowiada zarówno oczekiwaniom konsumentów, jak i przemysłu. Unia Europejska i państwa członkowskie muszą z zaangażowaniem włączyć się do realizowania zbieżnych polityk mających na celu promowanie racjonalizacji zużycia energii, wymiany dobrych praktyk i rozpowszechnianie najlepszych technologii, jak i do organizowania skierowanych na gospodarstwa domowe i na konsumentów kampanii informacyjnych i zachęcających do racjonalizacji zużycia energii.

2.   Wstęp

W roku 2000 Komisja zwróciła uwagę na pilną potrzebę bardziej aktywnego propagowania oszczędzania energii zarówno na szczeblu Unii Europejskiej, jak i w poszczególnych państwach członkowskich. Potrzeba ta wynika na równi z celów przyjętych w porozumieniu z Kioto oraz z konieczności wypracowania bardziej racjonalnej polityki energetycznej — w obliczu znacznego uzależnienia kontynentu europejskiego od importu surowców energetycznych — oraz zwiększenia bezpieczeństwa dostaw.

Ogłoszono w związku z tym plan działania na rzecz poprawy efektywności energetycznej we Wspólnocie Europejskiej. Obejmuje on następujące cele:

zwrócenie uwagi opinii publicznej na zagadnienia efektywności energetycznej;

zaproponowanie wspólnych rozwiązań i działań w ramach uzgodnień z Kioto;

uściślenie podziału zadań pomiędzy Wspólnotą a państwami członkowskimi;

urzeczywistnienie potencjału wzrostu efektywności energetycznej; planuje się podniesienie tempa spadku całkowitej energochłonności do 1 % rocznie, przy czym zakłada się, że wskaźnik ten może zostać przekroczony;

upowszechnianie nowych technologii.

2.1   Co osiągnęliśmy przez pięć lat?

Wskaźnik 1 % pozostaje ciągle w sferze planów; udało się jednak uchwalić szereg aktów prawnych i podpisać porozumienia o oszczędzaniu energii z niektórymi branżami; z inicjatywy Komisji lub na wniosek Rady podjęto prace koncepcyjne na szerszą skalę; wszedł w życie protokół z Kioto i wyznaczono zadania w zakresie rozwoju energii odnawialnych. Jest zresztą prawdopodobne, że spadek energochłonności nie będzie przebiegał liniowo, lecz kolejno wszystkie branże przejdą na system wielkości progowych.

2.1.1   Akty prawne

Niektóre akty już przyjęto, inne są w trakcie opracowywania; jedne mają charakter wycinkowy, inne — ogólniejszy. Należy tu wymienić: rozporządzenie w sprawie wspólnotowego programu znakowania sprawności energetycznej urządzeń biurowych (1), dyrektywę w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (2), dyrektywę w sprawie wspierania kogeneracji (3) i wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie efektywności wykorzystania energii przez odbiorców końcowych oraz usług energetycznych (4).

Z niektórymi branżami gospodarki wynegocjowano ponadto porozumienia ustalające minimalne normy energooszczędności; porozumienia te, o charakterze dobrowolnym, stanowią alternatywę dla przyjmowania nowych aktów prawnych.

Należy jednak uważać, by nie doprowadzić przy tym do chaosu, kiedy wiele przepisów prawnych pokrywa się ze sobą. Dalsze mnożenie nieprzejrzystych zasad i biurokracji hamowałoby tylko gospodarkę, a więc utrudniałoby zwiększenie efektywności w sektorze energetycznym.

2.1.2   Szerzej zakrojone prace koncepcyjne

Unia Europejska podjęła jednocześnie szerzej zakrojone prace koncepcyjne; ich wynikiem są m.in. strategie — np. strategia rozwoju zrównoważonego, którą Rada Europejska przyjęła w roku 2001 i która miała zostać znowelizowana do końca 2005 r., do czego niestety jak dotąd nie doszło, czy też strategie tematyczne dotyczące przetwarzania surowców wtórnych, zrównoważonego podejścia do wykorzystywania zasobów naturalnych czy rozwoju miast, które obejmują także zagadnienia energetyczne.

2.1.3   Kioto

Protokół z Kioto wszedł w życie po jego ratyfikowaniu przez Federację Rosyjską — bez udziału Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, które jednak poświęcają znaczne kwoty na badania nad sposobami zmniejszenia emisji dwutlenku węgla.

W związku z tym Komisja wydała komunikat pt. „Powstrzymywanie zmian klimatycznych na świecie”, a Rada Europejska na swym wiosennym posiedzeniu potwierdziła wolę nadania nowego impulsu międzynarodowym negocjacjom w tej dziedzinie.

2.1.4   Rozwój energii odnawialnych

Ustanowiono już polityki i wyznaczono zadania w zakresie rozwoju energii odnawialnych — w szczególności energii wiatru — a także rozwoju ekotechnologii w ogóle.

Nie zmienia to faktu, iż popyt na energię stale wzrasta, a zależność energetyczna Unii Europejskiej pozostaje znaczna, co może poważnie zaciążyć na — i tak już słabych — wynikach gospodarki w sytuacji, gdy na rynkach światowych popyt rośnie bardzo szybko, m.in. ze względu na rozwój gospodarek wschodzących, takich jak Chiny, Indie czy Brazylia.

Obmyślenie i wdrożenie europejskiej polityki racjonalizacji zużycia energii nie jest więc luksusem, lecz koniecznością wynikającą z trzech przesłanek:

konieczność rozwoju zrównoważonego,

konieczność ekonomiczna,

konieczność niezależności politycznej.

Rozważania EKES-u skupiają się więc wokół tematyki „efektywności energetycznej, konieczności rozwoju zrównoważonego, konkurencyjności i niezależności gospodarczej”, która pokrywa się z zagadnieniami poruszonymi w Zielonej księdze.

3.   Zielona księga w sprawie racjonalizacji zużycia energii

3.1

22 czerwca 2005 r. Komisja opublikowała Zieloną księgę w sprawie racjonalizacji zużycia energii zatytułowaną: „Jak uzyskać więcej mniejszym nakładem środków”. Opracowanie to pojawiło się już po opublikowaniu i rozpoczęciu debat parlamentarnych na temat wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie efektywności wykorzystania energii przez odbiorców końcowych oraz usług energetycznych i po złożeniu do EKES-u wniosku o opinię rozpoznawczą w sprawie efektywności energetycznej. Ten porządek chronologiczny może się wydawać niezwykły, gdyż na ogół zielone księgi są opracowywane zanim powstaną teksty natury prawnej. Zasięg, jaki obejmuje ta Zielona księga jest jednak większy niż wniosku o dyrektywę. Opinia rozpoznawcza EKES-u mogłaby zostać uznana za wkład w konsultację zainicjowaną przez Komisję.

3.2

Stwierdziwszy, że pomimo wezwań do bardziej racjonalnego wykorzystania energii, zapotrzebowanie na nią nie przestaje wzrastać, Komisja uznała, iż konieczny jest silny bodziec, by opracować dynamiczny program promowania efektywności energetycznej na wszystkich poziomach społeczeństwa europejskiego. Uznała ona, że Unia Europejska mogłaby zaoszczędzić przynajmniej 20 % ze swego obecnego zużycia energii. EKES wyraża zadowolenie, że Komisja oraz Parlament Europejski mają tak ambitne zamierzenia wobec celów i zróżnicowania źródeł dostaw. Stwierdza, że uruchamia to spiralę pozytywnych działań, co dodatkowo powinno przyczynić się do tworzenia miejsc pracy dzięki rozwinięciu nowych technologii. Jednakże należy czuwać nad tym, by zastosowana polityka energetyczna nie doprowadziła do podniesienia kosztów energii, co pociągnie za sobą wyższe koszta produkcji w kontekście wzmożonej konkurencji światowej. Świadectwa emisji CO2 przedstawiają znaczny koszt dla bardzo energochłonnych branży przemysłu (np. przemysł cementowy), co mogłoby doprowadzić do delokalizacji. Nie należy pomijać skutków społeczno-gospodarczych proponowanych bądź wprowadzonych już środków.

3.3

Zgodnie ze zwyczajem, w Zielonej księdze Komisja stawia 25 pytań dotyczących różnych opcji, co umożliwia nadanie odpowiedniego kształtu konsultacji publicznej. Przewiduje ona działania na poziomie Unii, kraju, regionu i na szczeblu lokalnym oraz w ramach współpracy międzynarodowej, wspominając polityki, jakie należy prowadzić i branże, których to dotyczy. Całość ilustrują przykłady.

3.4

Zadziwiające jest, że niektóre zagadnienia nie są nawet wspomniane, podczas gdy mają one realne znaczenie dla tej dziedziny. Tytułem przykładu można przytoczyć oświetlenie miejskie, o którym w ogóle nie ma mowy, podobnie jak i produkcja na bazie materiałów z odzysku, która w niektórych przypadkach jest mniej energochłonna (metale, aluminium, itp.), czy też wykorzystanie biogazu z wysypisk śmieci.

3.5

Celem Zielonej księgi jest zidentyfikowanie obszarów zastojów (brak bodźców do działania, informacji, szkoleń, finansów...), które obecnie uniemożliwiają wprowadzenie skutecznych i rentownych ulepszeń. Środki, które warto promować to te, które pozwalają na osiągnięcie oszczędności netto po zamortyzowaniu koniecznej inwestycji. Na postawione pytania oczekuje się odpowiedzi w formie sugestii czy przykładów wpisujących się w realizację proponowanego celu. Następnym po Zielonej księdze etapem będzie opracowanie w 2006 r. planu działania.

3.6

Komisja zdaje się być nastawiona optymistycznie, gdyż uważa, że ścisłe wdrożenie wszystkich środków przyjętych po 2001 r. (dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i w sprawie kogeneracji) połączone z nowymi środkami mogłoby doprowadzić do oszczędności energetycznej wysokości 1,5 % rocznego zużycia, a docelowo osiągnięcie poziomu z roku 1990.

4.   Efektywność energetyczna: konieczność z punktu widzenia rozwoju zrównoważonego, konkurencyjności i niezależności gospodarczej

4.1

Łańcuch energetyczny składa się z producenta, przewoźnika, dystrybutora i konsumenta. Ważne jest więc, by oddziaływać na wszystkie ogniwa tego łańcucha, od podaży do popytu. Prawdopodobnie najskuteczniejsze są działania na krańcowych ogniwach tego łańcucha: produkcji i konsumpcji.

4.2

W branży produkcyjnej regularnie wprowadza się metody produkcji zagadnienia poprawy wydajności.

4.2.1

I tak, skojarzona produkcja ciepła i energii elektrycznej (kogeneracja) opiera się na zasadzie odzyskiwania energii, która w przeciwnym wypadku zostałaby zmarnowana. Wykorzystywane są też nowe technologie pozwalające na użycie alternatywnych źródeł energii. W ten sposób wychwytywanie i wykorzystanie gazu kopalnianego umożliwia zasilanie instalacji do produkcji skojarzonej (np. w Freyming Merlebach w Lotaryngii). Można również odzyskać i wykorzystać ciepło z pieców hutniczych (technika wprowadzona we Włoszech w Brescii).

W krajach nordyckich urządzenia do produkcji skojarzonej ciepła i elektryczności zostały przestawione na wykorzystywanie drewna, dzięki czemu rozwinął się sektor drewna.

Ponadto badania dotyczące rozwiązania problemów wynikających z zanieczyszczenia instalacji i anomalii procesu spalania, powinny doprowadzić do zwiększenia wydajności instalacji.

4.2.2

Odzyskiwanie i zagospodarowanie biogazu ze składowisk śmieci pozwala wykorzystywać źródło energii uprzednio pomijane, jednocześnie walcząc z powstawaniem gazów cieplarnianych. Ten rodzaj innowacji i zagospodarowania sprzyja zakładaniu instalacji w pobliżu miejsca użycia, co pozwala na uniknięcie lub zmniejszenie strat energii w wyniku transportu.

4.2.3

W zakresie produkcji energii elektrycznej obserwuje się znaczny wzrost wydajności np. przy wykorzystaniu energii słońca i wiatru, podobnie jak i w przypadku wszystkich klasycznych i jądrowych elektrowni nowej generacji o dużej mocy.

4.3

W odniesieniu do zużycia, technologie bardziej energooszczędne są systematycznie wprowadzane do branż energochłonnych. Podnoszenie się kosztów energii odbija się na konsumencie końcowym, co skłania przemysł do poszukiwania innowacji technologicznych.

4.3.1

Postęp i innowacja w branży transportu samochodowego dotyczą w równej mierze zagadnień poprawy napędu, jakości i wydajności paliw, jak i charakterystyki opon. Wskaźniki zużycia paliw przez samochody poprawiły się w ciągu ostatnich dziesięciu lat, trzeba jednak stwierdzić, że ten postęp został zniwelowany przez zwiększenie się liczby pojazdów. Na zwiększenie użycia biopaliw wpływa się drogą zachęt fiskalnych, np. nie nakładając na te produkty tego samego opodatkowania, jak na produkty naftowe (5).

Przemysł samochodowy dobrowolnie zobowiązał się wobec Unii Europejskiej, że będzie dążył do osiągnięcia średniej wielkości emisji CO2 na poziomie 140g/km do 2008 r. Parlament i Rada Ministrów chciałyby, aby ACEA zobowiązała się do ustanowienia normy 120g/km do 2010 r. W każdym razie, jeśli producenci wywiążą się z zobowiązania, samochody osobowe dostępne na rynku w roku 2008/2009 będą zużywały 25 % paliwa mniej niż w roku 1998.

4.3.2

W odniesieniu do transportu, samorządy lokalne wszędzie w Europie zobowiązują się rozwijać politykę przemieszczania się w miastach, zmierzającą do poprawy jakości transportu publicznego, celem ograniczenia przejazdów samochodami osobowymi. Na przykład we Francji każda gmina musi opracować, przedstawić i zatwierdzić program przemieszczania się i transportu w mieście. Zdarzają się przypadki przedsięwzięcia środków przymusu, takich jak opłaty za wjazd pojazdu do miasta (Londyn).

4.3.3

Należałoby zastosować system zachęt dla środków transportu tracących na znaczeniu, takich jak kolejowy przewóz towarowy, którego udział w rynku stale maleje (mniej niż 7 %) czy żegluga śródlądowa. Trzeba jednak zaznaczyć, że pomimo tego typu zamiarów, rozwój obu tych ważnych pod względem energooszczędności branż napotyka na trudności, zwłaszcza z braku infrastruktur oraz dlatego, że koszt ich modernizacji lub założenia jest bardzo wysoki (Kanał Ren-Rodan, czy transalpejski kontenerowy transport kolejowy). Ponadto utworzenie tych infrastruktur często napotyka, słusznie bądź nie, na opór grup nacisku z ramienia obrońców środowiska naturalnego.

4.3.4

Zarządzanie oświetleniem miejskim również podlega innowacjom mającym na celu oszczędności energetyczne. Systemy zdalnego sterowania siecią pozwalają z jednej strony na kontrolę w czasie rzeczywistym funkcjonowania systemu, ale również na ustawianie napięcia elektrycznego i dostosowanie wysyłanego przepływu w zależności od rzeczywistych potrzeb, co przynosi oszczędności energetyczne.

Oświetlenie publiczne oparte na starej technologii (np. opary rtęci) jest często zastępowane wysokociśnieniowymi, mniej kosztownymi w eksploatacji lampami sodowymi o mniejszej mocy. Rozwijają się energooszczędne białe diody oraz wykorzystywanie energii słonecznej. Lampy o niskim zużyciu prądu stopniowo utrwalają swą pozycję na rynku i przyczyniają się do zmniejszenia zużycia energii. Niektórzy dostawcy energii elektrycznej oferują swym klientom bony na zakup żarówek energooszczędnych (Włochy).

4.3.5

W odniesieniu do budownictwa, rezultaty dać powinno wdrożenie dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Niezależnie od tego, normy w zakresie izolacji, tak jak i postęp w zakresie szklenia okien, to znaczne osiągnięcia wykorzystywane przy wznoszeniu nowych budowli.

4.3.6

Wiele ważnych branż przemysłu, jak np. przemysł samochodowy, podjęły dobrowolne zobowiązania w zakresie polepszenia wydajności energetycznej swych produktów, które zresztą podlegają europejskim normom oznakowania. Powstaje coraz więcej urządzeń do produkcji skojarzonej elektryczności i ciepła dla potrzeb przemysłu. Warto wspomnieć, że niektóre bardzo energochłonne branże, jak np. przemysł aluminiowy przeprowadzają znaczne oszczędności wykorzystując produkty z odzysku.

4.4

Wyżej wymienione przykłady wskazują, że w kontekście trwałego wzrostu kosztu energii, racjonalizacja zużycia energii stała się procesem naturalnym dla podmiotów gospodarczych, co skłania do konkluzji, że działania dobrowolne są równie skuteczne w perspektywie średnio- i długoterminowej, jak wydawanie rozporządzeń.

5.   Pytania Zielonej księgi

5.1   Pytanie 1.: Jak lepiej stymulować europejskie inwestycje w technologie energooszczędne?

EKES uważa, że instrumenty fiskalne mogą skutecznie stymulować inwestycje, lecz ponadto usługi z zakresu energooszczędności w ramach systemów stałej eksploatacji mogą służyć racjonalizacji energetycznej instalacji.

Sądzi jednak, że istnieją inne jeszcze środki pozafiskalne i dobrowolne, które mogą się okazać skuteczne. Mogą to być np. nagrody za energooszczędność, rozpowszechnianie „najlepszych dostępnych technologii”, wewnętrzne kampanie w przedsiębiorstwach celem wypracowania prostych, codziennych gestów (automatyczne wyłączanie świateł, stosowanie systemu czuwania instalacji elektrycznych i elektronicznych, itp.), jak również kampanie dla szerszej publiczności, mogą okazać się skuteczne. W tym samym duchu dostawcy energii mogą zachęcać konsumentów i klientów do świadomego używania energii, na przykład stosując żarówki energooszczędne. Jest to również kwestia odpowiedzialności osobistej i zbiorowej. Indiańskie przysłowie słusznie mówi, że „żyjemy w świecie, który powinniśmy zostawić w spadku naszym dzieciom”. Jest moralnie nie do zaakceptowania, by przyjąć postawę nieodpowiedzialną w stosunku do przyszłych pokoleń.

Jeśli chodzi o wykorzystanie funduszy na badania, z pewnością wystąpi tu efekt pomnożenia środków w wypadku podjęcia współpracy partnerskiej między prywatnymi i publicznymi ośrodkami badawczymi.

5.2   Pytanie 2.: Znaczenie mechanizmu ilościowego limitu emisji dla energooszczędności

Politykę tę można by ewentualnie wykorzystać do tworzenia projektów w zakresie urządzeń dla gospodarstw domowych oraz dla firm transportowych, które, jak wiemy, są bardzo energochłonne. Niektóre kraje wprowadziły już zresztą świadectwa energooszczędności, które nakładają na producentów energii obowiązek oszczędności energetycznej oraz, pośrednio, ograniczeń emisji CO2. Przy braku konkretnych działań, podlegają one opodatkowaniu (we Francji 2 centy za kilowatogodzinę), co nakłania do podejmowania inicjatyw wobec klientów celem zrealizowania oszczędności energetycznej.

Należy zwrócić uwagę na to, by wzrost kosztów energii, który może stąd wyniknąć, nie doprowadził do przeciwnych skutków społeczno-gospodarczych (delokalizacje). Należy jednak na ten problem spojrzeć też z punktu widzenia możliwości wystąpienia w przyszłości poważnego kryzysu energetycznego. To co obecnie zdaje się być kosztowne, w przyszłości może zagwarantować zysk. Podobnie rzecz się ma ze świadectwami emisji CO2 i energooszczędności. Należy również rozważyć je ze względu na rolę, jaką odgrywają w zachęcaniu do inwestowania w technologie czyste i energooszczędne.

Jeśli chodzi o plan przydzielania świadectw emisji CO2, to jest godne pożałowania, by instalacje, które stały się już przedmiotem inwestycji w technologie bardziej energooszczędne i czystsze, nie były traktowane przychylniej niż te, wobec których takich wysiłków nie podjęto.

Ponadto, skojarzona produkcja energii elektrycznej i ciepła, do której pragnie zachęcić Unia Europejska, powinna zostać lepiej uwzględniona w planach przydzielania środków.

5.3   Pytanie 3.: Możliwość opracowania rocznych planów racjonalizacji zużycia energii przez każde państwo członkowskie oraz ich porównania

Jeśli takie plany miałyby zostać zrealizowane, należałoby zadbać o to, by były one spójne z cyklami inwestycyjnymi. W praktyce inwestycje nie amortyzują się w ciągu jednego roku, byłoby więc wskazane, by w ewentualnych planach uwzględniać konieczny okres wdrożenia i amortyzacji.

Plany te mogłyby jedynie określać cele, jednak porównanie ich mogłoby się okazać przydatnym instrumentem pozwalającym na rozpowszechnianie skutecznych i wydajnych praktyk.

5.4   Pytanie 4.: Możliwość rozwinięcia instrumentów fiskalnych

Instrumenty fiskalne mogą być skuteczne, pod warunkiem, że dokonano właściwego wyboru i że są one ściśle ukierunkowane. Jest jednak oczywiste, że wprowadzenie instrumentów fiskalnych jest sprawą delikatną i leży ono w kompetencji władz krajowych. Należy przestrzegać zasady pomocniczości i szanować swobodę administracyjną należną samorządom lokalnym. W odniesieniu do VAT wspomnieć należy, że aby zmienić jego stopę konieczna jest jednomyślność Rady.

Tymczasem systematyczne stosowanie oznakowań ekologicznych jest o wiele łatwiejsze do wprowadzenia i może okazać się skuteczniejsze.

5.5   Pytanie 5.: Rozwinąć system pomocy państwa korzystniejszy dla środowiska poprzez wspieranie innowacji ekologicznych i poprawy wydajności

W tym zakresie należy skierować działania na branże najbardziej energochłonne: mieszkalnictwo i transport. Należy jednak uważać, by ewentualna pomoc państwa nie zakłóciła konkurencji.

5.6   Pytanie 6.: Przykład powinien wychodzić od władz publicznych

EKES uważa, że należy zachęcać do wprowadzenia kryterium racjonalnego zużycia energii w procedurze przydzielania zamówień publicznych, jak również do kontroli racjonalnego zużycia energii przez budynki publiczne. Właściwe mogłoby być wprowadzenie pojęcia awangardy energetycznej.

Dla oceny stosunku koszt/skuteczność, konieczne wydaje się przygotowanie analizy doświadczeń zdobytych w budynkach publicznych.

5.7   Pytanie 7.: Trafność funduszy przeznaczonych na racjonalizację zużycia energii

Fundusze przeznaczone na racjonalizację zużycia energii mogłyby być ważnym instrumentem w procesie poprawy efektywności zużycia energii i jej oszczędzania. Fundusze te mogłyby ułatwić prywatne inwestycje oraz pozwolić przedsiębiorstwom energetycznym na proponowanie klientom niższego zużycia energii, przyspieszyć rozwój usług z zakresu efektywności energetycznej, być bodźcem dla sektora B&R oraz dla szybszego wprowadzania na rynek efektywnych energetycznie produktów. Są one dobrym narzędziem uzupełniającym we wdrażaniu systemu wymiany praw do emisji zanieczyszczeń.

Można by jednak zastanowić się nad konsekwentnym uwzględnianiem zagadnienia racjonalizacji zużycia energii w ramach funduszu spójności i funduszu rozwoju regionalnego.

Pilne zdaje się tu zwiększenie środków na badania i rozwój, podobnie jak to uczyniły Stany Zjednoczone, które podejmują znaczne wysiłki budżetowe skierowane na technologie energetyczne.

5.8   Pytanie 8.: Energooszczędność budynków

Jest to sektor strategiczny i można tu uzyskać znaczne oszczędności energetyczne. Należy jednak zwrócić uwagę na to, by właściciele (zarówno wynajmujący komuś swe mieszkanie lub sami je zajmujący) nie musieli ponosić tu kosztów nadmiernych w porównaniu z ich możliwościami płatniczymi, ani też narzucać im zbyt skomplikowanych i przewlekłych procedur administracyjnych. Trzeba zadbać o to, by państwa członkowskie nie wydawały przepisów, których wdrożenie byłoby trudne do skontrolowania ze względu na ich złożoność i które nie byłyby stosowane przez niektóre przedsiębiorstwa, podczas gdy inne czyniłyby wysiłki w tym kierunku. Zakłóciłoby to przecież warunki konkurencji. Charakterystyka energetyczna budynków oceniana jest globalnie w budownictwie, podczas gdy fachowcy z poszczególnych dziedzin osobno realizują swoje zadania. Konieczna jest więc kontrola całościowego przebiegu prac. W praktyce oznacza to, że za stosowanie norm energetycznych odpowiedzialny będzie architekt wspomagany przez biuro badawcze. Stąd też konieczność wydawania tekstów prostych i jasnych, choć dotyczących skomplikowanego procesu wdrażania.

Nie należy przewidywać jakiegokolwiek poszerzenia zakresu stosowania dyrektywy, a tym bardziej ewentualnego obniżenia wartości progowej ustalonej na 1 000 m2, przed opracowaniem podsumowującym stosowanie dyrektywy z roku 2001. Warto podkreślić tu, że przegląd przepisów dotyczących zagadnień termicznych co pięć lat praktycznie pozostawia bardzo krótki okres na wdrażanie w branży, gdzie działają głównie małe przedsiębiorstwa. Okres siedmioletni wydaje się bez wątpienia bardziej realistyczny, by dać im dość czasu na uwzględnienie tych przepisów, nie zmuszając ich jednocześnie do stosowania nowych zasad, podczas gdy poprzednie dopiero co zostały wdrożone.

Przydatne byłoby opracowanie podsumowania w sprawie środków przedsięwziętych przez państwa członkowskie oraz wymiana dobrych praktyk.

5.9   Pytanie 9.: Zachęcanie właścicieli nieruchomości do racjonalizacji zużycia energii

Z pewnością należałoby zwrócić się raczej ku systemowi zachęt fiskalnych, jak np. zmniejszenie podatku od nieruchomości, jaki płacą właściciele w zależności od dokonanych przez nich inwestycji w zakresie energooszczędności. W każdym przypadku zagadnienie to musi pozostać w gestii każdego kraju.

Korzystne byłoby rozwinięcie rynku usług energetycznych, tak jak to ma miejsce w niektórych krajach Unii, mianowicie w krajach nordyckich i we Francji.

5.10   Pytanie 10.: Udoskonalenia charakterystyki energetycznej energochłonnych urządzeń gospodarstwa domowego

Należałoby skorzystać z doświadczenia zdobytego w ramach zintegrowanej polityki w zakresie produktów;

połączyć tę kwestię z wdrożeniem dyrektywy w sprawie proekologicznej konstrukcji urządzeń energochłonnych,

sporządzić podsumowanie z dobrowolnych zobowiązań podjętych w tym zakresie w przemyśle.

Etykieta efektywności energetycznej jest obowiązkowa dla niektórych sprzętów gospodarstwa domowego (lodówek, zamrażarek, pralek, zmywarek do naczyń, żarówek). Można by rozszerzyć jej stosowanie, by objąć nią więcej sprzętów (np. piekarniki elektryczne i kuchenki mikrofalowe typu domowego). Mogłaby stosować się także do sprzętu o innych zastosowaniach, które wymagają dużych ilości energii, takich jak ogrzewanie i klimatyzacja (np. kotły opalane gazem, pompy cyrkulacyjne i klimatyzatory wielojednostkowe typu domowego).

5.11   Pytanie 11.: Poprawa sprawności energetycznej samochodów

Należy poczekać na wyniki dobrowolnego zobowiązania podjętego przez ACEA wobec Komisji.

W każdym razie innowacje w zakresie sprawności energetycznej pojazdów, postęp technik napędu, zmniejszenie zużycia są stale i stopniowo brane pod uwagę przez przemysł motoryzacyjny.

Pozostaje jednak kwestia starszego parku samochodowego, zagadnienie czasami o znaczeniu również społecznym. Zarówno z punktu widzenia racjonalności zużycia energii, jak i bezpieczeństwa, należałoby zachęcać do odnowienia parku samochodowego. Właściwe mogłoby być rozważenie specyficznych środków w zakresie przydzielania kredytów, by osoby o skromnych dochodach nie były pokrzywdzone.

Na końcu trzeba wspomnieć o tym, że opodatkowanie odnośnie do środków transportu pozostaje bardzo zróżnicowane, co jest krzywdzące dla niektórych jego form, jak to podkreślił EKES w swym raporcie w sprawie transportu zorganizowanego z poszanowaniem zasady zrównoważonego rozwoju.

5.12   Pytanie 12.: Publiczne kampanie informacyjne

Jeśli pragniemy, żeby kampanie skierowane na gospodarstwa domowe były udane, musimy pozostać na szczeblu krajowym, a nie europejskim. Kampanie informacyjne skierowane do dzieci byłyby bardzo przydatne, by wystarczająco wcześnie nabierały one dobrych przyzwyczajeń w odniesieniu do oszczędności energetycznej (takich jak, po prostu, gaszenie świateł kiedy wychodzą z pomieszczeń). Odpowiednie informacje dla konsumentów również mogłyby się okazać korzystne, by wybrali oni sprzęt o najwłaściwszym dla nich zużyciu energii.

Ponieważ zorganizowano już kampanie krajowe, można by obecnie dokonać wymiany doświadczeń.

5.13   Pytanie 13.: Efektywność przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej, propagowanie produkcji skojarzonej

Produkcja elektryczności ponosi straty w chwili przetworzenia (około 30 %) i transportu (około 10 %). Straty z powodu transportu można zmniejszyć poprzez skrócenie jego trasy.

Można również osiągnąć oszczędności dzięki lepszemu zarządzaniu popytem, zwłaszcza w odniesieniu do konsumentów, którzy zużywają bardzo dużo energii. Wskazane by było opracowanie porozumienia między nimi a producentami, tak by lepiej zarządzać popytem.

Otwarcie rynku powinno umożliwić osiągnięcie większej efektywności dzięki rywalizacji pomiędzy dostawcami, jednak jest jeszcze zbyt wcześnie, by przedstawić jakieś podsumowanie w tym zakresie.

Należałoby również ściślej określić status elektryczności wywodzącej się z produkcji skojarzonej. Parametry zaproponowane w dyrektywie w sprawie produkcji skojarzonej zdają się trudne do zrealizowania, tym bardziej że są one interpretowane różnie w różnych państwach członkowskich.

5.14   Pytanie 14. i 15.: Rola dostawców energii w zakresie dostawy w ramach obsługi energetycznej oraz wprowadzenie białych świadectw

Można się zastanowić, czy w interesie producentów-dostawców energii leży zmniejszenie zużycia. Dlatego też niektóre państwa członkowskie wprowadziły świadectwa energooszczędności.

Trzeba wziąć pod uwagę cały szereg podmiotów uczestniczących w tym procesie, zanim uda nam się zmniejszyć zużycie energii. Przydatne byłoby wprowadzenie dobrowolnego kodeksu właściwego postępowania.

Bezsprzecznie należałoby lepiej określić, co rozumiemy pod pojęciem obsługi energooszczędnej i kontraktu dotyczącego charakterystyki energetycznej.

Pożądane byłoby podsumowanie praktyki stosowania białych świadectw przez państwa członkowskie, w których je wprowadzono, zanim rozszerzy się ich stosowanie na poziomie wspólnotowym.

5.15   Pytanie 16.: Nakłonienie przemysłu do zastosowania bardziej energooszczędnych technologii

Skuteczność istniejących już środków (węgiel, dobrowolne zobowiązania).

Należy raczej odwoływać się do dobrowolnych zobowiązań niż do środków przymusu. Zresztą w wielu krajach europejskich zostały już podjęte pewne środki, o ile są one korzystne z punktu widzenia finansowego, bądź interesujące z punktu widzenia ekonomicznego. Ewentualne działania powinny więc zostać skierowane na środki wymagające zachęty czy wsparcia, w przeciwnym wypadku umożliwimy niepotrzebne wykorzystywanie sytuacji.

5.16   Pytanie 17.: Zachowanie równowagi pomiędzy środkami transportu oraz zwiększenie transportu kolejowego i rzecznego

Branży kolejowej często brak elastyczności i alternatywnych rozwiązań, a szlaki żeglugowe nie są wystarczająco rozwinięte i mają zbyt wiele problemów z przepustowością. Należałoby więcej inwestować w interoperacyjność różnych środków transportu, uwzględnić koszty zewnętrzne i wykorzystać środki transportu pozwalające na osiągnięcie lepszej efektywności energetycznej. Wprowadzenie możliwości konkurencji uregulowanej raczej, niż w jej formie czysto ekonomicznej, przyczyniłoby się do ożywienia tej branży.

5.17   Pytanie 18: Finansowanie infrastruktur transeuropejskiej sieci transportowej (6)

Już od dawna czekamy na wielkie sieci transeuropejskie. Ogólny kryzys finansów publicznych w Europie często opóźniał ich realizację. EKES zakłada, że wspólnotowe środki finansowe przeznaczane będą w pierwszej kolejności na rozbudowę gałęzi transportu, które okazały się szczególnie efektywne z punktu widzenia zużycia energii.

Miejmy nadzieję, że uda się również zachęcić do zawierania partnerstw prywatno-publicznych.

5.18   Pytanie 19.: Normy i środki regulacyjne w branży transportowej

Priorytetem powinny być tu innowacje technologiczne i ustanowienie norm określonych wspólnie przez przemysł i władze publiczne.

5.19   Pytanie 20.: Czy władze publiczne powinny być zobowiązane do zakupu samochodów technologii czystych?

Zasady swobodnej administracji obowiązujące w przypadku samorządów lokalnych oraz zasada pomocniczości są sprzeczne z możliwością wprowadzenia nakazu. Pomimo to regionalne władze publiczne częstokroć dokonują już zakupu tego typu. Ustanowienie zasad w zakresie ofert publicznych może być środkiem zachęcającym do tej praktyki.

W swej obecnej formie wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie promowania czystych pojazdów w transporcie drogowym (COM(2005) 634), zmierza do rozwoju tej praktyki narzucając określoną ilość pojazdów „czystych” w przetargach ogłaszanych przez władze publiczne

5.20   Pytanie 21.: Obciążenie wydatkami na rzecz infrastruktur transportowych i kosztami zewnętrznymi (zanieczyszczenie, wypadki itp.)

EKES wielokrotnie pozytywnie wypowiadał się o obciążeniu kosztami zewnętrznymi i zwrócił się do Komisji o przedstawienie odpowiedniego projektu. Wskazane jest zatem przeanalizowanie stosowanych dotychczas w niektórych krajach środków, aby móc dokładnie ocenić ich skuteczność.

5.21   Pytanie 22.: Program finansowania projektów racjonalizacji zużycia energii przez spółki zajmujące się zagadnieniami oszczędności energetycznej

O ile inicjatywy te okazały się korzystne, należy zachęcać do ich popularyzacji i wsparcia w Unii Europejskiej.

5.22   Pytanie 23.: Racjonalizacja zużycia energii jako element stosunków Unii z krajami trzecimi

Koszty energii sprawią, że zagadnienie racjonalizacji zużycia energii będzie kwestią jeszcze bardziej delikatną niż wcześniej. Międzynarodowe instytucje finansowe powinny w rzeczy samej uwzględniać to zagadnienie przy rozpatrywaniu pomocy technicznej i finansowej, której udzielają.

5.23   Pytanie 24.: Wykorzystanie europejskiej wiedzy w krajach rozwijających się

Należałoby uprościć i usprawnić istniejące już środki (rozwój korzystny dla środowiska — CDM, skoordynowane wdrażanie — JI (7)).

5.24   Pytanie 25.: Możliwość wynegocjowania w ramach Światowej Organizacji Handlu preferencji taryfowych i pozataryfowych dla produktów energooszczędnych

Zdaje się mało prawdopodobne, aby Unii Europejskiej udało się wprowadzić tego typu wymagania w ramach Światowej Organizacji Handlu (WTO), gdyż mogłoby to zostać uznane za niekorzystne dla producentów z krajów rozwijających się.

Bruksela, 14 lutego 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Rozporządzenie (WE) nr 2422/2001, Dz.U. L 332 z 15.12.2001 r.

(2)  Dyrektywa 2002/91/WE, Dz.U. L 001 z 4.1.2003 r.

(3)  Dyrektywa 2004/8/WE, Dz.U. L 52 z 21.2.2004 r.

(4)  COM (2003)739.

(5)  Dyrektywa 2003/96/WE, Dz.U. L 283 z 31.10.2003 r. w sprawie wspólnotowych ram opodatkowania produktów energetycznych i elektryczności (ang. Community framework for the taxation of energy products and electricity).

(6)  Dz.U. C 108 z 30.4.2004. „Przyszłość infrastruktur transportowych” (ang. Transport infrastructure for the future).

(7)  CDM – Clean Development Mechanism, JI – Joint Implementation.


11.4.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 88/61


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń

COM(2005) 87 końcowy — 2005/0020 (COD)

(2006/C 88/14)

Dnia 4 kwietnia 2005 r. Rada, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej.

Sekcja ds. Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię w dniu 23 stycznia 2006 r. Sprawozdawcą był Jorge PEGADO LIZ.

Na 424. sesji plenarnej w dniach 14-15 lutego 2006 r. (posiedzenie z dn. 14 lutego 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny jednogłośnie przyjął następującą opinię:

1.   Streszczenie, wnioski i zalecenia

1.1

Przedstawiony przez Komisję wniosek dotyczący rozporządzenia ustanawiającego europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń (1) przewiduje realizację szeregu inicjatyw służących stopniowemu kształtowaniu i rozwojowi obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, likwidacji barier oraz ułatwieniu prowadzenia postępowań cywilnych na szczeblu europejskim, które szczegółowo przedstawia plan działania Komisji przyjęty przez Radę ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych w dniu 3 grudnia 1998 r. (2)

1.2

Podobnie jak w przypadku poprzednich opinii w sprawie inicjatyw Komisji i Rady mających na celu wzmocnienie prawdziwej europejskiej przestrzeni sprawiedliwości, EKES z zadowoleniem przyjmuje i popiera omawiany wniosek. Zawarta w nim podstawa prawna jest odpowiednia i umożliwia zastosowanie procedury nie tylko w przypadku sporów transgranicznych, ale także (w sposób fakultatywny) krajowych, co ma na celu zagwarantowanie stronom równości w prawie dostępu do sprawiedliwej i sprawnej procedury rozstrzygania sporów we wszystkich Państwach Członkowskich.

1.3

EKES gratuluje Komisji starannego przygotowania techniczno-prawnego wniosku, które wyraźnie wynika ze struktury komentowania artykułu po artykule (3), a także osiągnięcia równowagi pomiędzy różnymi interesami oraz dodania ustrukturyzowanej, przemyślanej i jasno przedstawionej oceny oddziaływania (4).

1.4

Uwagi ogólne i szczegółowe wyrażane tutaj przez EKES mają na celu jedynie wzmocnienie wniosku i udoskonalenie niektórych z jego mechanizmów, tak aby maksymalnie zwiększyć skuteczność postępowania i zapewnić jak najsilniejsze gwarancje poszanowania praw stron.

1.5

EKES nakłania zatem Komisję do przyjęcia przedstawionych poniżej zaleceń i wzywa Państwa Członkowskie do przyjęcia wniosku Komisji w jej obecnym zakresie i charakterze.

2.   Wprowadzenie. Cel wniosku

2.1

Wniosek ten stanowi realizację jednego z podstawowych celów określonych w Zielonej Księdze z dnia 20 grudnia 2002 r. (5). Innym jej celem, jakim było ustanowienie europejskiego postępowania w sprawie nakazu zapłaty, Komisja zajęła się w roku ubiegłym (6), przedstawiając wniosek dotyczący rozporządzenia, który stał się przedmiotem opinii EKES-u (7).

2.2

W celu ustanowienia europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń Komisja uwzględniła uwagi i zalecenia dotyczące ww. Zielonej Księgi przedłożone odpowiednio przez Parlament Europejski i EKES, i przedstawia obecnie wniosek dotyczący rozporządzenia mającego wprowadzić jednolite postępowanie w zakresie drobnych roszczeń, które może być stosowane na terytorium całej Unii Europejskiej. Postępowanie to będzie miało charakter fakultatywny i może być stosowane zarówno w sporach o charakterze transgranicznym, jak i w sprawach o zasięgu krajowym w Państwach Członkowskich.

2.3

Przyczynami, dla których Komisja wystąpiła z omawianą inicjatywą są różnice między systemami cywilnych przepisów proceduralnych obowiązującymi w poszczególnych Państwach Członkowskich, jak również wysokie koszty i opóźnienia związane z transgranicznym dochodzeniem drobnych roszczeń, nieproporcjonalne w stosunku do kwot przedmiotowych roszczeń.

2.4

Komisja postanowiła rozszerzyć zakres przedmiotowy proponowanego postępowania o spory krajowe, aby zapewnić równe traktowanie wszystkich podmiotów oraz zapobiec zakłóceniu konkurencji między podmiotami gospodarczymi. Rozwiązanie to jest zgodne z treścią opinii EKES-u dotyczącej Zielonej Księgi, a równocześnie zapewnia zgodność postępowania z zasadami proporcjonalności i pomocniczości.

2.5

Z treści wniosku wyraźnie wynika, że zaproponowane postępowanie ma charakter fakultatywny, ponieważ wierzyciel może w każdym przypadku wybrać inną procedurę przewidzianą w prawie krajowym. Także to rozwiązanie jest zgodne z treścią opinii EKES-u.

2.6

Opracowując postępowanie, Komisja kierowała się następującymi podstawowymi zasadami:

a)

postępowanie powinno być jak najbardziej uproszczone i oparte na wykorzystaniu standardowych formularzy;

b)

należy wyznaczać krótkie terminy, co sprawi, że postępowanie będzie bardzo szybkie;

c)

regułą powinno być postępowanie pisemne, bez konieczności przeprowadzania ustnej rozprawy; jeżeli natomiast sąd uznaje ją za niezbędną, może ona zostać przeprowadzona w drodze konferencji audio, wideo lub za pośrednictwem poczty elektronicznej;

d)

należy ustanowić odpowiednie gwarancje dotyczące kontradyktoryjności procesu oraz przedstawiania dowodów;

e)

sędziom należy przyznać dużą swobodę w zakresie oceny oraz postępowania dowodowego;

f)

orzeczenie powinno być wykonalne zgodnie z prawem krajowym bez względu na środki odwoławcze; należy zagwarantować, że będzie ono wykonalne i uznawane we wszystkich Państwach Członkowskich bez potrzeby uznania orzeczenia przez sąd krajowy i bez możliwości sprzeciwienia się jego uznaniu;

g)

reprezentacja przez adwokata powinna być nieobowiązkowa.

3.   Inicjatywy uprzednie i równoległe

3.1

Instytucje wspólnotowe, w tym Parlament Europejski (8) oraz EKES (9), od dłuższego czasu opracowywały dokumenty, w których opowiadały się za ujednoliceniem i uproszczeniem postępowania cywilnego w celu zapewnienia szybszego i bardziej efektywnego dochodzenia sprawiedliwości.

3.2

Mając na względzie te postulaty, zgłaszane głównie przez przedsiębiorców, specjalistów i konsumentów, również Komisja długo zastanawiała się nad wyborem optymalnego kierunku postępowania; szczególnie istotny okazał się w tym zakresie postęp osiągnięty w pionierskiej dziedzinie prawa konsumenckiego (10).

3.3

Jednakże wraz z opublikowaniem zielonej księgi na temat europejskiej procedury nakazu zapłaty oraz środków upraszczających i przyspieszających postępowanie sądowe w sprawie drobnych roszczeń stało się jasne, że czynione są przygotowania do ewentualnego rozstrzygnięcia kwestii w drodze inicjatywy legislacyjnej. W Zielonej Księdze prawidłowo wyróżniono podstawowe kwestie do rozstrzygnięcia w ramach przyszłych regulacji w tej dziedzinie (11).

3.4

Inicjatywa ta stanowi jeden z szeregu niezwykle istotnych środków podjętych w ostatnich latach w dziedzinie współpracy sądowej w sprawach cywilnych (12).

3.5

W szczególności należy w tym miejscu wymienić rozporządzenie (WE) nr 805/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 w sprawie utworzenia Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych (13) oraz wyżej wymieniony wniosek Komisji dotyczący ustanowienia postępowania w sprawie nakazu zapłaty. Mają one szczególnie istotne znaczenie przy rozpatrywaniu bieżącego wniosku Komisji, ponieważ oba dokumenty dotyczą dwóch aspektów tej samej sytuacji — potrzeby prostszego i skuteczniejszego egzekwowania przepisów prawa cywilnego na jednolitym obszarze sprawiedliwości.

4.   Instrument i podstawy prawne

4.1

Podobnie jak miało to miejsce w przypadku większości inicjatyw w tej dziedzinie, Komisja wybrała dla wniosku formę rozporządzenia, za podstawę prawną przyjmując przepisy art. 61 lit. c) i art. 65 Traktatu.

4.2

Komitet wyraża pełne poparcie dla wniosku Komisji. Już w swoich wcześniejszych opiniach dotyczących Zielonej Księgi oraz postępowania w sprawie nakazu zapłaty EKES także zdecydowanie opowiedział się za przyjęciem formy rozporządzenia.

4.3

Popiera również wybór przez Komisję podstawy prawnej, umożliwiającej realizację bardziej ambitnych celów niż tylko dokonanie formalnej wykładni właściwych pojęć prawnych. Jest to jedyna metoda pozwalająca zrealizować cel, jakim jest stworzenie w UE jednolitego obszaru sądowego. Szczególne uznanie należy się Komisji za opracowanie solidnego, dobrze przygotowanego pod względem technicznym i prawnym uzasadnienia dla działania na szczeblu wspólnotowym, z należytym uwzględnieniem zasad pomocniczości i proporcjonalności.

4.4

EKES przywołuje także ponownie swoje stanowisko, zgodnie z którym inicjatywę tego rodzaju i o takim zakresie, pociągającą za sobą konieczność dokonania znacznych inwestycji, można uznać za uzasadnioną tylko w przypadku, gdy znajdzie ona zastosowanie (choć na zasadzie fakultatywnej) w rozstrzyganiu sporów wewnętrznych w Państwach Członkowskich. Komitet uważa, że zawężenie zakresu wniosku wyłącznie do sporów transgranicznych mogłoby wzbudzić wątpliwości odnośnie do znaczenia wniosku, czy też nawet potrzeby jego przyjęcia w ogóle (14).

5.   Uwagi ogólne

5.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje projekt rozporządzenia, w którym uwzględniono większość uwag zgłoszonych przez Komitet w odniesieniu do Zielonej Księgi na temat europejskiej procedury nakazu zapłaty oraz środków upraszczających i przyspieszających postępowanie sądowe w sprawie drobnych roszczeń (COM(2002) 746 końcowy).

5.2

W opinii na temat Zielonej Księgi EKES stwierdził, że w procesie kształtowania europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń podstawowym zadaniem będzie określenie odpowiednich środków na rzecz przyśpieszenia rozstrzygania takich sporów, które równocześnie nie będą grozić naruszeniem gwarancji przyznanych stronom zgodnie z zasadą państwa prawnego.

5.3

EKES uważa, że chociaż konieczne jest wprowadzenie w projekcie niewielkich poprawek, stanowi on wyważoną odpowiedź na potrzebę równoczesnego zapewnienia szybkiego rozstrzygania sporów, dostępności pod względem kosztów oraz zagwarantowania praw stron sporu.

5.4

Niemniej jednak, jeśli nowy system ma w pełni spełniać swoją rolę w sprawiedliwym, szybkim i niedrogim rozwiązywaniu drobnych sporów, to konieczne jest — i EKES szczególnie podkreśla ten właśnie aspekt — aby dowiedzieli się o jego istnieniu wszyscy obywatele, a nie tylko prawnicy; powinno to odbyć się za pośrednictwem kampanii informacyjnych, podkreślających korzyści z jego stosowania, ale też opisujących jego ograniczenia w porównaniu ze zwykłymi, tradycyjnymi systemami (koszty, sposób przedstawiania dowodów, zasady składania odwołań, pomoc adwokacka, reprezentowanie przez osoby trzecie, terminy itp.).

5.5

Ponadto, jeśli zastosowanie tego systemu w sporach transgranicznych ma się powieść, trzeba znaleźć skuteczne rozwiązanie kwestii zróżnicowania językowego, a osoby zaangażowane — pracownicy sądów, prawnicy, strony sporu — muszą dobrze rozumieć terminy stosowane w postępowaniu; dlatego też trzeba będzie poczynić znaczne wysiłki w zakresie zrozumiałości stosowanych formularzy.

5.6

Zgodnie z wielokrotnie wyrażanym stanowiskiem w tej kwestii, EKES potwierdza swoje zaangażowanie na rzecz opracowania i wzmocnienia alternatywnych mechanizmów rozstrzygania sporów (ADR), które powinny wyznaczać ścisłe, jasno zdefiniowane zasady i reguły oraz podlegać harmonizacji na szczeblu wspólnotowym. Dlatego warto by włączyć wzmiankę na temat tych procedur do rozdziału zawierającego uzasadnienie wniosku.

6.   Uwagi szczegółowe

6.1   Artykuł 2 — Zakres

6.1.1

EKES uważa, że biorąc pod uwagę aktualną wartość towarów i usług, zaproponowany limit w wysokości 2 000 EUR jest zdecydowanie zbyt niski, by procedura postępowania mogła znaleźć zastosowanie w wielu sprawach. Komitet uważa również, że w przypadkach, w których przewidziano możliwość złożenia odwołania (art. 13, 15 i 16), kwota ta powinna wynosić przynajmniej 5 000 EUR. Rozpatrując kwestię w kategoriach czysto ekonomicznych oraz w świetle szacunkowej wysokości kosztów podanej w rozszerzonej ocenie oddziaływania, podniesienie limitu przyczyniłoby się do obniżenia kosztów w stopniu większym niż ten wynikający z prostej proporcji.

6.1.2

Nie jest jasne, co należy rozumieć poprzez stwierdzenie, że rozporządzenia nie stosuje się „w szczególności” do spraw dochodowych, celnych i administracyjnych. Zapis ten dotyczy stron wykluczonych z zakresu rozporządzenia, których wykaz, z prawnego punktu widzenia, powinien ściśle wytyczać krąg takich spraw, nie zaś wskazywać niektóre z nich. Dlatego wyłączenie to należy skreślić z ust. 1 (ostatnie zdanie) i dołączyć do wykazu zamieszczonego w ust. 2.

6.1.3

Nie jest także jasne, dlaczego w art. 2 ust. 2 lit. e) wyszczególniony został arbitraż, który nie jest w żaden sposób powiązany ze sprawami określonymi w pozostałych literach tego ustępu. Arbitraż stanowi alternatywną formę rozstrzygania sporów, której wykluczenie z zakresu rozporządzenia wynika jasno z samego charakteru tego rodzaju postępowań i nie ma potrzeby czynienia o nim wzmianki w tym miejscu. EKES zaleca Komisji skreślenie tej litery.

6.1.4

Z oczywistych względów dotyczących tego rodzaju kwestii (15) EKES wyraża ubolewanie z powodu podjętej przez Danię decyzji o całkowitym odstąpieniu od wdrażania rozporządzenia. Komitet wyraża zarazem nadzieję, że trudności na drodze do pełnego ukształtowania jednolitego obszaru europejskiego (16) zostaną przezwyciężone w przyszłości oraz przyjmuje z zadowoleniem fakt, że Wielka Brytania i Irlandia rozważają możliwość przyłączenia się do proponowanego systemu, tak jak miało to miejsce w przypadku podobnych inicjatyw w przeszłości.

6.2   Artykuł 3 — Wszczęcie postępowania

6.2.1

EKES uważa, że kwestię przerwania terminów przedawnienia należy pozostawić ustawodawstwu Państw Członkowskich. Jeżeli jednak wybrane zostanie odmienne rozwiązanie, art. 3 ust. 4 powinien przewidywać różne możliwe metody wystąpienia z roszczeniem, jak również to, że termin przedawnienia zostaje przerwany w dniu wysłania formularza — wymagane byłoby przedłożenie potwierdzenia nadania ze względu na możliwość wystąpienia znacznych opóźnień w dostarczaniu pism, zwłaszcza w przypadku sporów transgranicznych (17).

6.2.2

EKES przyjmuje z zadowoleniem przepisy zawarte w art. 3 ust. 6, przyznające stronie wnoszącej roszczenie możliwość sprostowania lub uzupełnienia danych zawartych w formularzu. Za stworzeniem podobnej możliwości EKES opowiadał się omawiając wniosek dotyczący rozporządzenia o utworzeniu europejskiego postępowania w sprawie nakazu zapłaty, dlatego z dużym zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie jej do przedmiotowego rozporządzenia. Równocześnie EKES uważa, że na dokonanie takich sprostowań należy wyznaczyć rozsądnie krótki okres.

6.2.3

EKES wyraża zaniepokojenie w kwestii przepisu zawartego w końcowej części art. 3 ust. 7. Kto tak naprawdę będzie udzielał „praktycznego wsparcia”? Czy osoby takie będą miały do tego należyte kwalifikacje? Nie oznacza to, że EKES chciałby koniecznie ograniczyć możliwość pełnienia tej roli wyłącznie do adwokatów i radców prawnych, pragnie jednak zwrócić uwagę, że do wspomnianych „praktycznych aspektów” należeć mogą kwestie wymagające wykształcenia prawniczego. Ponadto osoby odpowiedzialne za udzielanie wsparcia muszą być przygotowane na konieczność pełnienia tej funkcji bez wynagrodzenia, a znalezienie wolontariuszy gotowych świadczyć te usługi nieodpłatnie może być problemem w wielu sądach Państw Członkowskich. Istnieje także możliwość, że przedstawiciele zawodów prawniczych mogą traktować takie wsparcie jako niedozwolone pełnienie zastępstwa procesowego, sprzeczne z obowiązującymi normami etyki zawodowej.

6.3   Artykuł 4 — Przebieg postępowania

6.3.1

Chociaż EKES rozumie powody leżące u podstaw wyboru, jako reguły ogólnej, pisemnej procedury postępowania, zwraca uwagę na korzyści wynikające z rozpraw ustnych, przynajmniej w celu ułatwienia prób dojścia do ugody oraz jako sposób zagwarantowania podstawowych zasad zawartych w art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i w art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej.

6.3.2

Przepisy art. 4 ust. 5 i art. 4 ust. 6 przewidują możliwość wystąpienia z roszczeniem wzajemnym, nawet gdy dotyczy ono innej sprawy.

6.3.2.1

Poważne wątpliwości EKES-u budzi fakt dopuszczenia w takim postępowaniu, które z założenia charakteryzować ma szybkość i ograniczenie formalności do minimum, możliwości wystąpienia z roszczeniem wzajemnym bez zastrzeżenia, że powoduje to konieczność rozstrzygnięcia sprawy w zwykłym trybie.

6.3.2.2

Zdaniem EKES-u, jeżeli roszczenie wzajemne nie wynika z tego samego stosunku prawnego co roszczenie będące przedmiotem sporu, nie powinno być dopuszczalne w żadnych okolicznościach.

6.3.2.3

W każdym razie EKES uważa, że dopuszczalne mogą być tylko takie roszczenia wzajemne, których wartość nie przekracza limitu wyznaczonego dla całego postępowania, w przeciwnym wypadku może bowiem dojść do wypaczenia celów postępowania.

6.3.3

Przepisy art. 4 ust. 7 przewidują, że jeżeli dokument został przedłożony w języku innym niż języki wskazane w rozporządzeniu nr 1348/2000, stronie należy „zalecić” przedłożenie tłumaczenia. Należy zadać pytanie, jakie konsekwencje dla rozstrzygnięcia sporu i postępowania spowoduje brak realizacji tego zalecenia. Kwestia ta wymaga wyjaśnienia; ponieważ akt ma formę rozporządzenia, nie można wymagać od Państw Członkowskich skorygowania jego niedociągnięć, chyba że mamy do czynienia z kwestią, w przypadku której znajduje zastosowanie zasada ustanowiona w art. 17.

6.4   Artykuł 5 — Zakończenie postępowania

6.4.1

W portugalskiej wersji wniosku w art. 5 ust. 1 lit. c) użyte zostało wyrażenie „citar as partes”. Tymczasem prawne znaczenie pojęć citaçăo (dostarczenie zawiadomienia) i notificaçăo (dostarczenie wezwania) jest odmienne, krótko mówiąc, w przypadku omawianego wniosku należałoby użyć pojęcia notificaçăo, a nie citaçăo. Dlatego EKES proponuje, by Komisja zmieniła portugalską wersję przedmiotowej litery i zastąpiła słowo „citar” słowem„notificar”  (18).

6.4.2

Należy również określić ostateczny termin wyznaczenia rozprawy.

6.5   Artykuł 6 — Rozprawa

6.5.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje ustanowienie przepisów umożliwiających w odpowiednich przypadkach korzystanie podczas rozpraw z nowych technologii.

6.5.2

Równocześnie EKES zwraca uwagę Komisji na fakt, że ponieważ dokładny zakres stosowania każdej z tych nowych technologii nie został określony, ich wykorzystanie może w określonych sytuacjach grozić naruszeniem gwarancji dotyczących prawa do obrony oraz podstawowych zasad procesowych, takich jak zasady ochrony i pewności prawnej, kontradyktoryjności procesu oraz bezpośredniości. Mogłoby do tego dojść np. w przypadku wykorzystania poczty elektronicznej do przesłuchania świadka lub biegłego.

6.5.3

Komitet zwraca uwagę na konieczność zapewnienia autentyczności oświadczeń, na przykład za pomocą podpisu elektronicznego. Należy też powziąć konieczne środki zapobiegawcze, aby zapewnić lokalnym sądom dysponowanie infrastrukturą techniczną umożliwiającą wysyłanie do innych sądów, także zagranicznych, prawomocnych oświadczeń (wysyłanie zabezpieczoną pocztą elektroniczną, przeprowadzanie postępowania dowodowego w drodze konferencji audio, wideo lub za pośrednictwem poczty elektronicznej).

6.5.4

Dlatego EKES wzywa Komisję do wprowadzenia zmian w treści art. 6 ust. 1 w celu bardziej precyzyjnego określenia jego zakresu poprzez wyznaczenie tych działań i sytuacji, w których możliwe będzie skorzystanie z mediów audiowizualnych lub poczty elektronicznej.

6.5.5

Jednocześnie EKES nie widzi powodu, dla którego należałoby przyznawać stronom możliwość odmowy skorzystania ze środków technicznych, jeśli strony zgadzają się, że dostępne środki są niezawodne. Dlatego też proponuje, aby na nowo zredagować to postanowienie w taki sposób, żeby ograniczyć prawo stron do odmowy do przypadków, w których środki techniczne nie zapewniają koniecznych gwarancji niezawodności i równego traktowania stron.

6.6   Artykuł 7 — Postępowanie dowodowe

6.6.1

EKES wyraża obawy odnośnie do możliwości telefonicznego przeprowadzenia postępowania dowodowego. Jedyną metodą zachowania integralności oświadczeń złożonych za pośrednictwem telefonu jest ich nagranie, a następnie spisanie. Dlatego EKES wzywa Komisję do wyłączenia możliwości wykorzystania telefonu w charakterze prawidłowego środka dowodowego, w przypadku gdy nie ma możliwości nagrania i spisania składanych oświadczeń.

6.6.2

EKES zaleca usunięcie z art. 7 ust. 2 wyrażenia „w wyjątkowych wypadkach”, ponieważ niesie ono ze sobą ideę subiektywności, a także ponieważ decyzja o przyjęciu zeznań ekspertów należy, we wszystkich okolicznościach, do samego sędziego.

6.7   Artykuł 8 — Reprezentacja stron

6.7.1

Ponieważ wniosek stanowi, że strony mogą być reprezentowane także przez osoby niebędące adwokatami, EKES uważa, że należy wprowadzić przepis przewidujący expressis verbis możliwość reprezentowania konsumentów w sporach konsumenckich przez organizacje ochrony konsumentów, jak również możliwość reprezentowania członków organizacji branżowych przez te organizacje. Byłaby to reprezentacja zwyczajowo spotykana np. w przypadku alternatywnych metod rozstrzygania sporów, która jednak generalnie nie jest przewidziana w przepisach proceduralnych obowiązujących w Państwach Członkowskich.

6.8   Artykuł 9 — Kompetencja sądu lub trybunału

6.8.1

Chociaż na pierwszy rzut oka może się wydawać, że tekst mówi co innego, Komisja potwierdziła, że wniosek nie przewiduje, że spory powinny być rozstrzygane zarówno na podstawie ścisłego stosowania przepisów, jak i, w odpowiednich przypadkach, według zasady słuszności („ex aequo et bono”), które to rozwiązanie może mieć szczególne znaczenie w przypadku rozstrzygania roszczeń niemajątkowych. Fakt niewprowadzenia tego rozwiązania jest godny pożałowania i proponuje się wprowadzenie takiej możliwości, pod warunkiem uprzedniego poinformowania stron o wszelkich konsekwencjach związanych z jego obowiązywaniem.

6.8.2

Uwagi przedstawione w pkt. 6.2.3. mają zastosowanie także do przepisów art. 9 ust. 3.

6.8.3

W odniesieniu do art. 9 ust. 4 EKES uważa, że sąd lub trybunał powinien zawsze starać się doprowadzić do „osiągnięcia ugody między stronami”. Dlatego należy skreślić słowa „w stosownych przypadkach”.

6.9   Artykuł 10 — Orzeczenie

6.9.1

W art. 10 ust. 2 należy wyraźnie stwierdzić, że jeżeli strony nie mogą się stawić, powinny być należycie reprezentowane zgodnie z postanowieniami art. 6 ust. 2.

6.10   Artykuł 11 — Doręczanie dokumentów

6.10.1

Przepisy art. 11 ust. 2 stanowią, że jeżeli „znany jest dokładny adres odbiorcy”, można wykorzystać prostsze sposoby doręczenia dokumentów stronom, takie jak list zwykły, faks, czy też wiadomość elektroniczna.

6.10.2

EKES zwraca uwagę Komisji na fakt, że wyrażenie „znany jest dokładny adres odbiorcy” jest niedostatecznie precyzyjne i może powodować niepewność prawną, co z kolei może mieć poważne konsekwencje dla stron.

6.10.3

W niektórych Państwach Członkowskich obowiązuje system, w którym wyznacza się adres do doręczeń: zgodnie z tym systemem, jeżeli jedna ze stron umowy dostarczyła dokumenty na adres do doręczeń, dokumenty te uważa się za otrzymane, dlatego nie ma potrzeby potwierdzania ich odbioru. EKES nie uważa jednak, by ustanowienie adresu do doręczeń wystarczało do spełnienia wymogu znajomości dokładnego adresu odbiorcy.

6.10.4

Dlatego EKES proponuje, jak to podkreślił w opinii dotyczącej wyżej wymienionej Zielonej Księgi, jak również w opinii w sprawie postępowania w sprawie nakazu zapłaty, aby wykluczyć możliwość wykorzystania metod doręczeń, w których nie wymaga się potwierdzenia odbioru przez strony, lub które takiego potwierdzenia nie przewidują, jak na przykład przesyłka zwykła.

6.11   Artykuł 12 — Terminy

6.11.1

EKES uważa, że w postępowaniu tego rodzaju sądy i trybunały nie powinny mieć możliwości nieograniczonego przedłużania terminów. EKES zaleca Komisji, by wyznaczyła maksymalny okres, o jaki terminy mogą zostać przedłużone, oraz wprowadziła ograniczenie, iż może to nastąpić tylko jednorazowo.

6.11.2

Za równie niedopuszczalne EKES uznaje przepisy art. 12 ust. 2. Uwzględniając tryb pracy sądów i trybunałów, gdzie rzadkością są kary za niedotrzymanie terminów, tego rodzaju przepis doprowadzi faktycznie do niewydolności postępowania. EKES wzywa zatem Komisję do skreślenia art. 12 ust. 2.

6.12   Artykuł 13 — Wykonalność orzeczenia

6.12.1

EKES stawia pytanie, czy w postępowaniu tego rodzaju konieczne jest uwzględnienie możliwości złożenia odwołania. W rzeczywistości limit wyznaczony dla tego postępowania powinien być wyższy od limitu zaproponowanego przez Komisję — np. 5 000 EUR — i w tym przypadku za możliwością wniesienia odwołania przemawiałaby wartość roszczenia, natomiast w przypadku niższej wartości roszczenia (np. do kwoty nieprzekraczającej 3 500 EUR) odwołanie nie powinno być możliwe (19).

6.12.2

Należy również wyraźnie stwierdzić, że przepisy dotyczące możliwości złożenia odwołania dotyczą tylko „zwykłej” procedury odwoławczej, nie zaś przypadków, w których prawo krajowe przewiduje odwołanie w wypadku gdyby orzeczenie obarczone było wadami, niezależnie od wartości roszczenia.

6.12.3

Dlatego EKES ponawia swój apel do Komisji o podniesienie limitu wartości roszczeń objętych tym postępowaniem do wysokości przynajmniej 5 000 EUR. W przypadku gdy limit określony przez Komisję nie będzie przekraczał wartości 3 500 EUR, nie należy wprowadzać możliwości odwołania. Należy ją jednak dopuścić, jeżeli wartość limitu przekroczy 3 500 EUR, w przypadku sporów, których kwota przekracza ten limit.

6.12.4

EKES zwraca uwagę Komisji na fakt, że w przypadku, gdy obowiązywać będzie możliwość odwołania, przepisy muszą także zezwalać sądowi lub trybunałowi na zawieszenie wykonania orzeczenia na czas postępowania odwoławczego, jeżeli natychmiastowe wykonanie orzeczenia miałoby poważne i niepotrzebnie szkodliwe konsekwencje dla wnoszącego odwołanie lub też sprawiło, że sama apelacja stałaby się bezcelowa. W podobnych przypadkach możliwe byłoby np. uzależnienie zawieszenia orzeczenia od złożenia zabezpieczenia.

6.12.5

Ponadto, jeżeli odwołanie zostanie dopuszczone, należy wyraźnie stwierdzić, że na zasadzie odstępstwa od przepisów art. 8 (stwierdzającego, że strona nie musi być reprezentowana przez adwokata) stosowane będą obowiązujące w Państwach Członkowskich przepisy proceduralne nakładające obowiązek reprezentacji przez adwokata w sprawach odwoławczych.

6.13   Artykuł 14 — Koszty

6.13.1

Przepisy dotyczące kosztów trzeba ogólnie uznać za racjonalne. Należy jednak zaznaczyć, że wprowadzanie niejednoznacznych, subiektywnych określeń, takich jak „niesprawiedliwe lub nieuzasadnione” nie przysłuży się harmonizacji postępowań. Koszty postępowania stanowią czynnik o zasadniczym znaczeniu, a nieprecyzyjne pojęcia mogą stać się przyczyną rozbieżności.

6.13.2

EKES pragnie także powtórzyć uprzednio sformułowane zalecenie dotyczące procedury w sprawie wydawania nakazu zapłaty, mianowicie, że należy wprowadzić zapis, zgodnie z którym w takich przypadkach stosuje się ustawodawstwo krajowe służące transpozycji dyrektywy 2003/8/WE z dnia 27 stycznia 2003 r. w sprawie dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sporach transgranicznych (20).

6.13.3

EKES uważa w związku z tym, że niezbędne jest ustalenie wymogu uprzedniego poinformowania stron co do systemu kosztów i zwrotu (lub nie) honorariów adwokackich, w porównaniu z innymi rodzajami postępowania sądowego, które ewentualnie można w danej sytuacji zastosować, tak aby dać stronom prawdziwą możliwość wyboru.

6.14   Artykuł 16 — Ponowne zbadanie orzeczenia

6.14.1

EKES wskazuje, że możliwość skorzystania z tego prawa nie została ograniczona żadnym terminem, a tak niejednoznaczny zwrot, jak „niezwłoczne podjęcie działań”, należy uznać za niedopuszczalny. Dlatego EKES uważa, że jeżeli omawiany przepis ma rzeczywiście służyć zagwarantowaniu dostępu strony pozwanej do praktycznych środków obrony (jeżeli formularz został nieprawidłowo doręczony lub strona pozwana nie miała możliwości obrony ze względu na działanie siły wyższej i bez swej winy), należy wyznaczyć dokładny termin, w którym strona pozwana może wystąpić o ponowne zbadanie orzeczenia, nie przedłużając nienależycie całego postępowania, by zapobiec działaniom służącym uniknięciu prawidłowego doręczenia lub obliczonym na zwłokę.

6.15   Załączniki: Formularze

6.15.1

Proponowany system opiera się na wykorzystaniu formularzy przedstawionych w załącznikach I, II i III. Sprawny przebieg postępowania możliwy jest tylko w przypadku, gdy formularze będą służyć potrzebom, dla realizacji których zostały stworzone.

6.15.2

EKES ma uzasadnione wątpliwości odnośnie skuteczności i praktyczności formularzy, które mają być wykorzystywane w sporach transgranicznych.

6.15.3

Przykładowo, jeżeli włoskie przedsiębiorstwo, któremu należą się pieniądze od polskiego konsumenta wystąpi z roszczeniem w sądzie włoskim, czy polski konsument otrzyma zawiadomienie i odpis formularza roszczenia w języku włoskim czy też polskim? Jeżeli formularz będzie w języku włoskim, jakie są gwarancje, że konsument zrozumie jego treść i będzie miał możliwość zdecydowania, czy przesłać odpowiedź na pozew? Jeżeli natomiast formularz ma być dostarczony w języku polskim — kto będzie odpowiedzialny za jego przetłumaczenie? Należy także zadać pytanie, kto poniesie związane z tym koszty.

6.15.4

Należy pamiętać, że oprócz zakreślenia odpowiednich rubryk w formularzu, strona występująca z roszczeniem zobowiązana jest także umieścić informacje na piśmie. Kto będzie odpowiedzialny za ich przetłumaczenie i kto potwierdzi, że tłumaczenie zostało sporządzone prawidłowo?

6.15.5

Odpowiedzi na te wątpliwości trudno poszukiwać w rozporządzeniu nr 1348/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie doręczania dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych lub handlowych w Państwach Członkowskich, ze względu na raczej nieformalny i przyspieszony charakter omawianego postępowania.

6.15.6

Nawet, gdyby wyżej wspomniany hipotetyczny polski konsument miał otrzymać zawiadomienie w swoim ojczystym języku, w jakim języku udzieliłby odpowiedzi? Kto odpowiadałby za przetłumaczenie z języka polskiego na włoski? W jakim języku konsument wystąpiłby z roszczeniem wzajemnym? W jaki sposób zostanie ono przetłumaczone? We wszystkich tych sytuacjach powstałyby przeszkody mające negatywne konsekwencje dla szybkości i kosztów postępowania.

6.15.7

Dlatego EKES wzywa Komisję do rozważenia najbardziej skutecznych metod zapewnienia, że wykorzystanie tych formularzy w sporach transgranicznych nie zagrozi spowolnieniem postępowania ani wzrostem jego kosztów lub naruszeniem przysługującego stronom prawa do obrony.

6.15.8

EKES uważa ponadto, że formularze są zbyt skomplikowane, by mogła je wypełnić osoba bez wykształcenia prawniczego.

6.15.9

Znaczenie wielu użytych pojęć (wysokość odsetek ustawowych, % powyżej podstawowej stopy EBC, odwołanie sprzedaży, dotrzymanie zobowiązań, wyrok zaoczny, roszczenie wzajemne) może okazać się niejasne dla laika. Ponieważ Komisja proponuje, by reprezentacja prawna miała charakter fakultatywny, należy podjąć odpowiednie środki, tak aby osoby korzystające z formularzy były w stanie je zrozumieć i prawidłowo wypełnić.

6.15.10

Wreszcie, skoro możliwość reprezentacji stron przed adwokata lub inną osobę nie jest wykluczona, powinno to być wyraźnie odnotowane w formularzu.

Bruksela, 14 lutego 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  COM(2005) 87 końcowy z 15.3.2005.

(2)  Dz.U. C 19 z 23.1.1999.

(3)  Zob. załącznik SEC(2005) 352 z 15 marca 2005 r.

(4)  Zob. załącznik SEC(2005) 351 z 15 marca 2005 r.

(5)  COM(2002) 746 końcowy z 20.12.2002 – opinia EKES-u (sprawozdawca: Frank von FÜRSTENWERTH) (Dz.U. C 220 z 16.09.2003).

(6)  COM(2004) 173 końcowy z 19.03.2005.

(7)  Dz.U. C 221 z 08.09.2005.

(8)  Zob. rezolucje PE: A2-152/86 z 13.3.1987, A3-0212/94 z 22.4.1994 i A-0355/96 z 14.11.1996.

(9)  Zob. opinia EKES-u w sprawie Zielonej Księgi na temat dostępu konsumentów do wymiaru sprawiedliwości (sprawozdawca: ATAÍDE FERREIRA, Dz.U. C 295 z 22.10.1994) oraz opinia w sprawie jednolitego rynku i ochrony konsumenta: możliwości i bariery (sprawozdawca: Francisco CEBALLO HERRERO, Dz.U. C 39 z 12.02.1996).

(10)  W związku z tym zagadnieniem zob. następujące dokumenty:

memorandum Komisji w sprawie środków odwoławczych przysługujących konsumentom oraz komunikat dodatkowy poświęcony tej samej kwestii (odpowiednio COM(84) 692 z 12.12.1984. i (COM(87) 210 z 07.05.1987)

komunikat Komisji w sprawie nowej inicjatywy w dziedzinie polityki ochrony konsumenta (C0M(85) 314 końcowy z 23.07.1985, Dz.U. C 160 z 01.07.1985)

plan działania Komisji z dnia 14 lutego 1996 (COM(96) 13 końcowy)

komunikat Komisji w sprawie większej skuteczności w uzyskiwaniu i egzekwowaniu orzeczeń w Unii Europejskiej (COM(97) 609 końcowy z 22.12.1997, Dz.U. C 33 z 31.01.1998)

Zielona księga na temat dostępu konsumentów do wymiaru sprawiedliwości oraz rozstrzygania sporów konsumenckich na jednolitym rynku (COM(93) 576)

Zielona księga na temat alternatywnych metod rozstrzygania sporów w prawie cywilnym i handlowym (COM(2002) 196 końcowy z 19.04.2002).

(11)  Księga wymieniała dziesięć kwestii dotyczących: limitu lub pułapu wartości przedmiotu sporu, rodzaju roszczeń, kwestii, czy procedura powinna mieć charakter fakultatywny czy obligatoryjny, stosowania standardowych formularzy, reprezentacji i pomocy prawnej dla stron sporu, alternatywnych metod rozstrzygania sporów, postępowania dowodowego, treści orzeczenia oraz ram czasowych dla jego wydania, kosztów i możliwości złożenia odwołania.

(12)  Obejmują one:

zalecenie Komisji z dnia 12 maja 1995 r. w sprawie terminów płatności w transakcjach handlowych oraz związany z nim komunikat Komisji (opublikowane odpowiednio w Dz.U. L 127 z 10.06.1995 i Dz.U. C 144 z 10.06.1995).

dyrektywa 98/27/WE z 19.5.1998 r. w sprawie nakazów zaprzestania szkodliwych praktyk w celu ochrony interesów konsumentów (Dz.U. L 166 z 11.06.1998).

dyrektywa 2000/35/WE z dnia 29 czerwca 2000 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych Dz.U. L 200 z 08.08.2000)

rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Bruksela I) (Dz.U. L 12 z 16.01.2001). Opinia Henri'ego MALOSSE'A (Dz.U. C 117 z 26.04.2000)

rozporządzenie (WE) nr 805/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie utworzenia Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych (Dz.U. L 143 z 30.04.2004. Opinia Guido RAVOETA (Dz.U. C 85 z 8.04.2003)

rozporządzenie Rady (WE) nr 1206/2001 z dnia 28 maja 2001 r. w sprawie współpracy między sądami Państw Członkowskich przy przeprowadzaniu dowodów w sprawach cywilnych lub handlowych (Dz.U. L 174 z 27.06.2001). Opinia Bernardo HERNÁNDEZA BATALLERA (Dz.U. C 139 z 11.05.2001)

program działań na rzecz realizacji zasady wzajemnego uznawania decyzji wydanych w sprawach karnych (Dz.U. C 12 z 15.01.2001)

rozporządzenie Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz.U. L 160 z 30.06.2000). Opinia Guido RAVOETA (Dz.U. C 75 z 15.03.2000)

rozporządzenie Rady (WE) nr 1347/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej za dzieci obojga małżonków (Dz.U. L 160 z 30.06.2000). Opinia Paolo BRAGHINA (Dz.U. C 368 z 20.12.1999)

rozporządzenie Rady (WE) nr 1348/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie doręczania dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych lub handlowych w Państwach Członkowskich, (Dz.U. L 160 z 30.06.2000). Opinia Bernardo HERNÁNDEZA BATALLERA (Dz.U. C 368 z 20.12.1999)

decyzja Rady z dnia 28 maja 2001 r. ustanawiająca Europejską Sieć Sądową w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. L 174 z 27.06.2001). Opinia Daniela RETUREAU (Dz.U. C 139 z 11.5.2001)

komunikat Komisji w sprawie nowych ram prawnych dotyczących płatności na rynku wewnętrznym (COM(2003) 718 końcowy z 02.12.2003 Opinia Guido RAVOETA (Dz.U. C 302 z 07.12.2004, str. 12)

(13)  COM(2002) 159 końcowy (Dz.U. C 203 z 27.08.2002). Opinia Guido RAVOETA (Dz.U. C 85 z 08.04.2003)

(14)  Zwłaszcza że, jak wyraźnie wykazano w ocenie oddziaływania, liczba drobnych roszczeń o charakterze czysto transgranicznym będzie zawsze względnie niska, nawet w przewidywalnej przyszłości.

(15)  Zgodnie z postanowieniami art. 1 protokołu dotyczącego stanowiska Danii, załączonego do traktatu amsterdamskiego, Dania nie uczestniczy w przyjmowaniu przez Radę środków proponowanych w ramach tytułu IV traktatu, dotyczącego sprawiedliwości i spraw wewnętrznych.

(16)  Jak już miało miejsce w przypadku uznawania i wykonywania wyroków w sprawach cywilnych i handlowych (decyzja Rady z 20.09.2005 r., Dz.U. L 299 z 16.11.2005 r.).

(17)  Jak to ma właśnie miejsce w przypadku wniosku Komisji w sprawie rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie Rady w sprawie doręczania dokumentów sądowych.

(18)  Autor wprowadza rozróżnienie na pojęcie dostarczenia zawiadomienia oraz dostarczenia wezwania, twierdząc, że w projekcie chodzi o dostarczenie wezwania. W polskiej wersji wniosku użyto wyrażenia wzywa strony, w związku z czym zmiana nie jest konieczna. Dotyczy ona jednak m.in. wersji francuskiej i niemieckiej wniosku (przyp. tłum.).

(19)  Rozwiązanie takie obowiązuje w wielu Państwach Członkowskich. Przykładowo w Portugalii przyjęto ogólnie, że możliwość złożenia odwołania nie przysługuje, jeżeli wartość przedmiotu sporu wynosi poniżej 3 750 EUR.

(20)  Dz.U. C 26 z 31.1.2003, str. 41.


11.4.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 88/68


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Wzmocnienie zarządzania gospodarczego — Reforma Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu

(2006/C 88/15)

Dnia 10 lutego 2005 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, działając na podstawie art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, postanowił sporządzić opinię w sprawie: Wzmocnienie zarządzania gospodarczego — Reforma Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu.

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 stycznia 2006 r. Sprawozdawcą była Susanna FLORIO, a współsprawozdawcą — Umberto BURANI.

Na 424. sesji plenarnej w dniach 14-15 lutego 2006 r. (posiedzenie z dnia 15 lutego 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 88 do 7, przy 5 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

1.   Streszczenie

1.1

Komitet jest w poważnym stopniu zaniepokojony faktem, że europejskie zarządzanie gospodarcze utknęło obecnie w martwym punkcie. Uważa zatem, że stosowne byłoby ponowne podjęcie refleksji na temat wszystkich instrumentów polityki gospodarczej wypracowanych przez Unię Europejską w ostatnich latach i rozpoczęcie na nowo oceny procesu reform Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu.

1.2

Celem niniejszego dokumentu jest:

zarysowanie rozmaitych punktów widzenia, które stanowiły siłę napędową debaty polityczno-gospodarczej w ciągu sześciu lat oddziaływania Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu

dokonanie oceny procesu reform, którym poddany został Pakt na rzecz Stabilności i Wzrostu w ciągu ostatnich miesięcy

zarysowanie wytycznych mogących wzmocnić europejskie zarządzanie gospodarcze

1.3

Od czasu swego ustanowienia Pakt na rzecz Stabilności i Wzrostu odgrywał fundamentalną rolę w gwarantowaniu ciągłości europejskiego wzrostu gospodarczego we wspólnych ramach stabilności walutowej.

1.4

Niestety w trakcie tego procesu brakowało koordynacji europejskiego zarządzania gospodarczego w okresie, gdy napięcia międzynarodowe były — i wciąż są — silne zarówno z gospodarczego, jak i politycznego punktu widzenia.

1.5

W ciągu sześciu lat obowiązywania Paktu widoczna była presja ze strony niektórych państw wzywających do jego zreformowania.

1.6

Należy uznać, że proces reform nie został jeszcze zakończony, ponieważ nie udało się dzięki niemu zagwarantować rzeczywistego wzmocnienia procesu koordynacji europejskiej polityki gospodarczej, który pozwoliłby jak najlepiej wykorzystać możliwości stworzone przez Unię Gospodarczą i Walutową pod względem wzrostu gospodarczego oraz tworzenia miejsc pracy.

1.7

Działania zaproponowane przez członków Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego skupiają się właśnie na konieczności wzmocnienia europejskiego zarządzania gospodarczego. Mają one na celu koordynację polityk gospodarczych i podatkowych — przy poszanowaniu uzdrowienia budżetu państw członkowskich — tak by pobudzić inwestycje zmierzające do osiągnięcia celów strategii lizbońskiej.

2.   Od Traktatu z Maastricht do Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu

2.1

Przyjęcie Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu w 1997 r. umożliwiło kontynuację dyscypliny budżetowej w ramach Unii Gospodarczej i Walutowej ustanowionej Traktatem z Maastricht (1). Zgodnie z tą zasadą równowaga finansów publicznych stanowi — dla jego autorów — środek, dzięki któremu następuje wzmocnienie warunków sprzyjających zarówno stabilizacji cen, jak i dynamicznemu i zrównoważonemu wzrostowi umożliwiającemu tworzenie miejsc pracy.

2.2

W ramach tego podejścia „dążenie do celu, który polega na osiągnięciu prawidłowej sytuacji budżetowej zbliżonej do równowagi lub nadwyżki budżetowej, pozwoli wszystkim Państwom Członkowskim na opanowanie normalnych cyklicznych wahań przy jednoczesnym utrzymaniu swojego deficytu budżetowego poniżej wartości odniesienia wynoszącej 3 % PKB” (2).

2.3

Pakt na rzecz Stabilności i Wzrostu opiera się na następujących elementach zasadniczych:

zobowiązaniu politycznym stron Paktu (Komisja, Państwa Członkowskie, Rada Europejska) polegającym na gotowości do należytego wzmocnienia nadzoru budżetowego i koordynacji polityk gospodarczych między Państwami Członkowskimi;

działaniu prewencyjnym w ramach nadzoru, pozwalającym na uniknięcie sytuacji, w której deficyty budżetowe przekraczają progową wartość odniesienia ustaloną w wysokości 3 % PKB. W tym względzie rozporządzenie Rady nr 1466/97 wzmacnia wielostronny nadzór pozycji budżetowych i koordynację polityk gospodarczych, przewidując, że każde Państwo Członkowskie UE przygotuje program stabilności i wzrostu do zatwierdzenia przez Radę Europejską;

działaniu zniechęcającym, w ramach którego do krajów, gdzie widoczne staje się ryzyko nadmiernego deficytu, kierowane jest wstępne ostrzeżenie, aby skłonić je do przyjęcia odpowiednich środków korygujących;

rzeczywisty nadmierny deficyt w danym kraju prowadzi do uruchomienia procedury nadmiernego deficytu budżetowego  (3): jeżeli w jej wyniku deficyt nie ulegnie znacznemu zmniejszeniu, przewiduje się nałożenie na państwo kary, która może wynosić nawet 0,5 % PKB.

3.   Ocena pierwszych sześciu lat funkcjonowania Paktu

3.1

Przed dokonaniem analizy pierwszych sześciu lat funkcjonowania euro należy przyznać, że europejska Unia Gospodarcza i Walutowa stanowi jedno z najważniejszych i najbardziej zaskakujących zjawisk w europejskiej historii. Sam fakt, że około 300 milionów obywateli z 12 krajów europejskich od stycznia 2002 r. posługuje się tą samą walutą, ilustruje znaczenie tego historycznego dla Europy wydarzenia.

3.2

Powodzenie i porażkę tego przedsięwzięcia podczas pierwszych sześciu lat można streścić w dwóch słowach, które tworzą nazwę Paktu: stabilność walutowa jest niezaprzeczalnym sukcesem, natomiast wzrost gospodarczy okazał się równie ewidentnym rozczarowaniem. Podczas omawianych sześciu lat w strefie euro inflację znacznie ograniczono — do około 2 %. Stabilność walutową utrzymano głównie dzięki konsekwentnym działaniom Europejskiego Banku Centralnego kontrolującego stopy procentowe.

3.3

Europejska integracja rynków (w szczególności finansowych), dzięki wyeliminowaniu kosztów transakcji i ryzyka związanego z wymianą walutową, stanowi drugi pozytywny efekt utworzenia Unii Gospodarczej i Walutowej. Wspomniana integracja w połączeniu ze stabilnością walutową doprowadziła do stopniowego spadku stóp procentowych w strefie euro.

3.4

Dzięki stabilizacji cen i równoczesnemu spadkowi stóp procentowych — po początkowym okresie oczekiwania (1999-2001) — na rynkach finansowych odnotowano stopniowy wzrost zaufania do waluty europejskiej, co widać na wykresie 3, który ilustruje wzrost wartości waluty europejskiej.

3.5

Obok tych niewątpliwie pozytywnych elementów związanych z pojawieniem się euro, istnieją inne czynniki dotyczące wzrostu gospodarczego, które budzą prawdziwą konsternację. Przypomnijmy, że w drugiej połowie lat 90. kraje, które miały wprowadzić jednolitą walutę europejską, odnotowały silny wzrost produktu krajowego brutto. Z tego względu w przeddzień ustanowienia Unii Gospodarczej i Walutowej pojawiły się wysokie oczekiwania co do ponownego umocnienia się europejskiego wzrostu wraz z pojawieniem się jednolitej waluty. Nic takiego jednak nie nastąpiło. Wbrew przewidywaniom, to kraje, które nie wprowadziły euro, odnotowały szybszy wzrost gospodarczy i wyższy wzrost PKB niż w strefie euro.

3.6

Szoki asymetryczne, jakie wystąpiły w strefie euro, stanowią kolejne nieoczekiwane zjawisko w Unii Gospodarczej i Walutowej. Różnice we wskaźnikach wzrostu w poszczególnych Państwach Członkowskich uczestniczących w UGW były w rzeczywistości dużo głębsze niż przewidywano: niektóre kraje znalazły się w recesji, natomiast inne odnotowują wzrost gospodarczy.

3.7

Państwa Członkowskie strefy euro oczekiwały, że unifikacja walutowa doprowadzi do większej przejrzystości cen oraz większej konkurencji na rynkach towarów konsumpcyjnych, która z kolei spowoduje spadek cen i wyraźny wzrost korzyści dla konsumentów (dzięki wzrostowi rzeczywistych dochodów). Niestety scenariusz ten nie sprawdził się we wszystkich przypadkach. W wyniku braku kontroli w niektórych Państwach Członkowskich, w szczególności w okresie przechodzenia na euro, odnotowano nieuzasadniony wzrost cen. Sytuacja ta miała miejsce w odniesieniu do cen niektórych produktów spożywczych, w szczególności we Włoszech, lecz również w Niemczech i w Grecji. W następstwie tych zakłóceń (w zakresie mechanizmów transferu cen) zaistniałych w niektórych krajach, Unia nie była postrzegana przez ogół jako instrument, który mógłby przyczynić się do poprawy dobrobytu społeczności konsumenckiej.

3.8

Nie ulega wątpliwości, że okres pierwszych sześciu lat istnienia UGW stanowi sukces głównie polityki pieniężnej i finansowej, gdyż euro zyskiwało coraz większą popularność na rynkach finansowych i bankowych. Przypomnijmy, że w ciągu zaledwie sześciu lat euro stało się drugą najczęściej używaną walutą w skali światowej. (4) Rozwojowi waluty europejskiej sprzyjała rygorystyczna polityka pieniężna, której głównym celem było zapewnienie stabilności cen, zgodnie z postanowieniami Traktatu, na mocy którego ustanowiono Europejski Bank Centralny; w związku z tym na rynkach finansowych nastąpił wzrost zaufania wobec nowej waluty. (5)

4.   UGW: konflikt między stabilnością a wzrostem

4.1

Sukces walutowy i finansowy nie doprowadził niestety do podobnych sukcesów w odniesieniu do takich elementów rzeczywistej gospodarki jak wzrost produkcji i zatrudnienia. W związku z tym, mimo że wprowadzenie euro stanowiło bardzo ważne wydarzenie, znaczna część mieszkańców strefy euro nie postrzega jeszcze wspólnej waluty jako sukcesu, czyli w sposób, na jaki zasługuje.

4.2

Przyczyny tego szczególnego impasu, w jakim znajduje się Unia Gospodarcza i Walutowa, były przedmiotem wielu interpretacji, które w istocie można podzielić na dwie grupy. Z jednej strony, niektórzy (można ich nazwać strukturalistami) uważają, że różnice dotyczące wzrostu gospodarczego wynikają zasadniczo ze strukturalnego braku elastyczności, który nie ma nic wspólnego z zasadami narzuconymi przez Unię Gospodarczą i Walutową. Natomiast inni (makroekonomiści) twierdzą, że wpierw Traktat z Maastricht, a następnie Pakt na rzecz Stabilności i Wzrostu wprowadziły zasady, które zaowocowały nieskuteczną polityką makroekonomiczną, stanowiącą przeszkodę dla możliwości europejskiego wzrostu gospodarczego.

4.3

Między państwami, które tworzą Unię Gospodarczą i Walutową, bez wątpienia występują znaczne różnice o charakterze strukturalnym, lecz sam ten fakt nie tłumaczy niedostatecznego wzrostu gospodarki w strefie euro od 2001 r. Kraje europejskie, które nie należą do strefy euro, wyszły ze stagnacji w sposób bardziej wyraźny i szybciej niż kraje strefy euro. Począwszy od 2001 r. różnice we wskaźniku wzrostu gospodarczego między krajami strefy euro a krajami nienależącymi do tej strefy wynosiły średnio 1,1 % na korzyść grupy spoza strefy euro. Ponadto jeżeli porównamy dynamikę gospodarczą krajów strefy euro i Stanów Zjednoczonych, możemy stwierdzić, że w strefie euro niekorzystna koniunktura, chociaż mniej intensywna, trwała dłużej niż w Stanach Zjednoczonych.

4.4

Różnic tych nie można tłumaczyć wyłącznie czynnikami o charakterze strukturalnym. Interpretację tego typu należy uzupełnić dodatkowymi wyjaśnieniami, a — jak się przekonamy — właśnie w tym kierunku zmierza drugi sposób wytłumaczenia sytuacji; uznaje on obecną europejską politykę makroekonomiczną za nieodpowiednią, zarówno w kwestiach dotyczących waluty, jak i systemu podatkowego.

4.5

Jeżeli chodzi o politykę pieniężną, Europejski Bank Centralny, sprawując swój wyłączny mandat mający na celu „utrzymanie stabilności cen” w strefie euro, przyjął podejście charakteryzujące się szczególną nieelastycznością; wyznaczył mianowicie docelowy wskaźnik inflacji na 2 %, który to pułap w okresie stagnacji w latach 2001 i 2002 został uznany za zbyt restrykcyjny. Należy jednakże przyznać, że ogromne zróżnicowanie warunków panujących w strefie euro z pewnością nie ułatwiało EBC zdecydowanego i szybkiego obniżania stóp procentowych w reakcji na wahania koniunkturalne.

4.6

Z punktu widzenia polityki fiskalnej, na wyjście z kryzysu koniunkturalnego, który pojawił się w 2001 r. również nie pozwoliło zachowanie krajów strefy euro. W okresie stagnacji państwa te praktycznie ustabilizowały stosunek długu do PKB (w latach 2001-2003 wzrósł on z 69,6 % do 70,8 %), podczas gdy Stany Zjednoczone zareagowały szybciej (w tym samym okresie stosunek ten wzrósł tam z 57,9 % do 62,5 %), co było możliwe dzięki polityce keynesowskiej, która proponuje wyjście ze stagnacji poprzez „deficit spending” (wydatki celowo przewyższające wpływy).

4.7

Niezdolność krajów strefy euro do zastosowania antycyklicznych polityk budżetowych wynika częściowo z dziedzictwa przeszłości (kumulowanie deficytu publicznego przez rządy krajowe i niezdolność do jego redukcji w okresie wzrostu w latach 1996-2000), a częściowo z wymogów Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu. Pakt narzuca ograniczenia budżetowe — przez wielu uznawane za nieuzasadnione (6) — krajom, gdzie stosunek długu do PKB jest niższy niż 60 % (Hiszpania: 48,9 %; Irlandia: 29,9 %; Holandia: 55,7 %; Finlandia: 45,1 %), jak i państwom, gdzie wskaźnik ten jest dopuszczalny, tj. nieco wyższy od wyznaczonego progu (Niemcy: 66,0 %; Francja: 65,6 %; Austria: 65,2 %; Portugalia: 61,9 %). Pakt był krytykowany głównie z powodu ograniczenia deficytu wydatków publicznych do 3 %, gdyż próg ten uznawano za arbitralny i zbędny zarówno w okresach recesji, jak i wzrostu gospodarczego. W czasie recesji nie pozwala on bowiem rządom na wdrożenie ekspansyjnej polityki budżetowej, która pozwoliłaby gospodarce na wyjście z zapaści w rozsądnym terminie. W czasie ekspansji nie gwarantował też, że rządy będą zachowywały się wzorowo, wzmacniając dyscyplinę budżetową. Zarzucano zatem Paktowi, że stanowił jeden z podstawowych powodów europejskiego zastoju instytucjonalnego w dziedzinie makroekonomii. Koncentrując się wyłącznie na celach pośrednich (równowaga budżetowa i stabilność finansowa), Pakt pomijał ostateczne cele stabilności makroekonomicznej (wzrost gospodarczy i pełne zatrudnienie), a nawet stanowił przeszkodę w ich osiągnięciu. (7)

4.8

W wielu propozycjach reform wymagano, by uwagę skoncentrować raczej na stosunku deficytu publicznego do PKB niż na stosunku długu do PKB. W tym kontekście Pakt na rzecz Stabilności i Wzrostu odwoływał się do pojęcia „długofalowego zrównoważenia zadłużenia” krajów należących do strefy euro, przyjmując bardziej elastyczne stanowisko wobec państw, gdzie poziom długu był nieznacznie niższy niż 60 %.

4.9

We wrześniu 2003 r. ekonomista Paul De Grauwe opracował interesującą propozycję reformy, w której zaproponował, aby każdy rząd strefy euro określił własny dług docelowy (w oparciu o sytuację gospodarczą i finansową kraju), a następnie przyjął szereg działań w dziedzinie polityki gospodarczej zgodnych z tym celem. Pomimo że propozycja przewidywała dla każdego kraju możliwość odstąpienia od wyznaczonego celu przez krótki okres (w przypadku wyjątkowej sytuacji koniunkturalnej), gwarantowała ona w perspektywie średnio- i długofalowej osiągnięcie wyznaczonego wcześniej stosunku długu do PKB.

4.10

Inna propozycja reformy Paktu polegała na zagwarantowaniu wprowadzenia „złotej zasady finansów publicznych”, zgodnie z którą wydatki na inwestycje pozwalające osiągnąć cele wyznaczone w strategii lizbońskiej (wprowadzenie i rozpowszechnianie innowacji technologicznych, wydatki na badania i rozwój, wydatki na szkolenia itp.) nie stanowią wydatków mających wpływ na deficyt publiczny.

4.11

Stosowanie tej „złotej zasady” spotyka się z krytyką, jeżeli chodzi o nieprecyzyjność pojęcia inwestycji publicznej; niedociągnięcie to mogłoby sprawić, że do wydatków na inwestycje zaliczane byłyby również inne koszty. Aby wyeliminować takie ryzyko, niektórzy — wśród nich ekonomista francuski J.P. Fitoussi — proponują, aby inwestycje publiczne objęte „złotą zasadą” zostały określone przez Radę Europejską po konsultacji z Parlamentem Europejskim. W ten sposób brak precyzji w definicji inwestycji publicznych mógłby przyczynić się do opracowania polityki koordynacji dzięki stworzeniu systemu stymulacji skłaniającego kraje do inwestowania w konkretne sektory stanowiące obszar wspólnego zainteresowania (8). Z tego względu interesująca i warta bardziej dogłębnego przemyślenia jest niedawna propozycja Przewodniczącego Komisji Barrosa w sprawie ustanowienia funduszu wspólnotowego przeznaczonego na inwestycje o znaczeniu ogólnoeuropejskim, które są konieczne dla wzrostu i rozwoju gospodarczego.

4.12

Rozpoczęto szeroko zakrojoną debatę nad sposobem rzeczywistego wdrożenia Paktu. Opierała się ona zasadniczo na dwóch alternatywnych koncepcjach: na koncepcji tych, którzy woleliby zachować system jasnych przepisów oraz tych, którzy pragnęliby, żeby Pakt zachęcał rządy do podejmowania decyzji o charakterze politycznym na podstawie zasad ekonomicznych, które leżą u ich podłoża. W tenże sposób powstała potrzeba zreformowania Paktu w oparciu o system przepisów, który mógłby stanowić potwierdzenie jego technicznej, gospodarczej i politycznej zasadności. (9)

5.   Reforma Paktu: od propozycji przedstawionej przez Komisję Europejską (10) do stanowiska przyjętego przez Radę Europejską (11)

5.1

Krytyka Paktu odbiła się głośnym echem, gdy w następstwie niepewnej sytuacji koniunkturalnej w latach 2002-2003 pojawił się szereg nacisków ukazujących konieczność jego rewizji. Przypomnijmy odmowę podporządkowania się przez Niemcy i Francję zasadzie 3 % i polemikę między Komisją a Radą Europejską, która po niej nastąpiła. Był to w istocie prawdziwy rozłam instytucjonalny, który oznaczał przejście od wspólnotowej metody otwartej koordynacji, określonej zasadami Paktu, do całkowicie niezależnej metody kontroli międzyrządowej. W wielu propozycjach reform pojawiały się postulaty, by skoncentrować uwagę na stosunku deficytu publicznego do PKB zamiast na stosunku długu do PKB.

5.2

Konflikt instytucjonalny w UE odzwierciedlał konflikt między dwoma filarami polityki podatkowej i gospodarczej Unii: zapewnieniem wzrostu gospodarczego i jednoczesnym narzuceniem Państwom Członkowskim dyscypliny budżetowej. W związku z tym należało pilnie przystąpić do reformy Paktu, która wzmocniłaby Unię i doprowadziła do pogodzenia wspomnianych dwóch filarów. Jesienią 2004 r. Komisja przygotowała dla Rady Europejskiej propozycję reformy obejmującą pięć wytycznych:

5.2.1

Procedury kontroli równowagi dochodów i wydatków wymagały, aby zwrócić szczególną uwagę na zadłużenie i długofalowe zrównoważenie budżetu przy dalszym kontrolowaniu zmian deficytu.

5.2.2

Definicja średnioterminowych celów budżetowych dla każdego Państwa Członkowskiego przy uwzględnieniu jego specyfiki. Metoda ta umożliwiała, po pierwsze, przestrzeganie zasady 3 % w przypadku niekorzystnej koniunktury, a po drugie — zmniejszenie stosunku długu do PKB, w szczególności w celu zmniejszenia wpływu starzenia się społeczeństwa na budżet niektórych państw.

5.2.3

W przypadku nadmiernego deficytu Komisja proponowała zwrócić większą uwagę na okoliczności gospodarcze. Definicja „okoliczności gospodarczych”, która w Pakcie pozwalała państwom na uchylenie się od stosowania procedur w przypadku nadmiernego deficytu, mogła ulec zmianie w sposób umożliwiający ewentualne uwzględnienie przedłużających się okresów recesji. Procedury stosowane w przypadku nadmiernego deficytu mogły zostać poddane rewizji przy uwzględnieniu zarówno warunków cyklicznych, jak i zagrożeń dla długofalowej równowagi. W ten sposób proces dostosowania odpowiadał w większym stopniu specyfice każdego kraju i gwarantował, że korekta deficytu mogłaby trwać przez okres dłuższy niż rok następujący po roku, w którym stwierdzono nadmierny deficyt.

5.2.4

Zapewnienie skuteczności działań prewencyjnych, jeśli chodzi o korektę nieodpowiednich pozycji budżetowych. Szybkość reakcji w takich sytuacjach gwarantowała ponowne wprowadzenie niezbędnej równowagi budżetowej podczas sprzyjającej koniunktury.

5.2.5

Wzmocnienie stosowania zasad kontroli. Propozycja przewidywała, że Komisja może udzielać zapobiegawczego ostrzeżenia bez wcześniejszej zgody Rady. Środek ten wzmacniał uprawnienia kontrolne nie tylko Komisji, lecz również krajowych instytucji kontrolnych.

5.3

Dla Komisji propozycja reformy Paktu nie stanowiła rewolucji, lecz ewolucję, która pozwalała na rozwiązywanie w ramach Paktu sytuacji krytycznych mogących prowadzić do instytucjonalnego impasu, tak jak to miało miejsce w przeszłości. Ponadto dostosowując Pakt do bieżącej sytuacji, Komisja zamierzała — poprzez reformę — wzmocnić wiarygodność Paktu i zwiększyć porozumienie między Państwami Członkowskimi co do zasad w nim zawartych.

5.4

Wiosną 2005 r. Rada Europejska udzieliła odpowiedzi znacznie różniącej się od oczekiwań Komisji. Podczas wiosennego posiedzenia (22-23 marca 2005 r.) Rada Europejska zatwierdziła przygotowany przez Radę ECOFIN dokument zatytułowany „Poprawa wdrażania Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu”. Dokument wprowadzał do Paktu szereg znacznych zmian, głównie jeżeli chodzi o „przyspieszenie i wyjaśnienie sposobów wdrażania procedury nadmiernego deficytu” (rozporządzenie Rady nr 1056/2005 z dnia 27 czerwca 2005 r.) oraz o „wzmocnienie nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych” (rozporządzenie Rady nr 1055/2005 z dnia 27 czerwca 2005 r.). Zmiany te wprowadziły elementy zwiększające elastyczność, tak aby przewidzieć okoliczności łagodzące dla krajów o nadmiernym deficycie oraz przedłużenie terminów przewidzianych na korektę deficytu. Warto skoncentrować się na głównych zmianach wprowadzonych do Paktu przez Radę Europejską.

5.4.1

Jedna z głównych zmian dotyczy definicji średniookresowych celów budżetowych. Poprzednia wersja Paktu uznawała, że celami tymi są pozycje budżetowe bliskie równowagi lub wykazujące nadwyżkę: ewentualny deficyt wynoszący 0,5 % PKB był dopuszczalny w przypadku braku pewności związanego z oceną różnych pozycji księgowych. Nie przewidziano możliwości wystąpienia różnic w stosunku do celu średnioterminowego.

5.4.1.1

Wraz z wprowadzoną przez Radę zmianą, margines wahań deficytu publicznego dla Państw Członkowskich UGW oraz państw uczestniczących w Europejskim Mechanizmie Kursowym II (ERM II) może mieścić się w przedziale od równowagi bądź nadwyżki (dla krajów o wysokim długu i niskim potencjale wzrostu) do deficytu wynoszącego 1 % PKB (dla krajów o niskim długu i wysokim potencjale wzrostu). Ewentualne różnice w stosunku do celu średnioterminowego są dopuszczalne, jeżeli rząd danego państwa przystąpił do reform strukturalnych.

5.4.2

Ścieżka korekty średnioterminowego celu budżetowego. W poprzedniej wersji Paktu procedury przewidziane w tym wypadku nie były określone w Pakcie, lecz w decyzjach podjętych przez Radę Europejską.

5.4.2.1

W nowej wersji dane państwo może odbiec od celu średnioterminowego. Przewiduje się, że odchylenie to zostanie skorygowane dzięki rocznemu dostosowaniu w wysokości 0,5 %. Wysiłki zmierzające do ponownego zrównoważenia mogą być „skromne” w okresach trudności gospodarczych i „dynamiczne” w czasie wzrostu gospodarczego, tak aby „nieoczekiwane” skutki tych okresów mogły zostać wykorzystane w celu redukcji deficytu i długu. Dopuszcza się również odchylenia w przypadku reform strukturalnych, natomiast nie przewiduje się kar, jeżeli dostosowanie roczne w wysokości 0,5 % nie zostanie osiągnięte.

5.4.3

Istotne czynniki nieprzestrzegania progu 3 %. Poprzednia wersja Paktu przewidywała czynniki tymczasowe i nadzwyczajne, takie jak klęski żywiołowe, spadek PKB o 2 %, spadek PKB wynoszący między 0,75 a 2 % (w zależności od uznania Rady). Pakt nie przewidywał żadnego innego czynnika.

5.4.3.1

W reformie Paktu nadzwyczajne czynniki są zdefiniowane, lecz nie określone liczbowo: ujemny roczny wskaźnik wzrostu PKB, łączny spadek produkcji wraz ze wskaźnikiem wzrostu PKB niższym niż potencjalny wzrost. Czynniki te są uzupełniane przez inne istotne elementy, które Komisja będzie musiała należycie uwzględnić „dokonując oceny jakościowej przekroczenia wartości odniesienia wynoszącej 3 %”:

i)

rozwój potencjału wzrostu;

ii)

stałe występowanie złej koniunktury;

iii)

wdrażanie strategii lizbońskiej;

iv)

wydatki na badania, rozwój i innowacje;

v)

poprzednie korekty budżetu, które nastąpiły w okresach sprzyjającej koniunktury;

vi)

długofalowe zrównoważenie poziomu zadłużenia;

vii)

inwestycje publiczne;

viii)

jakość finansów publicznych;

ix)

wielkość wkładów finansowych na rzecz solidarności międzynarodowej;

x)

wielkość wkładu finansowego wynikającego z realizacji celów wspólnotowych w ramach procesu zjednoczeniowego (12);

xi)

reforma emerytur.

5.4.4

Termin korekty deficytu. W poprzedniej wersji Paktu termin ten był zbieżny z rokiem następującym po stwierdzeniu deficytu, poza wyjątkowymi przypadkami. Okoliczności te nie zostały jednakże wyszczególnione, a Rada miała możliwość wyznaczenia nowego terminu.

5.4.4.1

Ogólnie rzecz biorąc, nowy Pakt utrzymuje ten sam termin ostateczny, lecz w przypadku „szczególnych okoliczności”, zawartych wśród innych czynników opisanych powyżej, może on wynosić dwa lata od stwierdzenia deficytu. Cały szereg ostatecznych terminów związanych z procedurą nadmiernego deficytu zostało przesuniętych w czasie.

5.5

Jeżeli chodzi o propozycję Komisji, reforma realizowana przez Radę Europejską zmierza raczej w innym kierunku, który trudno nazwać kompromisem między kierunkiem przyjętym przez Komisję a wymogami Rady. Reforma wprowadza liczne elementy osłabiające Pakt z powodu braku wyważonego podziału kompetencji między instytucjami europejskimi. Obserwujemy zatem asymetrię między kompetencjami Komisji (jako strażniczki Traktatów), która okazuje się znacznie osłabiona; Rady, której rola zostaje nadmiernie wzmocniona, i Parlamentu Europejskiego, który w całym procesie jest praktycznie ignorowany.

6.   Pierwsze oceny procesu reformowania Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu

6.1

Reforma wybrana przez Radę znacznie narusza zasadę dyscypliny budżetowej wprowadzoną przez Traktat z Maastricht (1991 r.), potwierdzoną następnie w Pakcie, zawartym podczas szczytu w Amsterdamie w 1997 r. Jak zasygnalizowali J. Bouzon i G. Durand (2005), schizofreniczny charakter procesu reformy widoczny jest już w dokumencie Rady ECOFIN z dnia 21 marca: „Należy zapewnić odpowiednią równowagę między najwyższą rozwagą gospodarczą i swobodą decyzji w dziedzinie nadzoru i koordynacji polityk budżetowych a koniecznością doprowadzenia do sytuacji, w której ramy prawne byłyby proste, przejrzyste i łatwo stosowalne.” W rzeczywistości chodziło o prawdziwą konfrontację między koniecznością osiągnięcia swobody w podejmowaniu decyzji politycznych i gospodarczych a utrzymaniem prostych, przejrzystych i wzmocnionych ram prawnych. Wydaje się, że w obecnym procesie reform szala przechyliła się na korzyść elementów koniunkturalnych i politycznych kosztem prostych i przejrzystych ram prawnych.

6.2

Reforma zasadniczo osłabia Pakt na dwóch płaszczyznach: po pierwsze, przedłużając terminy; po drugie, wprowadzając system wyjątków i zwolnień, który może obejmować wszelkie rodzaje sytuacji właśnie dlatego, że czynniki oceny mogą być interpretowane na różne sposoby. Połączenie tych dwóch elementów osłabia skuteczność kontroli budżetowej i zmniejsza jej przejrzystość. W tym kontekście cel równowagi finansów publicznych staje się — jak wskazuje Deutsche Bundesbank — celem ruchomym (13). Osłabienie celu Paktu, którym jest zapewnienie dyscypliny budżetowej Państw Członkowskich, mogłoby doprowadzić EBC do przyjęcia roli wyłącznego strażnika Paktu i jedynego gwaranta stabilności walutowej Unii Europejskiej. W ujęciu makroekonomicznym sytuacja ta doprowadziłaby do swego rodzaju wyrównania, gdzie „zyski” wynikające z uwolnienia polityki fiskalnej zostałyby zrównoważone „stratami” powstałymi w związku z większym rygorem polityki pieniężnej. (14)

6.3

Oprócz podjętej przez rządy krajowe wyraźnej — i raczej udanej — próby odzyskania dla siebie mechanizmu polityki gospodarczej, który za pośrednictwem Paktu został im przynajmniej częściowo odebrany, należy przedstawić szereg uwag ogólnych.

6.4

Nie ma żadnej wątpliwości, że wzrost stosunku długu do PKB oznacza w sposób nieunikniony stały wzrost stosunku deficytu do PKB. Natomiast prawdą jest również, że w kontekście równowagi finansów publicznych deficyt staje się celem pośrednim, zaś dług — celem końcowym. (15)

6.4.1

Jeden z kluczowych problemów UGW wiąże się zatem z długoterminowym zrównoważeniem finansów publicznych Państw Członkowskich. Uzgodnione instrumenty wspólnotowe, mogące zagwarantować uzdrowienie finansów publicznych w krajach o wysokim poziomie długu publicznego, byłyby przydatne, ponieważ zrównoważenie finansów publicznych — oprócz zagwarantowania stabilności walutowej — pozwala na zapoczątkowanie procesu rozwoju i wzrostu.

6.4.2

Zrównoważenia finansów publicznych nie można osiągnąć na drodze automatycznego zmniejszenia wydatków na cele socjalne — lecz poprzez ich optymalizację, większą wydajność i skuteczność, zgodnie z zasadą skądinąd często potwierdzaną przez Komisję Europejską: „Opieka socjalna może odgrywać istotną rolę jako korzystny czynnik, gwarantując budowanie wydajnych, dynamicznych i nowoczesnych gospodarek w oparciu o solidne podstawy i sprawiedliwość społeczną”. (16)

6.5

Poza tym w dokumencie zaproponowanym przez Radę ECOFIN i w procesie reformy Paktu poprzez rozporządzenia nr 1055/2005 i 1056/2005 będącej jego następstwem, pojawia się odwołanie do kwestii reformy emerytur. W dokumencie poświęca się dużo więcej miejsca konieczności zreformowania europejskich systemów emerytalnych (faworyzując w ten sposób wprowadzenie publicznego i prywatnego systemu „wielofilarowego”) niż znaczeniu poziomu długu publicznego w ocenie długofalowej równowagi systemu podatkowego Państw Członkowskich. W związku z tym kraje, które wprowadziły takie reformy, mają prawo oddalić się od celu średnioterminowego lub przekroczyć próg 3 %.

6.5.1

Wprowadza się zatem pojęcie „pasywów ukrytych”, związane z rosnącymi wydatkami, którym Państwa Członkowskie będą musiały w niedalekiej przyszłości sprostać z powodu starzenia się społeczeństw. Pojęcie „pasywów ukrytych” uzupełnia w ten sposób inne kryteria, które pozwalają Komisji i Radzie na dokonanie oceny równowagi finansów publicznych Państw Członkowskich. Problemem tego typu podejścia — jak wskazują J. Bouzon i G. Durand — jest brak jednolitego osądu stosowanych definicji i objętych nimi zjawisk. (17)

7.   Propozycje EKES-u w sprawie wzmocnienia europejskiego zarządzania gospodarczego

7.1

Niestety w trakcie przeprowadzania reformy zainicjowanej przez Komisję jesienią 2004 r. i zakończonej reformą Paktu, o której zadecydowała Rada Europejska wiosną 2005 r., nikt nie miał odwagi ponownie poddać pod dyskusję aparatu teoretycznego i ideologicznego, na którym opiera się Pakt, i ponownie go zdefiniować. Ten brak ograniczył możliwość radykalnego przekształcenia i wdrożenia samego Paktu. (18) Przekształcenie to jest konieczne, by „raz na zawsze” rozwiązać „paradoks suwerenności”, który charakteryzuje Pakt (który jest niemniej obecny w innych dziedzinach polityki europejskiej).

7.2

Paradoks polega na tym, że z jednej strony występują Państwa Członkowskie i Parlament Europejski, organy reprezentacyjne dysponujące mandatem demokratycznym, lecz pozbawione odpowiednich narzędzi w zakresie polityki gospodarczej, a z drugiej strony istnieją podmioty takie jak Komisja i Europejski Bank Centralny, które — chociaż są pozbawione wspomnianej bezpośredniej legitymacji — posiadają instrumenty polityki gospodarczej ad hoc. Pojawia się konflikt między legitymacją bez władzy a władzą bez legitymacji. Władza bez legitymacji opiera swój mandat nie na jasnym procesie demokratycznym, lecz na „systemie doktrynalnym”, który służy osłabianiu skuteczności rządów. Pokonanie „paradoksu suwerenności” wiąże się z rozwiązaniem problemu podziału na legitymację bez władzy i władzę bez legitymacji.

7.2.1

Kryteria, które należy przyjąć, aby ocenić osiągnięcia gospodarcze Państw Członkowskich, wynikają z tego systemu doktrynalnego: równowaga budżetowa, elastyczność rynków, reformy strukturalne itp. Są to główne cele długofalowej równowagi finansów publicznych, które niestety spychają na dalszy plan końcowe cele, którymi są stabilność makroekonomiczna oraz wzrost i pełne zatrudnienie (w oparciu o strategię lizbońską). (19)

7.3

W tym szczególnym kontekście reforma Paktu była próbą rozwiązania „paradoksu suwerenności”. W rzeczywistości Rada Europejska unieważnia uprawnienia kontrolne Komisji, przyznając je Radzie, której członkowie sami powinni podlegać kontroli. Na pytanie „Kto kontroluje kontrolerów?” trzeba odpowiedzieć z pewnym zakłopotaniem „Kontrolowani!”. Nie wydaje się, aby deficyt demokracji obecny w tradycyjnej wersji Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu został w wyniku reformy wyeliminowany; co więcej, do deficytu tego dołączył się kolejny, związany z brakiem przejrzystości i prostoty. W związku z tym warto zastanowić się nad rolą, jaką może odgrywać Parlament Europejski w zwiększeniu demokratycznej legitymacji Paktu. W tym samym kontekście należy zastanowić się nad działaniami, które mogłyby udoskonalić i zrównoważyć uprawnienia Komisji, Rady i Parlamentu Europejskiego.

7.4

Po przeprowadzeniu reformy Paktu odkryto szereg elementów, które poważnie naruszają proces jednoczenia się Europy, o czym świadczą negatywne wyniki referendów w sprawie konstytucji europejskiej we Francji i Holandii, decyzja innych krajów o zawieszeniu procesu konsultacji w celu zatwierdzenia konstytucji europejskiej oraz zawstydzająca porażka porozumienia w sprawie budżetu unijnego na lata 2007-2013. Sytuację tę można porównać do powolnego, lecz nieubłaganego procesu układania europejskich puzzli, który został przerwany, ponieważ każde Państwo Członkowskie postanowiło przykroić własne elementy do potrzeb krajowych. Obecnie elementy układanki nie pasują do siebie. Można je tylko położyć na stole lub nałożyć na siebie, tworząc niekompletną mozaikę, która rozpadnie się przy najmniejszym wstrząsie — zamierzonym lub nie — ze strony uczestników układanki, czy raczej „rozkładanki”.

7.5

Unia Europejska znajduje się obecnie w delikatnej sytuacji, która wymaga dokonania wyborów mogących posunąć dalej bieżącą debatę. Należy zatem rozważyć, czy nie warto by skorzystać z rady J. Habermasa zawartej w jego ostatnim artykule. (20) Niemiecki filozof podkreśla, że Unia Europejska znajduje się obecnie „w stanie paraliżu z powodu nierozstrzygniętego konfliktu między różniącymi się i niemożliwymi do pogodzenia koncepcjami celów” i że „instytucje europejskie powinny jednocześnie zinternalizować ten konflikt i ujawnić go, by znaleźć produktywne rozwiązania”. EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję stworzenia przestrzeni dla „pogłębionej refleksji politycznej”, którą Państwa Członkowskie prowadziłyby dobrowolnie, ale nie koniecznie na zasadzie jednomyślności. Refleksja taka umożliwiłaby przezwyciężenie sytuacji „martwego punktu”, wynikającej z konieczności osiągnięcia jednomyślnego porozumienia międzyrządowego w Unii Europejskiej składającej się z 25 Państw Członkowskich.

7.6

Refleksja ta powinna odbywać się przy pomocy instrumentu „wzmocnionej współpracy” co najmniej ośmiu Państw Członkowskich, przewidzianego w art. 43 i 44 Traktatu z Nicei. Współpraca taka z jednej strony umożliwia podjęcie wspólnych decyzji poprzez mniej restrykcyjne normy proceduralne, a z drugiej strony pozostaje „otwarta”, ponieważ członkowie zewnętrzni mają w dowolnej chwili możliwość przyłączenia się do grupy na mocy art. 43a Traktatu z Nicei.

7.6.1

Pierwszą dziedziną naturalnego zastosowania wzmocnionej współpracy mogłaby być właśnie Unia Gospodarcza i Walutowa. Konieczność zastosowania w tym obszarze wzmocnionej współpracy wynika z faktu, że kraje posługujące się obecnie wspólną walutą muszą bez wątpienia przeprowadzić koordynację swych polityk gospodarczych, w odróżnieniu od innych krajów nienależących do UGW. Co więcej, polityka podatkowa jest integralną częścią polityk gospodarczych, a zatem — jak zresztą stwierdzono już w innych opiniach EKES-u (21) — środki uzgodnione w tych kwestiach w krajach strefy euro mogą sprzyjać większej spójności społecznej i gospodarczej całego systemu UE.

7.6.2

Kraje należące do UGW mogą mianować europejskiego koordynatora i rzecznika w zakresie polityki gospodarczej Państw Członkowskich UE, któremu powierzono by — oprócz uprawnień w dziedzinie koordynacji europejskich polityk gospodarczych — realne uprawnienia umożliwiające przeprowadzanie takiej koordynacji. Koordynator powinien działać w porozumieniu zarówno z przewodniczącym Europejskiego Banku Centralnego, jak i z przewodniczącym Komisji Europejskiej.

7.6.3

Członkowie grupy wzmocnionej współpracy mogliby ponadto podjąć decyzję o ustanowieniu okresowych przesłuchań między koordynatorem grupy wzmocnionej współpracy UGW, Komisją, Radą, Parlamentem Europejskim a Europejskim Bankiem Centralnym. W tenże sposób można by podjąć próbę przywrócenia równowagi systemowi uprawnień, którego szala przechyla się obecnie na korzyść Rady Europejskiej.

7.6.4

Koordynacja polityk gospodarczych między Państwami Członkowskimi UGW musi przełożyć się na ustanowienie szeregu priorytetów polityki gospodarczej i instrumentów mogących realizować te cele. Należy również zapewnić monitoring w czasie rzeczywistym, by umożliwić przeprowadzanie na bieżąco koniecznych zmian. W tym kontekście wzmocnienie europejskiego zarządzania gospodarczego powinno być realizowane przy wsparciu dialogu makroekonomicznego i przy poszanowaniu europejskiego dialogu społecznego.

7.7

Oprócz rozwiązania polegającego na zastosowaniu wzmocnionej współpracy, interesujące byłoby również skorzystanie ze wskazówek J. DELORS'A zawartych w Białej księdze z 1993 r. (22), tzn. utworzenie europejskiego funduszu promocji wzrostu gospodarczego i ożywienia europejskiej konkurencyjności poprzez emisję długoterminowych obligacji UE, powiązanych z projektami strategicznymi w dziedzinie infrastruktury materialnej i niematerialnej. Ponadto fundusz rozwoju zaproponowany przez Przewodniczącego Barrosa wydaje się być zgodny z tym kierunkiem.

7.8

Proces wzmacniania europejskiego zarządzania gospodarczego wymaga zaangażowania wszystkich Państw Członkowskich, ponieważ stanowi on dla UE szansę wzrostu.

7.9

Debata dotycząca reformy Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu uwidoczniła sprzeczności właściwe dla instytucjonalnego charakteru Unii Europejskiej.

7.10

Wdrożenie Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu wiąże się z podjęciem starań w celu wyjaśnienia tego, jakie powinny być przyszłe ramy instytucjonalne UE. Tylko w ten sposób Pakt będzie mógł stać się jednym z instrumentów mogących zagwarantować wzrost gospodarczy — a więc także i nowe miejsca pracy — zapobiegając jednocześnie przejawom niestabilności gospodarczej.

7.11

Wobec delikatnej sytuacji, w której znajduje się obecnie Europa, konieczne jest dokonanie odważnych wyborów, by tchnąć nowego ducha w tę ideę Europy, która została nam przekazana w spuściźnie po ojcach założycielach.

7.12

By osiągnąć pozytywne rezultaty we wdrażaniu Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu oraz zrealizować cele, które zadecydowały o jego powstaniu, potrzebne są szeroki konsensus i wsparcie ze strony nie tylko instytucji unijnych i rządów krajowych, ale również opinii publicznej. W tym celu w ciągu następnych miesięcy EKES zorganizuje konferencję, na której do szeroko zakrojonej i wnikliwej debaty wezwane zostaną wszystkie podmioty zaangażowane w ten proces, w tym przewodniczący instytucji, podmioty społeczeństwa obywatelskiego oraz partnerzy społeczni.

Bruksela, 15 lutego 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Pakt został formalnie przyjęty w 1997 r. (w celu wzmocnienia dyscypliny budżetowej Unii Gospodarczej i Walutowej zgodnie z postanowieniami art. 99 i art. 104 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską), a w istocie obowiązywać zaczął wraz z wprowadzeniem waluty euro dn. 1 stycznia 1999 r.

(2)  Rozporządzenie Rady Europejskiej w sprawie Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu, Amsterdam, dnia 17 czerwca 1997 r.

(3)  Procedura nadmiernego deficytu nie jest stosowana w wyjątkowych okolicznościach, które obejmują: i) nadzwyczajne zdarzenie niezależne od woli danego Państwa Członkowskiego; ii) recesję gospodarczą, której towarzyszy spadek rzeczywistego PKB o co najmniej 2 %. Należy przypomnieć, że do chwili obecnej zastosowano jedynie 26 procedur nadmiernego deficytu, w tym nie mniej niż 10 w odniesieniu do krajów należących do strefy euro. Kraje objęte procedurą to: w 2002 r. Niemcy i Portugalia; w 2003 r. Francja; w 2004 r. Grecja, Węgry, Republika Czeska, Cypr, Malta, Polska, Słowacja, Holandia, Francja, Niemcy, Wielka Brytania; w 2005 r. Węgry, Grecja, Holandia i Włochy.

(4)  Upowszechnienie waluty na świecie jest procesem sterowanym w głównej mierze siłami rynku, a zatem stopniem zaufania podmiotów gospodarczych do pieniądza ze względu na jego stabilność.

(5)  Głównym celem ESBC (Europejski System Banków Centralnych) jest utrzymanie stabilności cen. Bez uszczerbku dla celu stabilności cen, ESBC wspiera ogólne polityki gospodarcze we Wspólnocie, mając na względzie przyczynianie się do osiągnięcia celów Wspólnoty ustanowionych w artykule 2. (art. 105 ust. 1 Traktatu). Cele Unii (art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej) obejmują wysoki poziom zatrudnienia i trwały wzrost niegenerujący inflacji.

(6)  Paul De Grauwe, 2003.

(7)  J.P. Fitoussi, 2004.

(8)  J. P. Fitoussi, 2004.

(9)  By podkreślić znaczenie debaty, którą zainicjowano w 2004 r. na temat reformy Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu, warto przytoczyć konkluzje płynące z ostatniego artykułu Jeana Pisani-Ferry'ego: „Nie powinno się lekceważyć znaczenia debaty, która odbędzie się w nadchodzących miesiącach. Kluczowa kwestia, która nasuwa się tu w oczywisty sposób, dotyczy tego, czy zarządzanie gospodarcze w strefie euro powinno opierać się na prawnie wiążących ustalonych zasadach, czy też na decyzjach zbiorowych, u których podłoża leżą zasady ekonomiczne. Pierwszy model został wypróbowany, a potem polityka upomniała się o swoje prawa. Drugi nie został wypróbowany, lecz istnieją dowody na to, że nie może on przynieść pozytywnych rezultatów, gdy brakuje technicznej, gospodarczej i politycznej legitymacji. Jeżeli nie osiągnięte zostanie porozumienie lub drugi model przyniesie porażkę, strefa euro najprawdopodobniej przyjmie przerobioną wersję doktryny Sinatry, co nie byłoby z pewnością najlepszym sposobem zarządzania unią walutową. Nazwa »doktryna Sinatry«, która pochodzi od utworu Franka Sinatry pt. »My Way«, została użyta przez M. Gorbaczowa na opisanie polityki pozwalającej sąsiednim krajom należącym do Układu Warszawskiego na decydowanie o sprawach wewnętrznych. Wiadomo, co nastąpiło później.” J. Pisani-Ferry, 2005.

(10)  COM(2004) 581 końcowy.

(11)  COM(2005) 154 i 155 końcowy.

(12)  Czynnik ten został wprowadzony wskutek nalegań rządu niemieckiego, aby uwzględnić koszty zjednoczenia Niemiec. Niewykluczone, że, jako uczestnicy budżetu UE, na wyjątek ten mogą się w przyszłości powoływać kraje domagające się większej wyrozumiałości względem swojego deficytu budżetowego. (J. Bouzon, G. Durand, 2005).

(13)  Deutsche Bundesbank, Monthly Report, kwiecień 2005.

(14)  W komunikacie prasowym EBC oznajmił, że jest „poważnie zaniepokojony przewidywanymi zmianami w Pakcie na rzecz Stabilności i Wzrostu. […] wszystkie zainteresowane strony [muszą wywiązywać się ze] spoczywającej na nich odpowiedzialności.”. EBC, 2005.

(15)  Jak słusznie zaproponował Paul de Grauwe w 2003 r., por. wcześniejszy ustęp.

(16)  Komisja Wspólnot Europejskich: 1995, 1997, 2003.

(17)  „...Potencjalnie odpowiedzialność mogłaby wykraczać poza emerytury. Zgodnie z dokumentem OECD w niektórych Państwach Członkowskich jedynie odpowiedzialność związana z systemem emerytur urzędników państwowych (którzy są objęci stosunkiem umownym) jest uwzględniana w obliczaniu długu publicznego. Wydaje się, że sprawozdanie ECOFIN jest wyrazem poparcia takiego właśnie podejścia.” (J. Bouzon, G. Durand, 2005).

(18)  J. Bouzon i G. Durand, 2005.

(19)  J.P. Fitoussi, 2004.

(20)  J. Habermas, 2005, „Soltanto un sogno può salvare l'Europa” („Tylko marzenia mogą uratować Europę”), La Repubblica z 9 czerwca 2005 r.

(21)  „Taxation in the European Union: common principles, convergence of tax laws and the possibility of qualified majority voting” („Systemy podatkowe w Unii Europejskiej – wspólne zasady, ujednolicanie przepisów podatkowych oraz możliwość głosowania większością kwalifikowaną”), Dz.U. C 80 z 30.3.2004, s. 139.

(22)  Komisja Wspólnot Europejskich, 1993: „White Paper on growth, competitiveness, and employment: The challenges and ways forward into the 21st century” („Biała księga w sprawie wzrostu, konkurencyjności i zatrudnienia: wyzwania i kierunki rozwoju u progu XXI wieku”), COM(93) 700 końcowy, Bruksela, 5 grudnia 1993 r.


11.4.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 88/76


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Ogólnych wytycznych polityki gospodarczej na lata 2005-2008

(2006/C 88/16)

Dnia 10 lutego 2005 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinięw sprawie: „Ogólne wytyczne polityki gospodarczej na lata 20052008”.

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 stycznia 2006 r. Sprawozdawcą był Arno METZLER.

Na 424. sesji plenarnej w dniach 14-15 lutego 2006 r. (posiedzenie z dnia 15 lutego 2006 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 79 do 18, przy 9 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

Wnioski i zalecenia

EKES sporządził opinię z inicjatywy własnej z myślą o szczycie wiosennym 2006 r., aby przedstawić głównym decydentom w zakresie unijnej polityki gospodarczej pomysły na dalsze działanie, wynikłe z różnorodności interesów społeczeństwa obywatelskiego.

Komitet zawarł swoje stanowisko w opinii z inicjatywy własnej w sprawie ogólnych wytycznych polityki gospodarczej na lata 2005-2008, mając na uwadze utrzymujący się mizerny wzrost w strefie euro i w całej UE oraz wyzwania globalizacji i przemian demograficznych. Jego zdaniem do rozwiązania aktualnych problemów UE z koniunkturą i bezrobociem niezbędna jest skoordynowana makropolityka aktywnie wspierająca wzrost i zatrudnienie. Oprócz tego, jedynym lekarstwem na kryzys zaufania, dręczący największe gospodarki narodowe w strefie euro jest kierowanie się podstawowymi zasadami zrównoważonej polityki finansowej i społecznej. Dlatego też Komitet podziela stanowisko Komisji, że nieodzowna jest polityka budżetowa państw UE, wychodząca naprzeciw podjętym zobowiązaniom.

Komitet popiera też postulat Komisji, aby trwale modernizować systemy zabezpieczeń społecznych. Oprócz tego należy zwiększyć elastyczność rynków pracy, co ma na celu redukcję bezrobocia. Celem jest w tym wypadku zagwarantowanie bezpieczeństwa społecznego, w którym wielu obywateli słusznie pokłada nadzieje. Jednocześnie trzeba uaktywnić istniejący potencjał siły roboczej. W tej dziedzinie ważną rolę do odegrania mają partnerzy społeczni i rządy państw członkowskich, mogące wypracować równowagę pomiędzy elastycznością a poczuciem pewności.

Komitet uważa, że oprócz właściwej polityki makroekonomicznej dla zwiększenia potencjału wzrostu potrzebne są także reformy mikroekonomiczne, aby sprzyjać wzrostowi i zwiększaniu zatrudnienia. Należy do nich, poza działaniami na rzecz konkurencji i zmniejszeniem biurokracji, dalszy rozwój rynku wewnętrznego UE. Zdaniem Komitetu błędna jest teza, że maksymalna integracja rynków to zawsze optymalna integracja.

Z punktu widzenia Komitetu, dla społeczeństwa opartego na wiedzy podstawowe znaczenie ma wskazanie właściwych priorytetów w takich dziedzinach jak: kształcenie ustawiczne, równość szans, polityka prorodzinna, edukacja oraz badania i innowacje. W ten sposób należy doskonalić ogólne warunki i mechanizmy sprzyjające innowacjom. Ponadto Komitet podkreśla, że na szczególną uwagę zasługuje krzewienie przedsiębiorczości.

1.   Uwagi wstępne

1.1

Niniejsza opinia z inicjatywy własnej w sprawie ogólnych wytycznych polityki gospodarczej na lata 2005-2008, odnosząca się do dokumentu „Wzrost i zatrudnienie — zintegrowane wytyczne na lata 2005-2008”, stanowi uzupełnienie opinii „Wytyczne w sprawie zatrudnienia (2005-2008)” (1). Kolejny raz Komitet krytycznie ocenia warunki procedury konsultacji, która nie zapewnia właściwej spójności pomiędzy obiema opiniami. Jednoczesne rozważenie głównych kierunków i wytycznych polityki zatrudnienia o wiele lepiej odzwierciedliłoby złożone współzależności pomiędzy tymi dwoma obszarami.

1.1.1

W celu lepszej realizacji strategii lizbońskiej Rada Europejska na szczycie wiosennym postanowiła połączyć wytyczne dotyczące polityki gospodarczej i polityki zatrudnienia i włączyć je w proces lizboński.

1.1.2

Już w swojej opinii w sprawie ogólnych wytycznych polityki gospodarczej na lata 2003-2005 (2) Komitet zwracał uwagę, by kombinację różnych polityk ukierunkować bardziej zdecydowanie na wzrost i pełne zatrudnienie. Zalecenie to nie straciło na aktualności.

1.2

Zgodnie ze swymi traktatowymi zadaniami EBC powinien, poza dbałością o stabilność cen, uwzględniać także ekonomiczne wymogi wzrostu i zatrudnienia. Należy włączyć EBC w konstruktywny dialog z decydentami w zakresie polityki budżetowej i płacowej w ramach koordynacji poszczególnych dziedzin polityki makroekonomicznej, zdefiniowanej w procesie kolońskim.

1.3

Państwa członkowskie powinny traktować zintegrowane wytyczne jako zalecenia dotyczące ich polityki gospodarczej, jednak odpowiedzialne wdrożenie tych wytycznych, zgodnie z zasadą pomocniczości, spoczywa w ich gestii. „W dziedzinach, które nie należą do jej kompetencji wyłącznej, Wspólnota podejmuje działania, zgodnie z zasadą pomocniczości, tylko wówczas i tylko w takim zakresie, w jakim cele proponowanych działań nie mogą być osiągnięte w sposób wystarczający przez Państwa Członkowskie, natomiast z uwagi na rozmiary lub skutki proponowanych działań możliwe jest lepsze ich osiągnięcie na poziomie Wspólnoty.” (art. 5 TWE). Niezależnie od tego, polityka gospodarcza pozostaje przedmiotem wspólnego zainteresowania (art. 99, ust. 1 TWE).

1.4

Niniejsza opinia zawiera analizę gospodarki ogólnoeuropejskiej i nie wgłębia się w specyfikę gospodarek narodowych poszczególnych państw członkowskich.

2.   Przedstawienie zagadnienia

Punkt wyjścia: aktualny rozwój gospodarczy

2.1

Po czterech latach słabego wzrostu gospodarczego w UE, rok 2005 również nie przyniósł oszałamiających wyników — zaledwie 1,5 % w całej UE i 1,3 % w strefie euro. Widoczne są jednak znaczne różnice w rozwoju poszczególnych państw członkowskich. Pomimo wzrostu, europejska gospodarka nie mogła w pełnym wymiarze skorzystać z ożywienia w gospodarce światowej. Dystans dzielący Europę od innych krajów uprzemysłowionych i obszarów gospodarczych poza Europą jeszcze się powiększył.

2.1.1

Także w związku ze spadkiem wartości euro, ostatnio wpływ handlu zagranicznego na aktywność gospodarczą był znaczny. Z kolei zaufanie konsumentów w Europie od 2003 r. rosło bardzo powoli, a w 2005 r. na wiele miesięcy znowu spadło, co doprowadziło tylko do niewielkiego wzrostu popytu konsumpcyjnego. O trwałym popycie na rynku wewnętrznym, który nakręciłby koniunkturę, nadal nie może być więc mowy. Utrzymująca się niepewność konsumentów w Europie ma swoje odzwierciedlenie w wysokiej, w porównaniu z resztą świata, stopie oszczędności.

2.1.2

Inwestycje w kapitał trwały, spadające niemal bez przerwy od osłabienia koniunktury w 2001 r., w ostatnim roku znów wzrosły. Niskie oprocentowanie i rosnące zyski firm umożliwiają korzystne finansowanie, co z kolei stwarza ogólne warunki sprzyjające inwestycjom, bardziej inwestycjom finansowym o wysokich zyskach giełdowych niż inwestycjom w kapitał trwały. Mimo to Komitet jest zaniepokojony odpływem kapitału do Stanów Zjednoczonych, co jest także przejawem kiepskiej sytuacji inwestycyjnej w Europie. Z tego powodu dla osiągnięcia trwałego przyrostu inwestycji w pierwszej kolejności należy w Europie nadal dążyć do poprawy warunków lokalizacji. Główną przyczyną niskiego poziomu inwestycji jest słaby obecnie popyt konsumencki. Jednocześnie stopa inflacji jest na średnim poziomie, mimo utrzymujących się wysokich cen energii. Dotyczy to zwłaszcza inflacji bazowej (po wyłączeniu cen energii i żywności nieprzetworzonej), która jest znacznie niższa niż inflacja zasadnicza (headline inflation). Jednak ryzyko związane z sytuacją geopolityczną i ograniczenie wydobycia ropy naftowej mogą w przyszłości doprowadzić do presji inflacyjnej. W dalszej części dokładniej zanalizowane będą wyzwania wynikające z kształtowania się cen ropy naftowej.

2.1.3

Komitet wyraża swoje zdziwienie faktem, że pomimo dobrej sytuacji finansowej oraz dobrych dochodów, rosnące zyski dużych przedsiębiorstw w latach 2003 i 2004 nie przyniosły wzrostu nakładów na badania i inwestycji w produkcję, które pozwoliłyby UE na złagodzenie konkurencji, z którą musi sobie radzić. Zamiast tego zgromadzone płynne środki kierowane są na wypłatę dodatkowych zysków akcjonariuszom, wykupywanie akcji własnych przedsiębiorstwa w celu stymulowania ich pozycji na giełdzie papierów wartościowych lub przygotowania fuzji i wykupu, które uruchamiają procesy restrukturyzacji. Komitet jest szczególnie zaniepokojony przyjęciem perspektywy krótkoterminowej, która hamuje konieczne długoterminowe inwestycje biznesowe.

2.1.4

Poza słabym obecnie popytem i stosunkowo niskim wzrostem, jeden z głównych problemów gospodarki europejskiej polega też na wysokim bezrobociu strukturalnym. Dlatego ostatnie ożywienie koniunktury tylko w niewielkim stopniu poprawiło sytuację na rynku pracy. Stopa bezrobocia nadal tkwi na zbyt wysokim poziomie ok. 9 %, przez co gospodarka europejska nie może wykorzystać całego swego potencjału tworzenia wartości. Dodatkowo z powodu niewielkich obecne inwestycji szanse na przyszły wzrost są jeszcze mniejsze.

2.1.5

Podobną tendencję ożywienia z bezrobociem (jobless recovery) odnotowano także na rynkach pracy innych porównywalnych obszarów gospodarczych i krajów uprzemysłowionych. Tam jednak sytuacja na rynku pracy wygląda zwykle znacznie lepiej. Według szacunków Komisji (3), wzrost gospodarczy z lat 2005 i 2006 przyczyni się do powstania w UE ponad 3 milionów nowych miejsc pracy. Jednak efekt ten nie wywrze silnego wpływu na stopę bezrobocia, ponieważ w związku z poprawą stanu gospodarki należy się spodziewać zwiększenia liczby osób chcących podjąć pracę.

2.1.6

Dlatego jednym z największych obecnych wyzwań UE jest zapewnienie pracy temu niewykorzystanemu potencjałowi siły roboczej. Należy wdrożyć konkretne programy ułatwiające kobietom i młodym dostęp do rynku pracy, jak też takie, które miałyby na celu reintegrację starszych pracowników.

Dalsze wyzwania: globalizacja i przemiany demograficzne

2.2

Oprócz aktualnej problematyki z dziedziny polityki gospodarczej i finansowej (niezadowalająca sytuacja na rynku pracy, a zwłaszcza bezrobocie, oraz rosnący deficyt w finansach publicznych), przed UE stoją dalsze wyzwania. Już dziś są one znane, lecz dopiero w przyszłości wystąpią w pełnej okazałości.

2.2.1

Po pierwsze, UE musi stawić czoła zażartej rywalizacji gospodarczej. Pojawili się dwaj nowi konkurenci w postaci Chin i Indii, których prężnie rozwijające się gospodarki jeszcze 10 lat temu nie odgrywały żadnej roli w gospodarce światowej. Całkowity potencjał siły roboczej na świecie podwoił się, przez co w ujęciu globalnym zmianie uległ stosunek pomiędzy kapitałem a pracą. W Chinach i Indiach, krajach o dużej liczbie ludności, na skutek rozwoju gospodarczego na jednego pracownika przypada znacznie mniej kapitału niż w tradycyjnych krajach uprzemysłowionych.

2.2.2

Należy uczynić wszystko, aby dotychczasowe skutki globalizacji i ścisłego międzynarodowego podziału pracy móc postrzegać także jako szansę na przyszłość Europy. Po tym, jak Chiny i inne kraje południowo-wschodniej Azji otworzyły się ekonomicznie, wzmogła się wprawdzie rywalizacja o inwestycje, ale z drugiej strony europejskie firmy mają też dostęp do ogromnych rynków zbytu, których chłonność rośnie wraz z dobrobytem tamtejszych społeczeństw. Polityka gospodarcza musi podejmować działania odpowiednie do przyszłych przemian strukturalnych. Wiąże się z tym także zapewnienie obowiązujących na całym świecie minimalnych standardów ekologicznych i społecznych oraz stworzenie zasad ochrony praw własności.

2.2.3

Unia Europejska musi stawić czoła gwałtownemu wzrostowi cen ropy naftowej, spowodowanemu globalizacją i rosnącym popytem na ropę na całym świecie. Dzięki oszczędności i częstszemu wykorzystywaniu także innych źródeł energii zależność Unii Europejskiej od ropy w ostatnim czasie wyraźnie zmalała, czego nie można powiedzieć o konkurujących z Europą krajach uprzemysłowionych, czy np. o Chinach. Poza tym UE mogłaby w znacznie większym stopniu odnosić korzyści z faktu, że kraje eksportujące ropę swoje przychody przeznaczają na import produktów europejskich.

2.2.4

Kolejnym dużym wyzwaniem dla gospodarek narodowych Europy będzie rozwój demograficzny i związane z tym starzenie się społeczeństwa. Jak jednak słusznie zauważyła Komisja, w tym przypadku na szczeblu Wspólnoty oddziaływać można w sposób ograniczony, gdyż wiele kwestii dotyczących zmian demograficznych należy do kompetencji państw członkowskich lub partnerów społecznych. Ponadto przemiany demograficzne są tego typu fenomenem społecznym, na który polityka gospodarcza może wpływać tylko częściowo. Dlatego tym bardziej ważne jest, aby zdefiniować priorytety, pozwalające na podjęcie zawczasu koniecznych działań przystosowawczych.

2.2.5

Głównymi przyczynami przemian demograficznych są: wzrastająca długość życia, coraz liczniejsza grupa ludzi powyżej 60. roku życia oraz utrzymujący się niski przyrost urodzeń. Zmiany w strukturze wieku oddziałują na wszystkie rynki gospodarki narodowej — od 2020 r. na rynku pracy coraz bardziej brakować będzie młodych czynnych zawodowo ludzi, rynki produktów muszą nastawić się na inne grupy odbiorców, a na rynku kapitałowym zmienią się postawy oszczędzających i popyt na lokowanie kapitału. Ponadto można oczekiwać, że wynikająca z globalizacji silniejsza konkurencja wpłynie na rynek pracy i wymagać będzie innej organizacji pracy w ramach dialogu społecznego. W tym właśnie kontekście uzasadnienie znajduje koncepcja kształcenia ustawicznego (4). Do stawienia czoła przemianom demograficznym niezbędne są także dialog społeczny i społeczeństwo obywatelskie.

2.2.6

Aby stworzyć konkurencyjną gospodarkę opartą na wiedzy, przedsiębiorstwa muszą umieć wspierać i rozwijać technologiczne i organizacyjne zmiany oraz wydajność i innowacje. Cel ten można zrealizować jedynie poprzez stałe dostosowywanie kwalifikacji pracowników do zmieniającego się popytu oraz poprzez aktywne strategie przedsiębiorstw. W tym celu przedsiębiorstwa powinny włączyć do tych strategii kształcenie, postrzegane jako inwestycja średnio- i długoterminowa, a nie jako działanie gwarantujące szybki, czy nawet natychmiastowy zwrot inwestycji. Kształcenie zawodowe, edukacja i kształcenie ustawiczne nie powinny być traktowane oddzielnie, lecz być integralną częścią zarządzania karierą pracowników. Chodzi o zapewnienie, dzięki kształceniu, motywacji niezależnie od wieku, poprzez wykorzystanie umiejętności i nadanie nowej dynamiki karierze zawodowej. Z tego punktu widzenia bilans umiejętności i usankcjonowanie nabytej wiedzy są instrumentami, które powinny zostać szerzej wykorzystane w ramach indywidualnych projektów zawodowych, łączących się z projektem przedsiębiorstwa (5).

Strategia lizbońska

2.3

Rozwój światowej gospodarki w ciągu ostatnich pięciu lat potwierdza ambitne cele strategii lizbońskiej, dążącej do trwałego wzmocnienia konkurencyjności i tworzenia pewnych miejsc pracy. Dlatego powinno się je przyjąć. Tylko mając wiarę we własne siły i śmiałość wprowadzania zmian, UE może stać się wiodącą gospodarką w świecie, opartą na wiedzy, oferującą pewniejsze i lepsze miejsca pracy. Opinie Komitetu (6) oraz raport grupy ekspertów wysokiego szczebla (7) (raport Koka) dla Rady UE, poświęcone ocenie dotychczasowych dokonań w zakresie strategii lizbońskiej, przewidują jednak, że potrzeba jeszcze wiele czasu, by zrealizować wytyczone cele. W ostatnim czasie wzrost gospodarczy w UE — skrępowany wymogami polityki monetarnej, która nie umożliwia pobudzenia popytu za pomocą wydatków — pozostaje wyraźnie w tyle w porównaniu do Stanów Zjednoczonych. Średnia stopa wzrostu w UE w latach 2001-2004 wyniosła jedynie 1,5 %. Przy obecnym produkcie krajowym brutto na mieszkańca Unii i wzroście produktywności nie uda się zmniejszyć dystansu dzielącego Europę od innych krajów uprzemysłowionych i podobnych obszarów gospodarczych.

2.3.1

Strategia lizbońska zawiera wiele punktów, dzięki którym można zwiększyć dynamikę gospodarki UE i państw członkowskich (8).

2.3.2

Poprzez zwiększenie wskaźnika zatrudnienia w większości państw członkowskich uzyskać można dodatkowy potencjał na przyspieszenie wzrostu.

2.4

Niektórych spośród przyczyn powolnego wzrostu gospodarczego Europy i niezadowalającego rozwoju na rynku pracy upatrywać należy także w nierozwiązanych do tej pory problemach strukturalnych, z którymi uporać się muszą przede wszystkim duże gospodarki strefy euro. Wszystkie rządy państw członkowskich zgadzają się ponadto, że konieczne są zarówno konsolidacja finansów publicznych, jak i przezwyciężenie słabego wzrostu.

2.4.1

UE powinna sama być motorem wzrostu, aby nie dopuścić do dalszej utraty wpływów na rzecz innych wiodących obszarów gospodarczych i aby osiągnąć ambitne cele strategii lizbońskiej.

2.4.2

W tym kontekście znaczącą rolę przypisuje się partnerom społecznym i innym reprezentatywnym organizacjom społeczeństwa obywatelskiego. Dodatkowo Komitet ponownie odsyła do swojej opinii w sprawie skuteczniejszego wdrażania strategii lizbońskiej (9), jako że niniejsza opinia stanowi jej kontynuację.

Przezwyciężenie kryzysu zaufania

2.5

W niektórych państwach członkowskich niepewność związana z sytuacją na rynku pracy sprawia, że konsumenci rezygnują z pewnych wydatków lub odkładają je na później. Tworzy to mechanizm wyczekiwania, który osłabia popyt na rynku wewnętrznym, powoduje, że transakcje długoterminowe są zawieszane, co generalnie negatywnie wpływa na wzrost gospodarczy. Niepokojące jest przy tym, że w poszczególnych państwach członkowskich, po spadku wydatków konsumpcyjnych związanych ze słabszą koniunkturą (2001-2003), w momencie jej polepszenia wcale nie nastąpił ich widoczny wzrost. Podobnie i w przedsiębiorstwach nie zwiększyła się chęć do inwestowania. Istnieje więc zagrożenie, że te samospełniające się prognozy jeszcze się umocnią i utrwalą koniunkturalny brak równowagi. Trzeba temu zapobiec poprzez właściwe działania.

2.5.1

W wielu krajach Wspólnoty Europejskiej docierające do opinii publicznej informacje o błędach i niewłaściwej postawie pojedynczych menedżerów i całej kadry kierowniczej pogłębiają kryzys zaufania u pracowników i konsumentów. Dlatego też zdaniem Komitetu ważne jest, aby kraje Europy, przy wsparciu Wspólnoty Europejskiej, zwracały baczniejszą uwagę na kwalifikacje i etyczne postępowanie kadry kierowniczej i czynnie zwalczały ewentualne braki w tym zakresie. Poza tym należy zastanowić się, jak poprzez większą przejrzystość i, jeśli trzeba, poprzez zaostrzone standardy odpowiedzialności skłonić decydentów do ścisłego realizowania wyznaczonych zadań i odpowiedzialności społecznej.

2.5.2

Przezwyciężenie kryzysu zaufania, panującego w dużych krajach strefy euro, stanowi jedno z głównych zadań. Tylko poprzez strategię długofalowej polityki finansowej i społecznej można zachować i wzmocnić wiarę obywateli w skuteczność ich narodowych rządów oraz instytucji UE (10).

2.5.3

Odciążenie finansów publicznych i wzmocnienie systemów zabezpieczeń społecznych jest możliwe tylko przy trwałej poprawie sytuacji na rynku pracy. Reformy rynku pracy, dostosowane do szybko zachodzących przemian gospodarczych i jednocześnie gwarantujące bezpieczeństwo społeczne, powinny stanowić elementarną część zrównoważonej polityki gospodarczej. Zgodnie z założeniami strategii lizbońskiej, pozytywną odpowiedzią państwa na proces globalizacji może być wypełnianie funkcji sterującej, aby wspierać odpowiednie inwestycje i tworzenie miejsc pracy w nowych obszarach.

2.5.4

Dlatego niezmiernie ważne jest, aby poprzez lepszą koordynację działań w zakresie handlu, konkurencji, przemysłu, innowacyjności, edukacji, kształcenia oraz zatrudnienia, skoncentrować się dokładnie na tych dziedzinach i wykorzystać drzemiące w nich możliwości. Społeczeństwo obywatelskie jako całość powinno przy tym wykazać się odpowiedzialnością.

2.5.5

Pobudzanie wzrostu i zatrudnienia także poprzez politykę pieniężną i fiskalną jest nieodzowne (11). Państwa członkowskie potrzebują raczej koordynacji polityki gospodarczej Należy jednak zwracać przy tym uwagę, by działania ożywiające koniunkturę i popyt nie zachwiały zaufaniem w stabilność.

3.   Polityka makroekonomiczna na rzecz wzrostu i zatrudnienia

Polityka budżetowa

3.1

Reformy strukturalne bez wystarczającego popytu wywrą negatywny wpływ na zatrudnienie. Już teraz trzeba sprostać długookresowo wyższym wydatkom, wynikającym ze starzenia się społeczeństwa. Tylko wtedy polityka fiskalna w ramach długotrwałej polityki makroekonomicznej mogłaby przyczynić się do zwiększenia efektywnego popytu (12).

3.1.1

W tym celu państwa członkowskie powinny swoje plany budżetowe konstruować bardziej realistycznie i przejrzyście. Krytyczne spojrzenie na wydatki i większa dyscyplina przy wydawaniu publicznych pieniędzy świadczyłyby o lepszej jakości i przyczyniałyby się do wzrostu. Dotyczy to wszystkich szczebli władzy w UE. Aby w poszczególnych krajach zawczasu ograniczyć ryzyko deficytu, konieczne są skuteczne mechanizmy realizacji. W prognozie z jesieni 2005 r., dotyczącej poziomu deficytu finansów publicznych, Komisja podkreśla konieczność konsolidacji. Mimo utrzymującego się (nawet jeśli mało dynamicznego) ożywienia koniunkturalnego, Komisja szacuje, że deficyt publiczny 25 państw UE w latach 2005 i 2006 wyniesie po 2,7 %, co ledwo mieści się w ramach limitu określonego na 3 %.

3.1.2

Dyscyplina polityki finansowej jest istotnym warunkiem, aby Europejski System Banków Centralnych mógł trwale utrzymać stabilność cen przy stosunkowo niskiej stopie procentowej. EBC powinien nadal uważnie śledzić ewentualne zagrożenia dla stabilności cen, mogące wynikać np. nadpłynności na świecie bądź z żądań podwyżek płac w związku z wzrostem cen energii. Tym samym Komitet popiera stwierdzenie Komisji, że utrzymanie stabilności cen powinno pozostać nadrzędnym celem EBC.

Trwałość systemów społecznych

3.2

Silna presja na modernizację systemów zabezpieczeń społecznych nie wynika w pierwszej kolejności z globalizacji, ale przede wszystkim z wysokiego bezrobocia strukturalnego, głęboko sięgających przemian strukturalnych spowodowanych niskim przyrostem urodzeń oraz zwiększeniem długości życia, co w konsekwencji może prowadzić do dłuższego okresu emerytalnego. Komitet popiera wszystkie działania Komisji na rzecz zatrudnienia i jej postulat, aby dokonać długofalowej modernizacji systemów zabezpieczeń społecznych, ponieważ duży zakres bezpieczeństwa socjalnego jest potrzebny, aby „zapewnić równowagę pomiędzy konkurencyjnością, popytem i spójnością społeczną” (13). Należy więc zagwarantować bezpieczeństwo społeczne, w którym wielu obywateli słusznie pokłada nadzieje

3.2.1

Wszelkie reformy systemów zabezpieczeń społecznych powinny być przy tym ściśle związane z konkretnymi programami zmierzającymi do ułatwienia kobietom dostępu do rynku pracy; z tego powodu należy zapewnić usługi w zakresie opieki nad dziećmi, szkoły, etc. Należy wspierać działania umożliwiające łatwiejsze pogodzenie rodziny i kariery, takie jak np. zwiększenie oferty całodziennej opieki nad małymi dziećmi (14). W krajach, gdzie ta oferta jest niewystarczająca, stopa zatrudnienia kobiet jest stosunkowo niska. I na odwrót — w krajach z wysokim zatrudnieniem wśród kobiet, opieka nad dzieckiem jest łatwo dostępna. Badania wykazały duży rozziew pomiędzy pożądaną (2,3) a faktyczną (1,5) liczbą dzieci w UE. Już przyrost urodzeń na poziomie 2,1 wystarczyłby, aby zatrzymać nadchodzące zmniejszanie się liczebności w Europie. Stworzenie odpowiednich infrastruktur, dostosowanie organizacji pracy przy poszanowaniu gwarancji pracowniczych poprzez uatrakcyjnienie zarówno pracownikom, jak i pracodawcom zatrudnienia na niepełny wymiar godzin oraz umożliwienie — ale bez specjalnych zachęt — przerwy w pracy zawodowej i elastycznego czasu pracy mogą przynajmniej w niektórych państwach członkowskich zdecydowanie ułatwić powrót do życia zawodowego po przerwie na opiekę nad dzieckiem. Ponadto poprzez konsekwentną reformę rynku pracy, prowadzącą do wzrostu popytu na siłę roboczą, poprawi się pozycja pracowników i zwiększy gotowość pracodawców do ułatwienia pracownikom znalezienia kompromisu pomiędzy pracą a rodziną.

3.2.2

Także do rządów i do partnerów społecznych skierowany jest apel, aby poprzez umowy zbiorowe wspierać nowe możliwości zatrudnienia oraz aby tak połączyć elastyczność systemu z bezpieczeństwem, że sprzyjałoby to przede wszystkim innowacyjności. Mając to na uwadze i mówiąc o „pracownikach starszych”, Komitet poparł zalecenia i analizę poczynione przez Komisję w komunikacie na ten temat (COM(2004) 146 końcowy): „…partnerzy społeczni powinni zwiększyć i zintensyfikować swoje działania, zarówno na szczeblu krajowym jak i na szczeblu Unii, w celu stworzenia nowej kultury w dziedzinie starzenia się i zarządzania zmianami. Zbyt często pracownicy wybierają systemy wcześniejszej emerytury”. Najistotniejsze jest podniesienie stopy zatrudnienia. W tym względzie EKES uważa, że podniesienie ogólnego poziomu zatrudnienia, lub w szczególności poziomu zatrudnienia w przedziale wiekowym 55-64 lata, ma miejsce również poprzez wzrost poziomu zatrudnienia potencjalnych kategorii pracowników, które są niewystarczająco obecne. Z tego punktu widzenia, należy podjąć istotne działania w celu zmobilizowania tych wszystkich istniejących w Europie rezerw siły roboczej, czy to ludzi młodych nazbyt często pozostających na bezrobociu, które odbiera motywację, co wywołuje obawy co do ogólnego poziomu zatrudnienia w przyszłości, czy też kobiety i osoby niepełnosprawne (15).

Zmniejszenie bezrobocia, mobilizacja siły roboczej

3.3

Komitet podkreśla wskazaną już przez Komisję konieczność wyraźnego podniesienia stopy zatrudnienia, zwłaszcza w dużych państwach członkowskich, oraz trwałego zwiększenia podaży siły roboczej. Aby zapewnić trwałe sprawne funkcjonowanie gospodarki europejskiej, zwalczaniu bezrobocia trzeba nadać najwyższy priorytet.

3.3.1

Wysokie bezrobocie strukturalne i wzrost handlu międzynarodowego stanowią dodatkowe wyzwanie, polegające na skutecznym i dynamicznym dostosowaniu na rynkach pracy. Ekspansja handlu międzynarodowego otwiera wiele nowych możliwości zwłaszcza dla rynków eksportowych, ale także dla sektora usług. Wymaga to od rynków pracy zupełnie nowych zdolności przystosowawczych, a to zakłada zapewnienie solidnych ram.

3.3.2

Europejskie rynki pracy muszą lepiej i dynamiczniej reagować na takie tendencje jak outsourcing i offshoring. Systemy zabezpieczeń społecznych i ubezpieczeń na wypadek bezrobocia oraz pośrednictwo pracy powinny uwzględniać nie tylko sytuację wyjścia z bezrobocia i znalezienia zatrudnienia, ale także ułatwiać zmiany pomiędzy różnymi formami pracy, takimi jak zatrudnienie, kształcenie zawodowe, przerwy w świadczeniu pracy czy prowadzenie własnej działalności gospodarczej. Ponieważ kompetencje Wspólnoty w tej dziedzinie są ograniczone, rolą państw członkowskich jest, by w tę stronę skierować działania swych instytucji zajmujących się rynkiem pracy.

3.3.3

Jak by tego było mało, pracownicy przemieszczający się z jednego kraju do drugiego wewnątrz UE nadal napotykają na tymczasowe przeszkody proceduralne. Komitet nawołuje państwa członkowskie, aby poważnie przeanalizowały, czy nie jest możliwe skrócenie okresów przejściowych. Decyzje takie wymagają odpowiedniego zaangażowania partnerów społecznych oraz konsultacji z nimi na wszelkich właściwych szczeblach (16). Pozostawienie okresów przejściowych musi być jednak uzasadnione znaczącymi i obiektywnymi argumentami.

3.3.4

Ponieważ stopa bezrobocia jest nieproporcjonalnie wysoka wśród osób niemających kwalifikacji albo nisko wykwalifikowanych, działania na rzecz kształcenia i doskonalenia zawodowego powinny stanowić jeden z ważniejszych instrumentów polityki zatrudnienia. Edukacja i kształcenie zawodowe są inwestycją w kapitał ludzki. Zwiększają one szanse jednostki na rynku pracy i poszerzają możliwości produkcyjne przedsiębiorstw. Edukacja jest ważnym czynnikiem zwiększania wydajności i międzynarodowej konkurencyjności. Partnerzy społeczni powinni w ramach umów zbiorowych i wszystkich obowiązujących rodzajów umów o pracę zobowiązać się, że pracownik dzięki szkoleniom i awansowi zawodowemu ma zachować i wzbogacać swój potencjał.

3.3.5

Wykształcenie zawodowe, zwłaszcza u osób młodych, słusznie uważa się za warunek konieczny dla przyszłego zatrudnienia, nawet jeśli wcale nie gwarantuje to pracy na stanowisku idealnie dopasowanym do profilu. Podobnie jak wśród osób młodych, także i wśród osób starszych stopa bezrobocia utrzymuje się na wysokim poziomie, co oznacza, że również one muszą zdobywać nową wiedzę poprzez szkolenia i doskonalenie zawodowe. W istocie potencjał wydajności starszych pracowników nie zmniejsza się z powodu wieku, lecz przez dezaktualizację kwalifikacji, czemu należy zaradzić za pomocą kształcenia zawodowego. Wobec powyższych stwierdzeń, warto by uściślić, że nie wystarczy prowadzić politykę dotyczącą kategorii wiekowych powyżej 40-50. roku życia (17).

3.4

Komitet dostrzega poważny problem w nadmiernym obciążeniu pracy podatkami i składkami socjalnymi.

4.   Reformy mikroekonomiczne na rzecz umocnienia potencjału wzrostu

Rynek wewnętrzny UE

4.1

Komitet podziela stanowisko Komisji, że pogłębiony i rozszerzony rynek wewnętrzny musi być ważnym elementem polityki gospodarczej nastawionej na zatrudnienie i wzrost. Jednak zdaniem Komitetu trudności z realizacją strategii lizbońskiej nie wynikają w pierwszej kolejności z niewystarczającej integracji rynku wewnętrznego.

4.1.1

W tym, że integracja rynku usług nie jest jeszcze faktem dokonanym, raczej nie należy upatrywać przyczyny kiepskich wyników na rynkach pracy i mizernego wzrostu gospodarczego. Znaczna część bezrobotnych to osoby o niskich kwalifikacjach, które tylko w niewielkim stopniu skorzystałyby na integracji europejskiego rynku usług. Wprawdzie zniesienie przeszkód podatkowych może poprawić klimat inwestycyjny i zniwelować niechęć niektórych pracodawców i pracowników do mobilności, ale nie przyczyni się to do istotnego odciążenia rynków pracy poszczególnych krajów. Dalszy rozwój rynku wewnętrznego, mający na celu stworzenie prawdziwego i zrównoważonego wewnętrznego rynku usług, może jednak stanowić znaczący wkład.

4.1.2

Zdaniem Komitetu błędna jest teza, że maksymalna integracja rynków to zawsze optymalna integracja. Zwłaszcza w przypadku rynków typowo regionalnych czy lokalnych, na których działa wielu usługodawców, zakres usług świadczonych za granicą będzie bardzo ograniczony. Zwłaszcza w tym przypadku forsowanie harmonizacji może stworzyć wrażenie, że polityka UE nie dość bierze pod uwagę specyfikę poszczególnych regionów, co tylko utrwali istniejące już uprzedzenia. Dlatego trzeba jasno wskazać przynajmniej obecne utrudnienia i skonfrontować je z tymi przepisami, do których uczestnicy rynku będą musieli się dostosować, ponieważ zostaną utrzymane ze względu na odrębność każdego z państw członkowskich. Przy tym w pierwszej kolejności należy starannie rozważyć poszczególne rynki i branże.

4.1.3

Komitet popiera także zalecenie Komisji, aby zlikwidować szkodzące konkurencji dotacje państwa lub raczej przeznaczyć je na badania, innowacje i politykę edukacji, czyli na dziedziny związane z programem lizbońskim. Oprócz tego, że zgodnie z zamierzeniem zniwelowano by zakłócenia konkurencji, to odciążono by w ten sposób także budżet publiczny lub ewentualnie zwiększono inwestycje publiczne w najbardziej przyszłościowe dziedziny.

4.1.4

Integracja europejskich rynków kapitałowych ma znaczenie dla ożywienia wzrostu w UE. W ostatnich latach podejmowano wiele wysiłków, aby stworzyć ogólne regulacje dla zintegrowanego rynku kapitału i usług. Stąd też Komitet ze zrozumieniem odnosi się do skarg z powodu zbyt szybkiej i uciążliwej harmonizacji.

4.1.5

Zanim podejmie się kolejne działania w dziedzinie harmonizacji i regulacji, trzeba wcześniej dokładnie ocenić, czy rzeczywiście są one konieczne i pilne. Te projekty dyrektyw, które nie są potrzebne natychmiast, powinno się odłożyć na później. O wiele bardziej wskazane jest, by na razie skoncentrować się na realizacji i konsolidacji tych ostatnich pojedynczych inicjatyw prawnych, które są nastawione na rynek i wydajne pod względem kosztów, a które nie zostały jeszcze ukończone. Także odnoszące się do tego stanowisko, zawarte przez Komisję w Zielonej księdze w sprawie polityki usług finansowych (2005-2010), jest podzielane przez Komitet.

Konkurencja i zmniejszanie biurokracji

4.2

Komitet z zadowoleniem przyjmuje wytyczony przez Komisję cel rozwijania wolnego handlu. W odchudzonej i nowoczesnej administracji, ograniczającej się do swych kluczowych zadań, drzemie potencjał dla oszczędności, może to jednak sprawić, że państwa członkowskie poczują się bezsilne, pozbawione narzędzi przydatnych w sytuacjach kryzysowych Koncentracja państwa na tak ambitnych dziedzinach jak edukacja, infrastruktura publiczna, bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne, zabezpieczenia społeczne i wysoki poziom zdrowia publicznego, powinna być wzorcem i bodźcem do rozważań w wielu państwach członkowskich. W tym kontekście Komitet nieustannie popiera wypowiedzi Komisji podkreślające ekonomiczne znaczenie lepszego prawodawstwa. Intensywniejsze konsultowanie się ze wszystkimi zainteresowanymi podmiotami sprzyja przejrzystości w podejmowaniu decyzji przez organy prawodawcze, jak i przez uczestników rynku.

4.2.1

Większa konkurencja stanie się też motorem wspierania innowacyjności. Powinno się poprawić ogólne uwarunkowania polityczne dla innowacji, a w jeszcze większym stopniu dla badań naukowych. Komitet przypomina tu, że w wielu opiniach wysunął propozycje, które są nadal aktualne i które niniejszym potwierdza (18).

4.2.2

EKES zwraca uwagę, że w „ogólnych wytycznych polityki gospodarczej” za mało miejsca poświęcono zmniejszaniu biurokracji. Ponownie podkreślono znaczenie koncepcji UE dla lepszego stanowienia prawa, Komitet odczuwa niedosyt z powodu braku w głównych wytycznych jednoznacznego apelu pod adresem państw członkowskich, aby uczyniły procedury administracyjne bardziej przejrzystymi, np. uprościły system podatkowy i system składek. To samo dotyczy prawodawstwa na szczeblu unijnym oraz jego realizacji na szczeblu krajowym. Nie tylko krótkie procedury podejmowania decyzji, ale także uproszczone normy postępowania obniżyłyby koszty i odciążyły budżety publiczne.

4.2.3

W dziedzinie deregulacji i liberalizacji rynków konieczne jest dokładne wyważenie interesów konsumentów, ochrony środowiska naturalnego oraz celów polityki społecznej wobec szans na wzrost gospodarczy. Przyszłe działania w zakresie ustawodawstwa i prawa nadzoru powinny bardziej niż obecnie podlegać analizie oddziaływania (19).

4.2.4

Nadmierne uregulowania przesadnie ograniczają produktywność przede wszystkim w MŚP oraz w firmach jednoosobowych, mających jednoszczeblową strukturę zarządzania. Dlatego Komitet ponawia swój postulat, aby stworzyć odrębny status dla MŚP (20).

4.2.5

Jeśli chodzi o zadania sektora publicznego, to Komitet upatruje ogromną szansę w silniejszej współpracy sektora publicznego z sektorem prywatnym (public-private-partnership). Ta najnowsza forma współdziałania na rzecz wypełniania zadań sektora publicznego w państwach członkowskich i w samej Wspólnocie powinna zapewnić równowagę między sektorem prywatnym a publicznym w celu zmaksymalizowania korzyści dla społeczeństwa. Pożyczki na finansowanie projektów, pochodzące z sektora prywatnego, powinny być rozważane tam, gdzie jest to opłacalne, bez względu na to, jak zaprojektowane, stworzone czy przeprowadzane są projekty.

Edukacja i kształcenie

4.3

W kontekście tworzenia społeczeństwa opartego na wiedzy dużego znaczenia nabiera koncepcja kształcenia ustawicznego, zwłaszcza metodami nauczania dostosowanymi do potrzeb. Aby tę koncepcję realizować, potrzebna jest społeczna kultura uczenia się i sprzyjająca temu infrastruktura. Partnerzy społeczni i społeczeństwo obywatelskie powinny wspierać model uczenia się przez całe życie. Także w kształceniu i szkoleniu należałoby pomyśleć o lepszym wykorzystaniu partnerstwa instytucji publicznych z prywatnymi. Aktualnie dla sfinansowania infrastruktury niezbędne jest jeszcze większe wsparcie ze strony państwa, które jednak dotąd nie było udzielane w wystarczającym zakresie. Procentowo wydatki na kształcenie i szkolenie w 25 państwach członkowskich UE wyniosły ostatnio (2002) 5,2 % PKB i jest to udział podobny do tego w porównywalnych obszarach gospodarczych. Jednak tylko 0,6 % PKB pochodziło z sektora prywatnego, czyli zdecydowanie mniej niż w innych obszarach gospodarczych. Odsetek ten można by zwiększyć tam, gdzie jest to opłacalne przez cały okres trwania projektu lub też w okresie kredytowania.

4.3.1

W jednej z wcześniejszych opinii EKES zajął już stanowisko w sprawie wymiany kulturalnej młodych ludzi w ramach programu działań z zakresu kształcenia ustawicznego (21). W tym momencie raz jeszcze trzeba podkreślić znaczenie tej zależności dla tworzenia społeczeństwa opartego na wiedzy. Wspieranie wymiany kulturalnej (przede wszystkim wśród młodzieży) pobudza zainteresowanie innymi kręgami kulturowymi i w ten sposób korzystnie oddziałuje na wzajemny transfer wiedzy.

4.3.2

Komitet z zadowoleniem przyjmuje fakt, że dzięki podjęciu decyzji o dyrektywie o uznawalności dyplomów usunięto istotne przeszkody dla mobilności pracowników i osób prowadzących własną działalność gospodarczą. Jednocześnie Komitet apeluje do państw członkowskich o szybkie jej wdrożenie. Oprócz tego należy pobudzać ambicję i wolę działania uczestników, regularne porównując osiągnięcia i postępy uniwersytetów i szkół, choćby tak jak w badaniach PISA, czy w procesie bolońskim (22).

4.3.3

Poza tym europejski trójstopniowy system kształcenia nie stwarza wystarczających warunków dla budowy wiodącego w świecie obszaru badań na najwyższym poziomie. Na szczeblu krajowym i europejskim więcej uwagi powinno się poświęcić koncepcji centrów i klastrów doskonałości — tam, gdzie dotąd jeszcze to nie nastąpiło w należytym stopniu. Tym sposobem można by zapobiegać odpływowi z Europy najlepszych europejskich naukowców.

Badania i innowacje

4.4

Coraz mniej liczne i coraz starsze społeczeństwo Europy będzie potrzebowało coraz więcej innowacji technologicznych, aby w przyszłości zapewnić sobie dobrobyt. Komisja jednak słusznie zauważa i ostrzega, że dotychczasowe wysiłki zwiększające innowacyjność UE nie są wystarczające (23).

4.4.1

Komitet jest zdania, że dla poprawy innowacyjności na szczeblu unijnym trzeba usunąć przeszkody utrudniające transgraniczne rozpowszechnianie innowacji. Aktywność innowacyjna poniżej możliwości to jeden z głównych powodów — poza kiepską sytuacją na rynku pracy — wolnego wzrostu wydajności w strefie euro. Jednak aby osiągać lepsze wyniki w dziedzinie innowacji, należy zlikwidować przyczyny fragmentacji rynku utrudniającej obecnie przepływ nowych technologii.

4.4.2

Komitet podziela stanowisko Komisji, że trzeba nadal doskonalić ogólne warunki i bodźce dla twórczej i sprzyjającej innowacjom atmosfery.

4.4.3

Wsparcie państwa dla innowacji powinno być udzielane efektywniej i na lepiej określone przedsięwzięcia, aby uniknąć chybionych zachęt dla inwestorów prywatnych i tym samym niewłaściwej alokacji środków publicznych. Częściej powinno się realizować projekty oparte na wzajemnej konsultacji uniwersytetów z przedsiębiorstwami, aby skuteczniej powiązać badania z sektorem prywatnym, bacząc jednak, by nie straciły na tym badania podstawowe.

4.4.4

Regulacje dotyczące pomocy państwa dla badań powinny być bardziej przejrzyste, aby umożliwić łatwy dostęp do publicznych środków wsparcia. Komitet oczekuje także większej współpracy pomiędzy poszczególnymi służbami w Komisji. Komitet podkreśla swój nieraz już wysuwany postulat, aby warunki wsparcia były przystępne i przejrzyste także dla MŚP oraz dla mikroprzedsiębiorstw.

4.4.5

Impulsem sprzyjającym innowacjom byłoby także wprowadzenie europejskiego patentu wspólnotowego. Ewentualne przeszkody (np. „problemy językowe”) z pewnością można usunąć. Dlatego Komitet ponawia swój gorący apel o możliwie jak najszybsze wprowadzenie europejskiego patentu wspólnotowego.

Małe i średnie przedsiębiorstwa

4.5

Już we wcześniejszej opinii (24) Komitet zwrócił uwagę, że przedsiębiorczość powinna być szczególnie wspierana. Zwłaszcza w MŚP drzemie niezwykły potencjał, jeśli chodzi o innowacyjność. Aby zrekompensować brak nakładów finansowych, na które stać duże przedsiębiorstwa o uznanym dorobku, muszą one przebić się innowacyjnymi produktami i usługami. Dlatego EKES z zadowoleniem przyjmuje apel Komisji, aby usunąć wszelkie przeszkody w dostępie do środków finansowych w ogóle, a zwłaszcza w dostępie do rynków kapitału ryzyka młodym przedsiębiorstwom w Europie (25).

Bruksela, 15 lutego 2006 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Por. Opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady w sprawie wytycznych dla polityk zatrudnienia Państw Członkowskich (zgodnie z art. 128 Traktatu WE), (Dz. U. C 286 z 17.11.2005, s. 38).

(2)  Por. Opinia EKES-u „Ogólne wytyczne polityki gospodarczej na lata 2003-2005”, (Dz. U. C 80, s. 120 z 30.3.2004). Niniejsza opinia stanowi jej kontynuację.

(3)  Jesienna prognoza gospodarcza Komisji z 2005 r.

(4)  Por. Opinia EKES-u „Wzrost gospodarczy, opodatkowanie i trwałość systemów emerytalnych UE”, (Dz. U. C 48 z 21.2.2002, s. 89)

(5)  Por. opinia CESE 1439/2004 w sprawie konkurencyjności przedsiębiorstw (Dz. U. C 120 z 20.5.2005, s. 89), punkty 5.4.6.3 i 5.4.6.4 oraz opinia CESE 1649/2004 w sprawie zwiększenia zatrudnienia starszych pracowników i wydłużenia wieku odchodzenia z rynku pracy (Dz. U. C 157 z 28.6.2005, s. 120), punkt 4.3.5.4.

(6)  Por. Opinia EKES-u „Skuteczniejsze wdrażanie strategii lizbońskiej”, (Dz. U. C 120 z 20.5.2005, s. 79).

(7)  „Podjąć wyzwanie. Strategia lizbońska na rzecz wzrostu i zatrudnienia”. Raport grupy wysokiego szczebla pod przewodnictwem Wima Koka, listopad 2004 r.

(8)  Rada Unii Europejskiej, wnioski prezydencji (19255/2005 z 18.6.2005), w szczególności punkty 9-11, oraz komunikat Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego „Wspólne działania na rzecz wzrostu i zatrudnienia: Wspólnotowy program lizboński” (COM(2005) 330 końcowy z 20.7.2005).

(9)  Por. Opinia EKES-u „Skuteczniejsze wdrażanie strategii lizbońskiej”, (Dz. U. C 120 z 20.5.2005, s. 79).

(10)  Por. także: opinia sekcji ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej EKES-u „Wzmocnienie zarządzania gospodarczego – Reforma Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu”, (ECO/160 – CESE 780/2005 fin z 31.1.2006).

(11)  Działania te były wielokrotnie postulowane przez EKES, ostatnio np. w opinii CESE 135/2005 w sprawie: „Polityka zatrudnienia: Rola EKES-u po rozszerzeniu UE i w kontekście procesu lizbońskiego (Dz. U. C 221 z 8.9.2005, s. 94)”

(12)  Por. także: opinia EKES-u „Ogólne wytyczne polityki gospodarczej na lata 2003-2005” (Dz. U. C 80 z 30.3.2004, s. 120, pkt 1.4).

(13)  Por. Opinia EKES-u w sprawie ogólnych wytycznych polityki gospodarczej na lata 2003-2005 (Dz. U. C 80 z 30.3.2004, s. 120, punkt 1.5.3).

(14)  Por. Opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady w sprawie wytycznych dla polityk zatrudnienia Państw Członkowskich (zgodnie z art. 128 Traktatu WE), (Dz. U. C 286, s. 38 z 17.11.2005). W punkcie 3.2.3 stwierdza się m.in., że: „EKES nie przestaje nawoływać Państw Członkowskich do wspierania wysiłków w celu dostosowania świata pracy do życia rodzinnego. Stanowi to zadanie dla całości społeczeństwa.”

(15)  Por. opinia EKES-u nr 1649/2004 w sprawie zwiększenia zatrudnienia starszych pracowników i wydłużenia wieku odchodzenia z rynku pracy (Dz. U. C 157 z 28.6.2005, s. 120, punkty 6.3.2 i 4.4.4)

(16)  „Społeczny wymiar globalizacji – wkład polityki unijnej w rozszerzenie korzyści na wszystkich”, COM(2004) 383 wersja ostateczna z 18.5.2004.

(17)  Por. międzynarodowe badanie umiejętności czytania i pisania wśród dorosłych (IALS, International Adult Literacy Survey) oraz opinie EKES-u: „Starsi pracownicy” (Dz. U. C 14 z 16.1.2001) i „Zwiększenie zatrudnienia starszych pracowników i wydłużenia wieku odchodzenia z rynku pracy” (Dz. U. C 157 z 28.6.2005, s. 120, pkt 4.3.5).

(18)  Por. opinia w sporawie: „Naukowcy w europejskiej przestrzeni badawczej” (Dz. U. C 110 z 30.4.2004, s. 3); „Umocnić europejską przestrzeń badawczą” (Dz. U. C 32 z 5.2.2004, s. 81); „Europejska przestrzeń badawcza: nowa inspiracja– jak stworzyć i otworzyć nowe perspektywy i nadać im nowy kierunek” (Dz. U. C 95 z 23.4.2003, s. 48) oraz „Umocnić spójność i konkurencyjność poprzez badania naukowe, rozwój i innowacje technologiczne” (Dz. U. 40 z 15.2.1999, s. 12).

(19)  W tym kontekście EKES już wcześniej opowiadał się za stworzeniem przejrzystego państwowego systemu prawnego i podatkowego. Por. Opinia EKES-u „Ogólne wytyczne polityki gospodarczej na lata 2003-2005”, sprawozdawca: Thomas Delapina (Dz. U. C 80 z 30.3.2004, s. 120– CESE 1618/2003 z 11.12.2003, pkt 4.4.2.4).

(20)  Por. Opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady w sprawie wytycznych dla polityk zatrudnienia Państw Członkowskich (zgodnie z art. 128 Traktatu WE), (Dz. U. C 286, s. 38 z 17.11.2005).

(21)  Opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej zintegrowany program działań w zakresie kształcenia ustawicznego z 10.2.2005, (Dz. U. C 221 z 8.9.2005, s. 134).

(22)  Także w innym dokumencie EKES podkreślał już, „że ważne jest, aby kwalifikacje zawodowe były jasno zdefiniowane i zharmonizowane w całej Europie oraz na poziomie międzynarodowym”; Por. opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady w sprawie wytycznych dla polityk zatrudnienia Państw Członkowskich (zgodnie z art. 128 Traktatu WE), (Dz. U. C 286, s. 38 z 17.11.2005, pkt 3.8.1).

(23)  Obecnie UE na badania i rozwój przeznacza zaledwie ok. 2 % PKB. Por. Komisja Europejska, Zalecenie Komisji w sprawie Ogólnych wytycznych dla polityki gospodarczej (2005-2008), COM(2005) 141 końcowy, sekcja B.2. Te wydatki rzędu 2 % wzrosły tylko nieznacznie od momentu, gdy strategia lizbońska dopiero startowała i nadal jest to poziom bardzo daleki od wyznaczonego celu 3 % PKB na inwestycje w badania. Komitet przypomina, że dwie trzecie z nich powinno pochodzić z sektora prywatnego.

(24)  Opinia EKES-u w sprawie „Wspieranie inicjatyw przedsiębiorczości w Europie: priorytety na przyszłość” (Dz. U. C 235 z 27.7.1998) oraz opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady w sprawie wytycznych dla polityk zatrudnienia Państw Członkowskich (zgodnie z art. 128 Traktatu WE), (Dz. U. C 286 z 17.11.2005, s. 38).

(25)  EKES wcześniej już zajął stanowisko na ten temat i jednocześnie poparł wspieranie przedsiębiorczości i zakładania nowych firm; Por. Opinia EKES-u „Ogólne wytyczne polityki gospodarczej na lata 2003-2005”, (Dz. U. C 80 z 30.3.2004, s. 120, pkt 4.4.2.4).


ZAŁĄCZNIK 1

do opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Odrzucone poprawki

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty:

Punkt 2.5.1

Wykreślić

Uzasadnienie

W państwach Unii Europejskiej działają 23 miliony różnych podmiotów gospodarczych i kilkukrotnie więcej menedżerów, w większości będących najemnymi pracownikami. Pracują oni w silnie stresującym otoczeniu i ponoszą odpowiedzialność praktycznie za wszystko, co się w spółce dzieje z winy i przyczyny wszystkich pracowników. Wielu menedżerów rezygnuje z funkcji lub ubezpiecza się od ryzyka.

We wszystkich państwach Unii Europejskiej istnieją systemy prawne (kodeksy cywilne, handlowe, karne, itd.) regulujące odpowiedzialność kierujących podmiotami gospodarczymi.

Tymczasem w punkcie 2.5.1. wzywa się państwa europejskie i Unię Europejską, aby zwracały uwagę na kwalifikacje, etyczne postępowanie kadry kierowniczej i na dodatek czynnie zwalczały braki w tym zakresie.

Na tym tle pojawia się kilka pytań, które należy postawić, jeżeli chcemy, aby opinie Europejskiego Komitetu Ekonomiczno Społecznego były traktowane poważnie:

1.

W jaki sposób Unia i państwa Unii mają kontrolować kwalifikacje i etykę postępowania kilkudziesięciu milionów ludzi? Czy trzeba nowych instytucji? Czy istniejące systemy prawne nie wystarczają i wypada tylko egzekwować prawo?

2.

Dlaczego apelu tego nie odnieść również do pracowników, aby wydajnie i rzetelnie pracowali, mieli odpowiednie kwalifikacje i etycznie postępowali, bo za zawinione przez nich błędy odpowiadają menedżerowie? Jeżeli Komitet Ekonomiczno-Społeczny jest organem consensusu, to powinniśmy wezwać również pracowników i wszystkie fundacje, organizacje społeczne i pozarządowe do posiadania kwalifikacji i zasad, a państwa i Unię do ich kontroli. Dlaczego tylko menedżerowie?

3.

Na obradach Sekcji ECO, podczas uchwalania opinii, podniesiono argument, aby apelu do Unii i jej państw członkowskich nie traktować poważnie, bo to tylko apel. Skoro tak, to może od razu w jednej opinii i jednym apelu, wiedząc, że to tylko apel, załatwimy wszelkie problemy ekonomiczne, społeczne i inne. Opozycja proponowała to parlamentom w państwach komunistycznych, gdzie im było gorzej w gospodarce, tym więcej uchwalano przepisów, sądząc, że przepisami, uchwałami i apelami można coś zmienić. Proponuję uchwalić opinię i apel skierowany do Unii i państw Unii: „Ma być dobrze”. Załatwimy wówczas nie tylko kwestie menedżerów, ale wszelkie inne sprawy. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny będzie dłużej niepotrzebny, co tylko wyjdzie z pożytkiem dla Unii Europejskiej i integracji europejskiej.

Wynik głosowania:

Za: 37

Przeciw: 53

Wstrzymało się: 9


11.4.2006   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 88/85


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie stosunków UE-Meksyk

(2006/C 88/17)

Dnia 1 lipca 2004 r., Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinięw sprawie stosunków UE-Meksyk.

Sekcja ds. Stosunków Zewnętrznych, której powierzono przygotowanie prac w tej sprawie, przyjęła swoją opinię dnia 26 stycznia 2006 r. Sprawozdawcą był José Isaias RODRÍGUEZ GARCÍA CARO.

Na 424. sesji plenarnej w dniach 14-15 lutego 2006 r. (posiedzenie z 15 lutego 2006 r.), Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 107 do 4, przy 6 wstrzymujących się przyjął następującą opinię:

1.   Wstęp

1.1

Celem niniejszej opinii jest analiza rozwoju stosunków między Unią Europejską a Meksykiem, począwszy od grudnia 1995 r., kiedy EKES przyjął swoją pierwszą opinię w tej sprawie (1), oraz zaproponowanie do rozważenia opcji dotyczących sposobów rozwinięcia i pogłębienia stosunków między UE a Meksykiem, zarówno jeśli chodzi o ich przyszły kształt, jak i zaangażowanie w nie społeczeństwa obywatelskiego obu stron.

1.2

W stosunkach UE-Meksyk nastąpił znaczny postęp, którego wynikiem jest Umowa o partnerstwie gospodarczym oraz koordynacji politycznej i współpracy między Wspólnotą Europejską i jej Państwami Członkowskimi z jednej strony a Meksykańskimi Stanami Zjednoczonymi z drugiej strony (tzw. umowa ogólna), podpisana w październiku 2000 r., która ustanowiła m.in. strefę wolnego handlu. W tym kontekście, niniejsza opinia ma na celu dostarczenie elementów, które, szanując specyficzny charakter każdej ze stron, przyczynią się do podkreślenia strategicznego znaczenia stosunków euro-meksykańskich oraz pogłębienia i polepszenia Umowy o partnerstwie między UE a Meksykiem.

1.3

Jedną ze szczególnych kwestii ujętych w tej umowie (art. 36 i 39) jest włączenie społeczeństwa obywatelskiego obu stron w proces rozwijania stosunków pomiędzy UE a Meksykiem. W deklaracji (2) przyjętej podczas Trzeciego Zjazdu Organizacji Społeczeństwa Obywatelskiego Unii Europejskiej, Ameryki Łacińskiej i Karaibów, który odbył się w Meksyku w kwietn