ISSN 1725-5228

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 221

European flag  

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Tom 48
8 września 2005


Powiadomienie nr

Spis treśći

Strona

 

II   Akty przygotowawcze

 

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

 

414 sesja plenarna w dniu 9 i 10 lutego 2005 r.

2005/C 221/1

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie XXXIII Raportu na temat polityki konkurencji — 2003 SEC(2004) 658 końcowy

1

2005/C 221/2

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego oraz Rady w sprawie praw i obowiązków pasażerów kolei międzynarodowych (COM(2004) 143 końcowy — 2004/0049 (COD))

8

2005/C 221/3

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego oraz Rady w sprawie odszkodowań w wypadku niezgodności z umownymi wymaganiami jakościowymi dotyczącymi usług transportu kolejowego towarów COM(2004) 144 końcowy — 2004/0050 (COD)

13

2005/C 221/4

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów — Biała księga nt. usług użyteczności publicznej COM(2004) 374 końcowy

17

2005/C 221/5

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wykorzystania energii geotermicznej — ciepło z wnętrza Ziemi

22

2005/C 221/6

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wprowadzenia w życie fazy rozmieszczania i fazy operacyjnej europejskiego programu radiowej nawigacji satelitarnej COM(2004) 477 końcowy — 2004/0156 (COD)

28

2005/C 221/7

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia infrastruktury informacji przestrzennej we Wspólnocie (INSPIRE) COM(2004) 516 końcowy -2004/0175 (COD)

33

2005/C 221/8

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji dla Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Zarządzanie powodziowe — zapobieganie powodziom, ochrona przed powodziami i łagodzenie skutków powodziCOM(2004) 472 końcowy

35

2005/C 221/9

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego Rozporządzenia Rady w sprawie sposobów finansowania wspólnej polityki rolnej COM(2004) 489 końcowy — 2004/0164 (CNS)

40

2005/C 221/0

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (EWG) nr 2759/75, rozporządzenie (EWG) nr 2771/75, rozporządzenie (EWG) nr 2777/75, rozporządzenie (WE) nr 1254/1999, rozporządzenie (WE) nr 1255/1999 i rozporządzenie (WE) nr 2529/2001 w sprawie wyjątkowych działań wspierających rynek COM(2004) 712 końcowy — 2004/0254 (CNS)

44

2005/C 221/1

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Pekin, dziesięć lat później: Przegląd postępów w zakresie zapewnienia równości płci w Europie i krajach rozwijających się

46

2005/C 221/2

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Zielonej księgi — Zamówienia publiczne w dziedzinie obrony COM(2004) 608 końcowy

52

2005/C 221/3

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego oraz Rady zmieniającej dyrektywę Rady nr 91/440/EWG w sprawie rozwoju kolei wspólnotowych COM(2004) 139 końcowy — 2004/0047 (COD)

56

2005/C 221/4

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego oraz Rady w sprawie certyfikacji załóg pociągów obsługujących lokomotywy oraz pociągi we wspólnotowej sieci kolejowej COM(2004) 142 końcowy — 2004/0048 (COD)

64

2005/C 221/5

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady wprowadzającego plan ogólnych preferencji taryfowych COM(2004)699 końcowy — 2004/0242 (CNS)

71

2005/C 221/6

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie propozycji rozporządzenia Parlamentu Europejskiego oraz Rady ustanawiającego procedurę europejskiego nakazu zapłaty COM(2004) 173 końcowy/3 -2004/0055 (COD)

77

2005/C 221/7

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego zalecenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony nieletnich i godności ludzkiej oraz prawa do odpowiedzi w odniesieniu do konkurencyjności europejskiej branży usług audiowizualnych i informacyjnych COM(2004) 341 końcowy — 2004/0117 (COD)

87

2005/C 221/8

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Polityka zatrudnienia: Rola EKES po rozszerzeniu UE i w kontekście procesu lizbońskiego

94

2005/C 221/9

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego: Finansowanie sieci Natura 2000 COM(2004) 431 końcowy

108

2005/C 221/0

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie usług na rynku wewnętrznym (COM(2004) 2 końcowy — 2004/0001 (COD))

113

2005/C 221/1

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego: Clearing i rozliczanie w Unii Europejskiej — przyszłe działaniaCOM(2004) 312 końcowy

126

2005/C 221/2

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej zintegrowany program działań w zakresie kształcenia ustawicznego COM(2004) 474 końcowy — 2004/0153 (COD)

134

2005/C 221/3

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomicznego-Społecznego w sprawie: Jak osiągnąć lepszą integrację regionów o trwale niekorzystnych warunkach naturalnych i strukturalnych

141

2005/C 221/4

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznegow sprawiepolityki konsumenckiej po rozszerzeniu UE

153

PL

 


II Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

414 sesja plenarna w dniu 9 i 10 lutego 2005 r.

8.9.2005   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 221/1


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie XXXIII Raportu na temat polityki konkurencji — 2003

SEC(2004) 658 końcowy

(2005/C 221/01)

Dnia 4 czerwca 2004 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 80 ust. 2 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie XXXII Raportu na temat polityki konkurencji — 2003.

Sekcja ds. Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, odpowiedzialna za przygotowanie prac Komitetu na ten temat, wydała swoją opinię 11 stycznia 2005 r. Sprawozdawcą był Franco Chiriaco.

Na 414 sesji plenarnej w dniu 9 lutego 2005 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 75 głosami za, przy 1 wstrzymującym się, przyjął następującą opinię:

1.   Wstęp

1.1

W dorocznym raporcie na temat polityki konkurencji 2003 podkreśla się zmiany w wewnętrznej organizacji sektora i metodach pracy Komisji, oraz dokumentuje sposób, w jaki Komisja zapewnia spójność struktury europejskiego zarządzania gospodarczego.

1.2

Polityka konkurencji UE odgrywa ważną rolę w osiąganiu celów konkurencyjności określonych w Strategii Lizbońskiej. Obejmuje ona nie tylko zasady antytrustowe i zasady koncentracji, ale i zastosowanie skutecznej oraz rygorystycznej dyscypliny w dziedzinie pomocy publicznej.

1.3

Pragnąc umożliwić 10 nowym państwom członkowskim akcesję bez negatywnych reperkusji, Komisja opracowała wspólny dla wszystkich krajów Unii zestaw zasad konkurencji w celu zapewnienia uczciwego stosowania reguł pomocy publicznej, podkreślając, jak ważne jest, by uporać się z problemem form interwencji państwa, które zafałszowują konkurencję, z równym zaangażowaniem co w przypadku stosowania prawa spółek.

1.4

W 2003 r. zanotowano 815 nowych przypadków naruszenia prawa o konkurencji, zaś podjęte w związku z tym działania objęły utworzenie stanowiska oficera łącznikowego ds. konsumenckich, którego zadaniem jest stały dialog z europejskimi konsumentami; troska o interes konsumentów jest w istocie głównym zadaniem polityki konkurencji, lecz ich głos nie spotyka się z odpowiednią reakcją przy rozpatrywaniu poszczególnych przypadków lub podczas dyskusji nad kwestiami dotyczącymi tej polityki. Rola oficera łącznikowego ds. konsumenckich nie ogranicza się do kontroli koncentracji, lecz obejmuje także kontrolę porozumień sprzecznych z zasadą konkurencji — karteli oraz nadużyć pozycji dominującej — jak również innych aspektów polityki dotyczących sektora.

1.5

W październiku 2003 r. Komisja Europejska opublikowała wniosek dotyczący rozporządzenia i wytycznych na temat umów licencyjnych dotyczących transferu technologii, w sprawie którego EKES już wydał swą opinię (1). Proponowana reforma bierze pod uwagę ewolucję tego rodzaju umów w ostatnich latach i ma na celu uproszczenie oraz rozszerzenie zakresu rozporządzenia wspólnotowego w sprawie wyłączenia grupowego. Nowe postanowienia przynoszą następujące korzyści:

rozporządzenie w sprawie wyłączenia grupowego zawierać będzie jedynie czarną listę: wszystko to, czego z zakresu wyłączenia grupowego wyraźnie nie wykluczono, obecnie mu podlega;

jasny podział między umowami zawieranymi przez konkurentów a umowami zawieranymi przez nie-konkurentów;

już istniejące plany przyjęcia „pakietu modernizacyjnego”.

1.6

Ponadto Komisja mianowała głównego ekonomistę ds. konkurencji, który objął urząd z dniem 1 września 2003 r., i jednocześnie rozszerzyła w sposób pozytywny rolę funkcjonariusza ds. przesłuchań. Główny ekonomista ma trzy podstawowe zadania:

udzielać konsultacji w metodologicznych kwestiach ekonomii i ekonometrii związanych z zastosowaniem zasad konkurencji UE; może to obejmować udział w tworzeniu ogólnych instrumentów politycznych;

udzielać ogólnych wskazówek w indywidualnych sprawach dotyczących konkurencji poczynając już od stadium początkowego

udzielać szczegółowych wskazówek w najważniejszych sprawach dotyczących konkurencji i obejmujących kompleksowe zagadnienia ekonomiczne, w szczególności wymagające skomplikowanej analizy ilościowej.

1.7

Tymczasem funkcjonariuszom ds. przesłuchań przyznano większe uprawnienia i niezależność w pełnieniu roli gwaranta prawa do obrony w niektórych postępowaniach w dziedzinie konkurencji. Bezpośrednio podlegają oni odpowiedzialnemu komisarzowi i nie otrzymują instrukcji z DG ds. Konkurencji. Mogą interweniować, ilekroć wynikną uzasadnione problemy dotyczące prawa do obrony; organizują i w sposób obiektywny prowadzą przesłuchania ustne, jak też decydują, czy należy wysłuchać zainteresowanych stron trzecich oraz czy należy przedstawić nowe dokumenty. We wszystkich sprawach odwołują się do właściwego komisarza.

2.   Zastosowanie zasad antytrustowych — art. 81 i 82 Traktatu

2.1

W październiku 2003 r. Komisja zainicjowała ostateczną fazę procesu reformowania systemu wdrażania zasad antytrustowych UE (znanej jako pakiet modernizacyjny) w celu ułatwienia egzekwowania uprawnień przyznanych organom ds. konkurencji oraz w celu stworzenia przewidzianych w rozporządzeniu nr 1/2003 mechanizmów współpracy z krajowymi organami ds. konkurencji oraz sądami krajowymi.

2.2

Pakiet modernizacyjny składa się z nowego rozporządzenia dotyczącego implementacji, podejmującego kwestie związane z przesłuchiwaniem zainteresowanych stron oraz spektrum innych zagadnień proceduralnych, takich jak dostęp do akt oraz sposób postępowania z informacjami poufnymi. Sześć projektów komunikatów dotyczy mechanizmów współpracy w ramach sieci europejskich organów ds. konkurencji oraz między Komisją a sądami krajowymi, kwestii wpływu na handel między państwami członkowskimi, postępowania z zażaleniami oraz wytycznych przekazywanych przedsiębiorstwom w celu udzielenia im pomocy przy ocenie nowych lub nierozwiązanych kwestii. Co się tyczy całego pakietu modernizacyjnego, należy sięgnąć do opinii EKES (1).

2.3

W 2003 r. Komisja wydała pięć decyzji przeciwko bezprawnym umowom poziomym dotyczącym francuskiej wołowiny, sorbentów, produktów węglowych i grafitowych o zastosowaniu w elektryce i mechanice, nadtlenków organicznych oraz przemysłowych rur miedzianych. Nałożone kary wyniosły w sumie 400 milionów euro. Taki poziom kar powinien działać odstraszająco. Kontrola obejmuje inspekcje przedsiębiorstw. Pełny immunitet przyznawany jest przedsiębiorstwom, które jako pierwsze ujawnią istnienie umowy oraz dostarczą wystarczających dowodów do wszczęcia kontroli. Komisja wyrazi pozytywną opinię w sprawach, w których umowy między przedsiębiorstwami nie ograniczają konkurencji na danych rynkach, i gdzie konsumenci skorzystają na współpracy. Ponadto w 2003 r. Komisja wydała orzeczenie w sprawie trzech wypadków naruszenia art. 82 dotyczących:

opłat nakładanych przez Deutsche Telekom AG na konkurencyjne przedsiębiorstwa za dostęp do lokalnej infrastruktury swojej sieci telekomunikacyjnej,

strategii cenowej firmy Wanadoo w zakresie usług ADSL, a także

nadużyć dominującej pozycji przez Ferrovie dello Stato SpA na rynkach dostępu do sieci kolejowej, trakcyjnej oraz usług pasażerskich.

3.   Rozwój polityki konkurencji na szczeblu sektorowym

3.1

Rok 2003 przyniósł znaczny, choć nie w pełni satysfakcjonujący, postęp w procesie liberalizacji w sektorze energetycznym (elektrycznym i gazowym). W czerwcu uchwalono pakiet ustaw mający zapewnić, iż wszyscy konsumenci europejscy będą mogli wybrać swojego dostawcę do 1 lipca 2007 r. Postanowienia te mają na celu zachowanie równowagi między bodźcami do budowy nowych infrastruktur a pełną realizacją wspólnego rynku.

3.2

Niemniej jednak wśród konsumentów i przedsiębiorców w różnych krajach UE w dalszym ciągu istnieje powszechne niezadowolenie z wciąż wysokich cen i względnej jakości tych usług. W szczególności w nowych państwach członkowskich partnerzy społeczni i organizacje konsumenckie z naciskiem podkreślają potrzebę zagwarantowania pełnej niezależności krajowym organom ds. konkurencji i organom zajmującym się regulacjami w zakresie usług użyteczności publicznej.

3.2.1

Kiedy już obowiązują stosowne i zrozumiałe przepisy w zakresie konkurencji, zdarza się niekiedy — szczególnie w nowych Państwach Członkowskich — że agencje zajmujące się ich monitorowaniem i wdrażaniem napotykają trudności w niezależnym pełnieniu swojej roli. W rezultacie ustawodawstwo w zakresie konkurencji czasem nie sprzyja interesom konsumentów ani skuteczności rynku. Komitet popiera ustanowienie bardziej funkcjonalnego związku między polityką konkurencji a politykami w zakresie ochrony konsumentów. Lepiej zorganizowany i bardziej zaangażowany ruch konsumencki mógłby także wspomóc proces decyzyjny na szczeblu rządowym oraz dostarczać informacji o rynkach i praktykach sprzecznych z zasadami konkurencji.

3.3

W dziedzinie usług pocztowych dyrektywa przyjęta w 2002 r. ma na celu finalizację rynku wewnętrznego, szczególnie poprzez stopniowe ograniczenie obszaru zastrzeżonego oraz liberalizację transgranicznej poczty wychodzącej. Co więcej, w oparciu o porozumienie osiągnięte przez Radę Europejską Komisja przeprowadzi w 2006 r. analizę mającą ocenić wpływ usług powszechnych na każde państwo członkowskie. Na podstawie wyników tej analizy przyjmie ona wniosek dotyczący całkowitego otwarcia rynku pocztowego począwszy od 2009 r., bądź jakikolwiek inny środek działania w celu zagwarantowania powszechnego charakteru tych usług.

3.4

Ostateczny termin transpozycji nowego pakietu regulacyjnego w zakresie mediów elektronicznych wygasł w lipcu 2004 r. W swym raporcie na ten temat Komisja podkreśliła przede wszystkim następujące zasady: rynki należy analizować na podstawie zasad konkurencji; zobowiązania można nakładać tylko na te przedsiębiorstwa, które zajmują pozycję dominującą; wszelkie usługi i sieci komunikacji elektronicznej należy traktować podobnie (neutralność technologiczna). Rozwój i coraz szerszy dostęp do komunikacji elektronicznej same w sobie nie wystarczą do spowodowania wzrostu gospodarczego. Dlatego zasadnicze znaczenie ma zwiększenie wiedzy i umiejętności osób, od których wymaga się posługiwania się technologią informacyjną i komunikacyjną.

3.5

Jeśli chodzi o sektor transportu lotniczego, Komisja w 2003 r. postanowiła podjąć z wszystkimi zainteresowanymi podmiotami szeroko zakrojony, nie odnoszący się do konkretnych przypadków dialog, w celu wypracowania przejrzystych wytycznych mających na celu ochronę konkurencji w dziedzinie sojuszów i fuzji między kompaniami lotniczymi.

3.5.1

Poczyniono także postępy w pracach nad określeniem i wdrożeniem wspólnych wytycznych dotyczących zastosowania zasad antytrustowych w sektorze transportu kolejowego, zarówno pasażerskiego, jak towarowego.

3.5.2

Ponadto rozwija się także dialog z sektorami transportu morskiego, dystrybucji pojazdów silnikowych oraz ubezpieczeń, którego celem jest uchwalenie lub rewizja regulacji w sprawie wyłączeń grupowych.

3.5.3

W dialogu tym należy także uwzględnić porównywalne formy opodatkowania.

3.6

Media: Komisja uważa, iż pluralizm mediów ma kluczowe znaczenie zarówno dla rozwoju UE, jak i dla tożsamości kulturowej państw członkowskich, jednak podkreśla, że odpowiedzialność za kontrolę koncentracji mediów spoczywa przede wszystkim na państwach członkowskich. Zastosowanie instrumentów polityki konkurencji ograniczone jest do struktury rynku oraz gospodarczych skutków zachowań przedsiębiorstw medialnych, a także do kontroli pomocy publicznej. Nie można więc nimi zastąpić środków kontroli koncentracji mediów krajowych oraz środków zapewniających pluralizm mediów. Funkcja zasad konkurencji ograniczona jest do rozwiązywania problemów wynikających z osiągnięcia lub umocnienia dominującej pozycji na rynkach oraz odcięcia konkurencji od tych rynków.

3.6.1

Można zauważyć, że Komisja, choć jej podejście było słuszne z formalnego punktu widzenia, nie zdołała zapobiec lub przeciwstawić się, zwłaszcza w niektórych krajach, wytworzeniu się pozycji dominujących i związanym z nimi praktykom antykonkurencyjnym. Dotyczy to różnych rynków, zaś wśród nich rynek reklam telewizyjnych, jeszcze niedostatecznie zbadany, ma coraz większe znaczenie dla ochrony pluralizmu.

3.6.2

Ponadto podczas kontroli przeoczone zostały metody używane przez niektóre grupy medialne do wzmocnienia pozycji dominującej, w szczególności stosowanie środków ochronnych (poison pills) mających na celu uniemożliwienie niepożądanego przejęcia poprzez zadłużenie spółki „docelowej”, oraz przyznawanie praw wielokrotnego głosowania, które pozwalają mniejszościowemu udziałowcowi kontrolować spółkę.

3.6.3

Komisja będzie musiała dlatego nadzwyczaj uważnie czuwać nad stosowaniem zasad i praktyk konkurencyjnych.

3.7

Wolne zawody: Analiza przeprowadzona dla Komisji przez wiedeński Instytut Studiów Zaawansowanych (IHS) została udostępniona opinii publicznej. Analiza ujawnia istnienie różnic poziomów regulacji w zakresie usług świadczonych przez wolne zawody, między państwami członkowskimi oraz między różnymi zawodami. Konkluzja analizy jest następująca: w krajach o mniejszym stopniu regulacji i większej wolności wykonywania zawodu możliwe jest osiągnięcie wyższego ogólnego poziomu zamożności.

3.7.1

Zorganizowana w Brukseli w październiku 2003 r. konferencja na temat regulacji usług wolnych zawodów zgromadziła w sumie 260 przedstawicieli różnych zawodów, którzy dyskutowali nad wpływem zasad i regulacji na strukturę przedsiębiorstw oraz na ochronę konsumenta.

3.7.2

Na tejże konferencji komisarz Monti ogłosił zamiar Komisji dotyczący wydania w roku 2004 raportu w sprawie konkurencji w usługach wolnych zawodów. Raport ten, zawierający kilka ważnych wskazówek i wytycznych, został opublikowany 9 lutego 2004 r.

4.   Reforma systemu kontroli koncentracji

4.1

27 listopada 2003 r. Rada osiągnęła polityczne porozumienie w sprawie znowelizowanego rozporządzenia dotyczącego koncentracji, uwzględniającego większość zmian zaproponowanych przez Komisję w grudniu 2002 r. Zmiany te obejmowały środki nieustawowe, mające usprawnić proces decyzyjny, ulepszyć analizę gospodarczą oraz zapewnić lepszą ochronę praw do obrony. Ponadto powołany został główny ekonomista ds. konkurencji oraz utworzono panel oceniający, który ma zapewnić pełną niezależność wniosków. Co się tyczy oceny koncentracji, na ten temat EKES wydał swoją opinię w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej transgranicznych koncentracji spółek kapitałowych (2).

4.2

Cel: należy zapewnić, by kryterium materialnoprawne przewidziane w rozporządzeniu w sprawie koncentracji (kryterium pozycji dominującej) objęło w sposób efektywny wszystkie antykonkurencyjne fuzje, jednocześnie zapewniając nieprzerwaną pewność prawa. Owo kryterium materialnoprawne zostało porównane z kryterium znacznego zmniejszenia konkurencji (ang. substantial lessening of competition) i w ostateczności przyjęto jego następujące sformułowanie: „koncentracja, która w znacznym stopniu utrudniałaby skuteczną konkurencję na wspólnym rynku albo w znaczącej jego części, w szczególności będąca wynikiem zdobycia lub umocnienia pozycji dominującej, zostanie uznana za niezgodną z zasadami wspólnego rynku”.

4.2.1

Nowe rozporządzenie (chodzi o słowa: „w szczególności będąca wynikiem zdobycia lub umocnienia (…)”) wskazuje na możliwość rozszerzenia zakresu stosowania zakazu, nie związanego już z wymogiem dominującej pozycji. Niemniej jednak zasadę tę należało będzie interpretować w świetle wspólnej deklaracji Rady i Komisji w sprawie art. 2, w nawiązaniu do wywodu 25 rozporządzenia (3), w którym stwierdza się, że „koncepcja znaczącego utrudniania skutecznej konkurencji powinna być interpretowana jako dotycząca, poza pojęciem pozycji dominującej, tylko antykonkurencyjnych skutków koncentracji, wynikających z nieskoordynowanego zachowania przedsiębiorstw, które nie miałyby dominującej pozycji na danym rynku”. Wynika stąd, że zakres ten nadal będzie określany w odniesieniu do pojęcia dominacji.

4.3

Wytyczne w kwestii koncentracji poziomych: tzn. koncentracji między konkurującymi lub potencjalnie konkurującymi przedsiębiorstwami. Koncentracje takie będą uznawane za niezgodne z prawem tylko w takim stopniu, w jakim zwiększają siłę rynkową przedsiębiorstw w sposób, który prawdopodobnie będzie miał negatywne skutki dla konsumentów, szczególnie w formie wyższych cen, gorszej jakości produktów lub ograniczonego wyboru. Będzie to niezależne od faktu, czy antykonkurencyjne skutki wynikają z ustanowienia bądź umocnienia jedynego dominującego uczestnika rynku, czy też z zaistnienia sytuacji oligopolu. Skutki koncentracji będą ponadto oceniane w relacji do tego, co mogłoby się wydarzyć na rynku, gdyby do niej nie doszło. To może na przykład oznaczać, że nabycie upadającej firmy nie dawałoby podstaw do interwencji Komisji.

4.4

Nowe dobre praktyki: w ramach pakietu reform 2002 przeprowadzono konsultacje, zakończone w lutym 2003 r., których celem było dostarczenie zainteresowanym stronom wskazówek na temat zwykłego trybu przeprowadzania kontroli koncentracji na szczeblu UE.

5.   Współpraca międzynarodowa

5.1

Komisja aktywnie uczestniczy w pracach grupy roboczej ICN (International Competition Network) dotyczących podlegającej sądom wielu krajów (mutli-jurisdictional) kontroli koncentracji. Działania grupy prowadzone były w trzech podgrupach:

ogłoszenia i tryby postępowania;

techniki kontroli;

ramy analityczne.

5.1.1

Komisja uczestniczy w pracach wszystkich trzech podgrup. Zasadniczym celem jest poprawa wzajemnego zrozumienia między różnymi jurysdykcjami, tak aby usprawnić czynności kontroli koncentracji.

5.1.2

Mówiąc ogólniej, ICN stanowi wirtualną sieć między różnymi krajowymi organami ds. konkurencji, której celem jest ułatwienie współpracy międzynarodowej i zgłaszanie propozycji na rzecz zmniejszenia kosztów regulacji oraz wspierania harmonizacji procedur i fundamentalnych przepisów.

5.1.3

Podczas drugiej Konferencji ICN, zorganizowanej w Meridzie (Meksyk) w czerwcu 2003 r., zwrócono szczególną uwagę na potrzebę przyjęcia jasnego i przystępnego języka w dziedzinie zasad konkurencji, podkreślono również strategiczną rolę działań propagujących konkurencję w sektorach regulowanych w celu zmniejszenia kosztów regulacji i przezwyciężenia przeszkód w zrozumieniu polityki w zakresie konkurencji, pojawiających się między różnymi systemami prawa.

6.   Pomoc publiczna

6.1

Kontrola pomocy publicznej skupia się na skutkach, jakie dla konkurencji mają środki pomocowe przyznawane przedsiębiorstwom przez państwa członkowskie. Cel: należy zadbać o to, żeby interwencje rządowe nie kolidowały ze sprawnym funkcjonowaniem rynku wewnętrznego, sprzyjały konkurencji oraz konkurencyjnym rynkom, a także wzmacniały reformy strukturalne. Szczególną uwagę zwraca się na to, by zapewnić, iż dobroczynne skutki liberalizacji nie zostaną osłabione przez pomoc publiczną. Szczyt Rady Europy w Sztokholmie: państwa członkowskie winny zredukować ogólny poziom pomocy publicznej oraz przekierować ją na będące w interesie Wspólnoty cele poziome (wzmocnienie spójności gospodarczej i społecznej, zatrudnienie, ochrona środowiska, wspieranie B&R w małych i średnich przedsiębiorstwach). Komisja uważa za priorytet odzyskanie środków pomocy przyznanej przez państwa członkowskie niezgodnie z prawem.

6.1.1

W tej sytuacji należy ubolewać, że niektóre państwa członkowskie nie otworzyły swoich przetargów publicznych na oferentów z innych państw członkowskich. Roczny obrót w sektorze zamówień publicznych UE wynosi ponad 1500 miliardów euro: stosowana przez niektóre państwa członkowskie praktyka faworyzowania krajowych przedsiębiorstw szkodzi konkurencji i zwiększa obciążenie podatkowe konsumentów.

6.2

Pomoc publiczna na ratowanie i restrukturyzację firm znajdujących się w trudnym położeniu: stosowne wytyczne, które wygasły w październiku 2004 r., przewidują, iż pomoc publiczną można uznać za zgodną z prawem jedynie wówczas, jeśli spełnia ona pewne rygorystyczne warunki. Wytyczne te zostały zrewidowane, przy czym szczególną uwagę zwrócono na następujące zagadnienia:

zagwarantowanie, by pomoc publiczna ograniczała się do zwrotnego, doraźnego, krótkoterminowego wsparcia finansowego przyznawanego jedynie na okres niezbędny do wdrożenia kompleksowego planu restrukturyzacji;

skoncentrowanie kontroli pomocy publicznej na dużych przedsiębiorstwach prowadzących działalność w UE;

wzmocnienie zasady, szczególnie w wypadku dużych przedsiębiorstw, iż odbiorca pomocy zobligowany jest do sfinansowania znacznej części kosztów restrukturyzacji bez pomocy publicznej;

stosowanie zasady „pierwszy i ostatni raz”.

6.3

Wielosektorowe ramy dla dużych projektów inwestycyjnych: ścisłe zasady w sektorach mających trudności strukturalne. Lista takich sektorów miała być sporządzona do końca 2003 r. Ze względu na trudności metodologiczne i techniczne Komisja podjęła decyzję o przesunięciu terminu przyjęcia listy oraz o rozszerzeniu istniejących zasad przejściowych dotyczących dużych projektów inwestycyjnych w sektorach „wrażliwych” do grudnia 2006 r.

6.4

Pomoc na B&R dla małych i średnich przedsiębiorstw: pomoc na badania i rozwój może przyczynić się do wzrostu gospodarczego, wzmocnienia konkurencyjności oraz zwiększenia zatrudnienia. Jest to szczególnie ważne dla małych i średnich przedsiębiorstw.

6.5

Pomoc na ochronę środowiska, na B&R, na szkolenia oraz pomoc fiskalna: w dziedzinie pomocy fiskalnej szczególną uwagę zwrócono na alternatywne metody opodatkowania, takie jak metoda „koszt plus” (podlegający opodatkowaniu dochód obliczany w oparciu o stawkę ryczałtową jako procent kwoty wydatków i kosztów operacyjnych). W dziedzinie pomocy sektorowej (patrz w szczególności zastosowanie tymczasowego mechanizmu obronnego (TDM)) uwzględniono następujące sektory: sektor stalowy, telekomunikacyjny, węglowy, transportu kolejowego, transportu kombinowanego, transportu drogowego, transportu morskiego oraz transportu powietrznego.

6.6

Rolnictwo:23 grudnia 2003 r. Komisja przyjęła nowe rozporządzenie, wprowadzające system wyłączenia grupowego dla pewnych kategorii pomocy publicznej, co oznacza, iż państwa członkowskie nie muszą już uprzednio notyfikować ich w celu uzyskania zgody Komisji. Nowe rozporządzenie, które będzie miało zastosowanie do końca 2006 r., dotyczy pomocy publicznej przyznanej małym i średnim przedsiębiorstwom w sektorze rolniczym. W świetle definicji małych i średnich przedsiębiorstw (nie więcej niż 250 pracowników, obrót nie wyższy niż 40 milionów euro lub bilans nie przekraczający 27 milionów euro), postanowienia rozporządzenia obejmują prawie wszystkie przedsiębiorstwa w sektorze rolniczym. Wreszcie, Komisja wprowadza nowy standard przejrzystości: spis wszystkich wyłączonych kategorii pomocy publicznej, z podziałem na państwa członkowskie, zostanie opublikowany w Internecie na 5 dni przed rozpoczęciem wypłat, tak aby wszystkim zainteresowanym stronom zapewnić niezbędne informacje.

7.   Ogólna ocena

7.1

Dokonawszy podsumowania i opatrzywszy komentarzem XXXIII raport Komisji w sprawie polityki konkurencji w roku 2003, Komitet poczyni teraz kilka ogólnych uwag na temat całokształtu raportu, w szczególności zaś jego najistotniejszych, cechujących się dalekowzroczną perspektywą aspektów.

7.2   Związek między polityką konkurencji a polityką wzrostu gospodarczego

7.2.1

Wprowadzenie nowych procedur stosowania zasad antytrustowych, nowelizacja rozporządzenia w sprawie koncentracji oraz nowy porządek organizacyjny Komisji sprawiły, iż polityka konkurencji Unii Europejskiej stała się skuteczniejsza i bardziej otwarta na pozytywny związek z przedsiębiorstwami i konsumentami.

7.2.2

Dzięki polityce konkurencji UE uczyniła znaczący krok do przodu w procesie liberalizacji, na powrót przywracając całym sektorom gospodarki logikę i dynamikę rynku oraz wnosząc w ten sposób praktyczny wkład w tworzenie jednolitego rynku europejskiego. Polityka konkurencji jest zatem istotna i należy chronić jej pełną niezależność.

7.2.3

Jednak sama nie jest w stanie sprostać szczególnie palącej, obecnej w całej UE potrzebie znacznej poprawy wzrostu oraz zrównoważonego rozwoju gospodarczego w oparciu o innowacje i dialog społeczny. Zmiany strukturalne zaistniałe w produkcji i handlu światowym, poczynając od tych, które wywołał nowy system technologiczny, wymagają od Komisji uaktywnienia i koordynacji innych instrumentów polityki gospodarczej w celu zachowania i ożywienia konkurencyjności gospodarki europejskiej oraz zwiększenia spójności społecznej i gospodarczej i zatrudnienia, a także poprawy ochrony środowiska oraz wsparcia ważniejszych, doniosłych programów badawczo-rozwojowych. W tym kierunku zmierzają stanowisko zajęte przez Komisję w komunikacie w sprawie: Wspieranie przemian strukturalnych: polityka przemysłowa dla rozszerzonej Europy, oraz odnośna opinia EKES (4). Agenda lizbońska wyznacza drogę, którą należy podążać. Należy wszakże ułatwić i przyspieszyć jej wdrożenie na szczeblu zarówno ogólnym, jak i sektorowym.

7.2.3.1

Na szczeblu sektoralnym, w charakterze potwierdzenia swoich uwag poczynionych w opinii z 30 czerwca 2004 r. w sprawie: LeaderSHIP 2015Przyszłość europejskiego przemysłu budowy i remontu statkówKonkurencyjność w pełnym tego słowa znaczeniu  (5), EKES podkreśla potrzebę dalszych prac nad nowym, w pełni zintegrowanym podejściem określonym przez Radę ds. Konkurencji z myślą o wzmocnieniu konkurencji przemysłowej i zachęcaniu do badań, rozwoju i innowacji we wszystkich sektorach.

7.3   Pomoc publiczna i usługi użyteczności publicznej

7.3.1

Proces reform mający usprawnić i uprościć procedury kontroli pomocy publicznej znacznie posunął się do przodu, kontynuując kierunek ustalony przez sztokholmską Radę Europejską polegający na ograniczeniu pomocy publicznej i przekierowaniu jej na cele poziome leżące w interesie Wspólnoty, w tym cele spójności. W tym sensie należy rozumieć różne środki działania podjęte przez Komisję, takie jak rozszerzenie do pewnego stopnia zakresu zastosowania pomocy na rozwój i badania, wytyczne na temat umów o transferze technologii, restrukturyzacji przedsiębiorstw znajdujących się w trudnym położeniu, a także pomocy na szkolenie oraz ochronę środowiska; a także wielosektorowe ramy dla dużych projektów inwestycyjnych.

7.3.2

W wyroku w sprawie Altmark z lipca 2003 r. Trybunał Sprawiedliwości potwierdził, iż rekompensaty dla firm, którym powierzono świadczenie usług użyteczności publicznej, pod pewnymi warunkami zostaną wyłączone z definicji pomocy publicznej. Nadal jednak istnieją pewne nierozstrzygnięte kwestie dotyczące przede wszystkim ustanowienia optymalnego związku między pomocą publiczną a usług o charakterze powszechnym. Charakter narzuconych przez Trybunał warunków wymaga de facto poprawy pewności prawnej, szczególnie w dziedzinie szacowania kosztów, przepisów dotyczących finansowania usług (4) oraz definicji kwalifikujących się do rekompensat zobowiązań wynikających ze świadczenia usług publicznych. Zresztą w zielonej księdze na temat usług użyteczności publicznej, opublikowanej w maju 2003 r., uznano potrzebę dokonania oceny, czy zasady regulujące tego typu usługi należy dalej konsolidować w ogólnych ramach wspólnotowych, oraz określenia optymalnych przepisów dotyczących tychże usług i środków w celu zwiększenia pewności prawnej dla wszystkich uczestników.

7.3.3

Jeśli nie są prawidłowo zdefiniowane i sfinansowane, zobowiązania wynikające ze świadczenia usług użyteczności publicznej mogą spowodować, iż obarczone nimi przedsiębiorstwa ponosić będę coraz większe straty ze względu na potencjalne wejście konkurentów na najbardziej zyskowne obszary ich działalności.

7.3.4

Dlatego też EKES kładzie nacisk na –naświetloną już przezeń w opinii (1) w sprawie zielonej księgi Komisji — potrzebę przyjęcia jasnego tekstu prawnego w sprawie usług użyteczności publicznej, celem zapewnienia skutecznego i równego dostępu wszystkich użytkowników do wysokiej jakości usług spełniających ich wymagania. Ponadto zaleca on zainicjowanie możliwie szeroko zakrojonego dialogu z partnerami społecznymi i organizacjami pozarządowymi, zwłaszcza w kwestii reorganizacji i funkcjonowania opieki społecznej.

7.4   Wolne zawody

7.4.1

Przeprowadzona przez Komisję dogłębna analiza systemów regulujących usługi świadczone przez wolne zawody w państwach członkowskich, okazała się bardzo przydatna, gdyż wzmocniła ona przesłanie dotyczące potrzeby starannej rewizji przepisów ograniczających na tym polu oraz sprawienia, by wielkie zasoby kultury i wiedzy, którymi dysponują członkowie wolnych zawodów, stały się bardziej wydajne i konkurencyjne: przynosi to, rzecz jasna, znaczne korzyści nie tylko samym wykonawcom tychże profesji, ale również firmom i konsumentom.

7.4.2

Wielokrotnie przytaczana przez Trybunał Sprawiedliwości zasada jest obecnie ogólnie uznana — osoby świadczące usługi wolnych zawodów muszą również przestrzegać zasad konkurencji. Choć jest absolutną prawdą, iż kryteria ekonomiczne nie mogą stanowić jedynego parametru oceny usług świadczonych przez wolne zawody, jako że nie mają one czysto technicznego, powtarzalnego zastosowania, lecz raczej polegają na wykorzystaniu wiedzę do rozwiązania danego problemu, to prawdą jest również, iż wykonywanie ich stanowi działalność gospodarczą, która, jeśli prowadzi się ją przestrzegając zasad konkurencji, rodzi więcej dobrobytu i może stanowić znaczący wkład w agendę lizbońską.

7.4.2.1

W tym względzie interesujący jest komunikat Komisji dotyczący konkurencji w sektorze wolnych zawodów (6). W istocie podkreśla się w nim ważną rolę, jaką mogą odegrać usługi wolnych zawodów w zwiększeniu konkurencyjności gospodarki europejskiej, na ile stanowią one istotny wkład dla przedsiębiorstw i rodzin. Z drugiej strony, w oparciu o empiryczne badania, roztrząsa się w nim negatywne skutki, jakie dla konsumentów mogą mieć i faktycznie mają nadmierne lub przestarzałe regulacje, takie jak uregulowania dotyczące cen, reklamy, warunków dostępu, wyłącznych praw czy struktury przedsiębiorstw.

7.4.3

Priorytetem musi być zatem wdrożenie i przyspieszenie procesu reform. W tym celu EKES wzywa Komisję, by wywiązała się ze swego zobowiązania do opublikowania nowego raportu na temat „postępów w eliminowaniu restrykcyjnych i nieusprawiedliwionych przepisów” w 2005 r. Przypomina ponadto, że w tym kontekście Komisja sama zobowiązała się uważniej przyjrzeć się związkowi między poziomem regulacji, wynikami gospodarczymi (ceny i jakość) a zadowoleniem konsumentów.

7.4.4

Jednocześnie EKES przypomina o doniosłym znaczeniu orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości z 9 października 2003 r. w sprawie Consorzio Industria Fiammiferi, które umożliwia władzom krajowym „cofnięcie” krajowych przepisów zobowiązujących przedsiębiorstwa do zachowań niezgodnych z art. 81.

7.4.5

Wreszcie, należy wspierać większy i bardziej świadomy udział zainteresowanych stron w procesie reformy.

7.5   Pluralizm informacji i prawo konkurencji

7.5.1

W swym XXXIII raporcie na temat polityki konkurencji Komisja stwierdza, iż ochrona i rozwój pluralizmu środków przekazu oraz wolności do dostarczania i otrzymywania informacji stanowią podstawowe cele Unii Europejskiej jako wartości kluczowe dla procesu demokratycznego; stwierdza ona również, iż odpowiedzialność za kontrolę koncentracji mediów spada przede wszystkim na państwa członkowskie. Zastosowanie instrumentów polityki konkurencji w sektorze medialnym — dodaje — ograniczone jest do problemów wynikających z osiągnięcia lub umocnienia dominujących pozycji na określonych rynkach oraz kontroli wyłączenia konkurentów z tychże rynków. Według EKES, to rozróżnienie między zadaniami UE i zadaniami rządów krajowych wydaje się z jednej strony dość mętne, z drugiej zaś pozostawia także kilka nie rozwiązanych kwestii:

należy zauważyć, iż w różnych państwach członkowskich istnieją różne regulacje i podejścia wymagające harmonizacji: Komisja rozpoczęła ten proces w roku 1989, kontynuując go w 1997 r. dyrektywą dotyczącą telewizji bez granic, której cele miały charakter nie tylko ekonomiczny, ale i dotyczyły poszanowania odmienności kulturowej, ochrony mniejszości, prawa do odpowiedzi etc.;

w dziedzinie mediów należy dokonać rozróżnienia między ogólnymi normami antytrustowymi a normami mającymi na celu konkretnie obronę pluralizmu informacji. Operacyjne zasady konkurencji stanowią podstawowy warunek promocji pluralizmu, jednak same w sobie nie wystarczą. W przeciwieństwie do systemu konkurencji, w którym siła rynkowa każdego przedsiębiorstwa musi zmierzyć się z inicjatywami i działaniami konkurencyjnych przedsiębiorstw, promocja i obrona pluralizmu wymaga wyraźnego uznania prawa obywateli do efektywnego dostępu do niezależnych źródeł informacji, jak też do alternatywnych, potencjalnie różniących się informacji — prawa, które powinno być chronione na wszystkich szczeblach;

wreszcie, proces stopniowego ujednolicania telekomunikacji, IT, radia, telewizji oraz działalności wydawniczej utrudnia określenie struktury różnych rynków. Niebezpieczeństwo niewłaściwego zrozumienia tego procesu polega na tym, że normy dotyczące konkurencji ulegną umniejszeniu, a zasada pluralizmu — osłabieniu.

7.5.2

Nowa konstytucja europejska w znaczącym stopniu poszerzy mandat Komisji. EKES jest przekonany, iż nowe ramy prawne pozwolą Komisji na bardziej dynamiczne pełnienie jej kierowniczej roli i/lub bezpośrednie działanie w zakresie obrony i zwiększania wolności oraz pluralizmu informacji.

Bruksela, 9 lutego 2005 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Dz.U. C 80 z 30.03.2004.

(2)  Dz.U. C 117 z 30.04.2004.

(3)  Rozporządzenie Rady nr 139/2004 z dn. 20 stycznia 2004 r.

(4)  Dz.U. C 157z 28.06.2005.

(5)  Dz.U. C 302 z 07.12.2004.

(6)  COM(2004) 83 końcowy, z dn. 9 lutego 2004 r.


8.9.2005   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 221/8


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego oraz Rady w sprawie praw i obowiązków pasażerów kolei międzynarodowych

(COM(2004) 143 końcowy — 2004/0049 (COD))

(2005/C 221/02)

Dnia 28 kwietnia 2004 r. Rada postanowiła, zgodnie z art. 71 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej

Sekcja ds. Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, odpowiedzialna za przygotowanie prac na ten temat, wydała swoją opinię w dniu 17 stycznia 2005 r. Sprawozdawcą był Eduardo Manuel Chagas.

Na 414 sesji plenarnej (posiedzenie z dn. 9 lutego 2005 r.) Komitet stosunkiem głosów 119 przy 4 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

1.   Wstęp

1.1

Obecny projekt rozporządzenia Parlamentu Europejskiego oraz Rady w sprawie praw i obowiązków pasażerów kolei międzynarodowych (zwany dalej „Dyrektywą Jakości w sprawie Transportu Pasażerskiego”) stanowi element trzeciego pakietu kolejowego, który przyjęty został przez Komisję Europejską 3 marca 2004 r. Pozostałe elementy to:

poprawka do dyrektywy nr 91/440/EWG w sprawie rozwoju kolei wspólnotowych (COM(2004) 139 końcowy);

wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie certyfikacji załóg pociągów (COM(2004) 142 końcowy);

wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie odszkodowań w wypadku niezgodności z umownymi wymaganiami jakościowymi dotyczącymi usług transportu kolejowego towarów (COM(2004) 144 końcowy)

oraz

komunikat Komisji w sprawie dalszej integracji europejskiej sieci kolejowej (COM(2004) 140);

dokument roboczy Komisji w sprawie stopniowego otwarcia rynku na międzynarodowe usługi kolejowego transportu pasażerskiego (SEC(2004) 236).

1.2

Pierwszy pakiet kolejowy (zwany także pakietem infrastrukturalnym) wszedł w życie dnia 15 marca 2001 r. i miał być przeniesiony do ustawodawstwa krajowego do 15 marca 2003 r. Składa się on z następujących elementów:

poprawki do dyrektywy nr 91/440/EWG, obejmującej, między innymi, wolny dostęp do rynku dla międzynarodowego kolejowego przewozu towarów w ramach transeuropejskiej sieci transportu kolejowego towarów do 15 marca 2003 r. oraz całkowitej liberalizacji międzynarodowego kolejowego przewozu towarów do 15 marca 2008 r. (1);

rozszerzenia zakresu Europejskiej Licencji dla Operatorów Kolejowych (poprawka do dyrektywy nr 95/18/WE) (2);

harmonizacji przepisów dotyczących przydziału przepustowości infrastruktury kolejowej oraz pobierania opłat za korzystanie z infrastruktury kolejowej oraz certyfikat bezpieczeństwa (zastępuje dyrektywę nr 95/19/WE) (3).

1.3

W październiku 2003 r. Komisja Europejska pozwała do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości dziewięć Państw Członkowskich za niepoinformowanie o nieprzeniesieniu pierwszego pakietu kolejowego do ustawodawstwa krajowego. Do maja 2004 r. pięć krajów nadal nie poinformowało o przeniesieniu, zaś dwa Państwa Członkowskie przeniosło do ustawodawstwa krajowego jedynie niektóre postanowienia.

1.4

Drugi pakiet kolejowy opublikowany został w Dzienniku Urzędowym Wspólnoty Europejskiej dnia 30 kwietnia 2004 r. i winien zostać przeniesiony do ustawodawstwa krajowego do 30 kwietnia 2006 r. Składa się on z następujących elementów:

poprawki do dyrektywy nr 91/440/WE: umożliwienie wolnego dostępu do rynku dla międzynarodowego kolejowego przewozu towarów do 1 stycznia 2006 r. oraz liberalizacja krajowego transportu kolejowego towarów, w tym kabotażu, od dnia 1 stycznia 2007 r. (4);

dyrektywy w sprawie bezpieczeństwa na kolei we Wspólnocie (5);

rozporządzenia powołującego Europejską Agencję Kolejową (6);

poprawki do dyrektywy w sprawie interoperacyjności systemu kolei dużych prędkości (96/48/WE) oraz systemu kolei konwencjonalnych (2001/16/WE) (7).

1.5

Pierwszy i drugi pakiet kolejowy stanowiły podstawę prawną do stworzenia jednolitego rynku transportu kolejowego. Przyjęte środki dotyczą dostępu do rynku, licencjonowania i certyfikacji bezpieczeństwa przedsięwzięć kolejowych, dostępu do infrastruktury oraz naliczania opłat za jej użytkowanie, stworzenia ram prawnych dla bezpieczeństwa kolei, a także środków mających zapewnić techniczną interoperacyjność systemu kolejowego.

1.6

Niniejsze ramy wprawne, wdrożone pierwszym i drugim pakietem kolejowym, wymagają, zgodnie z opinią EKES w sprawie drugiego pakietu kolejowego (8), całkowitej restrukturyzacji sektora i stworzenia nowych władz oraz kompetencji.

1.7

W bieżącym projekcie Komisja proponuje uchwalenie przepisów umożliwiających ochronę pasażerów kolei międzynarodowych podobną do tej, jaką cieszą się już pasażerowie linii lotniczych, których prawa w wypadku overbookingu i opóźnień są chronione w lepszy sposób.

2.   Projekt Komisji

2.1   Odpowiedzialność i odszkodowanie

2.1.1

Projekt rozporządzenia określa odpowiedzialność operatorów w wypadku śmierci lub obrażeń ciała pasażerów, czy też utraty lub zniszczenia ich bagaży.

2.1.2

Ustalono minimalne kwoty odszkodowań dla opóźnień (załącznik III); wypłaty te nie mają wpływu na prawo pasażera do skorzystania z transportu.

Załącznik III

Rodzaj usługi

Czas podróży

50% odszkodowanie w wypadku

100 % odszkodowanie w wypadku

podróże międzynarodowe w całości lub w części kursowym pociągiem szybkobieżnym

do dwóch godzin

opóźnienia od 30 do 60 minut

opóźnienia ponad 60 minut

ponad dwie godziny

opóźnienia od 60 do 120 minut

opóźnienia ponad 120 minut

podróże międzynarodowe kursowymi pociągami innymi niż szybkobieżne

do czterech godzin

opóźnienia od 60 do 120 minut

opóźnienia ponad 120 minut

ponad cztery godziny

opóźnienia od 120 do 240 minut

opóźnienia ponad 240 minut

2.1.3

Projekt rozporządzenia dokładnie określa prawa pasażerów spóźniających się na swoje połączenia lub których pociągi zostały odwołane, jak również kwestię zajmowania się klientami w wypadku połączeń opóźnionych lub na które pasażer się spóźnił.

2.2   Dostępność informacji oraz sprzedaż biletów

2.2.1

Załącznik I określa minimalne informacje, jakie operatorzy kolejowi winni zapewnić przed, w trakcie oraz po podróży. Załącznik II określa minimalne informacje, jakie powinny znaleźć się na bilecie.

2.2.2

Operatorzy kolejowi winni sprzedawać bilety i/lub bilety bezpośrednie do stacji węzłowych oraz na przyległe obszary. Kilku operatorów kolejowych winno współpracować w tym celu i podpisać umowy, aby zapewnić sprzedaż biletów bezpośrednich. Bilety te muszą być oferowane do sprzedaży w kasach biletowych, w automatach, za pośrednictwem telefonu lub Internetu. Jeśli kasy biletowe będą zamknięte, lub też automaty nieczynne, bilety międzynarodowe muszą być dostępne w pociągu. Sprzedawcy muszą być dostępni dla wszystkich operatorów kolejowych w celu udostępnienia informacji oraz sprzedaży biletów.

2.2.3

Operatorzy kolejowi muszą informować społeczeństwo o planach zawieszenia usług międzynarodowych.

2.3   Osoby o ograniczonej zdolności poruszania się

2.3.1

Dla osób o ograniczonej zdolności poruszania się proponowane rozporządzenie określa pomoc na dworcu i w pociągu, jak również podczas wsiadania, wysiadania i przesiadania się. Potrzeba pomocy winna być zgłoszona z 24-godzinnym wyprzedzeniem.

2.4   Standardy jakości usług oraz procedury reklamacyjne

2.4.1

Operatorzy kolejowi winni określić standardy jakości usług (określone w załączniku IV) i wdrożyć system zarządzania jakością. Informacje na temat spełnienia standardów jakości winny być publikowane w raporcie rocznym.

2.4.2

Należy ustalić procedurę reklamacyjną, zgodnie z którą do klienta winna być przesłana odpowiedź w języku, w jakim reklamacja została złożona. Może ona być złożona w języku kraju, przez który przejeżdża pociąg międzynarodowy. Języki angielski, francuski i niemiecki są zawsze dopuszczalne. Dotyczy to również skarg składanych osobiście w kasach biletowych.

3.   Ocena projektu

3.1   Uwagi ogólne

3.1.1

Projekt Komisji zajmuje się jednocześnie dwoma obszarami. Projekty dotyczące odpowiedzialności operatorów oraz odszkodowań w wypadku opóźnień, odwołań, obrażeń ciała lub zniszczenia mienia, jak również pomocy udzielanej osobom o ograniczonej zdolności poruszania się, mają zasadniczo ten sam zakres, co rozporządzenie ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów (9). Niniejszy projekt zajmuje się prawami pasażerów w innym sektorze transportu, tj. na kolei.

3.1.2

Drugi obszar obejmuje odrębny zakres problemów. Wymaga on od operatorów współpracy w celu zapewnienia pasażerom możliwości uzyskania informacji o rozkładach jazdy oraz cenach przejazdu, jak również zakupienia biletów w jednym punkcie w konkurencyjnej sieci. Obejmuje to zarówno połączenia między stacjami węzłowymi, jak i stacjami na obszarze otaczającym najbliższą stację węzłową. Projekt ten jest ściśle związany z projektem mającym poprawić dyrektywę nr 91/440/EWG oraz z liberalizacją międzynarodowego transportu pasażerskiego.

3.1.3

Standardy dotyczące informacji na temat rozkładów jazdy oraz opłat za przejazdy, jak również z drobnymi wyjątkami (np. Thalys, Eurostar) standardy dotyczące wydawania biletów spełniane są w obecnym systemie, w którym międzynarodowy transport pasażerów koleją prowadzony jest na mocy porozumień zawartych między operatorami kolejowymi lub grupami międzynarodowymi. W ramach systemu konkurencyjnych przedsięwzięć, postanowienia te należy zachować i ulepszyć w drodze uregulowania prawnego lub ustawodawstwa.

3.2   Zakres zastosowania

3.2.1

Projekt dotyczy międzynarodowego transportu pasażerów kolei. Tym niemniej, postanowienia dotyczą również połączeń ze stacji węzłowych do stacji na pobliskim obszarze.

3.2.2

EKES wskazuje, iż usługi dotyczące takich połączeń mogą podlegać kontraktom na usługi publiczne.

3.2.3

Tym niemniej, zakres rozporządzenia ogranicza jego definicja 'przedsiębiorstwa kolejowego' (art. 2 ust.1). Obejmuje ono jedynie przedsiębiorstwa, których zasadnicza działalność to transport pasażerów. Może to sugerować, iż przedsiębiorstwa kolejowe, które prowadzą również przewozy towarowe, wyłączone są z postanowień rozporządzenia. Jest to nie do przyjęcia.

3.3   Odpowiedzialność i odszkodowanie

3.3.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje zasadę wprowadzenia ustawodawstwa europejskiego w sprawie odszkodowań dla pasażerów w wypadku niesatysfakcjonującego poziomu lub braku usługi w ogóle, jak również w sprawie odpowiedzialności operatorów kolejowych.

3.3.2

Tym niemniej, ważne jest, aby zapewnić, iż obowiązujące prawo traktować będzie różnych konkurujących ze sobą operatorów w sposób równy.

3.3.3

Widoczne jest, iż odszkodowanie dla pasażerów kolei międzynarodowych należne jest wcześniej niż pasażerom linii lotniczych, choć lądowy ruch kolejowy często oznacza dłuższy czas podróży oraz większe prawdopodobieństwo przerw w podróży. Dla przykładu, zwrot kosztów podróży dla pasażerów linii lotniczych ma miejsce dopiero w wypadku opóźnień dłuższych niż pięć godzin.

3.3.4

W wypadku opóźnienia pociągu należy pasażerom zaoferować darmowe napoje i posiłki odpowiednie do czasu oczekiwania. W wypadku transportu lotniczego, próg ten wynosi dwie lub więcej godzin.

3.3.5

W wypadku odwołanych lotów odszkodowanie nie musi być wypłacane, jeśli odwołanie lotu następuje z powodu „nadzwyczajnych okoliczności”. Taka podstawa do zwolnienia z odpowiedzialności nie istnieje w wypadku transportu pasażerów koleją.

3.3.6

Podobnie, rozporządzenie w sprawie podróży drogą lotniczą nie zapewnia odszkodowania za znaczne szkody wynikające z opóźnień lub odwołań, podczas gdy rozporządzenie w sprawie podróży koleją to czyni. Co więcej, proponowane rozporządzenie nie określa górnej granicy w wypadku znacznych szkód.

3.3.7

Maksymalna granica odpowiedzialności określana jest inaczej dla bagażu podręcznego, a inaczej dla pozostałego: 1 800 € w wypadku bagażu podręcznego i 1 300 € w wypadku pozostałego bagażu. Z oświadczenia wyjaśniającego wynika, iż Komisja zawarła różne, choć porównywalne porozumienia (CIV dla sektora kolejowego oraz Konwencję Montrealską dla sektora lotniczego). Z punktu widzenia pasażerów różnica ta jest niezrozumiała.

3.3.8

Proponowane rozporządzenie zawiera różne postanowienia dotyczące odpowiedzialności operatora wobec klienta w zależności od tego, czy wina leżała po stronie operatora, czy też nie. Dlatego też operator odpowiada za utratę lub zniszczenie bagażu podręcznego pasażera jedynie w sytuacji, gdy wina leży po jego stronie. W innych wypadkach operator jest odpowiedzialny niezależnie od tego, czy wina leży po jego stronie, czy też nie.

3.3.9

Operator nie jest odpowiedzialny za opóźnienia wynikające z nadzwyczajnych warunków pogodowych, klęsk żywiołowych, wojen lub działań terrorystycznych. Operator jest odpowiedzialny za opóźnienia wynikające z innych przyczyn, niezależnie od tego, czy wina leży po jego stronie, czy też nie.

3.3.10

Zasadniczo EKES popiera kwestię odpowiedzialności niezależnie od winy w wypadku opóźnienia we wszystkich sektorach transportu. Nie chodzi tu o odszkodowanie za zniszczenia w wąskim rozumieniu, lecz raczej o odszkodowanie za usługi, których nie wyświadczono. Dla konsumenta/klienta nie ma znaczenia, czy winny jest operator. Proponowane ograniczenia są prawidłowe.

3.3.11

Z proponowanego rozporządzenia nie wynika jasno, czy pasażer może odwołać podróż w wypadku opóźnienia i uzyskać pełny zwrot opłat. Szczególnie w wypadku podróży służbowych opóźnienie może spowodować, iż podróż staje się bezcelowa.

3.4   Pomoc udzielana osobom o ograniczonej zdolności poruszania się i innym pasażerom

3.4.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje postanowienia dotyczące pomocy udzielanej osobom o ograniczonej zdolności poruszania się.

3.4.2

Operatorzy kolejowi powinni umożliwić łatwy dostęp do informacji wszystkim pasażerom, w tym osobom o ograniczonej zdolności poruszania się w rozumieniu art. 2 ust. 21, poprzez umiejscowienie okien i stanowisk informacyjnych na odpowiedniej wysokości, jak również przygotowanie tekstów przy użyciu większej czcionki oraz opracowanie ich w łatwy do czytania sposób.

3.5   Informacje dla pasażerów oraz na biletach

3.5.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje postanowienia dotyczące informacji dla pasażerów udzielanych przed, w trakcie i po zakończeniu podróży (załącznik I). W szczególności odnosi się to do faktu, iż brak udzielanych informacji dla pasażerów przed i w trakcie podróży w wypadku opóźnienia stale powoduje znaczne niezadowolenie klientów.

3.5.2

W odniesieniu do minimalnych informacji na biletach (załącznik II), należy określić, czy, i kiedy, bilet można zwrócić i odzyskać opłatę. Z powodu znacznych różnic w systemach rezerwacji, często pozostaje to dla pasażerów niejasne.

3.5.3

Rozporządzenie stanowi (art. 3, 5 i 6), iż:

operatorzy kolejowi i/lub turystyczni winni zapewnić informacje na temat godzin podróży, opłat, transportu rowerów itd. odnośnie wszelkich usług, w tym oferowanych przez innych operatorów, we wszystkich sieciach sprzedaży (kasy biletowe, telefonicznie, za pośrednictwem Internetu, lub w innej formie, która może w przyszłości być dostępna);

operatorzy winni współpracować, aby sprzedawać bilety bezpośrednie klientom za pośrednictwem wszystkich systemów sprzedaży.

3.5.4

Zasadniczo EKES uważa za pożądane, aby pasażerom oferowano jednostopniowe systemy rezerwacji i informacji dotyczące wszystkich usług transportu kolejowego oraz usług z tym związanych.

3.5.5

Tym niemniej, uwagę zwraca się na szczególne cechy podróży koleją:

zależność od sieci i współzależność usług dalekobieżnych, krajowych dalekobieżnych i lokalnych, w tym tras usług publicznych, podlegających innym zobowiązaniom umownym;

korzyści płynące z rezerwacji krótkoterminowych (podróże spontaniczne), możliwość dosiadania się na trasie, a w wielu wypadkach nieobecność wymogu rezerwacji miejsca;

bilety, które można odstępować innym osobom.

3.5.6

Mające bezpośrednie zastosowanie rozporządzenie nie jest w stanie zapewnić postanowień odpowiadających złożoności wynikającej ze związku między międzynarodowymi usługami pasażerskimi a usługami regionalnymi w systemie obejmującym integrację konkurujących ze sobą operatorów. Przykładowo, liczba stacji, których to dotyczy (stacji węzłowych oraz stacji na pobliskim obszarze) jest duża.

3.5.7

Komitet podkreśla, iż w wypadku międzynarodowych usług pasażerskich standardy te są obecnie w dużym stopniu spełniane. W systemie przedsiębiorstw konkurencyjnych przepisy te jednak należy zachować i ulepszyć odpowiednim ustawodawstwem.

3.6   Wpływ rozporządzenia na pracowników

3.6.1

Art. 21 proponowanego rozporządzenia stanowi, iż przedsiębiorstwo kolejowe odpowiedzialne jest za swój personel. Z drugiej strony, art. 22 wspomina o możliwości roszczeń zbiorowych i obejmuje roszczenia wobec personelu. Należy wyraźnie wyjaśnić, iż personel kolejowy nie będzie podlegać roszczeniom ze strony pasażerów lub innych osób trzecich, a odpowiedzialny będzie pracodawca.

3.6.2

Wysokie odszkodowania za opóźnienia nie może w konsekwencji prowadzić do tego, aby operatorzy kolejowi akceptowali większe ryzyko w kwestii bezpieczeństwa celem uniknięcia roszczeń o odszkodowania. Ponadto, należy wykluczyć naciski przedsiębiorstw kolejowych na pracowników prowadzących do powstania ryzyka związanego z zaniedbaniem czasu pracy, jazdy i odpoczynku. Co więcej, konieczne jest zapewnienie, iż odpowiednia liczba dobrze przeszkolonego personelu będzie dostępna, aby spełnić wymagania jakościowe.

3.6.3

Załącznik IV dotyczący minimalnych standardów jakości usług musi więc obejmować umiejętności stosownego personelu. Dotyczy to nie tylko załóg pociągów, ale również personelu dworców oraz personelu zajmującego się skargami.

4.   Wnioski

4.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje projekt rozporządzenia w sprawie praw i obowiązków pasażerów kolei międzynarodowych. Rozszerza ono postanowienia o ochronie konsumenckiej mających obecnie zastosowanie w odniesieniu do transportu lotniczego na inne środki transportu.

4.2

Tym niemniej, EKES sprzeciwia się nierównemu traktowaniu konkurencyjnych środków transportu. Postanowienia dotyczące sektora kolejowego nie mogą być surowsze niż dotyczące podróży lotniczych.

4.3

EKES dostrzega możliwość ulepszenia rozporządzenia odnośnie poszczególnych postanowień dotyczących odpowiedzialności za znaczne szkody oraz określenia górnych granic odpowiedzialności, a także wyjątków w wypadku odwołania pociągu.

4.4

Zasadniczo EKES popiera refundację opłat w wypadku nieświadczenia lub nieodpowiedniego świadczenia usług, niezależnie od tego, czy wina leżała po stronie operatora, czy też nie, o ile mieć to będzie zastosowanie wobec wszystkich środków transportu.

4.5

EKES popiera pomysł jednostopniowych systemów informacji i rezerwacji gwarantujących dobrą jakość usług świadczonych na rzecz pasażerów. Komitet ma jednak zastrzeżenia co do tego, w jaki sposób kwestia ta jest rozstrzygana w tym samym rozporządzeniu w sprawie odszkodowań i odpowiedzialności.

4.6

EKES wskazuje na to, iż ustanowienie jednostopniowych systemów informacji i rezerwacji w zespolonym systemie dostawców w usługach transportu międzynarodowego, krajowego, regionalnego i publicznego, przy dodatkowej komplikacji związanej z konkurencyjnymi operatorami, jest bardzo skomplikowane, szczególnie jeśli system ten ma być dostępny poprzez wszystkie systemy sprzedaży.

4.7

EKES wskazuje na to, iż przedstawienie ustawodawstwa w sprawie informacji dla pasażerów oraz wydania biletów w międzynarodowym transporcie pasażerskim koleją należy rozważyć łącznie z poprawką do dyrektywy nr 91/440/EWG w sprawie liberalizacji międzynarodowego kolejowego transportu pasażerskiego.

Bruksela, 9 lutego 2005 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Dyrektywa nr 2001/12/WE – Dz.U. L 75 z 15.03.2001, s. 1 – opinia EKES – Dz.U. C 209 z 22.07.1999, s. 22.

(2)  Dyrektywa nr 2001/13/WE – Dz.U. L 75 z 15.03.2001, s. 26 – opinia EKES – Dz.U. C 209 z 22.07.1999, s. 22.

(3)  Dyrektywa nr 2001/14/WE – Dz.U. L 75 z 15.03.2001, s. 29 – opinia EKES – Dz.U. C 209 z 22.07.1999, s. 22.

(4)  Dyrektywa nr 2004/51/WE – Dz.U. L 164 z 30.04.2004, s. 164 – opinia EKES – Dz.U. C 61 z 14.03.2003, s. 131.

(5)  Dyrektywa nr 2004/49/WE – Dz.U. L 164 z 30.04.2004, s. 44 – opinia EKES – Dz.U. C 61 z 14.03.2003, s. 131.

(6)  Dyrektywa nr 2004/881/WE – Dz.U. L 164 z 30.04.2004, s. 1 – opinia EKES – Dz.U. C 61 z 14.03.2003, s. 131.

(7)  Dyrektywa nr 2004/50/WE – Dz.U. L 164 z 30.04.2004, s. 114 – opinia EKES – Dz.U. C 61 z 14.03.2003, s. 131.

(8)  Dz.U. C 61 z 14.03.2003, s. 131.

(9)  Rozporządzenie (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów oraz uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91.


8.9.2005   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 221/13


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego oraz Rady w sprawie odszkodowań w wypadku niezgodności z umownymi wymaganiami jakościowymi dotyczącymi usług transportu kolejowego towarów

COM(2004) 144 końcowy — 2004/0050 (COD)

(2005/C 221/03)

Dnia 28 kwietnia 2004 r. Rada postanowiła, zgodnie z art. 71 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej

Sekcja ds. Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, odpowiedzialna za przygotowanie prac na ten temat, wydała swoją opinię w dniu 17 stycznia 2005 r. Sprawozdawcą był Eduardo Manuel Chagas.

Na 414 sesji plenarnej (posiedzenie z dnia 9 lutego 2005 r.) Komitet 130 głosami za, przy 2 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

1.   Wstęp

1.1

Obecny wniosek stanowi element trzeciego pakietu kolejowego, który został przyjęty przez Komisję Europejską 3 marca 2004 r. Pozostałe elementy to:

poprawki do dyrektywy nr 91/440/EWG: liberalizacja międzynarodowego kolejowego transportu pasażerskiego (COM(2004) 139 końcowy);

wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego oraz Rady w sprawie praw i obowiązków pasażerów w międzynarodowym transporcie kolejowym (COM(2004) 143 końcowy);

wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie odszkodowań oraz wymagań jakościowych dotyczących usług transportu kolejowego towarów (COM(2004) 144 końcowy);

oraz

komunikat Komisji w sprawie dalszej integracji europejskiej sieci kolejowej (COM(2004) 140 końcowy);

dokument roboczy Komisji w sprawie stopniowego otwarcia rynku na międzynarodowe usługi kolejowego transportu pasażerskiego (SEC(2004) 236).

1.2

Pierwszy pakiet kolejowy (zwany także pakietem infrastrukturalnym) wszedł w życie 15 marca 2001 r. i miał być przeniesiony do ustawodawstwa krajowego do 15 marca 2003 r. Składa się on z następujących elementów:

poprawki dyrektywy nr 91/440/EWG, obejmującej wolny dostęp do rynku dla międzynarodowego kolejowego przewozu towarów w ramach transeuropejskiej sieci transportu kolejowego towarów do 15 marca 2003 r. oraz liberalizacji wszelkiego międzynarodowego kolejowego przewozu towarów do 15 marca 2008 r (1);

rozszerzenia zakresu dyrektywy w sprawie udzielania europejskiej licencji na przedsięwzięcia kolejowe (poprawka do dyrektywy nr 95/18/WE) (2);

harmonizacji postanowień dotyczących przydziału przepustowości infrastruktury kolejowej oraz pobierania opłat za korzystanie z infrastruktury kolejowej oraz certyfikat bezpieczeństwa (zastępuje dyrektywę nr 95/19/WE) (3).

1.3

W październiku 2003 r. Komisja Europejska pozwała do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości dziewięć Państw Członkowskich za niepoinformowanie o przeniesieniu pierwszego pakietu kolejowego do ustawodawstwa krajowego. Do maja 2004 r. pięć krajów nadal nie poinformowało o przeniesieniu, zaś dwa Państwa Członkowskie przeniosło do ustawodawstwa krajowego jedynie niektóre postanowienia.

1.4

Drugi pakiet kolejowy opublikowany został w Dzienniku Urzędowym Wspólnoty Europejskiej dnia 30 kwietnia 2004 r. i winien zostać przeniesiony do ustawodawstwa krajowego do 30 kwietnia 2006 r. Składa się on z następujących elementów:

poprawki do dyrektywy nr 91/440/WE: umożliwienie wolnego dostępu do rynku dla międzynarodowego kolejowego przewozu towarów do 1 stycznia 2006 r. oraz liberalizacja krajowego transportu kolejowego towarów, w tym kabotażu, od dnia 1 stycznia 2007 r. (4);

dyrektywy w sprawie bezpieczeństwa kolejowego we Wspólnocie (5);

rozporządzenia powołującego Europejską Agencję Kolejową (6);

poprawki do dyrektywy w sprawie interoperacyjności systemu kolei dużych prędkości (96/48/WE) oraz systemu kolei konwencjonalnych (2001/16/WE) (7).

1.5

Pierwszy i drugi pakiet kolejowy stanowiły podstawę prawną do stworzenia jednolitego rynku transportu kolejowego. Przyjęte środki dotyczą dostępu do rynku, licencjonowania i certyfikacji bezpieczeństwa przedsięwzięć kolejowych, dostępu do infrastruktury oraz naliczania opłat za jej użytkowanie, stworzenia ram prawnych dla bezpieczeństwa kolei, a także środków mających zapewnić techniczną interoperacyjność systemu kolejowego.

1.6

Niniejszy projekt uzupełnia istniejące ramy prawne w celu otworzenia rynku poprzez zastosowanie środków mających poprawić jakość przewozu towarowego.

2.   Wniosek Komisji

2.1

Wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie jakości przewozu towarowego ma na celu poprawę jakości przewozu towarów poprzez wykorzystanie umowy w sprawie odszkodowań, zawieranej przez przedsiębiorstwa kolejowe i ich klientów. Komisja uważa, iż głównym powodem skromnego udziału kolei we wzroście ilości przewozów towarowych oraz jej malejącego udziału w rynku w porównaniu z innymi środkami transportu jest brak jakości oraz niezawodności kolejowego przewozu towarów.

2.2

Komisja oczekuje, iż zastosowanie schematu odszkodowań stanowić będzie bodziec dla przedsiębiorstw kolejowych, aby zwiększyć wydajność usług kolejowego przewozu towarów. Założeniem jest, iż w miarę upływu czasu konkurencja wymusi poprawę jakości, jednak zdaniem Komisji, realne otwarcie europejskiego rynku kolejowego przewozu towarów nie dzieje się wystarczająco szybko. Nowe przedsiębiorstwa kolejowe stanowią jedynie 3 do 4 % rynku, zaś w niektórych Państwach Członkowskich konkurencja w ogóle nie istnieje.

2.3

Proponowane rozporządzenie obliguje przedsiębiorstwa kolejowe oraz klientów do zawarcia w umowach transportowych postanowień dotyczących jakości, zaś w wypadku niezgodności, do wypłaty odszkodowania. Strony umowy zobligowane są do uzgodnienia co najmniej następujących wymagań dotyczących jakości:

czasu przekazania towarów, wagonów lub pociągów,

czasu przyjazdu oraz odszkodowania za opóźnienia,

odszkodowania w wypadku zagubienia lub uszkodzenia towarów,

odszkodowania w wypadku odwołania pociągu przez przedsiębiorstwo kolejowe lub klienta,

systemu monitorowania jakości.

2.4

Proponowane rozporządzenie określa maksymalne i minimalne stawki odszkodowania w wypadku zagubienia, zniszczenia, opóźnienia, braku informacji na temat opóźnień, oraz utraty lub uszkodzenia towarów ze względu na opóźnienie. Dla przykładu, w wypadku uszkodzenia, projekt rozporządzenia przewiduje maksymalną kwotę w wysokości 75 € za kilogram zniszczonego towaru brutto. W wypadku opóźnień pociągów, odszkodowanie ustalone zostało na kwotę nie mniejszą niż 5 % i nie wyższą niż 25 % ceny transportu. W wypadku braku informacji na temat opóźnień, odszkodowanie ustalone zostało na kwotę co najmniej 5 % ceny transportu.

2.5

Strony umowy zobowiązane są do określenia odszkodowań za odwołanie pociągu przez przedsiębiorstwo kolejowe lub klienta. Mogą one uzgodnić odszkodowanie w wypadku zadeklarowania wartości przewożonych towarów lub w wypadku zgłoszenia dostawy do ubezpieczenia.

2.6

Odpowiedzialność zostaje wykluczona w wypadku winy jednej ze stron umowy, winy lub innego działania osoby trzeciej, siły wyższej lub okoliczności, których nie można było uniknąć, a których konsekwencjom nie można było zapobiec. Jeśli żądanie odszkodowania powstaje w wyniku winy instytucji zarządzającej infrastrukturą, przedsiębiorstwo kolejowe dokonuje płatności, a następnie występuje do zarządcy infrastruktury o jej zwrot.

2.7

Jeśli zaangażowanych jest kilka przedsiębiorstw kolejowych, wszystkie przedsiębiorstwa są „łącznie i oddzielnie odpowiedzialne”, niezależnie od tego, które przedsiębiorstwo odpowiedzialne jest za opóźnienie lub uszkodzenie.

3.   Uwagi do projektu Komisji

3.1

W celu propagowania bezpiecznego systemu transportu oraz zapewnienia równowagi między różnymi środkami transportu, zgodnie z Białą Księgą w sprawie europejskiej polityki transportowej na rok 2010, Wspólnota postawiła przed sobą cel zwiększenia udziału kolejowego przewozu towarów. Poprawa jakości usług kolejowego przewozu towarów stanowi jedno z podejść mających na celu osiągnięcie tego celu, i w zasadzie należy ją przyjmować z zadowoleniem.

3.2

Komisja proponuje system bodźców, dzięki którym potrzeba uniknięcia wypłat odszkodowań ma zwiększyć jakość, a także, w szczególności, poprawić punktualność. Zazwyczaj pierwszą reakcją operatorów na zwiększone ryzyko finansowe wynikające z ewentualnych wypłat odszkodowań jest podniesienie cen.

3.3

Powstaje pytanie, czy proponowane przez Komisję stanowisko jest prawidłowe.

3.4

Zakres obejmuje zarówno transport międzynarodowy, jak i krajowy. Sama Komisja w oświadczeniu wyjaśniającym pisze, iż umowy jakościowe istnieją już głównie w transporcie krajowym, w mniejszym zaś stopniu w transporcie międzynarodowym. W innym miejscu Komisja zauważa, iż problemy pojawiają się głównie w sytuacji, gdy zaangażowanych jest kilka przedsiębiorstw kolejowych, co jest typowe głównie w transporcie międzynarodowym.

3.5

Pojawia się pytanie, czy z uwagi na ingerencję w umowne ustalenia partnerów handlowych (nie jest to kwestia ochrony konsumenckiej) nie byłby wskazany bardziej ograniczony zakres w przypadku międzynarodowego kolejowego przewozu towarów.

3.6

Pod uwagę należy również wziąć kwestię tego, jakie bodźce pozytywne są dostępne zamiast ustalonych wypłat odszkodowań poprzez rozporządzenie UE, które byłoby jedyne w swoim rodzaju dla sektora kolejowego i uzupełniało istniejącą Konwencję COTIF (CIM). Dla przykładu, art. 11 dyrektywy nr 2001/14/WE przewiduje zniżki w opłatach infrastrukturalnych, jeśli przedsiębiorstwo podejmuje kroki mające na celu zminimalizowanie zakłóceń i ulepszenie działania systemu.

3.7

Dla promocji kolejowego przewozu towarów kluczowym jest uniknięcie dyskryminowania różnych, konkurujących ze sobą środków transportu.

3.8

Podnosi to kwestię istniejących już porównywalnych postanowień wspólnotowych dotyczących transportu lotniczego i drogowego. Umowy międzynarodowe w sprawie odszkodowań za zniszczenie lub zagubienie zapewniają znacznie niższe stawki (Konwencja Montrealska w sprawie transportu lotniczego mówi o jednej trzeciej maksymalnej kwoty, o której mowa w rozporządzeniu, zaś Konwencja w sprawie umowy dotyczącej międzynarodowego przewozu towarów drogą lądową (CMR) mówi o jednej szóstej maksymalnej kwoty).

3.9

Niejasny pozostaje związek między systemem monitorowania jakości, jaki winien zostać uzgodniony przez strony umowy, a specyfikacją techniczną interoperacyjności (TSI) do telematycznych zastosowań transportowych. Europejski elektroniczny monitoring kolejowego ruchu transportowego w czasie rzeczywistym ujęty jest w TSI do telematycznych zastosowań transportowych. Zharmonizowane specyfikacje techniczne oraz warunki łączności zostały w tym postanowieniu określone. Jednak jego zastosowanie i wdrożenie nadal wymaga wielu lat oraz znacznych inwestycji.

3.10

Zgodnie z projektem, przedsiębiorstwo kolejowe może domagać się zwrotu wypłaconego odszkodowania od instytucji zarządzającej infrastrukturą, jeśli ta spowodowała opóźnienie.

3.11

Prawdopodobnie będą istniały próby uniknięcia tego poprzez podniesienie cen na danej trasie (dodatki za ryzyko) oraz uwzględnienie w rozkładach marginesu na opóźnienie. Biorąc pod uwagę ograniczoną przepustowość infrastruktury, nie byłoby to pożądaną reakcją. Było to już widoczne w sektorze transportu lotniczego od czasu wejścia w życie dyrektywy w sprawie odszkodowań dla pasażerów. Określenie ryzyka stanie się dla instytucji zarządzającej infrastrukturą o wiele bardziej skomplikowane, gdyż nie znają one, i nie mogą mieć wpływu, na wartość przepływu towarów i wynikające z niej odszkodowania.

3.12

Pamiętać należy, iż infrastruktura w nowych Państwach Członkowskich Europy Środkowej i Wschodniej znajduje się w gorszym stanie, wymaga znacznych inwestycji, a zobowiązania dotyczące odszkodowań znajdujące się w rozporządzeniu mogą spowodować znaczne trudności.

3.13

Projekt wymaga znacznego wysiłku związanego z określeniem, kto jest odpowiedzialny za co, jak również odnośnie roszczeń przedsiębiorstw kolejowych w sprawie odszkodowań wobec instytucji zarządzającej infrastrukturą. Określenie odpowiedzialności będzie również trudne, jeśli zaangażowanych będzie kilka przedsiębiorstw kolejowych.

3.14

Perspektywa konieczności wypłacenia wysokich odszkodowań nie może w konsekwencji prowadzić do tego, że przedsiębiorstwa kolejowe przestrzegać będą warunków dostaw kosztem bezpieczeństwa. Poza tym, wykluczyć należy zbytni nacisk przedsiębiorstw kolejowych na swoich pracowników, który może prowadzić do ryzyka nieposzanowania czasu pracy, jazdy oraz odpoczynku.

3.15

W swojej opinii w sprawie drugiego pakietu kolejowego EKES wskazał, iż warunki socjalne w transporcie drogowym stawiają transport kolejowy w niekorzystnej sytuacji konkurencyjnej. Konsekwencją tego nie może być zrównanie warunków pracy w transporcie kolejowym z warunkami w transporcie drogowym i zachęcanie przedsiębiorstw kolejowych do omijania przepisów oraz wywierania nacisków na pracowników.

4.   Wnioski

4.1

EKES zasadniczo z zadowoleniem przyjmuje środki mające poprawić jakość kolejowego przewozu towarów.

4.2

Bodźce pozytywne byłyby bardziej pożądane od rygorystycznych ustaleń dotyczących odszkodowań, prowadzących do prób ominięcia przepisów i tworzących skomplikowany system zwrotów. Dotyczy to w szczególności roli instytucji zarządzającej infrastrukturą.

4.3

Środki mające poprawić jakość kolejowego przewozu towarów nie mogą dyskryminować innych środków transportu.

4.4

EKES zwraca się do Komisji o zbadanie wpływu środków na przedsiębiorstwa oraz instytucje zarządzające infrastrukturą w nowych Państwach Członkowskich.

4.5

EKES nalega, aby środki mające poprawić jakość kolejowego przewozu towarów nie prowadziły do prób obejścia przez przedsiębiorstwa przepisów kosztem bezpieczeństwa i warunków pracy.

Bruksela, 9 lutego 2005 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Dyrektywa nr 2001/12/WE – Dz.U. L 75 z 15.03.2001, s. 1 – opinia EKES – Dz.U. C 209 z 22.07.1999, s. 22

(2)  Dyrektywa nr 2001/13/WE – Dz.U. L 75 z 15.03.2001, s. 26 – opinia EKES – Dz.U. C 209 z 22.07.1999, s. 22

(3)  Dyrektywa nr 2001/14/WE – Dz.U. L 75 z 15.03.2001, s. 29 – opinia EKES – Dz.U. C 209 z 22.07.1999, s. 22

(4)  Dyrektywa nr 2004/51/WE – Dz.U. L 164 z 30.04.2004, s. 164 – opinia EKES – Dz.U. C 61 z 14.03.2003, s. 131

(5)  Dyrektywa nr 2004/49/WE – Dz.U. L 164 z 30.04.2004, s. 44 – opinia EKES – Dz.U. C 61 z 14.03.2003, s. 131

(6)  Rozporządzenie (WE) nr 881/2004 – Dz.U. L 164 z 30.04.2004, s. 1 – opinia EKES – Dz.U. C 61 z 14.03.2003, s. 131

(7)  Dyrektywa nr 2004/50/WE – Dz.U. L 164 z 30.04.2004, s. 114 – opinia EKES – Dz.U. C 61 z 14.03.2003, s. 131


8.9.2005   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 221/17


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów — Biała księga nt. usług użyteczności publicznej

COM(2004) 374 końcowy

(2005/C 221/04)

Dnia 13 maja 2004 r. Komisja, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej

Sekcja ds. Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, sporządziła swą opinię 17 stycznia 2005 r. Sprawozdawcą był Raymond HENCKS, współsprawozdawcą — Bernardo HERNÁNDEZ BATALLER.

Na 414 sesji plenarnej w dniach 9-10 lutego 2005 r. (posiedzenie z dnia 9 lutego) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 131 do 5, przy 2 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

1.   Wstęp

1.1

W czasach naszych usługi użyteczności publicznej stanowią zagadnienie społeczne nierozerwalnie związane z integracją europejską.

1.2

Obowiązujące w obecnym kształcie Traktaty zaliczają usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym do wspólnych wartości Unii, uznając je za czynniki spójności społecznej i terytorialnej (art. 16). Dostęp do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym oraz prawa odnoszące się do konkretnych elementów usług użyteczności publicznej (zabezpieczenia i pomocy społecznej, opieki zdrowotnej, ochrony środowiska itd.) gwarantuje Karta Praw Podstawowych (tytuł IV, art. II-34 do II-36).

1.3

Usługi użyteczności publicznej stanowią nie tylko kluczowy element konkurencyjności gospodarczej i realizacji założeń strategii lizbońskiej, lecz również nieodzowną część składową europejskiego modelu społecznego. Przyczyniają się one do zapewniania podstawowych praw jednostki, służą rozwojowi gospodarki opartej na wiedzy oraz spójności społecznej, gospodarczej i terytorialnej; stanowią również istotny czynnik rozwoju zrównoważonego.

1.4

Choć w Traktacie Konstytucyjnym nie został uwzględniony wniosek EKES-u o dołączenie rozwoju usług użyteczności publicznej do celów wymienionych w art. 3, traktat ten stanowi jednak krok naprzód w tej materii: art. III-122 umożliwia UE ustanawianie w dziedzinie usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym przepisów horyzontalnych regulujących zasady i warunki świadczenia tych usług. Traktat uznaje zasadę swobody zarządu tymi usługami przez samorządy lokalne oraz nadaje ich prawu do samodzielnego świadczenia usług w ogólnym interesie gospodarczym rangę zasady ustrojowej, nadając w ten sposób konkretne znaczenie zasadzie pomocniczości w dziedzinie podziału kompetencji między Unią a państwami członkowskimi w zakresie usług użyteczności publicznej.

1.5

Niemniej jednak prawo wtórne w swej zasadniczej masie nadal nacechowane jest znaczną nierównowagą między — z jednej strony — prawem konkurencji, stanowiącym bezpośrednio obowiązujący wspólnotowy korpus przepisów, a — z drugiej strony — względami użyteczności publicznej, które stanowią wyjątek od tego prawa.

1.6

Unia Europejska wciąż nie umie przezwyciężyć sprzeczności między kształtowaniem rynku wewnętrznego polegającego wyłącznie na działaniu konkurencji a koniecznością zapewnienia publicznej kontroli nad procesami nie dającymi się sprowadzić wyłącznie do mechanizmów ekonomicznych. Usługi użyteczności publicznej nie są technikami ani instrumentami, lecz nośnikami praw jednostki, więzi społecznych, inkluzji i integracji.

1.7

Nie sposób również ignorować faktu, że wśród obywateli europejskich rodzi się niezrozumienie, krytyka i protest wobec polityk zdających im się służyć takiej koncepcji integracji europejskiej, którą postrzegają oni jako coraz bardziej odległą od ich trosk, która zaostrza podziały społeczne oraz zagraża spójności i modelowi społecznemu.

1.8

Integracja europejska powinna doprowadzić do harmonijnego połączenia mechanizmów rynkowych i działalności prowadzonej w interesie powszechnym w obszarach, w których komplementarność taka jest zgodna z założeniami usług użyteczności publicznej i korzystna dla użytkownika lub konsumenta. Wynika stąd, że — z zastrzeżeniem warunków wymienionych w art. 86 ust. 2 Traktatu WE — skuteczne wykonywanie misji użyteczności publicznej ma w razie konfliktu pierwszeństwo przed zasadami konkurencji; stanowi tak orzecznictwo wspólnotowe.

1.9

Usługi użyteczności publicznej wymagają politycznej woli uporządkowanego gospodarowania sprawami interesu powszechnego oraz zaspokajania potrzeb i realizacji praw podstawowych w ramach europejskiego modelu społecznego. Model ten zakłada zapewnienie każdemu — bez względu na wiek, pozycję społeczną czy region zamieszkania — odpowiedniego zabezpieczenia społecznego, lecz również łatwego dostępu do podstawowych dóbr, jak żywność, mieszkanie, woda, przemieszczanie się, komunikacja itp., z zapewnieniem dobrej jakości i przystępnej ceny. Usługi użyteczności publicznej wpisują się więc jednoznacznie w kontekst społecznej gospodarki rynkowej, której funkcjonowania nie jest w stanie zapewnić wyłącznie nieskrępowane działanie konkurencji. Bez odpowiedniej interwencji organów publicznych Unia będzie się rozwijać nierównomiernie, a różnice w poziomach rozwoju, nierówności społeczne i wykluczenie społeczne będą się zaostrzać.

1.10

Znacznej części obywateli europejskich będzie dane w niedalekiej przyszłości wypowiedzieć się w referendum w sprawie ratyfikacji Traktatu konstytucyjnego. Europa polityczna nie zaistnieje bez poparcia opinii publicznej. Takiego poparcia z kolei nie będzie, jeśli Unia nie zdoła zagwarantować utrzymania i rozwoju europejskiego modelu społeczeństwa i europejskiego modelu społecznego.

1.11

Ponieważ Biała księga nt. usług użyteczności publicznej stwarza podstawy dla zapewnienia dobrych jakościowo, łatwo dostępnych i świadczonych po przystępnej cenie usług użyteczności publicznej, stanowi ona w tym kontekście jedno z istotnych narzędzi służących propagowaniu idei europejskiej wśród Europejczyków oraz przeciwdziałających załamaniu dynamiki integracji europejskiej wskutek negatywnego wyniku głosowania.

1.12

Proces refleksji zapoczątkowany przez Białą księgę oraz jego następstwa są nierozerwalnie związane z debatami na temat partnerstwa prywatno-publicznego, rynku usług, w szczególności zaś usług socjalnych oraz pomocy publicznej, powstającego raportu na temat branży zaopatrzenia w wodę, przeglądu Strategii lizbońskiej i raportów z oceny.

2.   Biała księga nt. usług użyteczności publicznej

2.1

Przyjęta przez Komisję Europejską dnia 12 maja 2004 r. Biała księga stanowi podsumowanie doniosłej ogólnoeuropejskiej debaty, jaką wywołała Zielona księga z 2003 r. oraz licznych pisemnych reakcji, jakie napłynęły w odpowiedzi na nią, w szczególności ze strony instytucji europejskich i społeczeństwa obywatelskiego. Zawiera ona propozycje wytycznych strategicznych na nadchodzące lata.

2.2

Dyskusja nad Zieloną księgą unaoczniła rozbieżności w poglądach i postrzeganiu niektórych kwestii. Wyłonił się z niej jednak konsensus co do konieczności harmonijnego połączenia mechanizmów rynkowych i działalności użyteczności publicznej.

2.3

O ile świadczenie usług użyteczności publicznej można organizować we współpracy z sektorem prywatnym albo powierzyć przedsiębiorstwom prywatnym lub publicznym — czy to komercyjnym, czy niekomercyjnym — to określenie zobowiązań i misji usług publicznych należy do organów publicznych właściwego szczebla. Organy te są także odpowiedzialne za regulację rynku oraz za czuwanie nad wywiązywaniem się przez poszczególnych usługodawców — czy to prywatnych, czy publicznych — z powierzonych im zadań świadczenia usług publicznych.

2.4   Podejście obrane przez Komisję opiera się na dziewięciu zasadach:

2.4.1

Umożliwienie władzom publicznym działania blisko obywateli: usługi użyteczności publicznej powinny być organizowane i regulowane na szczeblu możliwie najbliższym obywateli. Należy też bezwzględnie przestrzegać zasady pomocniczości.

2.4.2

Osiągnięcie celów usług publicznych na konkurencyjnych rynkach otwartych: w oparciu o konsultacje Komisja podtrzymuje pogląd, że otwarty i konkurencyjny rynek wewnętrzny oraz rozwój wysokiej jakości, łatwo dostępnych i przystępnych finansowo usług użyteczności publicznej są celami zgodnymi ze sobą. Na mocy Traktatu WE, z zastrzeżeniem warunków art. 86 ust. 2, skuteczne wykonywanie misji użyteczności publicznej ma w razie konfliktu pierwszeństwo przed zasadami Traktatu.

2.4.3

Zapewnienie spójności oraz powszechnego dostępu: dostęp wszystkich obywateli i przedsiębiorstw do wysokiej jakości, przystępnych cenowo usług publicznych na obszarze państw członkowskich stanowi zasadniczy wymóg spójności społecznej i terytorialnej w Unii Europejskiej. W tym kontekście koncepcja usługi powszechnej należy do kluczowych koncepcji, jakie Wspólnota wypracowała dla zapewnienia rzeczywistego dostępu do podstawowych usług.

2.4.4

Utrzymanie wysokiego poziomu jakości oraz bezpieczeństwa: bezpieczeństwo świadczenia usług, w szczególności zaś bezpieczeństwo dostaw, stanowi zasadniczy wymóg, który należy uwzględnić przy definiowaniu misji publicznej. Warunki świadczenia usług muszą również stanowić dla usługodawców wystarczającą zachętę do utrzymywania w długim okresie odpowiedniego poziomu inwestycji.

2.4.5

Zagwarantowanie praw konsumentów i użytkowników: zasada ta dotyczy w szczególności dostępu do usług, w tym usług transgranicznych, na całym terytorium Unii Europejskiej i dla wszystkich grup ludności, finansowej przystępności usług, w tym specjalnych programów dla osób o niskich dochodach, bezpieczeństwa fizycznego, bezpieczeństwa i niezawodności, ciągłości, wysokiej jakości, szerokiego wyboru, przejrzystości i dostępu do informacji pochodzących od usługodawców i organów regulacyjnych. Wdrożenie tych zasad wymaga istnienia niezależnych organów regulacyjnych o jasno określonych uprawnieniach i obowiązkach. Obejmują one prawo sankcji (środki umożliwiające kontrolę transpozycji oraz egzekwowania przepisów dotyczących usługi powszechnej) i winny obejmować postanowienia dotyczące przedstawicielstwa oraz aktywnego uczestnictwa konsumentów i użytkowników w definiowaniu oraz ocenie usług, ustalaniu odpowiednich mechanizmów rekompensat i odszkodowań oraz opracowaniu klauzuli ewolucyjnej, która umożliwiałaby dostosowywanie wymogów do zmieniających się potrzeb i interesów użytkowników i konsumentów oraz zmian uwarunkowań gospodarczych i technologicznych.

2.4.6

Kontrola i ocena wyników: zgodnie z przeważającą opinią wyrażoną podczas konsultacji publicznych Komisja stwierdza, iż ocena winna być wielopłaszczyznowa i obejmować wszystkie wymagane aspekty prawne, gospodarcze, społeczne oraz środowiskowe.

2.4.7

Poszanowanie różnorodności usług i uwarunkowań: wszelka polityka wspólnotowa w dziedzinie usług użyteczności publicznej musi w odpowiedni sposób uwzględniać różnorodność typową dla poszczególnych usług tego rodzaju oraz sytuacji, w jakich usługi takie są świadczone. Nie oznacza to jednak, iż nie jest konieczne opracowanie spójnego stanowiska wspólnoty dla różnych sektorów oraz iż opracowanie wspólnych koncepcji, które można wykorzystywać w różnych sektorach nie może być użyteczne.

2.4.8

Zwiększenie przejrzystości: zasada ta winna obowiązywać w stosunku do wszystkich aspektów procesu wdrożeniowego oraz obejmować definiowanie misji usług publicznych, organizację, finansowanie i regulację usług, jak również ich produkcję i ocenę, w tym mechanizmy rozpatrywania reklamacji.

2.4.9

Zapewnienie pewności prawnej: Komisja jest w pełni świadoma, że zastosowanie prawa wspólnotowego do usług użyteczności publicznej może poruszyć złożone kwestie. Dlatego też będzie stale podejmować działania zmierzające do zwiększenia pewności prawnej w zakresie zastosowania prawa wspólnotowego do usług użyteczności publicznej, bez uszczerbku dla orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości oraz Sądu Pierwszej Instancji.

2.5   Na powyższej podstawie Biała księga proponuje osiem nowych kierunków:

2.5.1

Poszanowanie różnorodności w spójnych ramach: Komisja powtórnie przyjrzy się wykonalności i konieczności uchwalenia ustawy ramowej dotyczącej usług użyteczności publicznej po wejściu w życie Traktatu Konstytucyjnego; przeprowadzi analizę sytuacji usług użyteczności publicznej oraz przedstawi raport do końca 2005 r.

2.5.2

Objaśnienie i uproszczenie ram prawnych w zakresie rekompensat z tytułu obowiązku świadczenia usług publicznych: Komisja do lipca 2005 r. podejmie decyzję w sprawie stosowania art. 86 Traktatu do pomocy publicznej w formie rekompensat z tytułu wykonywania usług publicznych przyznawanych niektórym przedsiębiorstwom, którym powierzono zadanie świadczenia usług w ogólnym interesie gospodarczym; do lipca 2005 r. przyjmie ramy wspólnotowe regulujące kwestię pomocy publicznej w formie rekompensat z tytułu wykonywania usług publicznych; do lipca 2005 r. przyjmie nowelizację dyrektywy 80/723/EWG w sprawie przejrzystości stosunków finansowych między państwami członkowskimi a przedsiębiorstwami publicznymi; do lipca 2005 r. wyjaśni w sposób bardziej szczegółowy, w jakich warunkach rekompensaty z tytułu wykonywania usług publicznych mogą stanowić pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1.

2.5.3

Stworzenie jasnych i przejrzystych ram dla selekcji przedsiębiorstw, którym powierza się świadczenie usług publicznych: Komisja przeprowadzi konsultacje publiczne dotyczące Zielonej księgi w sprawie aspektów partnerstwa publiczno-prywatnego związanych z zamówieniami publicznymi; w razie potrzeby przedstawi propozycje oparte na wynikach konsultacji publicznych.

2.5.4

Pełne usankcjonowanie użyteczności publicznej w dziedzinie usług socjalnych i zdrowotnych: Komisja w ciągu 2005 r. wyda komunikat w sprawie usług socjalnych i zdrowotnych użyteczności publicznej; będzie ułatwiać współpracę między państwami członkowskimi w dziedzinie usług zdrowotnych oraz opieki medycznej w celu zapewnienia wysokiego poziomu ochrony zdrowia na całym obszarze Unii.

2.5.5

Ocena wyników i działań: Komisja w 2004 r. przedstawiła pierwszą ocenę horyzontalną usług użyteczności publicznej na podstawie przyjętej metodologii oceny; w 2006 r. dokona przeglądu mechanizmów oceny.

2.5.6

Rewizja polityki w poszczególnych sektorach: Komisja wspierać będzie współpracę krajowych organów regulacyjnych w oparciu o istniejące sieci organów regulacyjnych; uwzględni wyniki konsultacji publicznych nad Zieloną księgą podczas przeprowadzania rewizji przewidzianych dla poszczególnych sektorów, a zwłaszcza: rewizji zakresu usługi powszechnej w łączności elektronicznej do lipca 2005 r., rewizji pakietu regulacji dotyczących łączności elektronicznej do lipca 2006 r., rewizji dyrektywy o usługach pocztowych do końca 2006 r., rewizji wewnętrznego rynku energii elektrycznej i gazu ziemnego do 1 stycznia 2006 r., rewizji dyrektywy „Telewizja bez granic” na początku 2005 r., oceny rynku wody — aktualnie w toku.

2.5.7

Odzwierciedlanie polityki wewnętrznej w międzynarodowej polityce handlowej: Komisja nadal będzie podejmować działania zmierzające do zagwarantowania pełnej zgodności stanowisk zajmowanych przez Wspólnotę w międzynarodowych negocjacjach handlowych z wewnętrznymi ramami regulacyjnymi Unii dotyczącymi usług użyteczności publicznej.

2.5.8

Propagowanie usług użyteczności publicznej we współpracy na rzecz rozwoju: Komisja będzie wspierać kraje rozwijające w tworzeniu solidnych ram regulacyjnych i instytucjonalnych niezbędnych dla propagowania inwestycji w podstawowe usługi użyteczności publicznej oraz dostępu do finansowania tych usług.

3.   Uwagi ogólne

3.1

EKES z zadowoleniem odnotowuje ogłoszenie Białej księgi. Przyjmuje do wiadomości dziewięć zasad i osiem nowych kierunków, jakie proponuje się w niej dla nadania trwałych podstaw funkcjonowaniu usług użyteczności publicznej. Ubolewa jednak nad tym, że powtarzane przez niego w ostatnich latach (1) postulaty przyjęcia dyrektywy ramowej lub ustawy ramowej gwarantującej dalsze istnienie usług użyteczności publicznej, wolność ich określania i organizacji przez państwa członkowskie, swobodę wyboru sposobu zarządzania, długoterminowego finansowania, oceny wyników, praw konsumentów itp. nie zostały dotąd uwzględnione, chociaż Komisja podjęła się sporządzenia do końca 2005 r. sprawozdania na ten temat.

3.2

EKES docenia zwłaszcza umieszczenie w Białej księdze precyzyjnego kalendarza propozycji i działań, które Komisja Europejska podejmuje się wdrożyć dla zastosowania tych zasad i wytycznych w przyszłych latach.

3.3

EKES z uwagą będzie śledził realizację tych zobowiązań. Gotów jest wziąć udział w ich wcielaniu w życie.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1

Zasada pierwsza — „umożliwienie władzom publicznym działania blisko obywateli” — zakłada, że usługi użyteczności publicznej powinny być organizowane i regulowane na szczeblu możliwie najbliższym obywateli, i że należy ściśle przestrzegać zasady pomocniczości. Przypis nr 30 odsyła tymczasem do wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie lokalnego transportu lądowego, który „nakłada na państwa członkowskie wymóg stosowania koncesji na usługi publiczne”, a zatem systematycznego organizowania przetargów. Nie może być mowy o pomocniczości, jeśli samorządy nie mają swobody wyboru trybu zarządzania świadczonymi na ich obszarze usługami użyteczności publicznej.

4.2

Zasada trzecia — „zapewnienie spójności oraz powszechnego dostępu” — prowadzi Komisję do podkreślenia, że „usługa powszechna stanowi kluczową koncepcję opracowaną przez Wspólnotę, aby zapewnić efektywną dostępność podstawowych usług”. Wymaga to umożliwienia „dostosowywania wymogów do zmieniających się potrzeb i interesów użytkowników i konsumentów oraz zmian uwarunkowań gospodarczych i technologicznych”. Nawiązując do tej koncepcji, a także do programu e-Europe, który zakłada upowszechnienie szerokopasmowego dostępu do łączności elektronicznej, EKES pragnie przypomnieć, że w 20 % mieszkańców unijnej „piętnastki” jest w chwili obecnej pozbawionych dostępu do tych usług. Tymczasem szerokopasmowy dostęp do Internetu stanowi usługę użyteczności publicznej, która poprawia warunki życia, skracając odległości i ułatwiając dostęp do opieki zdrowotnej, edukacji i administracji zarówno obywatelom odciętym od głównych ośrodków, jak i najuboższym. Jak z tego wynika, bez rozszerzenia usług powszechnych w dziedzinie telekomunikacji o dostęp do szybkiej transmisji danych czy telefonii komórkowej po przystępnej cenie powiększać się będzie opóźnienie Unii Europejskiej we wdrażaniu i stosowaniu nowoczesnych technologii teleinformatycznych oraz w urzeczywistnianiu społeczeństwa opartego na wiedzy, a przepaść informatyczna (ang. digital divide) będzie się pogłębiać, zwłaszcza w nowych państwach członkowskich.

4.3

Zasada szósta — „kontrola i ocena wyników” — również odpowiada formułowanym przez EKES i wiele innych podmiotów postulatom stopniowego rozwijania systemu oceny funkcjonowania usług użyteczności publicznej, służącego rozwojowi ich efektywności oraz równości dostępu do nich, a także ich zgodności ze zmieniającymi się potrzebami konsumentów, obywateli i całości społeczeństwa oraz ze zmianami w przepisach. W Białej księdze słusznie podkreśla się, że „ocena winna być wielopłaszczyznowa i obejmować wszystkie wymagane aspekty prawne, gospodarcze, społeczne oraz środowiskowe”; nawiązując do tego postulatu, EKES wyraża życzenie, aby ocena ta objęła również konkretnie kwestie zatrudnienia. EKES podkreśla, że zadaniem Unii Europejskiej jest ustalenie wspólnej metodologii i wspólnych kryteriów — w szczególności jakościowych — oraz stymulowanie dynamiki obiektywnej i niezależnej oceny, która winna być prowadzona z poszanowaniem zasady pomocniczości. Zdaniem EKES-u zaproponowanej w Białej księdze rewizji polityk sektorowych (por. pkt 2.5.6) towarzyszyć winno sporządzenie raportów oceniających wyniki dotychczas wdrożonych rozwiązań. EKES przypomina, że proponował już wzięcie udziału w programie pilotażowym w zakresie takiej oceny, do czego czuje się predestynowany ze względu na fakt, iż w jego skład wchodzą przedstawiciele wszystkich zainteresowanych stron. EKES przyjrzy się możliwości utworzenia w tym kontekście stałej grupy analitycznej ds. usług użyteczności publicznej.

4.4

Zasada siódma — „poszanowanie różnorodności usług i uwarunkowań” — „nie oznacza jednak, iż nie jest konieczne opracowanie konsekwentnego stanowiska Wspólnoty dla różnych sektorów oraz iż opracowanie wspólnych koncepcji, które można wykorzystywać w różnych sektorach nie może być użyteczne”. Zgodnie z proponowaną wytyczną Komisja powtórnie przyjrzy się wykonalności i konieczności uchwalenia ustawy ramowej dotyczącej usług użyteczności publicznej po wejściu w życie Traktatu konstytucyjnego i do końca 2005 r. przedstawi raport w tej sprawie. Biała księga nie uwzględnia więc zgłaszanego przez EKES i wiele innych podmiotów europejskich wniosku o przyjęcie dyrektywy ramowej (por. opinia EKES-u w sprawie Zielonej księgi nt. usług użyteczności publicznej — Dz.U. C 80 z 30.03.2004). Niemniej jednak skonsolidowanie całości usług użyteczności publicznej — w tym także usług socjalnych oraz świadczeń opieki zdrowotnej — w aspekcie prawa konkurencji, finansowania, wprowadzania w życie zasady pomocniczości czy miejsca w integracji europejskiej wydaje się pilnie konieczne.

4.5

Zasada dziewiąta — „zapewnienie pewności prawnej” — prowadzi Komisję do podjęcia „trwałego działania”, bez uszczerbku dla orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości czy Sądu Pierwszej Instancji. Z zasady tej wynikają dwie proponowane wytyczne:

4.5.1

„Objaśnienie i uproszczenie ram prawnych w zakresie rekompensat z tytułu obowiązku świadczenia usług publicznych do lipca 2005 r.” — co powinno doprowadzić (przy poszanowaniu zasad przejrzystości, niedyskryminacji i proporcjonalności) do zagwarantowania bezpieczeństwa długoterminowego finansowania z jednej strony inwestycji koniecznych dla ciągłości i trwałości usług, a z drugiej — rekompensat z tytułu obowiązku świadczenia usług publicznych lub usług powszechnych. Należy też uznać, że rekompensaty te przyjmować mogą bardzo zróżnicowane postacie, umożliwiające dostosowanie do konkretnych celów: pomocy publicznej, wewnętrznych rozwiązań pozwalających na finansowanie kosztów świadczenia usług użyteczności publicznej z dochodu z działalności rentownej (niezależnie od tego, czy w grę wchodzi wyłączność na świadczenie tych usług), funduszy kompensacyjnych dla usługodawców, zwolnień podatkowych czy innych ulg, partnerstw publiczno-prywatnych, dopłat do usług świadczonych odbiorcom itp.

4.5.2

„Stworzenie jasnych i przejrzystych ram dla selekcji przedsiębiorstw, którym powierza się świadczenie usług publicznych” na podstawie publicznych konsultacji w sprawie Zielonej księgi nt. partnerstwa publiczno-prywatnego. Zdaniem EKES wymaga to uznania nieodzownej różnorodności sposobów zarządzania usługami użyteczności publicznej oraz swobody wyboru w tym zakresie dla każdego zainteresowanego organu. Może to być mianowicie zarządzanie bezpośrednio przez organ publiczny (w formie urzędu lub przedsiębiorstwa publicznego) albo powierzone publicznemu lub publiczno-prywatnemu przedsiębiorstwu, nad którym organ publiczny sprawuje kontrolę porównywalną z władzą, jaką ma nad swymi jednostkami wewnętrznymi, albo przedsiębiorstwu z sektora przedsiębiorczości społecznej, spółdzielczości bądź stowarzyszeniu, lub wreszcie przekazane na czas określony przedsiębiorstwu (koncesja wydana w drodze postępowania konkursowego). Nie należy przy tym pomijać możliwości zastępowania jednej formy gospodarowania drugą.

5.   Podsumowanie

5.1

Biała księga nt. usług użyteczności publicznej stanowi krok naprzód na drodze ku uwzględnieniu problematyki tych usług na szczeblu unijnym. Jest to dobry punkt wyjścia do rozwijania koncepcyjnych elementów polityki europejskiej w zakresie usług użyteczności publicznej, która zapewni przedsiębiorstwom europejskim i wszystkim obywatelom możliwość korzystania z usług publicznych cechujących się dostępnością, przystępnością finansową oraz wysoką wydajnością i wykorzystujących najnowsze osiągnięcia techniczne.

5.2

Usługi użyteczności publicznej stanowią nie tylko kluczowy element konkurencyjności gospodarczej, lecz również polityki społecznej i ekologicznej. Są one istotnym i niezbędnym uzupełnieniem trzech filarów Strategii lizbońskiej (gospodarka, społeczeństwo, ochrona środowiska), warunkującym przekształcenie Unii Europejskiej w najbardziej konkurencyjne i dynamiczne społeczeństwo oparte na wiedzy, zbudowane na fundamencie trwałego wzrostu gospodarczego, ilościowej i jakościowej poprawy zatrudnienia oraz umocnionej spójności społecznej. Ze względu na swoiste cechy usługi użyteczności publicznej wykraczają poza ramy wspólnego rynku, stając się warunkiem koniecznym gospodarczego i społecznego dobrobytu obywateli i przedsiębiorstw.

5.3

Trzeba więc zmierzać do harmonijnego połączenia mechanizmów rynkowych i działalności prowadzonej w interesie ogólnym w obszarach, w których komplementarność taka jest zgodna z założeniami usług użyteczności publicznej i korzystna z punktu widzenia stopy życiowej obywateli europejskich oraz zgodna z logiką rozwoju gospodarczego, wzrostu zatrudnienia i trwałego dobrobytu.

5.4

Prawo obywateli do korzystania z powszechnie dostępnych, przystępnych cenowo i dobrych jakościowo usług użyteczności publicznej winno być chronione i umacniane w imię solidarności i spójności społeczno-gospodarczej, gwarantowanych przez traktaty jako zasady podstawowe. Podejmowanie przez państwa członkowskie liberalizacji rynku usług użyteczności publicznej winno odbywać się z poszanowaniem tych wymogów. Dlatego właśnie wskazane jest opracowanie dla usług tych — niejednorodnych i świadczonych na różne sposoby w różnych państwach członkowskich — korpusu powszechnie obowiązujących zasad przy pełnym poszanowaniu zasady pomocniczości.

Bruksela, 9 luty 2005 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Opinie EKES-u w sprawie usług użyteczności publicznej (Dz.U. C 241 z 7.10.2002) oraz zielonej księgi nt. usług użyteczności publicznej (Dz.U. C 80 z 30.03.2004).


8.9.2005   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 221/22


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wykorzystania energii geotermicznej — ciepło z wnętrza Ziemi

(2005/C 221/05)

Dnia 1 lipca 2004 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, działając na podstawie art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, opracować opinię w sprawie: „wykorzystanie energii geotermicznej — ciepło z wnętrza Ziemi”.

Sekcja ds. Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, odpowiedzialna za przygotowanie prac na ten temat, wydała swoją opinię w dniu 17 stycznia 2005 r. Sprawozdawcą był Gerd Wolf.

Na 414 sesji plenarnej w dniach 9-10 lutego 2005 r. (posiedzenie z dn. 9 lutego 2005 r.), Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 132 za, przy 2 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię.

Niniejsza opinia stanowi uzupełnienie wcześniejszej opinii Komitetu, dotyczącej polityki energetycznej i prac naukowo-badawczych w tym zakresie. Odnosi się ona do problemów rozwoju i wykorzystania ciepła z wnętrza ziemi jako źródła energii, którego zapasy mogłyby spełniać kryterium długotrwałości użytkowania, w czasie którego nie dochodziłoby do emisji dwutlenku węgla wpływającego negatywnie na warunki klimatyczne, a także które mogłoby być brane pod uwagę, jako odnawialny nośnik energii. Opinia zawiera krótki opis i ocenę stopnia wykorzystania ciepła geotermicznego, potencjalnych możliwości jego wykorzystania oraz problemów związanych z jego wprowadzeniem na rynek. Sprawę tę przedstawiono w kontekście globalnych zagadnień energetycznych.

Spis treści:

1.

Problemy związane z energią

2.

Energia geotermiczna

3.

Stan obecny

4.

Perspektywy rozwojowe i zalecenia

5.

Podsumowanie

1.   Problemy związane z energią

1.1

Energia użytkowa (1) jest podstawą dzisiejszego stylu życia i kultury. Dopiero jej dostępność doprowadziła do osiągnięcia nieznanego wcześniej, obecnego standardu życia. W zaawansowanych i rozwijających się krajach uprzemysłowionych nastąpił wielki postęp pod względem przeciętnej długości życia, zaopatrzenia w żywność, ogólnego dobrobytu i osobistej swobody. Niedostateczne zaopatrzenie w energię postawiłoby pod znakiem zapytania cały ten dorobek.

1.2

Potrzeba zapewnienia odpowiednich zasobów taniej i ekologicznej energii odpowiada istocie decyzji Rady podjętych w Lizbonie, Göteborgu i Barcelonie. W związku z tym, Unia Europejska w swojej polityce energetycznej dąży do realizacji trzech, ściśle łączących się ze sobą i równie istotnych celów, a mianowicie ochrony i poprawy (1) konkurencyjności, (2) bezpieczeństwa zaopatrzenia i (3) stanu środowiska naturalnego. Wszystkie te cele łączy wspólna myśl przewodnia, jaką jest zrównoważony rozwój.

1.3

W wielu opiniach (2) Komitet stwierdzał, że dysponowanie energią i jej użytkowanie wiąże się z obciążeniem dla środowiska, różnego rodzaju zagrożeniami, wyczerpywaniem się zasobów, jak również z zależnościami i niewiadomymi natury międzynarodowej — jak ma to miejsce w przypadku cen ropy naftowej. Komitet zauważył też, że najważniejsze rozwiązania zmierzające do zmniejszenia ryzyka wystąpienia braków zaopatrzeniowych, niebezpieczeństwa kryzysów ekonomicznych i innych zagrożeń, powinny polegać na zapewnieniu jak najbardziej zróżnicowanego i wyważonego użytkowania wszystkich rodzajów i form energii, w połączeniu z działaniami przyczyniającymi się do oszczędzania i racjonalnego wykorzystywania energii.

1.4

Jednak pod względem technicznym żadna z opcji i technologii w zakresie przyszłego zaopatrzenia w energię, nie jest idealna. Żadna też nie jest całkowicie wolna od negatywnego wpływu na stan środowiska naturalnego. Żadna nie jest w stanie zaspokajać wszystkie potrzeby energetyczne i być dostatecznie przewidywalną pod względem możliwości wykorzystania w długim okresie. Ponadto, aktualne trendy i rosnące koszty tak konwencjonalnych jak i alternatywnych źródeł energii wyraźnie wskazują na to, że w przyszłości koszty zaopatrzenia w energię nie będą niższe, aniżeli obecne koszty użytkowania paliw kopalnych (3), takich jak ropa naftowa, węgiel i gaz ziemny.

1.5

Dlatego też, perspektywiczna i odpowiedzialna europejska polityka energetyczna nie powinna opierać się na założeniu, że zaopatrzenie w energię ukierunkowane zgodnie z powyższymi celami, może być zagwarantowane przez wykorzystywanie tylko niektórych źródeł energii.

1.6

Ani w Europie, ani też w skali globalnej nie można w związku z tym zapewnić długoterminowego, przyjaznego dla środowiska i realnego z ekonomicznego punktu widzenia zaopatrzenia w energię (4). Kluczem do możliwych rozwiązań mogą być jedynie dalsze intensywne prace badawczo-rozwojowe, które muszą uwzględniać również wykonywanie instalacji pilotażowych oraz ich ocenę pod względem technicznym i ekonomicznym, a także działania na rzecz stopniowego uruchamiania rynkowych zastosowań nowych źródeł energii.

1.7

Komitet wskazywał również, że z uwagi na wolne tempo zmian w energetyce oraz fakt, że emisja gazów cieplarnianych nie jest problemem regionalnym, lecz ma charakter globalny oraz, że w przyszłości sytuacja ulegnie pogorszeniu, w szczególności w drugiej połowie tego wieku, problemy energetyczne powinny być traktowane w ujęciu bardziej globalnym i obejmować znacznie odleglejszą perspektywę czasową.

1.8

Nie tylko ograniczenia wynikające z wyczerpywania się zasobów, lecz także problemy związane z emisją substancji szkodliwych nabierają dodatkowej ostrości w świetle prognoz, z których wynika, że światowe zapotrzebowanie na energię może wzrosnąć do 2060 roku dwu- lub nawet trzykrotnie, co związane będzie ze wzrostem liczby ludności i zwiększonym zapotrzebowaniem na energię przez państwa mniej rozwinięte. Zgodnie z dzisiejszym stanem wiedzy, wzrostu zapotrzebowania na energię nie da się zaspokoić jedynie wzrostem efektywności i wprowadzeniem przedsięwzięć oszczędnościowych.

1.9

Strategia (5) i perspektywy rozwojowe muszą tym samym wykraczać poza rok 2060.

1.10

Jak już także stwierdził Komitet, postrzeganie problematyki przez społeczeństwo i publiczne dyskusje odzwierciedlają znaczne zróżnicowanie poglądów, skłaniających się w stronę niedoceniania lub przeceniania istniejących zagrożeń i możliwości.

1.11

W związku z powyższym, nie istnieje też wystarczająco spójna, globalna polityka energetyczna. Dodatkowy problem wynika z faktu, że Unia Europejska musi konkurować w gospodarce światowej na równych warunkach.

1.12

Nawet wśród samych państw członkowskich Unii występują pewne różnice w podejściu do problemów energetycznych. Tym niemniej, zarówno na poziomie narodowym jak i europejskim dominuje daleko idąca zgodność poglądów co do potrzeby wykorzystywania wszystkich źródeł energii (z wyjątkiem energii jądrowej w przypadku kilku państw). W tym celu zastosowanie znalazła duża liczba odpowiednich programów badawczo-rozwojowych (B+R) i innych programów uzupełniających, częściowo nawet finansowanych z wielu źródeł, zarówno na poziomie indywidualnych państw członkowskich, jak również na poziomie europejskim.

1.13

Jednym z głównych celów EU w tej dziedzinie jest wyraźne zwiększenie wykorzystania odnawialnych nośników energii, w średnim i długim okresie, co może przynieść korzyści w zakresie ochrony klimatu. W związku z tym, uzyskiwanie energii geotermicznej ma do odegrania ważną rolę.

2.   Energia geotermiczna

2.1

Pojęcie uzyskiwania energii geotermalnej (geotermicznej) obejmuje wszystkie technologie związane z podłączeniem się do strumienia ciepła płynącego na powierzchnię z gorącego wnętrza Ziemi i wykorzystania go w celach energetycznych. Jako nośnik wykorzystywana jest woda (w postaci ciekłej lub jako para wodna).

2.1.1

Jednak gęstość tego strumienia ciepła jest bardzo ograniczona. Temperatury panujące pod powierzchnią ziemi wzrastają nieznacznie wraz ze wzrostem głębokości. Temperatura rośnie średnio o 3oC na 100 m głębokości. Strefy geologiczne, w których średnia wartość przyrostu temperatury jest wyższa, określa się mianem anomalii geotermicznej.

2.1.2

Bilans cieplny górnych warstw ziemi uzależniony może być również od promieniowania słonecznego. Jednak w poniższych punktach energia ta zawiera się w ramach kategorii energii geotermalnej.

2.2

Rozróżnia się dwie formy użytkowania ciepła pochodzącego z Ziemi.

2.2.1

Z jednej strony, chodzi o wykorzystanie ciepła do celów grzewczych. W Unii Europejskiej 40 % ogólnego zapotrzebowania na energię przypada obecnie właśnie na ten cel. Wystarczają do tego z reguły relatywnie niskie temperatury wody (już poniżej 100oC).

2.2.1.1

Wyłącznie do celów grzewczych wykorzystywane są między innymi tzw. sondy geotermiczne, w których przez zaślepioną na dolnym końcu współosiową rurę przepływa w głąb Ziemi woda (do głębokości 2,5 — 3 km), a następnie wydostaje się z powrotem na powierzchnię pobierając użytkową moc cieplną rzędu 500 kWth.

2.2.1.2

Szczególnym rodzajem wykorzystania ciepła w warstwach ziemi położonych stosunkowo blisko jej powierzchni, jest stosowanie pomp geotermicznych (pracujących na zasadzie odwrotnej do chłodziarki) do ogrzewania budynków (moc cieplna od około 2 kWth do 2 MWth); przy czym dodatkowo wykorzystywane jest jeszcze „chłodziwo” (6). Jest wiele wariantów tej metody, które w zależności od zastosowanej technologii wykorzystują ciepło pobierane na głębokościach od jednego do kilkuset metrów.

2.2.2

Drugą możliwością jest produkcja energii elektrycznej, przy czym konieczne są z kolei wyższe temperatury wody (np. powyżej 120oC). Ogrzewana woda zazwyczaj prowadzona jest przez podłoże dwoma otworami znajdującymi się w pewnej odległości od siebie. Woda wpływa jednym otworem, aby po ogrzaniu wypłynąć drugim. Tą metodą można uzyskać większą moc cieplną (od około 5 MWth do 30 MWth).

2.2.2.1

Jednak nawet również te temperatury (wody) są jeszcze zbyt niskie z punktu widzenia pożądanego termodynamicznego współczynnika sprawności (do przemiany energii cieplnej w energię elektryczną) oraz pożądanych temperatur wrzenia w obwodzie obiegowym turbin.

2.2.2.2

Stąd też w obwodzie obiegowym turbin przeważnie stosowana jest substancja mająca niższą temperaturę wrzenia aniżeli woda (jak np. perfluoropentan C5F12). Opracowane zostały do tego celu specjalne procesy jak np. „Organic Rankine Cycle” (cyrkulacja substancji organicznej), oraz proces Kaliny.

2.2.3

Szczególnie korzystne jest połączenie obydwu form zastosowania (wytwarzanie energii elektrycznej oraz ciepła), przez co dodatkowe ciepło, nie wykorzystane przy wytwarzaniu prądu, może zostać użyte do ogrzewania. Oznacza to, że jednocześnie powstaje zarówno ciepło do ogrzewania, jak i energia elektryczna.

2.3

Aby dostarczyć energię potrzebną w szczególności do produkcji prądu elektrycznego, wykorzystać trzeba jednak rezerwuary ciepła położone z reguły na odpowiednio dużej głębokości pod powierzchnią Ziemi (rzędu kilku kilometrów). Wymaga to wykonania głębokich odwiertów, co wiąże się z poniesieniem dużych nakładów.

2.3.1

Jednak wraz z głębokością znacznie rosną koszty podłączenia się do takiego rezerwuaru i jego eksploatacji. Dlatego też zależnie od przewidzianego sposobu wykorzystania należy osiągnąć równowagę pomiędzy głębokością odwiertu, efektywnością oraz zyskiem cieplnym.

2.4

Stąd też w pierwszej kolejności poszukuje się rezerwuarów ciepła w takich strefach, w których występują anomalie geotermiczne.

2.4.1

Takie wyraźne anomalie geotermiczne (rezerwuary o wysokiej entalpii (7)) znajdują się przede wszystkim w regionach o podwyższonej aktywności wulkanicznej (Islandia, Włochy, Grecja, Turcja). Rezerwuary takie były już w starożytności wykorzystywane dla celów leczniczych, a od około 100 lat służą do produkcji energii elektrycznej (Larderello we Włoszech, od 1904 roku).

2.4.2

Natomiast słabe anomalie geotermiczne (rezerwuary o niskiej entalpii), tzn. niewielki wzrost temperatury wraz ze wzrostem głębokości, występują na obszarach o dużej aktywności tektonicznej (dolina Górnego Renu, morza Tyrreńskie i Egejskie, itd.) i rozpościerających się dalej wodonośnych warstwach osadowych (Basen Panonii na Węgrzech i w Rumunii, północny Niż Niemiecko-Polski).

2.5

Ze względu na ograniczoną ilość stref z anomaliami geotermicznymi, od połowy lat osiemdziesiątych podjęto usilne działania mające na celu wykorzystanie ciepła zmagazynowanego również w „normalnych” formacjach geologicznych, z myślą o zaspokojeniu wzrastającego zapotrzebowania na energię i ciepło oraz lepszego dopasowania oferty dostaw ciepła lub energii elektrycznej do zapotrzebowania występującego w regionie.

2.5.1

W latach dziewięćdziesiątych, głównie w obszarze państw niemieckojęzycznych, rozpoczęto wykorzystywanie rezerwuarów z anomaliami geotermicznymi do uzyskiwania energii elektrycznej. W Altheim i Bad Blumau (Austria) oraz Neustadt-Glewe (Niemcy) produkcję energii rozpoczęto dopiero w okresie ostatnich czterech lat.

2.5.2

Ponieważ głębokość eksploatowanych złóż wynosi minimum 2,5 km, przy czym lepiej jest, gdy wynosi ona co najmniej 4 do 5 km, istnieje konieczność wykonania odpowiednio głębokich odwiertów.

2.6

Technologie wytwarzania energii geotermalnej mają następujące zalety:

wykorzystanie ciepła Ziemi nie jest uzależnione (jak w przypadku wykorzystania energii wiatru i słońca) od warunków atmosferycznych, cykli dziennych i pór roku, dlatego może ona służyć do podstawowego zaopatrzenia w energię;

istniejące już ciepło musi być jedynie przetransportowane z głębokości kilku kilometrów na powierzchnię ziemi, dlatego zbędne są procesy związane z jego uzyskiwaniem (jak w przypadku spalania paliw, reakcji jądrowych itp.), przez co odpadają związane z tym koszty ekonomiczne oraz ekologiczne;

chodzi w tym przypadku o prawie niewyczerpalne i odnawialne zasoby ciepła, którego wydajność teoretycznie może przyczynić się znacząco do pozyskiwania energii.

2.7

Jednocześnie jednak mają one następujące wady:

temperatury dostępnych złóż są zbyt niskie do uzyskiwania zadawalającego współczynnika sprawności termodynamicznej przy produkcji energii elektrycznej;

dla zapewnienia wymiany ciepła i uniknięcia przekroczenia zdolności rezerwuaru do wytwarzania ciepła, z rezerwuaru tego muszą być pobierane i wykorzystywane duże objętości, aby tym samym przy dużym poborze ciepła nie wystąpiły objawy wyczerpania rezerwuaru (przedwczesnego w stosunku do zamierzonego), które mogłyby wymusić potrzebę zaprzestania jego eksploatacji;

przy wykorzystywaniu rezerwuaru sprawą zasadniczą jest zapobieganie możliwemu oddziaływaniu lub uwolnieniu substancji szkodliwych dla środowiska i/lub substancji korodujących (między innymi CO2, CH4, H2S, oraz sole), a także ochrona elementów instalacji przed korozją;

nadal stosunkowo duże są jeszcze koszty i ekonomiczne niewiadome (m.in. ryzyko nieznalezienia złóż oraz niebezpieczeństwo ich wyczerpania się) związanych z instalacją i eksploatacją złóż geotermicznych.

3.   Stan obecny

3.1

W ogólnym zarysie, w przypadku głęboko położonych złóż geotermicznych chodzi o trzy techniki uzyskiwania i wykorzystania ciepła (zazwyczaj związanych z koniecznością wykonania minimum po 2 otwory /dublety/ (8) ) lub ich odmiany, a mianowicie:

Złoża hydrotermalne, z których transportowane są na powierzchnie podziemne, ale nie artezyjskie (tzn. nie znajdujące się pod ciśnieniem) pokłady gorącej wody, używane dotychczas do celów grzewczych. Aktualnie, metoda ta wykorzystywana jest w odniesieniu do produkcji energii elektrycznej, z tą różnicą że wykorzystywane są zasoby wody o wyższych temperaturach. Nośnikiem przenoszącym ciepło jest istniejąca, gorąca woda;

Technologia Hot-Dry-Rock /HDR/ (gorące, suche formacje skalne), w przypadku której odpowiednie formacje skalne udostępniane zostają poprzez wykonanie głębokich odwiertów oraz realizację przedsięwzięć stymulacyjnych. Ciepło formacji skalnych pobierane jest przez wodę wprowadzaną z powierzchni ziemi, a mianowicie poprzez ochłodzenie powierzchni wymiennika ciepła, wytworzonej sztucznie poprzez stymulację głębokich warstw skalnych;

Zasoby gorącej wody będącej pod ciśnieniem, w przypadku której gorąca mieszanina wodno-parowa (o temperaturze do ponad 250 stopni Celsjusza, chociaż temperatura taka występuje jedynie w sporadycznych przypadkach) wykorzystywana jest do produkcji energii elektrycznej lub do ogrzewania.

Ponadto rozwijane są technologie (9), które powinny umożliwić lepszą wymianę ciepła i sprawność tego procesu.

3.2

Zdolność produkcyjna zainstalowanych dotychczas w Unii Europejskiej instalacji geotermicznych do wytwarzania energii elektrycznej (większość znajduje się we Włoszech) wynosi około 1 GWel, co stanowi 2‰ ogólnej mocy zainstalowanej. W większości wykorzystują one złoża z anomaliami geotermicznymi. Moc zainstalowana wykorzystywana do celów grzewczych wynosi obecnie 4 GWth. Ocena ogólnych tendencji w tej dziedzinie pozwala przypuszczać, że w 2010 roku będzie ona wynosić 8 lub więcej GWth.

3.3

W związku z powyższym żadna z form wykorzystania ciepła Ziemi nie przyczyniła się jeszcze znacząco do poprawy zaopatrzenia Unii Europejskiej w energię, zaś sam jej udział w użytkowaniu odnawialnych nośników energii jest jak dotychczas znikomy.

3.4

Jednakże w ostatnich latach odnotowuje się wyraźny wzrost wykorzystywania energii geotermicznej dzięki wsparciu nie tylko ze strony poszczególnych państw członkowskich, lecz także ze strony Unii Europejskiej. Zważywszy, że chodzi tu o wytwarzanie ciepła rzędu od kilku do kilkudziesięciu MWth, geotermia wnosi tym samym swój wkład w zakresie zdecentralizowanego zaopatrzenia w energię.

3.5

Zdaniem Komitetu jest to w pełni uzasadnione i warte poparcia. Również w tym przypadku chodzi w większości o instalacje pilotażowe, w których mogą być sprawdzane i doskonalone różne metody.

3.6

Poza obszarami, w których występują anomalie geotermiczne, aktualny koszt 1 kWhel energii elektrycznej (nawet wytwarzanej łącznie z ciepłem) wynosi połowę kosztów energii uzyskiwanej z energii słonecznej oraz jest dwukrotnie większy od kosztów energii wiatru, dlatego też pożądane jest jednoczesne oferowanie energii cieplnej i energii elektrycznej.

3.6.1

Niewątpliwie (patrz wyżej) podaż energii geotermicznej można w większości przypadków dostosować do popytu na nią, co przy wzrastającym udziale na rynku energii ze źródeł odnawialnych, będzie stawało się coraz istotniejsze. Przy wahaniach podaży energii elektrycznej wytwarzanej z energii wiatru i słońca coraz bardziej potrzebne będą się stawać technologie zezwalające na buforowanie i regulowanie energii. Przypuszczalnie niezbędne staną się energochłonne i kosztowne nośniki przechowywania energii, jakim jest np. wodór.

4.   Perspektywy rozwojowe i zalecenia

4.1

Jeśli wykorzystanie energii geotermicznej nie będzie się ograniczać jedynie do stref występowania anomalii geotermicznych (patrz również pkt. 2.4 i 2.5), wówczas wykorzystanie tej energii będzie mogło potencjalnie wnieść istotny wkład na rzecz zrównoważonego i przyjaznego dla środowiska zaopatrzenia w energię (patrz również pkt. 4.13).

4.2

W celu wykorzystania i rozwoju potencjału wydajnej z ekonomicznego punktu widzenia produkcji energii elektrycznej, konieczne jest wykonanie odwiertów na głębokość przynajmniej 4 — 5 kilometrów, aby można było udostępnić pokłady skał o temperaturze wynoszącej minimum 150 stopni Celsjusza. Ponadto, gorące skały muszą być poddane przedsięwzięciom stymulacyjnym, aby zapewnić właściwą wymianę ciepła pomiędzy nimi a wodą istniejącą naturalnie lub doprowadzaną, jak również właściwe natężenie jej przepływu.

4.2.1

Jednak płytsze odwierty np. na głębokość 2-3 km (patrz również pkt. 2.2.1.1) są wystarczające w przypadku wykorzystania energii jedynie na cele grzewcze.

4.3

Odpowiednie instalacje technologiczne znajdują się już w Europie w fazie opracowywania i próbnej eksploatacji, w wielu miejscach o zróżnicowanych formacjach geologicznych (np. Soultz-sous-Forêts, Groß Schönebeck). Możliwości rozbudowy instalacji uzależnione są od rozwoju technologii użytkowych w możliwie jak największym stopniu niezależnych od lokalizacji, a tym samym pozwalających na eksport. Cel ten wymaga wzmożonych wysiłków w zakresie badań i rozwoju (B+R).

4.4

Z jednej strony, chodzi o to, aby istniejące już różnorodne techniki doświadczalne rozwinąć do wersji eksploatacyjnych, a wymienione wyżej kryteria zweryfikować pod kątem stałej eksploatacji energii geotermicznej.

4.4.1

Szczególnie ważnym problemem jest to, czy w takim stymulowanym rezerwuarze rzeczywiście spełnione mogą być hydrauliczne i termodynamiczne uwarunkowania stałej eksploatacji.

4.5

Z drugiej strony, poszczególne etapy procesu technologicznego muszą zostać również stopniowo poprawione i zracjonalizowane, aby koszty użytkowania energii geotermicznej były konkurencyjne (patrz poniżej). Jednocześnie muszą zostać podjęte odpowiednie przedsięwzięcia badawczo-rozwojowe (patrz pkt. 1.6), a także czynności związane z przygotowaniem rynku, aby umożliwić zmniejszenie kosztów związanych z produkcją.

4.6

W średnim okresie uzyskanie konkurencyjnej energii geotermicznej oznacza, że będzie ona mogła konkurować pod względem kosztów z energią wiatru. Jest to wysoce prawdopodobne, ponieważ coraz wyraźniej zaznaczają się wady wykorzystania energii wiatru. Odnosi się to przede wszystkim do uzależnienia od zmiennych warunków atmosferycznych, co jak wiadomo prowadzi do powstawania znacznych kosztów dodatkowych oraz emisji z innych źródeł, instalacje wiatrowe mogą szpecić krajobraz i przeszkadzać okolicznym mieszkańcom, a wymagać w coraz większym stopniu napraw i konserwacji. W ogólnej ocenie należy również uwzględnić obciążenie kosztami konsumenta lub budżetu państwa.

4.7

W długim okresie i przy uwzględnieniu prawdopodobieństwa dalszego wzrostu cen ropy naftowej i gazu ziemnego (i możliwości wyczerpywania się ich zasobów), nasuwa się ogólne pytanie o konkurencyjność energii pozyskiwanej ze źródeł geotermicznych. Pytanie to brzmi, czy również wykorzystanie tego rodzaju energii — przy uwzględnieniu zewnętrznych kosztów wszystkich technologii wywarzania energii — może być konkurencyjne w długim okresie również bez subwencji lub uprzywilejowanego traktowania zniekształcającego rynek.

4.8

Potrzebne są tutaj następujące rozwiązania: (10):

skuteczne programy badawczo-rozwojowe na poziomie zarówno krajowym jak i unijnym, zapewniające rozwój naukowo-techniczny w tej dziedzinie pozwalający na opracowanie i przetestowanie różnych faz procesów produkcyjnych w odpowiedniej ilości instalacji testowych oraz

uregulowania prawne wspierające inwestycje prywatne (np. ustawy o sprzedaży energii elektrycznej do sieci przesyłowej i systemów klimatyzacyjnych), w sposób zapewniający początkowo pomoc, co podniosłoby na czas ograniczony, w fazie wprowadzania na rynek, atrakcyjność sprzedaży energii geotermicznej, tak, aby możliwe było sprawdzenie, zwiększenie oraz ocena możliwości jej sprzedaży. To samo odnosi się do zawierania umów na dostawę energii elektrycznej pomiędzy zakładami energetycznymi i odbiorcami;

zapewnienie zabezpieczeń przed ryzykiem (jak np. ryzyko wykonania prac poszukiwawczych z negatywnym wynikiem, ryzyko wykonania odwiertów) związanym z rozpoznaniem i udostępnieniem złoża.

4.9

Komitet odnotowuje z zadowoleniem, że na tej płaszczyźnie wiele już zostało zrobione. W pełni popiera on Komisję w dziedzinie prowadzonych przez nią bieżących i planowanych projektów B+R, jak również jej zamiar powtórnego wzmocnienia odpowiednich zabiegów w kolejnym programie ramowym, dotyczącym projektów badawczo-rozwojowych. Komitet popiera również państwa członkowskie realizujące odpowiednie programy badawczo-rozwojowe, jak również ich starania, aby już teraz — w drodze prowadzenia akcji promocyjnych — ułatwiać i stymulować próbne wprowadzanie energii i ciepła uzyskanych ze źródeł geotermicznych.

4.10

W związku z powyższym Komitet ponawia swoje wcześniejsze zalecenia, wykorzystania szans jakie stwarza Europejska Przestrzeń Badawcza, dzięki zakrojonej na szeroką skalę, przejrzystej, skoordynowanej i akceptowanej przez wszystkich partnerów strategii BADAŃ NAUKOWYCH NAD ENERGIĄ oraz uczynieniu z niej ważnego elementu Siódmego Programu Ramowego na rzecz badań i rozwoju oraz Programu Euratom.

4.11

Strategia ta powinna także kłaść odpowiedni nacisk na niezbędne przedsięwzięcia badawczo-rozwojowe (B+R) służące rozwojowi geotermii, aż z uwagi na zmieniający się rynek energetyczny możliwa stanie się dokładniejsza ocena i oszacowane kosztów długoterminowych i rzeczywistego potencjału tych technologii.

4.12

Ponadto, Komitet zaleca możliwie jak największe włączenie wszystkich programów badawczo-rozwojowych dotyczących geotermii (w tym prowadzonych wyłącznie na płaszczyźnie narodowej), do europejskiego programu badań nad energią, co powinno pogłębić współpracę europejską.

4.13

W związku z tym, Komitet widzi duże możliwości w uczestnictwie nowych państw członkowskich w Programie Ramowym na rzecz badań i rozwoju technologicznego. Czekająca jeszcze te państwa modernizacja systemów energetycznych powinna zostać wykorzystana do umieszczenia w nich odpowiednich instalacji pilotażowo-demonstracyjnych.

4.14

Komitet zaleca ponadto, aby Komisja podjęła starania o skuteczną harmonizację w obszarze Unii Europejskiej działań na rzecz wspierania wprowadzania energii geotermicznej na rynek (np. ustawa o sprzedaży energii do sieci przesyłowych), do takiego stopnia, aby na razie przynajmniej w obrębie technologii związanych z geotermią możliwa była konkurencja na równych warunkach.

4.15

Ze względu na to, że geotermia oferuje jednocześnie oddawanie do dyspozycji ciepła grzewczego i energii elektrycznej, Komitet zaleca, aby Komisja zajęła się odpowiednimi sieciami ciepłowniczymi oraz wykorzystaniem ciepła.

5.   Podsumowanie

5.1

Pod pojęciem uzyskiwania energii geotermicznej rozumie się wszystkie technologie związane z podłączeniem się do strumienia ciepła płynącego na powierzchnię z gorącego wnętrza Ziemi i wykorzystania go w celach energetycznych.

5.2

Energia ta jest w pierwszym rzędzie wykorzystywana do celów grzewczych, ale także do wytwarzania energii elektrycznej lub do wytwarzania ciepła w połączeniu z energią elektryczną.

5.3

Uzyskiwanie energii geotermicznej odbywa się już obecnie na obszarach występowania anomalii geotermicznych, ale nadal stanowi ona niewielki odsetek ogólnej podaży energii.

5.4

Poprzez zastosowanie technologii umożliwiających uzyskiwanie energii geotermicznej również poza obszarami występowania anomalii geotermicznych, ten rodzaj energii może wnieść istotny wkład do systemu trwałego zaopatrzenia w energię, a w szczególności do podstawowej podaży energii. Związane jest to jednak z koniecznością wykonywania odwiertów o głębokości od 4 do 5 kilometrów oraz realizacji dodatkowych „przedsięwzięć stymulacyjnych”.

5.5

Jednakże obiecujący potencjał przedstawia sobą również uzyskiwanie energii cieplnej z „płytkich” warstw ziemi, przy pomocy pomp cieplnych (ogrzewanie budynków, klimatyzacja).

5.6

Pod względem swojego potencjalnego wkładu w podstawowe zaopatrzenie w energię, energia geotermiczna odróżnia się od źródeł energii o niestabilnej podaży (jak energia wiatru lub słońca), które stają się coraz bardziej zależne od technologii zapewniających regulowanie, buforowanie i magazynowanie energii, a ze względu na wymogi przestrzenne i oddziaływanie na sąsiedztwo oraz krajobraz, napotykają na opór ze strony społeczeństwa.

5.7

Komitet powtarza swoje zalecenie wykorzystania szans Europejskiej Przestrzeni Badawczej, jakie stwarza kompleksowa STRATEGIA BADAŃ NAD ENERGIĄ.

5.8

Zawarte w niej powinny być również przedsięwzięcia badawczo-rozwojowe konieczne do rozwoju geotermii, w zakresie dalszej realizacji i odpowiedniego wzmocnienia dotychczas prowadzonych programów.

5.9

Komitet zaleca włączenie programów badawczo-rozwojowych (w ramach otwartej koordynacji), realizowanych dotychczas wyłącznie przez państwa członkowskie na płaszczyźnie narodowej, do europejskiego programu badań nad energią oraz do zawartych w nim działań.

5.10

Komitet zaleca, aby we wszystkich państwach członkowskich opracowane zostały początkowe, degresywne systemy bodźców i uregulowań prawnych (np. ustawa o sprzedaży energii elektrycznej do sieci przesyłowych) oraz odpowiednie warunki dla inwestorów prywatnych, które uatrakcyjniłyby pozyskiwanie i sprzedaż energii geotermicznej subwencjonowanej w ograniczonym wymiarze czasu, przyczyniając się tym samym do sprawdzenia, zwiększenia oraz oceny możliwości sprzedaży tej formy energii.

5.11

Komitet zaleca, aby na obszarze Unii Europejskiej zharmonizować tego rodzaju przedsięwzięcia wspomagające do takiego stopnia, aby umożliwić w ramach Unii konkurencję na równych warunkach w dziedzinie technologii geotermicznych.

Bruksela, 9 lutego 2005 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Energia nie jest w rzeczywistości zużywana, lecz tylko przetwarzana i jednocześnie wykorzystywana. Odbywa się to dzięki odpowiednim procesom przetwarzania, jak na przykład spalanie węgla, przetwarzanie energii wiatru na energię elektryczną lub rozszczepienie jądra atomowego (prawo zachowania energii; E = mc2). Używa się jednak takich pojęć jak „zaopatrzenie w energię”, „uzyskiwanie energii” oraz „zużywanie energii”.

(2)  Promocja odnawialnych źródeł energii: Sposoby działania i instrumenty finansowania, projekt dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wspierania współgenerowania ciepła i energii w oparciu o zapotrzebowanie na ciepło użytkowe na wewnętrznym rynku energetycznym, projekt dyrektywy Rady (Euratom) w sprawie określenia podstawowych obowiązków i ogólnych zasad w dziedzinie bezpieczeństwa instalacji jądrowych oraz projekt dyrektywy Rady (Euratom) w sprawie usuwania zużytego paliwa jądrowego i odpadów radioaktywnych, Znaczenie energii jądrowej dla produkcji energii elektrycznej (EKES 317/2004). Energia termojądrowa.

(3)  Które w przyszłości w coraz większym zakresie będą musiały być ograniczane nie tylko ze względu na wyczerpywanie się zasobów tych paliw, lecz również w związku z emisją CO2 (Protokół z Kioto).

(4)  Problemy te znalazły swój wyraz w poprzednich kryzysach naftowych (np. w 1973 r. i w 1979 r.), obecnym wzroście cen ropy, jak również obecnych kontrowersjach w zakresie udzielania certyfikatów dotyczących emisji substancji szkodliwych, które wynikły ze sprzeczności interesów ekonomicznych i ekologicznych.

(5)  Patrz 2.2.1.2, jak również 2.2.2.2

(6)  W przyszłości można byłoby używać np. CO2

(7)  Pod stosowanym w termodynamice pojęciem entalpii rozumie się sumę energii wewnętrznej i energii rozprężania (pracy rozprężania).

(8)  Patrz pkt. 2.2.1.1 zamknięte „sondy geotermiczne” oraz pkt. 2.2.1.2 „pompy geotermiczne”.

(9)  Patrz pkt 2.2.2.2

(10)  „Promowanie odnawialnych źródeł energii – środki działania i instrumenty finansowania”


8.9.2005   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 221/28


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wprowadzenia w życie fazy rozmieszczania i fazy operacyjnej europejskiego programu radiowej nawigacji satelitarnej

COM(2004) 477 końcowy — 2004/0156 (COD)

(2005/C 221/06)

Dnia 16 listopada 2004 r. Rada, działając na podstawie art. 156 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej

Sekcja ds. Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, uchwaliła swą opinię dnia 17 stycznia 2005 r.. Sprawozdawcą był Virgilio RANNOCCHIARI.

Na 414 sesji plenarnej w dn. 9 lutego 2005 r., Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 134 głosami za, przy 3 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

1.   Wprowadzenie

1.1

Uznając podstawowe, strategiczne znaczenie programu Galileo (infrastruktury nawigacji radiowej i pozycjonowania satelitarnego) dla konkurencyjności systemu europejskiego, EKES już od samego powstania programu śledził czynione w jego zakresie postępy. Znaczenie programu Galileo wiąże się z innowacyjnym charakterem jego oddziaływania na gospodarkę, zatrudnienie i wymiar społeczny, jak również z ulepszeniem jakości życia społeczeństwa obywatelskiego, które może zapewnić. (1) Ponadto już od chwili ustanowienia Wspólnego Przedsiębiorstwa GALILEO (2), EKES widział konieczność zaangażowania sektora prywatnego w rozwój i użytkowanie systemu, gwarantując tym samym trwałe wsparcie finansowe w czasie fazy rozwojowej i rozmieszczenia (3).

1.2

W ostatnio wydanej opinii (4) w tej sprawie, EKES podkreślił, że „program Galileo został wreszcie rozpoczęty w wyniku porozumienia z 26 maja 2003 r., zawartego w ramach Rady Europejskiej Agencji Kosmicznej (ang. Council of the European Space Agency), odnośnie wkładu finansowego jej poszczególnych członków”. Potwierdził również, że „program Galileo jest wyzwaniem o niebagatelnym znaczeniu dla Unii Europejskiej, jej niezależności, możliwości technologicznych i naukowych, gospodarki oraz, przede wszystkim, dla jej przemysłu kosmicznego i telekomunikacyjnego”.

2.   Sytuacja bieżąca i jej spodziewany rozwój

2.1

Należy pamiętać, że program Galileo obejmuje cztery fazy:

Faza tworzenia definicji, realizowana w latach 1999-2001, podczas której zaprojektowano architekturę systemu i określono ofertę pięciu wymienionych poniżej usług. Faza ta finansowana była głównie z Piątego Programu Ramowego (5PR) na lata 1998-2002.

Faza rozwoju i badań, przewidziana na lata 2002-2005, obejmująca rozwój satelitów i naziemnych części składowych systemu, jak również badania na orbicie. Finansowanie UE/ESA wyniosło 1,2 mld EUR, oraz dodatkowo 100 mln EUR z Szóstego Programu Ramowego na lata 2002-2006.

Faza rozmieszczenia, obejmująca lata 2006-2007, która polega na budowie i wyniesieniu satelitów na orbitę — dwie pierwsze satelity mają być wystrzelone pod koniec 2005 r. — oraz pełnej instalacji naziemnego segmentu infrastruktury. Całkowity koszt szacuje się na poziomie 2,1 mld EUR, z czego jedna trzecia (tzn. 700 mln EUR) pochodzić będzie ze środków budżetowych Wspólnoty. Pozostałe dwie trzecie (tzn. 1,4 mld EUR) finansowania zapewni wybrane konsorcjum.

Rozpoczęcie fazy operacyjnej planowane jest na 2008 r. Szacowane roczne koszty zarządzania i utrzymania, kształtujące się na poziomie około 220 mln EUR, poniesie w całości sektor prywatny, wyłączając nadzwyczajny wkład finansowy Wspólnoty w całkowitej wysokości 500 mln EUR podczas pierwszych lat fazy operacyjnej, zgodnie z decyzjami, które podjęte zostaną w ramach Nowej Perspektywy Finansowej na okres 2007-2013.

2.2

W maju 2002 r., tj. pod koniec fazy tworzenia definicji, powołano Wspólne Przedsiębiorstwo GALILEO na okres czterech lat, dla „zapewnienia jednolitości administracji i kontroli finansowej projektu dla faz badawczej, rozwojowej i pokazowej programu Galileo, oraz w tym celu — zmobilizowania środków finansowych przekazanych na ten program”.

2.3

Ponadto poprzez rozporządzenie Rady nr 1321/2004 (5), ustanawiające Europejski Organ Nadzoru Globalnego Systemu Nawigacji Satelitarnej (GNSS) oraz wspólne działanie Rady 2004/552/WPZiB (6), oba opublikowane dn. 12 lipca 2004 r., wdrożono struktury operacyjne systemu w celu zarządzania interesami publicznymi związanymi z programem oraz zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony systemu Galileo.

2.4

Na szczeblu międzynarodowym, po czteroletnich negocjacjach dn. 26 czerwca 2004 r.Unia Europejska i Stany Zjednoczone osiągnęły niezwykle ważne porozumienie w sprawie Galileo i GPS (7). Umowa ta dotyczy promocji, świadczenia i wykorzystywania usług w ramach tych dwóch systemów nawigacji satelitarnej i pozycjonowania oraz pełnej kompatybilności i interoperacyjności związanych z nimi aplikacji. Oba systemy działać będą równolegle, bez zakłóceń sygnału. Pozwoli to systemowi Galileo stać się światowym standardem „sygnału otwartego” w zakresie stosowania globalnych systemów nawigacji satelitarnej dla celów cywilnych i komercyjnych (GNSS) (GPS obsługiwany jest przez wojsko). Dodatkowo stanie się dostępny i „atrakcyjny” nawet dla obecnych użytkowników GPS, i to za pośrednictwem jednego odbiornika.

2.5

Na szczeblu międzynarodowym podpisano również dn. 13 lipca 2004 r. umowę o współpracy z Izraelem. Nastąpiło to po zawarciu porozumienia z Chinami dn. 30 października 2003 r. Od pewnego czasu trwają negocjacje w sprawie osiągnięcia interoperacyjności z rosyjskim systemem GLONASS  (8). Rozmowy te są już na bardzo zaawansowanym etapie, zwłaszcza w odniesieniu do kwestii nabycia częstotliwości oraz wykorzystania rosyjskich rakiet nośnych, podczas gdy dokonano znacznych osiągnięć w negocjacjach umów o współpracy z samą Federacja Rosyjską, Ukrainą i Indiami. Zapoczątkowano także kontakty z Australią, Brazylią, Meksykiem i Koreą Południową. Szwajcaria, Norwegia oraz Kanada również rozważają możliwość partycypacji finansowej.

2.6

W odniesieniu do basenu Morza Śródziemnego, w czasie Eurośródziemnomorskiej Konferencji Ministrów Spraw Zagranicznych (kwiecień 2002 r.) w Walencji zainicjowano plan działania, polegający na współpracy eurośródziemnomorskiej w zakresie radionawigacji satelitarnej i pozycjonowania. Niedawno w Kairze Wspólne Przedsiębiorstwo GALILEO uruchomiło projekt Euro-Med GNSS, obejmujący pokaz, szkolenia i koordynację regionalnego planu GNSS w celu monitorowania, przy współpracy z partnerami śródziemnomorskimi, oddziaływania EGNOS  (9), satelity geostacjonarnego i prekursora Galileo.

2.7

W momencie osiągnięcia pełnej gotowości systemu, Galileo dostarczać będzie pięć rodzajów usług:

Open Service — serwis otwarty przeznaczony dla masowych użytkowników oraz zastosowań na rynku usług użyteczności publicznej;

Commercial Service — serwis komercyjny, który zapewni rozwój profesjonalnych aplikacji, o zwiększonych możliwościach nawigacyjnych i zapewniający bardziej dokładne dane niż serwis otwarty, ze szczególnym uwzględnieniem gwarancji jakości usługi;

Safety of Life Service — wysokiego poziomu serwis bezpieczeństwa życia, do wykorzystania w sytuacjach, gdy w grę wchodzi życie ludzkie, takich jak nawigacja morska czy lotnicza;

Search and Rescue Service — serwis, dzięki któremu w sposób zdecydowany usprawnione zostaną systemy niesienia pomocy w przypadku zagrożenia i akcji ratowniczych;

Public Regulated Service, serwis oparty o sygnały kodowane. Będzie odpowiednio chroniony przed zagłuszeniem sygnału i zakłóceniami. Jego wykorzystanie zarezerwowane będzie głównie dla instytucji publicznych, zajmujących się ochroną cywilną, bezpieczeństwem narodowym i misjami pokojowymi oraz dla organów ścigania, w przypadku których wymagane są maksymalne poziomy zabezpieczeń (10).

2.8

Biorąc pod uwagę właściwości operacyjne systemu Galileo, fakt, że będzie on zarządzany przez podmiot cywilny oraz że będzie wykorzystywany głównie dla celów komercyjnych i profesjonalnych, Komisja uważa, że potencjalny rynek na usługi w ramach systemu Galileo do roku 2010 mógłby osiągnąć 3 mld użytkowników, przy rocznym zwrocie z inwestycji sięgającym nawet 250 mld EUR, zaś liczba utworzonych przedsiębiorstw i związanych z nimi nowych miejsc pracy dla osób wysoko wykwalifikowanych będzie wyrażać się w setkach tysięcy, gdzie w samej Europie będzie to ok. 150.000.

2.9

Wspólne Przedsiębiorstwo GALILEO zakończyło fazę negocjacji w oparciu o zasady konkurencyjności we wrześniu 2004 r. Otrzymało ostatecznie oferty dwóch konsorcjów, starających się o koncesję (Eurely (11) i Inavsat (12)). Rozstrzygającego wyboru dokonano w oparciu o następujące trzy kryteria: potencjał przedsiębiorczy i możliwości finansowe; możliwości techniczne; oraz aspekty prawne i techniczne.

2.10

Po przedstawieniu Komisji przez Wspólne Przedsiębiorstwo, w ramach swoich kompetencji, raportu z procedury przetargowej oraz po przyjęciu przez Komisję komunikatu dla Parlamentu Europejskiego i Rady (13) w sprawie przejścia do fazy rozmieszczenia i fazy operacyjnej, będzie ono mogło uzyskać „niezbędne wytyczne polityczne w sprawie finansowania publicznego kolejnych faz programu i zadań o charakterze usług publicznych, a zwłaszcza definicję tych usług”. W wyniku tego będzie mogło przedłożyć ofertę do zatwierdzenia Organowi Nadzoru, który jest w rzeczywistości organem wdrażającym, zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1321/2004.

2.11

Komitet wyraża obawę, że opisane wyżej procedury mogą okazać się zbyt złożone, zaś środki kontroli i nadzoru — nakładać się na siebie i powielać, co wiąże się z ryzykiem powstania trudności i niejasności.

2.12

Ponadto omawiany wniosek dotyczący rozporządzenia stanowi, że Organ Nadzoru, który określany jest w nim jako agencja wspólnotowa mająca na celu zarządzanie publicznymi interesami związanymi z programami radionawigacji satelitarnej, objętymi rozporządzeniem (WE) nr 1321/2004, nie zostanie powołany wcześniej niż w 2005 r.

3.   Wniosek Komisji Europejskiej

3.1

Rozważany tutaj wniosek odpowiada na potrzebę zapewnienia „specjalnego instrumentu prawnego”, umożliwiającego stworzenie dla programu osobnej linii budżetowej, która pozwoli na bardziej skuteczne zarządzanie i monitorowanie fazy rozmieszczenia i fazy operacyjnej programu Galileo, pod względem finansowym, jak również z punktu widzenia posiadacza koncesji.

3.2

Przedmiotowy wniosek dotyczący rozporządzenia ma na celu określenie szczegółowych zasad finansowego wkładu Wspólnoty dla fazy rozmieszczenia i fazy operacyjnej. Koncentruje się on na następujących zagadnieniach:

3.2.1

potrzebie zagwarantowania przez Wspólnotę spójnych ram budżetowych w zakresie funduszy generowanych przez Wspólnotę i posiadacza koncesji:

poprzez świadczenie usług w ramach systemu Galileo;

poprzez licencje i prawa własności intelektualnej do składników systemu udzielone mu nieodpłatnie przez Organ Nadzoru;

za pośrednictwem długoterminowych pożyczek z EBI;

3.2.2

właściwym systemie instytucjonalnym Organu Nadzoru w zakresie zarządzania i monitorowania.

4.   Uwagi ogólne

4.1

EKES uważa, że należy podjąć natychmiastowe działania celem bardziej dokładnego określenia specyfikacji technicznych dotyczących świadczenia różnych rodzajów usług. Zapewni to otwarte standardy, umożliwiające dostęp innym usługodawcom oraz wprowadzanie usług innowacyjnych, co pozwoli na uniknięcie sztucznych barier i wysokich opłat, które musieliby ponosić nowi użytkownicy, szczególnie ci mniejsi.

4.2

Odnosząc się do spójności ram budżetowych, EKES ma nadzieję, że nowe perspektywy finansowe w zakresie budżetu Wspólnoty zostaną jak najszybciej przyjęte. Ponadto przychyla się do wniosku Komisji o przyznanie specjalnej linii budżetowej w wys. 1 mld EUR na program Galileo, która byłaby niezależna od innych linii budżetowych. Komitet zaleca również, aby kwotę tę podwyższyć w celu zapewnienia rozwoju i integracji systemu EGNOS z programem Galileo. EKES uważa, że w Siódmym Programie Ramowym należy również uwzględnić — i z jego środków finansować — badania w zakresie radionawigacji satelitarnej GNSS.

4.3

EKES uznaje również, że niezbędne jest sprecyzowanie, w jaki sposób do finansowych ram programu Galileo włączane będą wszelkie przyszłe fundusze publiczne z instytucji w państwach trzecich, które już wyraziły zainteresowanie wkładem finansowym w programie.

4.4

EKES zdaje sobie sprawę, że ramy budżetowe przewidują korzyści dla posiadacza koncesji, związane z pełnioną przez niego rolą usługodawcy oraz użytkownika licencji i nieodpłatnie udzielonych mu praw własności intelektualnej — IPR (14). EKES zmuszony jest wyrazić obawę, że posiadacz koncesji może zdobyć dominującą pozycję lub monopol, co mogłoby zakłócić działanie konkurencji lub zahamować rozwój wolnego rynku.

4.5

Odnosząc się do stosowności ram instytucjonalnych w zakresie zarządzania i kontroli, zleconych na zewnątrz europejskiej agencji (Europejskiemu Organowi Nadzoru Globalnego Systemu Nawigacji Satelitarnej — GNSS), Komitet zwraca uwagę na następujące kwestie:

4.5.1

Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) nie jest reprezentowana w Radzie Administracyjnej Europejskiego Organu Nadzoru GNSS. Jest jednak członkiem obecnej Rady Administracyjnej Wspólnego Przedsiębiorstwa.

4.5.2

Zadania zarządczo-nadzorcze Wspólnego Przedsiębiorstwa mają zostać przekazane Europejskiemu Organowi Nadzoru GNSS, który administruje funduszami programu Galileo, działa w charakterze instytucji kontraktującej dla umowy koncesyjnej, monitoruje przestrzeganie zobowiązań umownych, udziela posiadaczowi koncesji prawa korzystania z aktywów w trakcie trwania koncesji, odpowiada za umowę z operatorem EGNOS, koordynuje działania państw członkowskich w odniesieniu do częstotliwości niezbędnych do zapewnienia funkcjonowania systemu, zapewnia zgodność zaświadczeń na składniki systemu i egzekwuje przestrzeganie wymogów bezpieczeństwa, w tym wymagań wynikających ze wspólnego działania nr 2004/552/WPZiB.

4.5.3

EKES nie może ukryć obaw związanych z niezwykle delikatną kwestią przekazania uprawnień przez Wspólne Przedsiębiorstwo, które ma zostać rozwiązane w maju 2006 r., nowemu Europejskiemu Organowi Nadzoru GNSS, które powinno rozpocząć działanie w połowie 2005 r.

4.5.4

Komitet zatem zaleca, aby Komisja i Rada nadzorowały tę fazę przejściową i „współ-funkcjonowania” Wspólnego Przedsiębiorstwa i Organu Nadzoru.

4.5.5

Zapisy wspólnego działania nr 2004/552/WPZiB i rozporządzenie ustanawiające Europejski Organ Nadzoru GNSS, które przewiduje ustanowienie Komitetu ds. Zabezpieczenia i Bezpieczeństwa Systemu, regulować będą wszelkie kwestie związane z wewnętrznym bezpieczeństwem systemu Galileo.

EKES uważa, że należy niezwłocznie wzmocnić powiązania systemu Galileo z innymi istniejącymi inicjatywami europejskimi, takimi jak program GMES (Globalny Monitoring Środowiska Naturalnego i Bezpieczeństwa), satelitarny system ratownictwa morskiego i powietrznego COSPAS-SARSAT (15), sieci w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych oraz sieci multimedialne GRID.

4.5.6

EKES powtarza (16), że istotne jest, aby zagadnienia związane z bezpieczeństwem i ochroną prywatności i danych osobowych uzgadniać wspólnie, w miarę możliwości w drodze konsultacji z Europejską Agencją Praw Podstawowych (ang. European Fundamental Rights Agency) (17) lub poprzez ustanowienie odpowiedniego organu konsultacyjnego. Nie wydaje się wystarczające poleganie jedynie na przepisach rozporządzenia (WE) nr 45/2001, o których mowa w art. 19 rozporządzenia ustanawiającego Europejski Organ Nadzoru GNSS. EKES stoi na stanowisku, że wyraźne gwarancje ochrony prywatności i danych osobowych są nie mniej ważne niż względy bezpieczeństwa, jeżeli sukces programu Galileo ma zostać osiągnięty przy pełnym poparciu ze strony społeczeństwa obywatelskiego.

4.5.7

Mając na uwadze potrzebę zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego, EKES zauważa, że dla większości obywateli Europy tak ważna inicjatywa dla Europy, jaką jest program Galileo, pozostaje praktyczne nieznana. Zatem EKES wyraża nadzieję, że instytucje europejskie, w uzgodnieniu z władzami krajowymi, przeprowadzą kampanię informacyjną w tym zakresie, dzięki której obywatele Europy nie tylko dowiedzą się więcej na temat tego znakomitego osiągnięcia badawczego przemysłu europejskiego i bardziej go docenią, ale również upewnią się, że ich prywatność będzie chroniona.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1

Biorąc pod uwagę wcześniejsze uwagi, EKES zaleca dodanie następujących punktów do odnośnych motywów preambuły zawartych we wniosku dotyczącym rozporządzenia:

5.1.1

Nowy motyw 3(a): „Uwzględniając wpływ, jaki program może wywierać na życie obywateli Europy, Komisja podejmie kroki mające na celu zapewnienie, że ochrona poufności i danych osobowych w ramach świadczenia usług przez system Galileo zostanie powierzona Europejskiej Agencji Praw Podstawowych lub alternatywnemu, ustanowionemu ad hoc organowi konsultacyjnemu. Zapewni to przejrzysty rozwój oraz stały dialog z potencjalnymi użytkownikami i społeczeństwem obywatelskim”.

5.1.2

Dodanie tekstu do motywu 12: „dla zapewnienia dalszych środków wspólnotowych z tej samej linii budżetowej na rozwój i integrację systemu EGNOS z systemem Galileo, oraz dla właściwego uwzględnienia i zagwarantowania finansowania w ramach Siódmego Programu Ramowego na nawigację satelitarną i jej zintegrowanie z istniejącymi sieciami.”

5.1.3

Nowy motyw 13(a): „Komisja i Rada zapewnią, aby przekazanie kompetencji Wspólnego Przedsiębiorstwa GALILEO nowemu Europejskiemu Organowi Nadzoru GNSS zrealizowane zostało przy zachowaniu bezwzględnej przejrzystości, w celu uniknięcia możliwych powieleń, opóźnień operacyjnych lub, co gorsza, ograniczeń rynkowych.”

5.1.4

Nowy motyw 14(a): „Komisja zapewni, aby wszelki wkład finansowy instytucji z państw trzecich do funduszy Europejskiego Organu Nadzoru GNSS odzwierciedlał wzajemne interesy i istniejącą równowagę poprzez odpowiednie porozumienia, które będą przedkładane Radzie i Parlamentowi Europejskiemu.”

6.   Wnioski

6.1

EKES potwierdza pełne poparcie dla programu Galileo i opowiada się zdecydowanie za przyspieszeniem dwóch końcowych faz procesu wdrażania w celu zapewnienia jego pełnej operacyjności do roku 2008.

6.2

EKES nalega, aby Komisja podjęła się dokonania oceny ex ante wartości dodanej dla posiadacza koncesji związanej ze świadczeniem usług i prawami własności intelektualnej oraz aby upowszechniła przejrzyste i precyzyjne informacje uzyskane w oparciu o wyniki tej oceny.

6.3

EKES uznaje, że poczyniono istotne postępy w zakresie tworzenia infrastruktury globalnej, zwłaszcza dzięki umowie o współpracy między UE a USA, która ma zapewnić pełną kompatybilność i interoperacyjność istniejących globalnych systemów radionawigacji satelitarnej i systemów pozycjonowania.

6.4

EKES podkreśla istotne znaczenie współpracy międzynarodowej z Chinami i Izraelem oraz sądzi, że nie należy szczędzić wysiłków w celu zawarcia porozumień stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania ze Szwajcarią, Norwegią, Federacją Rosyjską, Ukrainą, Indiami, Australią, Meksykiem, Brazylią i Koreą Południową. Komitet uznaje basen Morza Śródziemnego za obszar uprzywilejowany, ponieważ ma on już możliwość korzystania z usług EGNOS. Ponadto ma on znaczenie strategiczne dla utrzymania pokoju, stabilności i trwałego rozwoju w Europie.

6.5

Uwzględniając powyższe, EKES przekonany jest, że umożliwienie dostępu państwom trzecim wyraźnie wzmocni zewnętrzny wymiar polityki Unii Europejskiej.

6.6

EKES ma nadzieję, że Komisja Europejska dysponować będzie specjalną linią budżetową na kampanię informacyjną poświęconą programowi Galileo, dzięki której obywatele Europy nie tylko dowiedzą się więcej na temat tego znakomitego osiągnięcia badawczego przemysłu europejskiego i bardziej go docenią, ale również upewnią się, że ich prywatność będzie chroniona.

6.7

EKES ma nadzieję, że sformułowane wyżej uwagi odnoszące się do niektórych motywów preambuły zostaną przyjęte (ochrona prywatności, zwiększone środki finansowe, faza przejściowa i wkład państw trzecich). Propozycje te mają na celu zwiększenie przejrzystości i klarowności inicjatywy oraz zagwarantowanie, aby przeznaczono na nią wystarczające środki. Zatem wyrażone zostały zarówno w interesie instytucji europejskich, jak i społeczeństwa obywatelskiego.

Bruksela, 9 lutego 2005 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Dz.U. C 311 z 17.11.2001, str. 19.

(2)  Wspólne Przedsiębiorstwo Galileo (ang. Galileo Joint Undertaking) ustanowiono na mocy art. 171 Traktatu WE, rozporządzeniem Rady (WE) nr 876/2002 z dn. 21 maja 2002 r. Zapewnia ono wdrożenie fazy rozwoju programu Galileo oraz zarządzanie fazą rozmieszczenia i fazą operacyjną. Siedziba Przedsiębiorstwa mieści się w Brukseli. Założycielami są Wspólnota Europejska reprezentowana przez Komisję oraz Europejska Agencja Kosmiczna (ESA).

(3)  Dz.U. C 48 z 21.2.2002, str. 42.

(4)  Opinia EKES 956/2004 z dn. 30 czerwca 2004 r. w sprawie komunikatu Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady: Sprawozdanie w sprawie postępu programu badawczego GALILEO na początku 2004 r. Dz.U. C 302 z 7.12.2004.

(5)  Rozporządzenie Komisji w sprawie ustanowienia struktur zarządzania europejskimi programami radionawigacyjnymi. Dz.U. L 246 z 20.7.2004.

(6)  Zob. Dz.U. L 246 z 20.7.2004.

(7)  US GPS: Amerykański System Globalnego Pozycjonowania, obsługiwany przez wojsko.

(8)  GLONASS: Globalny System Nawigacji Satelitarnej (GLOBAL NAVIGATION SATELLITE SYSTEM).

(9)  EGNOS: Europejski Geostacjonarny System Nawigacji (ang. European Geostationary Navigation Overlay Sernice): system opierający się na korekcji sygnału GPS przez sieć stacji naziemnych i stacji geostacjonarnych. Rozpoczął działanie w 1996 r. i był prekursorem Galileo. EGNOS zostanie zintegrowany z Galileo według warunków programu wspólnej koncesji.

(10)  Zob. koncesja na fazy rozmieszczenia i operacyjną programu Galileo 2003/S200-179789, opublikowana dn. 17 października 2003 r.

(11)  EURELY: konsorcjum założone przez ALCATEL, FINMECCANICA i VINCI.

(12)  INAVSAT : założone przez EADS Space, Inmarsat Ventures oraz Thales Group.

(13)  COM(2004) 636 końcowy, przyjęty dn. 6 października 2004 r.

(14)  IPR: prawa własności intelektualnej.

(15)  COSPAS (skrót z jęz. rosyjskiego - Kosmiczeskaja sistema pojska awarijnych sudow) satelitarny system poszukiwania statków. SARSAT (Search And Rescue Satellite Aided Tracking) międzynarodowy system satelitarny poszukiwawczo-ratowniczy, mający na celu niesienie pomocy humanitarnej. W latach 1982-2003 dzięki temu systemowi uratowano ponad 15.000 osób na całym świecie.

(16)  Zob. opinia EKES w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady w sprawie ustanowienia Wspólnego Przedsiębiorstwa Galileo, pkt 3.5 - Dz.U. C 48 z 21.02.2002.

(17)  Zob. COM(2004) nr 693 z dn. 25.10.2004, Komunikat Komisji, w którym zaleca się ustanowienie tej agencji w 2005 r. i proponuje powierzyć jej zadanie ochrony osób w zakresie przetwarzania danych osobowych.


8.9.2005   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 221/33


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia infrastruktury informacji przestrzennej we Wspólnocie (INSPIRE)

COM(2004) 516 końcowy -2004/0175 (COD)

(2005/C 221/07)

Dnia 13 września 2004 r. Rada, działając na podstawie art. 175 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej

Sekcja ds. Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, uchwaliła swą opinię dnia 13 lutego 2005 r. Sprawozdawcą był Daniel RETUREAU.

Na 414 sesji plenarnej w dniach 9-10 lutego 2005 r. (posiedzenie z dnia 9 lutego 2005 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 140 za, przy 2 głosach wstrzymujących się przyjął następującą opinię:

1.   Streszczenie opinii Komitetu

1.1

Komitet za stosowne, pożądane i zgodne z zasadą proporcjonalności uznaje proponowane utworzenie infrastruktury informacji przestrzennej na szczeblu wspólnotowym (INSPIRE). Ma ona koordynować i zapewniać interoperacyjność i dostęp do danych przestrzennych zweryfikowanych na szczeblu krajowym przez państwa członkowskie, co stworzyć ma lepsze, naukowo uzasadnione podstawy dla decyzji i monitorowania sytuacji w dziedzinie ochrony środowiska, a także raportów wymaganych na mocy niektórych dyrektyw. Komitet za słuszny uznaje wybór art. 175 TWE jako podstawy prawnej.

1.2

Przedsięwzięcie to może przyczynić się do ograniczenia dublowania wysiłków, luk i niedoborów oraz do gromadzenia i przetwarzania danych w sposób bardziej skoordynowany i lepiej uzasadniony merytorycznie. Wymaga ono działania wspólnotowego i służyć będzie poprawie skuteczności wykorzystania danych przez właściwe organy i służby oraz ich różnorodnego użytkowania przez podmioty publiczne i prywatne, m.in. do świadczenia usług o wartości dodanej (produkcja map, specjalistycznych baz danych itp.).

1.3

Proponowana dyrektywa ustanawia niezbędne dla wdrożenia powyższych założeń ramy techniczno-prawne, powołuje komitet techniczny i nakłada na państwa członkowskie obowiązek udostępniania danych geograficznych. Kontrolę wdrażania dyrektywy sprawować ma Komisja; przewiduje się okresową sprawozdawczość w tym zakresie.

1.4

Komitet popiera zatem przedłożony mu do zaopiniowania wniosek, wykazuje on bowiem w sposób niepodważalny korzystne efekty planowanego działania na szczeblu wspólnotowym: w jego wyniku powstaną jednolite ramy prawne służące niezbędnemu postępowi w dziedzinie jakości i treści gromadzonych danych przestrzennych — podstawy polityki ochrony środowiska i ewentualnie innych polityk krajowych i europejskich oraz procesów decyzyjnych.

1.5

Komitet pragnie podkreślić konieczność stosowania protokołów i formatów plików albo otwartych, albo standardowych, powszechnie stosowanych i możliwych do odczytania przez darmowe programy; akcentuje również potrzebę publicznego udostępniania wchodzących w zakres INSPIRE informacji o obiektach przestrzennych, ponieważ są to dane naukowe niezbędne zarówno dla polityki ochrony środowiska, jak i dla studentów i naukowców. Komitet podkreśla wreszcie, przedsięwzięcie, o którym mowa, winno być realizowane z zachowaniem wymogów poufności niektórych danych — czy to mających charakter prywatny, czy też dotyczących interesu ogólnego i bezpieczeństwa publicznego.

2.   Wniosek Komisji

2.1

Komisja przyjęła za podstawę prawną wniosku art. 175, ust. 1 TWE. W połączeniu z powołaniem na art. 174 umożliwia to zaproponowanie działań w zakresie polityki ochrony środowiska i ochrony zdrowia przy uwzględnieniu dostępnych danych naukowych i technicznych.

2.2

Na stan środowiska naturalnego oraz na zdrowie ludzkie wpływają zarówno zjawiska przyrodnicze, jak i wywołane działalnością człowieka; uzasadnia to podjęcie wspólnotowych działań informacyjno-koordynacyjnych przy uwzględnieniu zasad proporcjonalności i pomocniczości, a także z zachowaniem zasady ostrożności.

2.3

Komisja proponuje przyjęcie dyrektywy ramowej, co umożliwi szerokie zastosowanie zasady pomocniczości w drodze przyjmowania przepisów uwzględniających sytuację poszczególnych krajów i regionów.

2.4

Zgromadzone metadane będą pochodziły zasadniczo z krajowych źródeł publicznych, nie wyklucza się jednak korzystania z innych źródeł. Portal internetowy prowadzony na szczeblu wspólnotowym zapewni dostęp do krajowych baz danych w wersji elektronicznej.

2.4.1

Gromadzenie danych wymienionych w załącznikach nie jest dla państw członkowskich obowiązkowe. Inicjatywa INSPIRE jest uzupełnieniem innych inicjatyw, takich jak GMES czy GALILEO, które umożliwiają gromadzenie danych szczegółowych lub uzupełniających.

2.4.2

Horyzontalny charakter INSPIRE ma znaczenie zasadnicze; inicjatywa obejmuje bowiem różne sektory, co umożliwi wykrycie luk i skłoni do ich usunięcia.

2.4.3

Przepisy ochrony środowiska (na przykład dyrektywa w sprawie jakości wody) określają charakter, jakość i obowiązek notyfikowania danych dotyczących poszczególnych aktów branżowych.

2.4.4

Uwspólnienie danych umożliwi wykrycie ewentualnych trudności i luk napotykanych przez państwa członkowskie, stwarzając przez to szansę stopniowego rozwiązania tych problemów.

2.5

Celem jest gromadzenie i koordynowanie danych przestrzennych (geograficznych) wymienionych przykładowo w załącznikach I, II i III oraz zapewnienie interoperacyjności poszczególnych krajowych systemów gromadzenia i przetwarzania tych danych w celu udostępnienia ich osobom podejmującym decyzje, organom administracyjnym, placówkom badawczym i generalnie wszelkim zainteresowanym osobom.

2.6

Dane podlegające harmonizacji mają zostać wprowadzone do wspólnej sieci przez państwa członkowskie; dzięki łatwemu dostępowi do nich, a także do różnorodnych usług, będą one mogły posłużyć za techniczno-naukową podstawę do kształtowania polityk w wielu różnych dziedzinach na szczeblu europejskim, krajowym czy niższym.

2.7

Uwspólnianie i łączenie informacji i wiedzy zgromadzonej w różnych państwach i branżach umożliwi uniknięcie dublowania wysiłków oraz uwzględnienie wymogów ekologicznych we wszystkich gałęziach polityki wspólnotowej.

2.8

Komisja skorzysta z uprawnień wykonawczych powierzonych jej decyzją Rady z 22 czerwca 1998 r. We wdrażaniu dyrektywy czynny udział weźmie szereg jednostek organizacyjnych Komisji, w tym Eurostat i Wspólny Ośrodek Badawczy; swej pomocy udzieli również Europejska Agencja Ochrony Środowiska. Państwa członkowskie wskażą krajowe organy publiczne odpowiedzialne za kontakty z Komisją. Nadzór techniczny nad programem INSPIRE realizowany będzie w trybie komitologicznym z udziałem ekspertów rządowych, agencji europejskich i właściwych DG.

3.   Uwagi ogólne

3.1

Komitet popiera wniosek dotyczący dyrektywy ustanawiającej wspólnotową infrastrukturę danych geograficznych. Za słuszny uznaje wybór art. 175 TWE jako podstawy prawnej wniosku.

3.2

Przyczyniając się poprzez interakcję z innymi źródłami danych do powstania efektu synergii, INSPIRE zapewni wsparcie merytoryczne dla procesów decyzyjnych w zakresie polityki ochrony środowiska, ochrony zdrowia i w wielu innych obszarach.

3.3

Zdaniem Komitetu, stosunek kosztów do korzyści wypada dla projektu korzystnie; pozwoli on uniknąć dublowania wysiłków oraz dopracować polityki wspólnotowe i informacje przeznaczone dla ogółu społeczeństwa.

3.4

W opinii Komitetu infrastruktura wspólnotowa oraz udostępniane w niej informacje i usługi muszą stać się powszechnie dostępne, ponieważ są to zasadniczo dane naukowe i podstawy wiedzy, których wykorzystanie leży w powszechnym interesie (zapobieganie klęskom żywiołowym i katastrofom przemysłowym, zdrowie itp.). Należy unikać przy tym przeszkód, jakie mogą wyniknąć ze zbyt restrykcyjnych praw użytkowania zestawów danych oraz związanych z nimi usług.

3.5

Można jednak zastanowić się nad wykorzystaniem w tym celu partnerstw publiczno-prywatnych, jak również nad wykorzystaniem danych przez podmioty prywatne do świadczenia usług o wartości dodanej czy tworzenia specjalistycznych baz danych geograficznych dla celów komercyjnych.

3.6

Interoperacyjność zestawów danych i usług jest absolutnie niezbędna dla udanego wdrożenia infrastruktury INSPIRE. Komitet popiera propozycję uzgodnienia zasad realizacji z usługodawcami i użytkownikami oraz z organami normalizacyjnymi. Potrzeba harmonizacji jest niewątpliwie pilna; mamy tu jednak do czynienia ze złożoną dziedziną. Niemniej Komitet popiera proponowane terminy wdrożenia dyrektywy i przedstawiania sprawozdań.

3.7

Komitet uważa, że protokoły i formaty plików używanych na szczeblu krajowym i wspólnotowym powinny być otwarte lub swobodnie dostępne i wolne od opłat oraz że dane powinny być możliwe do odczytania przez wszystkie dostępne obecnie przeglądarki internetowe, co pozwoli na uniknięcie dyskryminacji w dostępie i wykorzystaniu danych na podstawie używanego oprogramowania i sprzętu.

3.8

Aprobując zaproponowany przez Komisję wykaz wyłączeń, Komitet pragnie na koniec zwrócić uwagę na kwestię ochrony danych osobowych oraz życia prywatnego, stanowiącą stały przedmiot jego troski. Obok potrzeby zapewnienia tej ochrony zachodzi również konieczność zabezpieczenia podstawowych interesów narodowych oraz zachowania wymogów bezpieczeństwa publicznego w odniesieniu do charakteru i dokładności udostępnianych do publicznej wiadomości danych.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1

Komitet wyraża chęć otrzymywania okresowych raportów, o których mowa we wniosku dotyczącym dyrektywy.

Bruksela, 9 lutego 2005 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


8.9.2005   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 221/35


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji dla Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: „Zarządzanie powodziowe — zapobieganie powodziom, ochrona przed powodziami i łagodzenie skutków powodzi”

COM(2004) 472 końcowy

(2005/C 221/08)

Dnia 12 lipca 2004 r. Komisja Europejska postanowiła, zgodnie z art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej

Sekcja ds. Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Ochrony Środowiska, której powierzono przygotowanie prac na ten temat, wydała swoją opinię w dniu 13 stycznia 2005 r. Sprawozdawcą była María Candelas SANCHEZ MIGUEL.

Na 414 sesji plenarnej w dniach 9-10 lutego 2005 r. (posiedzenie z dn. 9 lutego 2005 r.), Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął niniejszą opinię 132 głosami, bez głosów przeciwnych i przy 2 głosach wstrzymujących się:

1.   Wstęp

1.1

Można powiedzieć, iż przyjęcie Ramowej Dyrektywy Wodnej (1) (RDW) spowodowało znaczną zmianę polityki wodnej UE, nie tylko dlatego, że wprowadziła zharmonizowane podejście do różnych sytuacji dotykających naszych wód lądowych i morskich, ale i dlatego, iż stworzyło skuteczną metodę oceny jakości tych wód oraz wdrożyło scentralizowany system organizacyjny, który ułatwia jednolite traktowanie każdego dorzecza, niezależnie od różnorodnych zakresów kompetencji ustalonych dla każdego odcinka danego dorzecza. Co więcej, Komisja nadal uzupełnia i rozwija Ramową Dyrektywę Wodną (RDW) drogą rozporządzeń prawnych (2) i innych przepisów (3), aby zapewnić, iż polityka wodna UE jest rozwijana w celu ochrony naszych rzek i mórz.

1.2

Dlatego też niezrozumiałe jest, iż RDW pominęła pewne aspekty niezmiernie ważne dla regulacji jakości dorzeczy, w tym kwestię powodzi. Zasadniczo są one konsekwencją zjawisk naturalnych, jednak człowiek często intensyfikuje ich oddziaływanie. Trzeba sobie powiedzieć, że wiele ich katastrofalnych skutków można złagodzić poprzez prowadzenie odpowiedniej polityki ochrony rzek i brzegów rzek, a w szczególności poprzez wprowadzenie wymogu, aby przy budowie infrastruktury wodnej brać rzeczywiście (a nie tylko formalnie) pod uwagę jej wpływ na środowisko w celu zachowania równowagi naturalnej i prowadzenia rozsądnej gospodarki zasobami wodnymi.

1.3

Ryzyko powodziowe w UE wzrasta głównie z dwóch powodów: po pierwsze, wskutek zmian klimatycznych, które prowadzić mogą do częstszych ulewnych deszczy i podniesienia poziomu morza jako konsekwencji ocieplenia atmosfery. Drugi czynnik to wpływ działalności człowieka, jak konstrukcje budowane na rzekach oraz projekty zmiany kierunku oraz uregulowania biegu rzek, budowa portów bez wcześniejszych ocen i działań korygujących ich wpływ na środowisko. Do czynników ludzkich należy też zaliczyć coraz większe pustynnienie naszego kontynentu, który cierpi z powodu masowych wyrębów drzew, pożarów i innych działań sprzecznych z naturą. Krótko mówiąc, ryzyko powodziowe wzrasta na skutek niezrównoważonego rozwoju. Przyjęcie zrównoważonych modeli rozwoju gospodarczego, społecznego i środowiskowego prowadzi do minimalizacji tego ryzyka.

1.3.1

Wylewy na terenach przemysłowych, rolniczych i hodowlanych, a także obszarach zabudowanych prowadzą do rozprzestrzenienia się substancji i produktów, które w normalnych warunkach nie stanowią ryzyka dla jakości wody, lecz na skutek powodzi stają się niebezpiecznymi zanieczyszczeniami, mogącymi mieć wpływ na zdrowie ludności i ekosystemy, których dotykają.

1.4

EKES przypomina, że w latach 1998-2002 Europę nawiedziło ponad 100 groźnych powodzi, w tym katastrofalne powodzie na Dunaju i Łabie w roku 2002. Od 1998 r. wskutek powodzi zginęło ok. 700 ludzi, około pół miliona straciło swoje domy, a wypłaty ubezpieczeń za poniesione straty gospodarcze wyniosły niemal 25 mld EUR (4).

1.5

Komisja zdając sobie sprawę z takiego stanu rzeczy przedstawiła Radzie ds. Środowiska w lipcu 2004 r. projekt działań UE dotyczących ochrony przed powodziami na skalę europejską, zmierzający do zorganizowania wspólnego działania, którego celem będzie poprawa ochrony przed ryzykiem powodziowym. Państwa członkowskie powinny współpracować przy opracowaniu map obszarów ryzyka i wdrażaniu planów zarządzania ryzykiem powodziowym w każdym dorzeczu i na wszystkich obszarach przybrzeżnych, zaś Komisja winna wspomagać koordynację wymiany informacji między wszystkimi państwami EU i promować najlepsze praktyki w tej dziedzinie.

1.6

Na koniec należy dodać, iż choć działanie to ma być podjęte w ramach wspólnotowej polityki wodnej, kwestia ta ma również wpływ na inne kierunki polityki europejskiej, takie jak polityka rolna, ochrony środowiska, obrony cywilnej, transportu itd. Ponadto, w obrębie wszystkich tych polityk powstaje poważny problem prawny, związany z zarządzaniem obszarami zalewowymi: wytyczenie granic i zdefiniowanie obszaru publicznego w ramach ochrony dorzeczy oraz obszarów przybrzeżnych, tak aby nie podlegały one poważnym przekształceniom wyłącznie na skutek politycznych decyzji władz, wpływających na inne kompetencje związane z gospodarką wodną oraz zarządzaniem ryzykiem powodziowym. Zatem wytyczenie stref chronionych ułatwiłoby podejmowanie działań prewencyjnych mających ograniczać skutki powodzi.

2.   Streszczenie projektu Komisji

2.1

Treść komunikatu podzielić można na trzy części. Są to:

zarządzanie ryzykiem powodziowym,

prowadzone aktualnie działania i przyszłe inicjatywy,

program zharmonizowanych działań UE.

2.2

Celem zarządzania ryzykiem powodziowym jest zmniejszenie prawdopodobieństwa i skutków powodzi. Dlatego też proponuje się, aby programy zarządzania powodziowego obejmowały następujące elementy:

zapobieganie,

ochrona,

gotowość,

plany reakcji w przypadkach zagrożenia,

usuwanie skutków i wnioski na przyszłość.

2.3

W odniesieniu do prowadzonych już działań i przyszłych inicjatyw mających złagodzić skutki powodzi, proponuje się działania na trzech poziomach.

2.3.1

Na szczeblu europejskim, działania skoncentrowane są na wykorzystaniu istniejących środków i polityk mających zapobiegać powodziom i łagodzić ich skutki. W dziedzinie polityki badań, celem jest wykorzystanie takich projektów badawczych, jak FLOODsite, które pomagają ulepszyć zintegrowane metody analizy i zarządzania ryzykiem powodziowym. Jeżeli chodzi o wykorzystanie Funduszy Strukturalnych, w szczególności Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, mogą one przyczynić się do rozwoju badań i postępu technicznego w dziedzinie infrastruktury. (5) Projekt IRMA (Działania w ramach INTERREG w regionie Renu i Mozy) stanowi przykład transgranicznego programu walki z powodziami.

2.3.1.1

Również na szczeblu europejskim proponuje się, aby Wspólna Polityka Rolna (WPR) wykorzystywana była do tworzenia obszarów ochrony przeciwpowodziowej poprzez gospodarkę leśną i działalność rolniczą jako systemów ochrony gleby. W podobny sposób zamierza się włączyć politykę środowiskową do WPR, włączając zarządzanie ryzykiem powodziowym do zintegrowanych planów dorzeczy. Ponadto Fundusz Solidarności, stworzony w 2002 r., w obliczu poważnych powodzi w Europie Środkowej, winien zostać utrzymany na wypadek sytuacji krytycznych.

2.3.2

Jeśli chodzi o rolę państw członkowskich, podkreślić należy, iż kraje te walczą ze skutkami powodzi, zapewniając formalne i prawne wytyczne, w szczególności w państwach najbardziej odczuwających skutki takich zdarzeń. Istnieją plany i strategie ochrony przeciwpowodziowej, sporządzono także mapy ryzyka w regionach najczęściej nawiedzanych przez powodzie.

2.3.3

Po trzecie, podejmuje się działania w dziedzinie współpracy międzynarodowej na rzekach transgranicznych, szczególnie w Europie Środkowej, powołując organy mające zapewnić skoordynowane podejście do zarządzania dorzeczami.

2.4

Unijny Program działań skoordynowanych zawiera pewne podstawy dla stworzenia środków mających zapobiec powodziom i złagodzić ich skutki. Najbardziej wyróżniające się to: poprawa koordynacji między władzami dzięki planom zarządzania dorzeczami i obszarami przybrzeżnymi, tworzenie map obszarów ryzyka powodziowego jako formy planowania, a także wymiana najlepszych praktyk.

2.4.1

Dla powodzenia tego programu niezbędna jest współpraca państw członkowskich, Komisji oraz pozostałych zainteresowanych stron, tak aby były one odpowiedzialne za efektywne działanie na rzecz zapobiegania ryzyku powodziowemu w ramach ustalonych kompetencji.

2.4.2

Koszty tego wspólnego działania trudno oszacować, jednak korzyści jakościowe zminimalizowania skutków powodzi dla obywateli Europy, ich własności, dla ludzi i dotkniętych obszarów dalece przewyższają wszelkie koszty.

2.5

Został opracowany załącznik, mający duże znaczenie dla stworzenia i wdrożenia planów zarządzania ryzykiem powodziowym oraz map ryzyka powodziowego w sposób zapewniający pewien stopień harmonizacji tych działań z celami programu.

3.   Uwagi ogólne

3.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje komunikat Komisji, którego celem jest poprawa i harmonizacja stworzonych w wielu państwach członkowskich systemów prewencyjnych oraz łagodzących skutki powodzi. Tym niemniej EKES uważa, że należy dokonać dokładniejszej oceny problemu, aby móc zadecydować, jakie środki zapobiegawcze służące koordynacji akcji przeciwpowodziowych będą najskuteczniejsze, jeśli chodzi o ograniczenie zniszczeń powodziowych. Następnie należy zdefiniować pewne podstawowe pojęcia nie ujęte w tym wniosku, aby można było osiągnąć porozumienie w kwestii proponowanych środków zarządzania oraz opracowywania map ryzyka w sposób jak najbardziej zharmonizowany.

3.2

Powodzie są zjawiskiem naturalnym, związanym z normalnym funkcjonowaniem systemów rzecznych i przybrzeżnych, i występują w geologicznej skali czasowej o wiele szerszej niż skala czasowa zazwyczaj wykorzystywana np. w planowaniu gospodarczym lub przestrzennym itd. Dlatego też „cykliczność” oznacza, iż:

w wypadku powodzi za 100 lub 500 lat, rzeka zaleje określony obszar,

powodzie te definitywnie się powtórzą,

powodzie te mogą się powtórzyć w każdej chwili.

Faktycznie, pojęcia wykorzystane w planowaniu hydrologicznym obejmują:

koryto rzeki, czy też naturalny bieg nieprzerwanego lub przerywanego nurtu to teren pokryty wodą do maksymalnego normalnego wzrostu poziomu wody,

obszary zalewowe to obszary wyznaczone teoretycznymi poziomami, jakie woda może osiągnąć w czasie powodzi, zdarzającymi się w statystycznych odstępach 100 lub 500 letnich. Obszary te nie są zależne od typu własności gruntu (państwowa lub prywatna), jednak właściwe władze mogą określić ograniczenia w ich użytkowaniu, aby zapewnić bezpieczeństwo ludzi i mienia,

typowe cechy obszarów zalewowych obejmują głównie obszary wodno-błotne, zalewowe równiny leśne oraz inne równiny zalewowe, stożki napływowe w potokach na obszarach górskich, moczary, jeziora, laguny i inne (wiele z nich związanych z ekosystemami o dużych walorach ekologicznych) wskazujące granice przyrostu wód na tych obszarach, które, jak już powiedziano, związane są z normalnym funkcjonowaniem systemów rzecznych i dynamiką wybrzeży.

3.3

Rozmiary powodzi są uzależnione od zajęcia i wykorzystania obszarów powodziowych przez ludzi na działania wpływające na normalne funkcjonowanie systemów wodnych, znacząco zmieniające środowisko rzeczne i przybrzeżne. Działania takie zwiększają ryzyko wystąpienia anomalii niezmiernie szkodliwych dla ludzi i mienia. EKES rozumie, że należy rozważyć następujące czynniki jako przyczyny zwiększające natężenie i skalę powodzi:

niekiedy długotrwałe, nieodpowiednie planowanie zagospodarowania terenów będące wynikiem lekceważenia wiedzy naukowej i technicznej, które dziś byłoby nie do przyjęcia,

nierozsądne zarządzanie powodziowe oparte na założeniach nie odpowiadających w pełni temu celowi (regulacja rzek, kanalizowanie wód powodziowych, budowa zbiorników i tam, odgrodzenie zbiorników retencyjnych za pomocą grobli położonych w niewielkiej odległości od biegu rzeki), działania, które często okazywały się niewystarczające lub, szczególnie w dolnym biegu rzeki, przynoszące częściowo, z ogólnego punktu widzenia, skutek odwrotny do zamierzonego.

3.4

Wzrastające ryzyko powodziowe jako konsekwencja zmieniających się czynników naturalnych, w szczególności zmiany klimatu, wymaga podjęcia poważnego wysiłku badawczego w tej dziedzinie, aby określić, w jaki sposób zmiany te mogą wpływać na dynamikę rzek i obszarów przybrzeżnych, a przez to na obszary zalewowe oraz okresy pomiędzy kolejnymi wylewami, wśród innych zmiennych.

3.5

Wzrastające ryzyko powodziowe jako konsekwencja czynników ludzkich (takich jak wykorzystanie terenu na tych obszarach oraz liczba ludności tam się znajdującej) można i należy korygować poprzez politykę aktywnego planowania, mającej osiągnąć zrównoważone wykorzystanie obszarów powodziowych oraz zminimalizowanie ryzyka.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1

EKES zgadza się, że celem zarządzania ryzykiem powodziowym jest ograniczenie prawdopodobieństwa i skutków powodzi, poprzez zintegrowany proces obejmujący działania prewencyjne, ochronne, informacyjne itd., zgodnie z tym, na co wskazuje Komisja. Tym niemniej, należałoby sklasyfikować działania i środki, jakie można przedsięwziąć oraz kryteria dokonywania prawidłowego wyboru w każdym wypadku. W sposób orientacyjny można wyróżnić następujące środki zaradcze:

naturalne środki ochrony przeciwpowodziowej, np. usprawnienie lub odbudowanie naturalnej infiltracji poprzez zmniejszenie gęstości gleby lub odnowienie lasów górskich; odzyskanie (byłych) naturalnych obszarów powstrzymywania powodzi, ograniczenie prędkości przepływu oraz postępu fali powodziowej poprzez odwrócenie działań mających na celu regulowanie biegu rzek, usprawnienie infiltracji wody deszczowej na obszarach zasiedlonych,

działania zmniejszające stopień narażenia obszaru powodziowego na potencjalne szkody (systemy wczesnego ostrzegania, planowanie wykorzystania przestrzeni oraz ograniczenie użytkowania na obszarach powodziowych itd.),

działania zapobiegające powodzi (środki hydrologiczne lub hydrauliczne). Mogą to być działania strukturalne (zbiorniki przeciwpowodziowe, kanały, tamy itd.) lub środki inne niż strukturalne (ograniczenia użytkowania miejskiego, programy ubezpieczeniowe i zabezpieczające mienie itd.).

4.2

EKES proponuje, aby Komisja włączyła do planów zarządzania następujące zasady i środki niestrukturalne:

przywrócenie naturalnej regulacji wodnych systemów rzecznych i przybrzeżnych, wspieranie odzyskiwania przestrzeni naturalnych i naturalnych funkcji samoregulacyjnych dorzeczy (zalesianie obszarów górskich dotkniętych masowym wyrębem, ochrona obszarów wodno-błotnych i związanych z nimi ekosystemów, monitoring erozji i osiadania w korytach rzek, programy mające znaleźć alternatywne sposoby wykorzystania i odzyskiwania obszarów szczególnie zagrożonych itd.),

osiągnięcie zrównoważonego rozwoju obszarów powodziowych, poprzez:

i.

dokonanie oceny dającego się wykorzystać potencjału gospodarczego na tych obszarach, zgodnego z naturalną aktywnością powodziową.

ii.

planowanie przejścia do tych modeli na różnych obszarach planowania, w szczególności zagospodarowania terenów.

W tym kontekście zasada długofalowego planowania strategicznego powinna oznaczać nie tylko uwzględnienie prognoz, jak wskazano w komunikacie Komisji, ale przede wszystkim ich korektę w przypadku, gdy można zakładać, że obecny poziom ryzyka utrzyma się lub wzrośnie.

4.3

Aby wybrać najodpowiedniejsze metody poprawy ochrony przeciwpowodziowej, należałoby opracować odpowiednie wytyczne i kryteria:

usprawnienie ochrony przeciwpowodziowej nie może prowadzić do pogorszenia sytuacji hydrologicznej na innych obszarach (np. zwiększenie przepływu wody w kanale odpływowym, podniesienie poziomu wody lub zwiększenie fali powodziowych w dolnym biegu rzeki),

o ile to możliwe i zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, zanim przystąpi się do budowy technicznych instalacji ochronnych, należałoby w pierwszej kolejności podjąć działania na rzecz odbudowania dorzeczy i środków naturalnych, które pomagają utrzymać wodę na konkretnym obszarze, minimalizując w ten sposób szkody (zatrzymanie wody zamiast powodzi),

wedle możliwości należy traktować priorytetowo środki, prowadzące do synergii z innymi działaniami na rzecz zrównoważonego rozwoju (np. celami Ramowej Dyrektywy Wodnej dotyczącej jakości wody i wód gruntowych oraz celami europejskich dyrektyw w sprawie ochrony przyrody).

4.4

Doświadczenia związanie z zarządzaniem powodziowym w różnych częściach świata, szczególnie od lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku, pokazały, iż zasadnicze trudności związane z wdrażaniem działań zapobiegawczych nie mają charakteru technicznego, i nie można ich rozwiązać samymi mapami powodziowymi lub mapami ryzyka czy tez zagrożenia. Dla przykładu, w Stanach Zjednoczonych wojska inżynieryjne stworzyły ponad 20.000 map ryzyka, jednak niewiele z władz lokalnych bierze je pod uwagę, a jeśli już, opowiadają się one za takimi rodzajami działań strukturalnych (jak kanały, tamy i zapory), które często nie były w stanie odpowiednio kontrolować powodzi i były przyczyną szkód, jakich można było uniknąć, ponieważ władze i ludność uśpiło fałszywe poczucie bezpieczeństwa przez nie wywołane.

4.5

Należy podkreślić, że w UE środki takie jak budowa infrastruktury tam i kanałów, których użyteczność jest ograniczona — to dokładnie rzecz ujmując działania finansowane z Funduszy Strukturalnych, (Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Funduszu Spójności). Działania zapobiegawcze, strukturalne lub niezwiązane z infrastrukturą, są zasadniczo o wiele gorzej finansowane. Dlatego też EKES uważa, że należy dokonać oceny potrzeby stworzenia specjalnej linii finansowej dla takiego programu działań, lub też, w razie niepowodzenia, opracowania wytycznych pozwalających na włączenie tych działań do innych programów finansowanych przez Komisję.

4.6

W każdym razie te środki strukturalne nie wystarczą, aby zapobiec powodziom lub ochronić obszary zalewowe. Mają one sens jedynie jako część szerszego podejścia, w ramach którego zagospodarowanie terenu, planowanie transportu (dróg, kolei itd.), utrzymanie kanałów powodziowych oraz ochrona obszarów i ekosystemów regulujących naturalny odpływ również zostają uwzględnione. Dlatego też odpowiednie wydaje się bardziej szczegółowe opracowanie w przyszłości wytycznych zawartych w załączniku do komunikatu, wprowadzając do nich między innymi zasady metodologiczne lub dobre praktyki dla tworzenia takich planów.

4.7

Włączenie planów zarządzania ryzykiem powodziowym do planów zarządzania Ramowej Dyrektywy Wodnej jest kluczowe dla zapewnienia, iż podjęte zostanie niezbędne planowanie działań na całym obszarze dorzecza, a skuteczne środki i działania podjęte na różnych szczeblach (lokalnym, krajowym, ponadnarodowym itd.) będą zgodne i prawidłowo koordynowane przez wszystkie odpowiednie, odpowiedzialne za nie władze. Określić należy kryteria i formuły zapewniające odpowiednią integrację tych dwóch różnych, ale uzupełniających się ram planowania, poprzez Dyrektywę, która zapewni ich współdziałanie. Elementami tymi należy zająć się bardziej szczegółowo w proponowanym dalszym rozszerzeniu załączonych dyrektyw.

4.8

Włączenie planów zarządzania powodziowego do RDW zasadniczo wymaga:

zdefiniowania „powodzi” jako zjawiska związanego z normalnym funkcjonowaniem systemów rzecznych i dynamiką obszarów przybrzeżnych, które może, wyjątkowo i okresowo, wpłynąć na jakość wody oraz na ekosystemy,

zdefiniowania „strefy zalewowej” blisko związanej z terytorialnym aspektem zakresu działania RDW (wykorzystanie terenu, potencjalne zanieczyszczenia, ekosystemy związane z jakością wody itd.),

zdefiniowania ryzyka powodziowego związanego z ryzykiem i zniszczeniami akwenów wodnych objętych RDW,

specjalnego zarządzania ryzykiem mającego wpływ na gospodarką wodną dokładnie tak, jak to określono w RDW (wykorzystanie wody w dorzeczu, zwrot kosztów, plany działania, stworzenie obszarów chronionych).

4.9

Najważniejsze aspekty zarządzania powodziowego związane z planowaniem opartym na RDW to:

1)

zdefiniowanie ryzyka i zarządzanie ryzykiem:

ryzyko hydrologiczne, jakość wody i ekosystemy,

ryzyko geologiczne, obsunięcia ziemi, lawiny,

zarządzanie i odnowienie państwowych wodnych tras śródlądowych oraz wód przybrzeżnych,

ekologiczne kryteria zarządzania powodziowego,

kryteria urbanistyczne.

2)

Ostrzeżenia i sytuacje krytyczne:

rejonizacja geograficzna,

systemy informacji hydrologicznej oraz system zapobiegania kryzysowego,

ochrona ludności,

ramy prawne w każdym państwie członkowskim, regulujące wyżej wymienione aspekty,

edukacja społeczeństwa,

koordynacja między zainteresowanymi władzami.

3)

Inne aspekty:

badania multidyscyplinarne i koordynacja,

ubezpieczenie od powodzi,

bezpieczeństwo budowy infrastruktury.

5.   Wnioski

5.1

EKES jest zdania, iż wszelkie działania mające na celu zapobieganie i ochronę przed powodziami lub łagodzenie ich skutków winny połączyć metodologię oraz instrumenty stworzone przez RDW, w szczególności plan dorzecza, który umożliwia regulację wszelkich działań dotyczących zarządzania wodami śródlądowymi oraz związanymi z nimi obszarami przybrzeżnymi. W tym celu uważa się za konieczne włączenie zarówno treści tej opinii jak i poczynionych tutaj uwag do Dyrektywy UE, która ułatwi dostosowanie planów zarządzania ryzykiem powodziowym do cech poszczególnych planów dorzeczy, dostosowując się w ten sposób do konkretnych warunków panujących na naszych obszarach rzecznych i przybrzeżnych.

5.2

Aby zapewnić, iż aspekty te zostały rzeczywiście uwzględnione prawidłowo, istnieć musi:

jasna definicja podstawowych pojęć dla działania, szczególnie działań, o których mowa w punkcie 4.7 opinii,

dokładna ocena obecnej sytuacji w każdym dorzeczu i na każdym obszarze przybrzeżnym w Europie, zwłaszcza na obszarach uważanych za obszary wysokiego ryzyka z powodu zmian klimatycznych oraz działalności człowieka,

położyć nacisk na wprowadzenie środków zapobiegających niszczącym skutkom powodzi. Należy rozwijać niezbędną działalność edukacyjną i informacyjną skierowaną do ludności na temat wszystkich środków zapobiegawczych w tym zakresie.

5.3

Należy poszerzyć plany zarządzania ryzykiem i stworzyć mapy obszarów zagrożonych, zgodnie z załącznikami do proponowanego komunikatu, aby stworzyć i wyjaśnić klasyfikację działań i środków, biorąc pod uwagę te priorytetowe i najodpowiedniejsze z punktu widzenia dostępnego finansowania, jak również kryteria, jakie należy zastosować, aby zredukować koszty i zwiększyć korzyści dla ludzi i mienia. Najważniejszym celem jest pogodzenie naturalnego funkcjonowania śródlądowych systemów wodnych oraz systemów przybrzeżnych z działalnością człowieka, krótko mówiąc — osiągnięcie zintegrowanego i zrównoważonego rozwoju na obszarach powodziowych.

5.4

Na koniec należy powiedzieć, iż EKES uważa, iż najważniejsze aspekty zarządzania ryzykiem powodziowym, związane z planowaniem zgodnym z RDW, to definicje ryzyka, systemów ostrzegania i stanów zagrożenia w momencie wystąpienia tych zjawisk. Ponadto nie należy tracić z pola widzenia innych działań wspólnotowych, takich jak badania i koordynacja multidyscyplinarna, skierowanych szczególnie na ograniczenie szkód powodziowych; a także wprowadzenie ubezpieczeń w celu pokrycia strat spowodowanych przez powodzie, mających na celu ograniczenie szkód materialnych poniesionych przez dotkniętą nimi ludność, oraz przede wszystkim konieczność kontrolowania i nadzorowania bezpieczeństwa konstrukcji infrastruktury mającej wpływ na system wód śródlądowych oraz obszarów przybrzeżnych.

Bruksela, 9 lutego 2005 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Dz.U. L 327 z 22.12.2000, str. 72.

(2)  Opinia EKES w sprawie projektu dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony wód gruntowych przed zanieczyszczeniami (COM(2003) 550 końcowy) – Dz.U. C 112 z 30.04.2004, str. 40 – 43.

(3)  Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiająca listę priorytetów w obszarze polityki wodnej COM(2000) 47 końcowy. Komunikat Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Komitetu Ekonomiczno-Społecznego: „Polityki cenowe dla zwiększenia trwałości zasobów wodnych” COM(2000) 477 końcowy. Komunikat Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego: „W stronę strategii ochrony i zabezpieczenia środowiska morskiego” COM(2002) 539 końcowy.

(4)  Źródło: COM (2004) 472 końcowy.

(5)  Interesujący przykład został zaprezentowany Sekcji Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego EKES-u przez Sándora Tóth, reprezentującego Węgierski Departament Ochrony Środowiska i Zarządzania Zasobami Wodnymi, dotyczący programu długoterminowego zarządzania powodziowego i rozwoju regionalnego w dolinie Tiszy.


8.9.2005   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 221/40


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego Rozporządzenia Rady w sprawie sposobów finansowania wspólnej polityki rolnej

COM(2004) 489 końcowy — 2004/0164 (CNS)

(2005/C 221/09)

Dnia 29 października 2004 r. Rada, działając na podstawie art. 37 ust. 2 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej

Sekcja ds. Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac na ten temat, przyjęła swoją opinię w dniu 13 stycznia 2005 r. Sprawozdawcą był Adalbert Kienle.

Na 414 sesji plenarnej w dniach 9 i 10 lutego 2005 r. (posiedzenie z 9 lutego 2005 r.) Komitet stosunkiem głosów 133 za, przy 6 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

1.   Wstęp

W dniu 1 stycznia 2005 r. rozpoczęło się wdrażanie radykalnej reformy polityki rolnej. Istotą tej reformy są „płatności niepowiązane” oraz silniejsze skoncentrowanie się na rozwoju obszarów wiejskich. Finansową podstawę Wspólnej Polityki Rolnej stanowi decyzja szefów państw z października 2002 r. ustalająca górną granicę wydatków na rolnictwo dla pierwszego filara, która do roku 2013 nie może przekroczyć rzeczywistego poziomu roku 2006 dla UE-25. Ta decyzja dotycząca dziedziny rolnictwa jest zaakceptowaną częścią Perspektywy Finansowej UE na lata 2007-2013, która obejmuje wszelkie fundusze UE. I tak wydatki na Wspólną Politykę Rolną włącznie z rozwojem obszarów wiejskich (dla UE-27) mają w roku 2007 wynieść 57,18 mld Euro i wzrosnąć do roku 2013 o 1,1 procent (w cenach roku 2004).

Przedmiotem niniejszej propozycji Komisji w sprawie finansowania Wspólnej Polityki Rolnej nie jest jednak, jak mogłoby to wynikać z tytułu, pochodzenie i wykorzystanie środków na rzecz Wspólnej Polityki Rolnej. Wniosek ten zajmuje się implementacją wsparcia dla rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich od strony techniczno-budżetowej.

2.   Treść wniosku Komisji

Przy pomocy niniejszej propozycji Komisja Europejska zamierza stworzyć budżetową podstawę Wspólnej Polityki Rolnej włączając w to politykę rozwoju obszarów wiejskich UE na lata 2007-2013. Finansowanie Wspólnej Polityki Rolnej ma być uregulowane w jednym akcie prawnym. Wniosek ten należy postrzegać w powiązaniu z wnioskiem dotyczącym rozporządzenia w sprawie wspierania rozwoju obszarów wiejskich. Celem Komisji jest przy tym uproszczenie oraz zwiększenie efektywności. Ma to zostać osiągnięte dzięki bardziej ścisłemu systemowi monitorowania, oceny i raportowania.

2.1   Ukształtowanie funduszy finansujących

2.1.1   Dotychczas: Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji dla Rolnictwa (EFOGR)

Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji dla Rolnictwa (EFOGR) służący dotychczas finansowaniu Wspólnej Polityki Rolnej jest podzielony na dwie sekcje: Sekcję Gwarancji i Sekcję Orientacji. W ramach Sekcji Gwarancji prowadzone są takie działania jak: wspólna organizacja rynków rolnych (dopłaty bezpośrednie, subsydia eksportowe, skupy interwencyjne), określone wydatki w dziedzinie weterynarii i ochrony roślin oraz działania informacyjne i ocena Wspólnej Polityki Rolnej. Poza tym Sekcja Gwarancji finansuje na całym obszarze określone działania na rzecz obszarów wiejskich (programy agrośrodowiskowe, rekompensaty dla obszarów znajdujących się w niekorzystnym położeniu, zalesianie, przechodzenie na wcześniejsze emerytury) oraz przedsięwzięcia inwestycyjne na obszarach nie należących do celu 1.

Z Sekcji Orientacji finansuje się pozostałe wydatki inwestycyjne na rzecz rozwoju wsi, których nie przejmuje EFOGR — Sekcja Gwarancji, czyli działania na obszarach celu 1 oraz inicjatywę Leader +.

2.1.2   Zasady funkcjonowania przyszłych funduszy na rzecz Wspólnej Polityki Rolnej

Nowe fundusze mają być w swojej strukturze podobne do EFOGR. Zarządzanie funduszami odbywa się poprzez komitet składający się z przedstawicieli Państw Członkowskich UE i Komisji (artykuł 41, Komitet Funduszy). Wszelkie działania finansowane z nowych funduszy mają zostać poddane procedurze rozliczania rachunków. Dotychczas było tak tylko w przypadku działań w ramach Sekcji Gwarancji. Kontrola działań finansowanych z Sekcji Orientacji odbywała się dotąd na zasadzie wieloletnich programów wsparcia (według rozporządzenia w sprawie funduszy strukturalnych 1260/1999).

2.1.3   Nowy Europejski Fundusz Gwarancji dla Rolnictwa (EFGR)

Fundusz EFGR jest podobny do istniejącej Sekcji Gwarancji wspólnego funduszu rolnego (EFOGR) i ma wspierać jak dotychczas m.in. działania w zakresie interwencji, subsydiów eksportowych i dopłat bezpośrednich, jak również działania informacyjno-promocyjne. Dotychczasowe działania wspierające rozwój obszarów wiejskich nie będą już przechodziły przez EFGR. Właściwym funduszem do tego celu będzie EFRROW.

2.1.4   Nowy Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW)

Z nowego funduszu EFFROW mają być w przyszłości finansowane wszelkie działania przyczyniające się do rozwoju obszarów wiejskich, przez co uproszczone zostanie finansowanie drugiego filara. Fundusz ma skomasować w sobie środki z EFOGR Sekcja Orientacji oraz środki na rozwój obszarów wiejskich z EFOGR Sekcja Gwarancji. Wraz ze środkami z modulacji z pierwszego filara, wynikającymi z obniżek według rozporządzenia (WE) 1782/2003 art. 10, środki budżetowe na rozwój obszarów wiejskich mają według propozycji Komisji Europejskiej wynieść w roku 2013 łącznie 14,2 mld Euro (dla UE-27, w cenach z roku 2004).

2.2   Realizacja płatności i kontrola

2.2.1   Agencje płatnicze

Wniosek Komisji przewiduje, że za realizację odpowiedzialne będą w dalszym ciągu agencje płatnicze ustanawiane przez państwa członkowskie. Agencjami płatniczymi są akredytowane jednostki bądź organizacje państw członkowskich, które mają za zadanie sprawdzanie dopuszczalności wniosków, zbieranie informacji o dokonanych płatnościach i przedkładanie niezbędnych dokumentów do Komisji.

2.2.2   Sposób dokonywania płatności i zobowiązanie budżetowe

Płatności z EFGR mają się odbywać miesięcznie, płatności z EFRROW — kwartalnie. Według projektu rozporządzenia zobowiązanie budżetowe w EFRROW będzie następowało odrębnie na każdy program i na kilka lat, w podziale na roczne transze. Obowiązuje przy tym zasada „n+2” wraz z automatycznym zwolnieniem zobowiązania budżetowego po tym okresie. Zasada „n+2” oznacza, że środki oddane do dyspozycji w ramach danego programu będą musiały być wydatkowane przed końcem drugiego roku następującego po postawieniu środków do dyspozycji („n” = rok oddania do dyspozycji).

2.2.3   Przekazywanie informacji do Komisji

Państwa członkowskie będą musiały przekazywać do Komisji deklaracje o wydatkach, zaś po zakończeniu roku budżetowego — sprawozdania roczne oraz poświadczenie dotyczące kompletności, dokładności i merytorycznej prawidłowości przekazanych sprawozdań. Nowością ma być oprócz tego zapewnienie podpisane przez kierującego agencją płatniczą. Jeśli chodzi o wydatki z funduszu EFRROW, agencja płatnicza musi poza tym — według wniosku Komisji — sporządzać odrębne sprawozdania roczne dla poszczególnych programów.

2.2.4   Rozliczenie rachunków i nadzór Komisji oraz sprawozdanie finansowe

Według projektu rozporządzenia Komisja dokonuje rozliczenia rachunków agencji płatniczych przed 30 kwietnia. Decyzja w sprawie rozliczenia rachunków dotyczy kompletności, dokładności i merytorycznej prawidłowości przekazanych sprawozdań. Analogicznie do dotychczasowych procedur Komisja ma badać, czy i jakie kwoty należy wykluczyć z finansowania wspólnotowego (nadzór Komisji). Nowością jest przedłużenie terminu dla finansowego sprostowania z 24 na 36 miesięcy. Komisja ma corocznie do 1 września (dotychczas 1 lipca) przedkładać Parlamentowi Europejskiemu i Radzie raport finansowy na temat zarządzania funduszami.

3.   Uwagi ogólne

3.1   Wsparcie musi być dla społeczeństwa zrozumiałe i przejrzyste

EKES jest świadom tego, że środki finansowe przeznaczane na Wspólną Politykę Rolną stanowią znaczną — mimo że w przebiegu czasu relatywnie zmniejszającą się — część ogólnego budżetu UE. Zdaniem EKES jest więc tym bardziej ważne, by wspieranie rolnictwa i obszarów wiejskich było dla społeczeństwa przejrzyste i zrozumiałe. Według EKES muszą być w tym celu spełnione dwa warunki:

Płatności muszą docierać do beneficjentów w miarę możliwości w pełnej wysokości.

Należy przeciwdziałać nadużyciom poprzez skuteczną kontrolę.

3.2   Innowacyjne podejście w kierunku uproszczenia realizacji

EKES postrzega w przedmiotowym projekcie rozporządzenia wiele różnych innowacyjnych elementów mających na celu ulepszenie realizacji od strony budżetowej oraz jej uproszczenie. Sposób realizacji poprzez utworzenie dwóch funduszy z jasnym podziałem merytorycznym jest zdaniem EKES słuszny i sensowny. Rozporządzenie stanowi wyraźny postęp w procesie uproszczenia. Jest to jednolita podstawa prawna, która reguluje finansowanie Wspólnej Polityki Rolnej. W miejsce dotychczasowych dwóch systemów kontroli wprowadza się jeden system. Ujednolica się różne systemy zarządzania finansowego dla działań na rzecz rozwoju obszarów wiejskich. Pozostaje jednak drugi system zarządzania finansowego dla działań w ramach EFGR. Oprócz tego projekt rozporządzenia w sprawie wspierania rozwoju obszarów wiejskich redukuje ogólną liczbę 5 systemów programowania do jednego wspólnego systemu programowania i zmniejsza liczbę programów. EKES docenia te uproszczenia, które będą odczuwalne przede wszystkim przez administrację w Brukseli.

3.3   Uproszczenie musi być odczuwalne dla beneficjentów

Zdaniem EKES uproszczenie powinno być jednak przede wszystkim odczuwalne na wszystkich szczeblach. Korzyść muszą z tego mieć zarówno UE jak i Państwa Członkowskie UE oraz beneficjenci. Szczególnie ważne dla EKES jest to, by uproszczenie procesów biurokratycznych dotarło w odczuwalny sposób na koniec łańcucha administracyjnego — do rolników. Obecna sytuacja rolników europejskich charakteryzuje się dużym stopniem biurokracji, której często towarzyszy opóźnianie wypłaty środków wsparcia. W ekstremalny sposób było to widoczne w przypadku programu SAPARD (pomoc przedakcesyjna dla rolnictwa i obszarów wiejskich w krajach przystępujących do UE), co było też niedawno przedmiotem krytyki ze strony Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Ryzyko, że tych kwot pomocy, które zostały wypłacone rolnikom niesłusznie, nie uda się windykować, jest bardzo nikłe. Dlatego też EKES uważa, że pilne jest osiągnięcie szybkiego i nieskomplikowanego wsparcia beneficjentów końcowych.

3.4   Nakład administracyjny można zmniejszyć

Pożądany cel polegający na uproszczeniu jest osiągnięty z punktu widzenia Komisji, natomiast nie jest w dostatecznym stopniu uzyskiwany, jeśli chodzi o jego skutek dla państw członkowskich. Niektóre części rozporządzenia przeciwdziałają nawet celowi uproszczenia i prowadzą do zwiększenia nakładu administracyjnego. EKES ubolewa nad tym, że agencje płatnicze będą musiały nadal prowadzić dwa systemy zarządzania finansowego ze względu na różne sposoby płatności i różne procedury zobowiązania budżetowego. Dlatego też koniecznie należałoby zwrócić uwagę na to, by oba te systemy były „równoległe”, co pozwoliłoby na ewentualne ograniczenie nakładu pracy. Z tego względu niezbędne są dalsze dostosowania, w szczególności w przypadku rozporządzenia w sprawie wspierania obszarów wiejskich. Przedkładanie dodatkowych dokumentów stanowi dodatkowy nakład pracy dla państw członkowskich.

3.5   Więcej wymagań w stosunku do państw członkowskich

Wraz z przedmiotowym wnioskiem Komisji na państwa członkowskie spada zwiększona odpowiedzialność finansowa ze względu na przedłużenie okresu obciążania i zaostrzone przepisy w zakresie przekroczenia terminów oraz windykacji środków przez Komisję. Zasadniczo EKES przyjmuje z zadowoleniem fakt, że dzięki uregulowaniu w zakresie windykacji środków odpowiedzialność za wypłacone środki wsparcia nie spoczywa tylko i wyłącznie na UE, lecz również na państwach członkowskich. W celu efektywnego i przejrzystego wykorzystania środków musi istnieć możliwość windykacji nienależnie wypłaconych środków również po upływie dłuższego czasu. Wiedząc, że wiele państw członkowskich krytykuje tę zwiększoną odpowiedzialność, EKES będzie bardzo dokładnie zwracał uwagę na to, by te państwa członkowskie nie straciły zainteresowania tymi programami, co mogłoby się niekorzystnie odbić na potencjalnych beneficjentach końcowych. Również zaostrzenie terminu wypłat (przekroczenia terminu) ma prowadzić do zwiększenia dyscypliny państw członkowskich. EKES pozytywnie odnosi się do samego ograniczenia, uważa jednak, że tego rodzaju ostre ograniczenie czasowe jest przesadzone i wzywa Komisję do ponownego zweryfikowania przewidzianych terminów.

3.6   Wsparcie pośrednie powinno pozostać wyjątkiem

EKES zwraca uwagę na to, że rozbudowanie pomocy technicznej odciąga środki od właściwego celu, jakim jest wspieranie rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich. Nie powinno się dopuścić do tego, by takie „wspieranie pośrednie”, czyli pomoc dla instytucji i struktur odpowiedzialnych za realizowanie właściwego wsparcia, wzięło górę. Wręcz przeciwnie — powinno się ono ograniczać do sytuacji naprawdę koniecznych. EKES krytykuje przy tym w szczególności wspieranie tworzenia bądź rozbudowy struktur administracyjnych i kontrolnych państwa członkowskiego przez Wspólnotę. Należy to niewątpliwie do obowiązków państw członkowskich. EKES proponuje przeprowadzanie takiego rozszerzania pomocy technicznej tylko w przypadkach wyjątkowych i w ograniczeniu czasowym. EKES domaga się w tym przypadku raportu ze strony Komisji, by móc tego rodzaju wspieranie monitorować.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1   Nazwa Funduszu na rzecz Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Nowy Europejski Fundusz Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) nosi w rozporządzeniu w sprawie wspierania obszarów wiejskich nazwę Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. EKES wnosi o to, by unikać tej odmiennej nazwy i przyjąć w tekstach rozporządzeń jednolite nazewnictwo funduszu.

4.2   Nakłady administracyjne

4.2.1   Rozszerzenie procedur certyfikacji (artykuł 7)

Dodatkowe nakłady administracyjne wynikają z rozszerzenia procedury certyfikacji na systemy nadzoru (artykuł 7). Dotychczas jednostka certyfikująca sprawdzała kompletność, dokładność i merytoryczną prawidłowość sprawozdań rocznych przekazywanych Komisji. Teraz jednostka certyfikująca ma być odpowiedzialna „za zatwierdzanie systemów zarządzania, nadzoru i kontroli wprowadzanych przez zatwierdzone agencje płatnicze, jak również za kontrolę rocznych sprawozdań tych ostatnich”. EKES domaga się wyjaśnienia konieczności takiej certyfikacji. Celem powinno być przecież to, by praca jednostek certyfikujących koncentrowała się jednolicie na poświadczaniu dokonanych wydatków przez agencje płatnicze.

4.2.2   Sporządzanie sprawozdań rocznych (artykuł 8)

Dla płatności z nowego Funduszu Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) należy sporządzać sprawozdania roczne, lecz system finansowania (zobowiązanie budżetowe, finansowanie wstępne, płatności pośrednie oraz płatności salda) jest ukierunkowany na łączny okres programowania. EKES obawia się, że agencje płatnicze będą musiały podawać informacje o swoich wydatkach zarówno w sprawozdaniach rocznych jak i w sprawozdaniu łącznym programu, co spowoduje zwiększony nakład pracy. Sprawozdania roczne muszą być akceptowane w każdym przypadku.

Oprócz tego agencje płatnicze muszą przekazywać odrębne sprawozdania roczne z wydatków poczynionych ze środków EFRROW w ramach każdego z programów. Również jednostki certyfikujące, które dotychczas dostarczały raporty w ramach sprawozdań rocznych, będą musiały sporządzać te raporty dla odrębnych sprawozdań rocznych. EKES ubolewa nad tym, że Komisja nie zdołała osiągnąć dalej idącego uproszczenia, ale uważa, że nakład ten jest możliwy do zaakceptowania.

4.2.3   Dokumenty dodatkowe (artykuł 8)

Do sprawozdania rocznego należy dołączyć zapewnienie podpisane przez kierującego agencją płatniczą. EKES nie widzi ku temu żadnego powodu. System kontroli istnieje już dzięki organizacji agencji płatniczych i jednostek certyfikujących. Zdaniem EKES wystarczające byłoby, gdyby kierownik agencji płatniczej potwierdzał prawidłowość danych.

4.3   Finansowanie

4.3.1   Rozszerzenie finansowania pomocy technicznej (artykuł 5)

Finansowanie pomocy technicznej ma zostać rozszerzone na analizę, zarządzanie, monitorowanie oraz wprowadzanie w życie Wspólnej Polityki Rolnej jak również na wdrażanie systemów kontroli oraz pomocy technicznej i administracyjnej. Jako nowość dochodzi do tego finansowanie agencji wykonawczych ustanawianych zgodnie z rozporządzeniem (WE) Nr 58/2003 oraz finansowanie działań dotyczących rozpowszechniania, uwrażliwiania, promowania współpracy oraz wymiany doświadczeń na poziomie Wspólnoty przeprowadzanych w ramach rozwoju obszarów wiejskich (w tym tworzenie sieci między podmiotami). Ma się to odbywać w ramach centralnego zarządzania środkami. EKES niezwykle krytycznie odnosi się do wspierania administracji państw członkowskich przez Wspólnotę.

Całkiem słuszne jest natomiast, że wspieranie tworzenia sieci jest ulokowane w Komisji.

4.3.2   Windykacja kwot (artykuł 32, artykuł 33, artykuł 35)

Zaostrzone zostają zasady uczestniczenia państw członkowskich w finansowych następstwach nieodzyskania kwot podlegających windykacji. Według przedmiotowego wniosku Komisja może obciążyć kwotami podlegającymi windykacji państwo członkowskie, jeżeli nie wszczęło ono wszelkich możliwych administracyjnych oraz sądowych procedur windykacyjnych (w przypadku płatności z EFGR: w ciągu roku od pierwszej decyzji administracyjnej bądź sądowej). Do tej pory nie było to możliwe. W przypadku nieskutecznej windykacji w ciągu 4 lat (jeżeli windykacja jest przedmiotem krajowego postępowania sądowego: 6 lat) państwo członkowskie ponosi z tego tytułu 50 % konsekwencji finansowych. Dotychczas skutki finansowe spadają wyłącznie na Wspólnotę. Generalnie EKES przyjmuje z zadowoleniem fakt, że odpowiedzialność za płatności nie będzie spadać wyłącznie na Komisję, lecz również na państwa członkowskie. Dzięki temu można będzie zobligować państwa członkowskie do bardziej starannego organizowania swoich struktur wspierających i ich kontroli. Nie można jednak dopuścić do tego, by zwiększenie finansowej współodpowiedzialności doprowadziło do utraty przez państwa członkowskie zainteresowania programami. W związku z tym, że czas trwania procesów może przekroczyć 4 czy też 6 lat, EKES proponuje, by raz jeszcze zweryfikować te terminy oraz stawki procentowe udziału państw członkowskich.

4.3.3   Ograniczenie wysokości finansowania wstępnego do 7 % (artykuł 25)

Zgodnie z artykułem 25 płatność finansowa wstępna, którą Komisja przekazuje po przyjęciu programu rozwoju obszarów wiejskich do agencji płatniczej wyznaczonej przez państwo członkowskie, jest ograniczona do 7 % wkładu EFFROW w danym programie. EKES uważa to ograniczenie za akceptowalne, gdyż tego typu ograniczenia już istnieją, a nie należy się obawiać jakichś niekorzystnych zjawisk dla płynności finansowej agencji płatniczych.

4.4   Przekroczenie terminów płatności (artykuł 16)

Według artykułu 16 ostateczne ograniczenie czasowe spóźnionych płatności przez państwa członkowskie jest ustalone na 15 października danego roku budżetowego. W niektórych przypadkach płatności spóźnionych nie da się uniknąć (np. wyroki sądowe). Administracje będą potrzebowały większego marginesu czasowego w szczególności ze względu na przejście na nowy system „płatności niepowiązanych”. EKES uważa więc 15 października za termin niekorzystny.

4.5   Termin na odrzucenie finansowania (artykuł 31)

Zgodnie z artykułem 31 (rozliczenie zgodności) Komisja może odrzucić finansowanie przy zaistnieniu odpowiednich przesłanek (brak zgodności z przepisami wspólnotowymi, starania o porozumienie z państwem członkowskim). Nie dotyczy to wydatków, które zostały dokonane wcześniej niż 36 miesięcy przed pisemnym zawiadomieniem zainteresowanego państwa członkowskiego przez Komisję o wynikach kontroli. Ten „okres przedawnienia” wynosi obecnie 24 miesiące. Nowelizacja rozszerza możliwości Komisji w zakresie wstrzymywania płatności w przypadku zaistnienia niezgodności z prawem wspólnotowym. EKES jest jednak zdania, że sensowne jest utrzymanie pewnej presji czasowej, jeśli chodzi o sprawdzenie takiej zgodności, tak jak to jest obecnie. Wczesna interwencja UE służy poza tym również prewencji i dyscyplinuje państwa członkowskie.

4.6   Ograniczenie płatności przez Komisję (artykuł 17)

W artykule 17 Komisja stworzyła opcję ograniczenia bądź zawieszenia płatności miesięcznych dla państw członkowskich. Oprócz możliwości żądania zwrotu płatności bądź wstrzymania płatności przez Komisję w ramach rozliczenia wprowadza się też możliwość bezpośredniego ograniczenia dotacji w przypadku oczywistego nadużycia środków wspólnotowych. Podejście takie jest już też stosowane w praktyce. EKES jest zdania, że należy więc poprzeć odpowiednie uregulowanie prawne.

Bruksela, 9 lutego 2005 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


8.9.2005   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 221/44


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (EWG) nr 2759/75, rozporządzenie (EWG) nr 2771/75, rozporządzenie (EWG) nr 2777/75, rozporządzenie (WE) nr 1254/1999, rozporządzenie (WE) nr 1255/1999 i rozporządzenie (WE) nr 2529/2001 w sprawie wyjątkowych działań wspierających rynek

COM(2004) 712 końcowy — 2004/0254 (CNS)

(2005/C 221/10)

Dnia 3 grudnia 2004 r. Rada postanowiła, zgodnie z art. 37 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej

Sekcja ds. Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac na ten temat, przyjęła swoją opinię w dniu 13 stycznia 2005 r. Sprawozdawcą był Leif E. Nielsen.

Na 414 sesji plenarnej w dniach 9-10 lutego 2005 r. (posiedzenie z dn. 9 lutego 2005 r.) Komitet stosunkiem głosów 135, przy 6 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

1.   Uwagi wstępne

1.1

Pojawienie się ciężkich zakaźnych chorób zwierzęcych takich jak choroba szalonych krów (BSE), pryszczyca (FMD), klasyczny pomór świń (CSF) i choroba z Newcastle (ND) wywołało ponownie kryzys na rynku produktów zwierzęcych w UE. W przypadku wybuchu takich epizootii stosuje się m.in. ubój zwierząt oraz ograniczenia w obrocie, aby w ten sposób zapobiec dalszemu rozprzestrzenianiu się chorób. Koszty związane ze zwalczaniem epizootii są finansowane przez fundusz weterynaryjny z reguły w wysokości 50 % przedmiotowych wydatków Państw Członkowskich na ten cel.

1.2

Oprócz tego pogarsza się sytuacja rynkowa dla przedmiotowych wyrobów, przede wszystkim na skutek zakazu zbytu i ze względu na wprowadzanie obszarów zamkniętych. Dlatego też organizacje rynku w sektorach wieprzowiny, jaj, drobiu, wołowiny, mleka i produktów przetwórstwa mlecznego jak również baraniny i mięsa koziego biorą pod uwagę możliwości wspierania rynku w tych sytuacjach. Decydującym warunkiem do zastosowania tych nadzwyczajnych działań jest podjęcie przez zainteresowane Państwa Członkowskie niezbędnych kroków weterynaryjnych mających na celu zahamowanie epizootii. Działania w celu poprawy sytuacji rynkowej są podejmowane poza tym tylko w takim zakresie i na taki okres czasu, jaki jest niezbędny dla wsparcia danego rynku.

1.3

Działania wyjątkowe podejmowane w konkretnym przypadku przez Komisję w trybie komitetów zarządzających były pierwotnie realizowane przy pełnym finansowaniu przez Wspólnotę, jak np. w przypadku CSF pod koniec lat 80 i na początku lat 90. Zasadę współfinansowania ze środków krajowych zastosowano po raz pierwszy w roku 1992 dla zwalczania CSF. W związku z niejasnością zakresu wsparcia, Komisja postanowiła w roku 1994 ustalić wysokość wsparcia Wspólnoty na 70 % finansowania wspólnotowego dla maksymalnej ilości zwierząt. Później ten sam próg został zastosowany w sektorze wołowiny dla zwalczania BSE i FMD. Od roku 2001 współfinansowanie ze szczebla krajowego wynosi 50 %t, co jest wynikiem żądania ze strony Europejskiego Trybunału Obrachunkowego o podobne traktowanie współfinansowania w funduszu weterynaryjnym i współfinansowania w przypadku działań rynkowych.

1.4

Europejski Trybunał Sprawiedliwości zadecydował w 2003 r., że Komisja nie miała podstawy prawnej do ustalenia współfinansowania szczebla krajowego na wysokości 30 procent. Orzeczenie takie zostało wydane po wniesieniu przez Niemcy pozwu do Trybunału w sprawie uregulowań dotyczących skupu żywca wołowego w związku z BSE (1). Na jego podstawie Komisja nie posiada żadnej podstawy prawnej do kontynuowania dotychczasowej praktyki. Na przyszłość proponowane jest zatem współfinansowanie szczebla krajowego na poziomie 50 procent przez organizacje rynkowe w sektorze wieprzowiny, jaj, drobiu, wołowiny, mleka oraz baraniny i mięsa koziego, zarówno w zakresie działań na rzecz rynku wewnętrznego jak i sprzedaży na rynkach krajów trzecich.

2.   Uwagi ogólne

2.1

Należy ubolewać, że Komisja i Państwa Członkowskie od roku 1992 zaczęły odchodzić od obowiązującej dotąd ogólnej zasady pełnego finansowania przez Wspólnotę działań Wspólnej Polityki Rolnej, które zawierają się w ramach „pierwszego filara” — dotyczy to również działań prowadzonych w ramach wspólnych organizacji rynku. Jest naturalne, że Rada poprzez zatwierdzenie bieżącego wniosku Komisji może teraz odejść od tej zasady, którą zresztą sama wprowadziła. Z uwagi na orzeczenie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości Komisja nie może jednak w tej sprawie odejść od decyzji Rady bez wyraźnego zezwolenia, nawet zakładając współuczestnictwo Państw Członkowskich w kompetentnych komitetach zarządzających.

2.2

W zależności od zakresu i czasu trwania epizootii konkretne działania mogą pociągnąć za sobą znaczne koszty, które w większości muszą być pokryte ze środków publicznych. Kwestia podziału kosztów między UE a Państwa Członkowskie jest bardzo silnie związana z finansową solidarnością pomiędzy Państwami Członkowskimi. W przypadku współfinansowania krajowego niektóre Państwa Członkowskie mogłyby być skłonne do wykazywania większej gotowości bądź też dysponować lepszymi możliwościami pokrycia tych wydatków niż inne państwa. Niektóre państwa będą przekazywały te koszty bezpośrednio bądź pośrednio do przedsiębiorstw, co — jak było wyraźnie widoczne w przypadku kryzysu związanego z BSE — może skutkować poważnym zniekształceniem konkurencji.

2.3

Według Komisji Państwa Członkowskie, będąc instancją współfinansującą, będą wnosić większy wkład w zwalczanie i zapobieganie chorób zwierząt. Mimo że EKES rozumie ten argument, nie jest wykluczone, że żądanie to może w niektórych przypadkach wydłużyć bądź utrudnić proces decyzyjny, a poprzez to utrudnić zastosowanie efektywnych środków zaradczych.

2.4

EKES rozumie również punkt widzenia Komisji, według którego przedmiotowy wniosek jest kontynuacją istniejącej od 1992 r. praktyki i stanowi zagwarantowanie analogii między działaniami prowadzonymi w ramach Funduszu Weterynaryjnego a działaniami w ramach organizacji rynku.

2.5

Tym niemniej Komitet jest zdania, że koszty działań wyjątkowych w ramach organizacji rynku, które pierwotnie zostały ustalone przez Radę, opierają się na wspólnej odpowiedzialności i finansowej solidarności. Według EKES złamanie tej zasady niosłoby ze sobą ryzyko, że w Państwach Członkowskich wybierane byłyby różne procedury działania w zakresie zwalczania epizootii, które mimo skutecznej kontroli i zabiegów profilaktycznych mogłyby pojawiać się przypadkowo i nieprzewidzianie. Ich następstwa rynkowe byłyby natomiast odczuwalne również dla innych Państwa Członkowskich. Poza tym krajowe współfinansowanie w tej dziedzinie kryje w sobie ryzyko oddziaływania na inne dziedziny, niosąc ze sobą niebezpieczeństwo dalszej „renacjonalizacji” Wspólnej Polityki Rolnej.

2.6

Jeżeli wniosek Komisji uzyska mimo to poparcie, to z punktu widzenia administracyjnego byłoby uciążliwe i merytorycznie nieuzasadnione, gdyby finansowy wkład w ramach tego uregulowania podlegał przepisom traktatowym dotyczącym pomocy przyznawanej przez państwa. Propozycja Komisji mówiąca o zwolnieniu z procedury notyfikacji powinna była w takim razie obowiązywać od samego początku.

3.   Wnioski

3.1

EKES opowiada się za stosowaniem zasady całkowitej solidarności wspólnotowej w działaniach nadzwyczajnych w ramach wspólnych organizacji rynku. Dlatego też EKES odrzuca wniosek Komisji proponujący 50-procentowe współfinansowanie przez Państwa Członkowskie.

Bruksela, 9 lutego 2005 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Orzeczenie z dn. 30 września 2003 r. w sprawie C-239/01, Zbiór orzecznictwa 2003 s. I-10333


8.9.2005   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 221/46


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Pekin, dziesięć lat później: Przegląd postępów w zakresie zapewnienia równości płci w Europie i krajach rozwijających się”

(2005/C 221/11)

Dnia 16 grudnia 2004 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust.2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie: „Pekin, dziesięć lat później: Przegląd postępów w zakresie zapewnienia równości płci w Europie i krajach rozwijających się”

Sekcja ds. Stosunków Zewnętrznych, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię dnia 12 stycznia 2005 r. Sprawozdawczynią była Susanna FLORIO.

Na 414 sesji plenarnej w dniach 9-10 lutego 2005 r. (posiedzenie z dn. 9 lutego 2005 r.), Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 135 do 1, przy 6 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

1.   Wprowadzenie

1.1

49 sesja Komisji Narodów Zjednoczonych ds. Statusu Kobiet w dniach 28 lutego — 11 marca 2005 r. poświęcona będzie przeglądowi stosowania platformy działania i Deklaracji Pekińskiej, przyjętych na Czwartej Światowej Konferencji w sprawach kobiet (Pekin, 1995 r.) oraz dokumentów zatwierdzonych na 23 sesji specjalnej Zgromadzenia Ogólnego „Kobiety 2000: równość płci, rozwój i pokój w dwudziestym pierwszym wieku” (Nowy Jork, 2000 r.), która zapoczątkowała wstępną ocenę poczynionych postępów i barier napotykanych w działaniach na rzecz zapewnienia równości płci.

1.2

Na 23 sesji specjalnej Zgromadzenie Ogólne przyjęło rezolucję „Dalsze działania i inicjatywy na rzecz wdrożenia Deklaracji Pekińskiej i platformy działania” oraz polityczną deklarację, w której Państwa Członkowskie wyraziły wolę ponownego spotkania po 10 latach od przyjęcia platformy w celu dokonania oceny postępów oraz rozważenia nowych inicjatyw.

1.3

Zgodnie z wieloletnim programem działania Komisji Narodów Zjednoczonych ds. Statusu Kobiet, obrady 49 sesji poświęcone będą przede wszystkim postępom poczynionym w 12 dziedzinach określonych w platformie działania oraz identyfikacji bieżących wyzwań i nowych strategii na rzecz wzmacniania pozycji kobiet i dzieci. W celu wspierania dialogu delegacjom z Państw Członkowskich, społeczeństwa obywatelskiego i organizacji międzynarodowych zostanie umożliwiony szerszy udział w sesji.

1.4

Kwestia równości płci zyskała wymiar międzynarodowy głównie dzięki zaangażowaniu Narodów Zjednoczonych. Na pierwszej światowej konferencji w sprawach kobiet, która odbyła się w 1975 r. w stolicy Meksyku, lata 1976-1985 ogłoszono Dekadą Kobiet. Podczas drugiej konferencji (zwołanej na „środek dekady” w Kopenhadze w 1980 r.), rządy (początkowo w liczbie 57) rozpoczęły składanie podpisów pod Konwencją w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji wobec kobiet (CEDAW z 1979 r.), będącej jednym z kamieni milowych na długim szlaku prowadzącym do równości płci. Na trzeciej konferencji (Nairobi, 1985 r.) zatwierdzono plan działania „Perspektywiczne strategie działania na rzecz polepszenia sytuacji kobiet”, w którym rządy i organizacje międzynarodowe zobowiązały się dążyć do równości płci.

1.5

Dalszym krokiem na rzecz uznania kwestii kobiet i ich roli była rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1325 z 2000 r. w sprawie kobiet, pokoju i bezpieczeństwa. Uznano, w niej, że wojna w sposób szczególny dotyka kobiety oraz potwierdzono potrzebę zwiększania roli kobiet w procesach decyzyjnych dotyczących zapobiegania i rozstrzygania konfliktów. Ogólnie rzecz biorąc, kwestia polepszenia sytuacji kobiet jest już od ponad 10 lat poruszana przy okazji każdej ważniejszej konferencji i międzynarodowego posiedzenia organizowanych przez Narody Zjednoczone (1).

1.6

Innym istotnym wydarzeniem był Milenijny szczyt Narodów Zjednoczonych we wrześniu 2000 r., na którym państwa członkowskie uzgodniły osiem wyraźnych i wymiernych celów (milenijne cele w zakresie rozwoju) służących znacznemu ograniczeniu ubóstwa, głodu, chorób i degradacji środowiska do roku 2015. Deklaracja milenijna stanowiła także odpowiedź na potrzebę sporządzenia spójnej listy priorytetów spośród kwestii ustalonych w ubiegłym dziesięcioleciu na różnych konferencjach i szczytach na szczeblu międzynarodowym. Trzecia część celów dotyczy równości płci i autonomii kobiet oraz ściśle wiąże się z edukacją i kształceniem, natomiast jedna piąta dotyczy zdrowia reprodukcyjnego. Tym niemniej kwestie płci stanowią element wspólny wszystkich ośmiu celów.

2.   Uwagi ogólne

2.1

Jakkolwiek system Narodów Zjednoczonych ustanowił prawne ramy w zakresie zapewniania równości płci, praktyczne stosowanie przyjętych zasad przez poszczególne państwa, oraz prowadzone przez nie polityki handlu i rozwoju, niekiedy przeczą złożonym na papierze deklaracjom. W praktyce uzyskaniu przez kobiety pełnych praw cywilnych, gospodarczych, społecznych i politycznych zagrażają często polityki makroekonomiczne i porozumienia handlowe oparte na zasadach neoliberalnych, które pomijają kwestie równowagi płci.

2.2

Polepszeniu sytuacji kobiet nie sprzyja ponadto skomplikowana sytuacja międzynarodowa — zachodzi ryzyko, że postępy osiągnięte w latach ubiegłych będą systematycznie niweczone.

2.3

Trwające konflikty wpływają na dalsze osłabienie i pogorszenie sytuacji kobiet.

2.4

Przemoc domowa nadal występuje na całym świecie i dotyka kobiety w każdym wieku, w każdej klasie społecznej i w każdej religii.

2.5

Dlatego niezbędne jest ponowne potwierdzenie, że równość płci i ochrona praw kobiet stanowią cel priorytetowy oraz środek służący osiągnięciu sprawiedliwego rozwoju, lepszej redystrybucji dóbr, trwałemu rozwojowi gospodarczemu i wzmocnieniu systemów ochrony mniej uprzywilejowanych grup populacji.

3.   Rola Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

3.1

Komitet Ekonomiczno-Społeczne uznaje za istotny swój udział w ocenie postępów Unii Europejskiej w zakresie dotyczącym równości płci poprzez sporządzanie dokumentu w tej kwestii.

3.2

Należy odnotować, że Komitet zawsze wykazywał duże zainteresowanie działaniami służącymi poprawie statusu kobiet, zarówno w swoich opiniach jak i rozmaitych wysuwanych przez siebie inicjatywach. Odnosząc się w szczególności do czwartej konferencji w sprawach kobiet (Pekin, 1995 r.) oraz jej kontynuacji (Pekin +5), Komitet przedstawił dwie opinie (EXT/131 i REX/033), w których podkreślił przykładowo znaczenie delegacji Komitetu uczestniczącej w posiedzeniach Narodów Zjednoczonych.

3.3

Komitet odgrywał ponadto, w kontekście współpracy z instytucjami europejskimi, a zwłaszcza Radą, Parlamentem Europejskim i Komisją, istotną rolę w monitorowaniu licznych w ostatnich kilku latach inicjatyw Unii Europejskiej na rzecz zapewnienia równości płci, mających służyć sprostaniu wyzwaniom i pokonaniu barier wskazanych w Pekinie.

3.4

Dlatego uważamy, że poprzez dokonanie przeglądu poczynionych postępów i barier napotkanych od czwartej konferencji, Komitet mógłby wnieść cenny wkład na rzecz zapewnienia, że kwestie dotyczące kobiet będą systematycznie uwzględniane w rosnącej liczbie obszarów europejskiej polityki i społeczeństwa.

3.5

W dodatku ze względu na fakt, że Unii Europejskiej przypadnie rola przywódcza na scenie międzynarodowej, z czym wiąże się szeroki zakres obowiązków, pragniemy w niniejszej opinii określić potencjalny wkład UE w poprawę warunków życia i promocję kobiet poprzez jej polityki w dziedzinie współpracy, handlu i rozwoju.

4.   Unia Europejska

4.1

Zasada równości płci w Unii Europejskiej, obecna już w Traktacie, została definitywnie skodyfikowana w Traktacie Amsterdamskim, w którym przyjęto „podejście kombinowane”, przewidujące z jednej strony uwzględnienie kwestii płci we wszystkich politykach wspólnotowych, z drugiej zaś wprowadzenie specjalnych środków na rzecz poprawy sytuacji kobiet. Jednakże kwestia równych szans została ujęta już wcześniej w ramach wspólnotowej polityki spójności gospodarczej i społecznej oraz stanowiła, od 1994 r., jeden z najważniejszych celów funduszy strukturalnych.

4.2

Unia Europejska przyjęła zintegrowane podejście, rozróżniając między instrumentami legislacyjnymi a finansowymi i używając opartej metody koordynacji w politykach społecznych. Najnowsze instrumenty przyjęte w ramach UE na rzecz zapewnienia równości płci obejmują ramową strategia na rzecz równości płci (2001-2005) wraz z rocznymi programami działań na rzecz równości płci i funduszami strukturalnymi.

4.3

Ramowa strategia na rzecz równości płci (2001-2005) służyć ma koordynacji działań i programów (które miały początkowo charakter sektorowy), odzwierciedlając kombinowane podejście w Traktacie Amsterdamskim, w celu poprawy ich spójności, np. poprzez opracowanie wiarygodnych wskaźników oraz systemu monitorowania, oceny i rozpowszechniania osiągniętych rezultatów.

4.4

Strategia określa pięć powiązanych ze sobą, szerokich obszarów działania/celów służących wspieraniu równości płci: gospodarka (związek ze strategią zatrudnienia i funduszami strukturalnymi, jak również uwzględnieniem kwestii płci we wszystkich dziedzinach polityki mających wpływ na pozycję kobiet w gospodarce); udział i reprezentacja (związek z procesem decyzyjnym); prawa socjalne (związek z warunkami życia oraz nieodłącznymi nierównościami w systemach zabezpieczenia społecznego); życie społeczne (związek z podstawowymi prawami i swobodami człowieka, ze szczególnym naciskiem na przemoc i handel na tle seksualnym); zmiana ról i stereotypów (związek kulturą i mediami masowymi).

4.5

Polityki sprzyjające równości płci wspierane były również poprzez fundusze strukturalne. Przepisy dotyczące okresu 2000-2006 opierają się na wnikliwej i krytycznej analizie środków służących wspieraniu równych szans i ich niedociągnięć oraz uwzględniają dwuczłonowe podejście przyjęte w Traktacie Amsterdamskim. Ponadto fundusze strukturalne, a w szczególności Europejski Fundusz Socjalny uważane były zawsze za główny instrument Europejskiej Strategii Zatrudnienia. Na mocy nowych wytycznych w sprawie zatrudnienia, przyjętych w lipcu 2003 r. równość płci jest zagadnieniem horyzontalnym obejmującym wszystkie cele i jest również przedmiotem konkretnego zapisu w wytycznych.

4.6

Znaczny postęp, głównie w dziedzinie polityki zatrudnienia i kształcenia, odnotowano w Europejskim Funduszu Socjalnym. Działania w tej dziedzinie koncentrowały się przede wszystkim na poprawie dostępu, udziału i pozycji kobiet na rynku pracy (oś E) oraz metodach pogodzenia pracy z życiem rodzinnym. W dziedzinie tej odnotowano już szereg przekonujących sukcesów. Dlatego EFS zajął się ilościowymi celami wyznaczonymi przez Radę Europejską w Lizbonie, tzn.: do roku 2010 — (1) wskaźnik zatrudnienia kobiet powinien wzrosnąć z 51 % (w roku 2000) do 60 % w 2010 r. oraz przez Radę w Barcelonie (2002), zgodnie z którą kształceniem przedszkolnym należy objąć 90 % dzieci w wieku od lat trzech do wieku rozpoczęcia szkoły podstawowej oraz przynajmniej 33 % w wieku poniżej lat trzech.

4.7

Jednakże środki służące poprawie jakości pracy i perspektyw zawodowych, rozwijaniu przedsiębiorczości kobiet, zmniejszeniu różnicy wynagrodzeń oraz promowaniu znaczenia kobiet w sektorze nowych technologii mają charakter wybiórczy. W odniesieniu do łączenia życia zawodowego z prywatnym, istnieją projekty zmierzające do poprawy dostępu do placówek zajmujących się opieką nad dziećmi, jednak tylko kilka z nich jest szczególnie ukierunkowanych na kwestie opieki nad ludźmi w podeszłym wieku lub osobami będącymi na utrzymaniu rodziny.

4.8

Kwestia równowagi płci jest w dalszym ciągu w niewielkim stopniu uwzględniana w ramach innych funduszy, szczególnie związanych z rolnictwem i rybołówstwem, czyli sektorami, w których kobiety są tradycyjnie niedostatecznie reprezentowane, mimo, że odgrywają istotną rolę w ich rozwoju. Stąd w podobnych sektorach występują nadal znaczne nierówności, a kobiecy udział w społeczeństwie jest w dalszym ciągu niedoceniany, także w zakresie poprawy ochrony środowiska naturalnego.

4.9

Polityki UE wspierane są w ramach specjalnych programów i inicjatyw pomocowych, np. NOW — (zatrudnienie) na rynku pracy, STOP — wspieranie współpracy w zakresie zwalczania handlu kobietami i dziećmi, DAPHNE — poprawa informacji i ochrona ofiar przemocy oraz „Kobiety i wiedza” (program badań i rozwoju) w sektorze nowych technologii. Ramowa strategia ma także przyczynić się do większego uwzględniania kwestii płci w różnych inicjatywach wspólnotowych, takich jak EQUAL, INTERREG, URBAN, LEADER, jak również LEONARDO, SOCRATES, YOUTH i CULTURE w sektorze kultury.

4.10

Sprawozdanie Komisji na temat równości pomiędzy mężczyznami a kobietami (COM(2004) 115) odnotowuje, że w dziedzinie tej istnieją już rozbudowane ramy legislacyjne UE (2), poparte bogatym orzecznictwem. Trwają także prace nad projektem pojedynczej dyrektywy w sprawie realizacji zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w zakresie dostępu do towarów i usług oraz ich dostarczania, która powinna zharmonizować i usystematyzować właściwe, obowiązujące przepisy.

4.11

Podczas niedawnego posiedzenia w trakcie prezydencji holenderskiej europejscy ministrowie pracy i spraw socjalnych odnosząc się do pojedynczej dyrektywy w sprawie równego traktowania stwierdzili, że interwencji wymaga przede wszystkim kwestia równości wynagrodzeń, równego dostępu do zatrudnienia, równego traktowania w systemach zabezpieczenia społecznego, dostępu do kształcenia i możliwości awansu oraz ciężaru dowodu w sprawach o dyskryminację ze względu na płeć.

4.12

Również projekt dyrektywy w sprawie realizacji zasady równego traktowania mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do towarów i usług oraz ich dostarczania (2003/0265 (CNS)) został zbadany przez EKES (3), który wskazał na pewne poważne niedociągnięcia, wymagające jak najszybszej korekty.

4.13

W dodatku, po przyjęciu pekińskiej platformy działania i Rady Europejskiej z Lizbony, w ostatnich latach przedstawiono więcej statystyk dotyczących płci, co po części daje się przypisać wprowadzeniu nowych wskaźników (dotyczących np. procesów decyzyjnych, rynku pracy czy przemocy domowej), które umożliwiają efektywna analizę problemów oraz oddziaływania polityk i środków podlegających monitoringowi. Jakkolwiek postęp w zakresie statystyk jest już widoczny, to w dalszym ciągu pozostaje spore pole do działania, jeżeli różne dziedziny mają podlegać wnikliwej kontroli. Warunkiem dokładnej oceny poczynionych postępów jest bowiem możliwość zbadania oraz analizy ilościowej i jakościowej zachodzących zjawisk i procesów.

4.14

Z drugiej strony, uwzględnianie kwestii płci podczas procedur budżetowych (tzw. „gender budgeting”) jest zjawiskiem faktycznie nieznanym zarówno na szczeblu europejskim, jak i Państw Członkowskich. Uwzględnianie kwestii płci na każdym szczeblu planowania budżetowego stanowi uznanie faktu, że decyzje rządzących nie są w tym względzie neutralne — mają różne skutki dla mężczyzn i kobiet. W tym sensie stanowi także instrument oceny oddziaływania polityk, finansowania i opodatkowania na mężczyzn i kobiety.

4.15

Niestety, chociaż wspólnotowe polityki służące wspieraniu kobiet uległy wzmocnieniu, zagwarantowanie faktycznego osiągnięcia rezultatów wymaga dalszych działań oraz najwyższych starań po stronie Państw Członkowskich, gdyż to one ponoszą główną odpowiedzialność za wdrażanie tych polityk.

4.16

Osiągnięcie celu wyznaczonego przez Radę w Lizbonie w kilku krajach wydaje się nadal odległe, jakkolwiek bezrobocie wśród kobiet w Europie uległo w ostatnich latach obniżeniu do 55,6 %. Kobiety znalazły się w najsłabszej kategorii pracowników, zagrożonych utratą pracy i niejednokrotnie pozbawionych ochrony socjalnej. Trwa dyskryminacja kobiet w zakresie wysokości wynagrodzeń, a segregacja wertykalna i horyzontalna w dalszym ciągu stanowi godny ubolewania element rzeczywistości. Jak już wspomniano, nawet w odniesieniu do zapewniania równowagi pomiędzy życiem zawodowym a prywatnym, przewidziane środki zdają się koncentrować wyłącznie na opiece nad dziećmi. Natomiast żadnych praktycznie działań nie podejmuje się by pomóc w opiece nad innymi członkami rodziny a zaledwie kilka państw wprowadziło środki mające zachęcić do przechodzenia na urlopy „ojcowskie”.

4.17

Znaczne nierówności zachodzą także w zakresie udziału w procesach decyzyjnych. Wystarczy przypomnieć, że na szczeblu UE, w skład kolegium Komisarzy w Komisji Europejskiej wchodzi 22 mężczyzn i siedem kobiet (jedynie 24 % ogółu), natomiast w Parlamencie zasiada 510 mężczyzn i 222 kobiet (jedynie 30 % ogółu). Trudno także mówić o poprawie na szczeblu krajowym — średni udział kobiet w parlamentach krajowych wynosi 25 %, natomiast w rządach ledwie przekracza 20 % (4). W EKES kobiety są również niedostatecznie reprezentowane (jedynie 79 (25 %) z łącznej liczby 317 członków).

5.   Unia Europejska i państwa trzecie — międzynarodowa współpraca i handel na rzecz promowania kobiet.

5.1

Kwestia równych szans mężczyzn i kobiet podlega obecnie pełnemu uwzględnieniu w ramach polityk Unii Europejskiej dotyczących współpracy i rozwoju: komunikat Komisji COM(95) 423 (z 18 września 1995 r.) oraz późniejsza rezolucja Rady w sprawie uwzględnienia kwestii płci w ramach współpracy na rzecz rozwoju (z 20 grudnia 1995 r.) stanowiły podstawę do przyjęcia w 1998 r. pierwszego rozporządzenia (rozporządzenie Rady (WE) nr 2836/98 z 22 grudnia 1998 r.), które obecnie zostało odnowione na lata 2004-2006. Nowe rozporządzenie (nr 806/2004) umacnia założone cele — wspieranie uwzględniania kwestii płci i przyjęcie specjalnych środków na rzecz wspierania równych szans jako zasad mających istotny wkład w ograniczanie ubóstwa na świecie. Rozporządzenie określa także jako priorytety monitorowanie zasobów i usług przeznaczonych dla kobiet, zwłaszcza w zakresie edukacji, zatrudnienia i udziału w procesach decyzyjnych. Podkreśla się także potrzebę wspierania publicznych i prywatnych inicjatyw służących wspieraniu równości płci.

5.2

Program działania na rzecz uwzględniania kwestii płci we wspólnotowej współpracy w dziedzinie rozwoju (2001-2006) (5) ma pomóc w zmniejszeniu rozdźwięku między deklarowanymi zasadami a praktyką w oparciu o konkretną strategię i określenie dziedzin priorytetowych: wspierania makroekonomicznych polityk służących ograniczeniu ubóstwa oraz programów rozwoju społecznego w dziedzinie zdrowia i edukacji; bezpieczeństwo żywności i zrównoważony rozwój obszarów wiejskich; transport; rozwój potencjału instytucji oraz dobre zarządzanie; handel i rozwój, współpraca i integracja regionalna; wspieranie uwzględniania kwestii płci we wszystkich projektach i programach, zarówno na szczeblu regionalnym jak i krajowym; oraz zapewnienie instrumentów i odpowiednich szkoleń odnośnie kwestii równości płci dla personelu Komisji Europejskiej.

5.3

Dokument programowy na lata 2005 i 2006 „Wspieranie równości płci we współpracy na rzecz rozwoju” określa priorytetowe obszary działania: wspieranie pozytywnych postaw i zachowań nastolatków odnośnie zwalczania przemocy skierowanej przeciwko dziewczętom i kobietom oraz potrzeba kształcenia i udzielenia metodologicznego wsparcia najważniejszym aktorom w państwach partnerskich.

5.4

Komisja Europejska wspiera działania i projekty mające na celu doprowadzenie do większej równości płci realizowane w ramach dwustronnej i regionalnej współpracy z państwami Zachodnich Bałkanów, Europy Wschodniej, Azji Centralnej, Morza Śródziemnego, Afryki, Karaibów oraz Pacyfiku i Ameryki Łacińskiej. Inne rodzaje wsparcia finansowego przyznawane są w większym stopniu na bazie tematycznej niż geograficznej.

5.5

Również Porozumienie z Cotonou podpisane 23 czerwca 2000 r. z państwami AKP (Afryki, Karaibów i Pacyfiku) stanowiło istotny etap w rozwoju stosunków UE z państwami trzecimi. Porozumienie to — ukazujące związek, jaki zachodzi pomiędzy polityką, handlem i rozwojem — wprowadza wymiar społeczny, poprzez wspieranie pełnego udziału aktorów pozarządowych (w tym społeczeństwa obywatelskiego) w strategiach rozwojowych. Równość płci uzyskała w Porozumieniu wymiar jednej z kwestii uniwersalnych, dlatego musi regularnie podlegać uwzględnieniu (art. 8 i 31). Za bardo pozytywny należy uznać fakt, że aktorzy pozarządowi będą obecnie uczestniczyć w różnych fazach programowania krajowych dokumentów strategicznych. Wyrażamy nadzieję, że kwestia udziału na tym polu organizacji kobiecych zostanie potraktowana ze szczególną uwagą.

W sposób wyraźny Porozumienie powierza także Komitetowi zadania związane z doradztwem dla grup interesu gospodarczego i społecznego nadając mu formalnie rangę preferowanego konsultanta.

5.6

Proces prowadzący do pełnego włączenia i aktywnego zaangażowania kobiet w polityki rozwojowe będzie niewątpliwie długi i trudny, uznajemy jednakże za istotne, by wszystkie instytucje europejskie stale zwracały na te kwestie baczną uwagę, tak, aby zasady spisane na papierze znalazły wyraz w konkretnych środkach.

5.7

W tym kontekście uważamy za istotne, by wspólnotowe polityki spójności gospodarczej i społecznej służyły jako model, który może zostać wykorzystany przez resztę świata, a także by UE popierała i stosowała zasady spójności społecznej na szczeblu międzynarodowym, w ramach swoich stosunków z państwami trzecimi.

5.8

Strategią z pewności pożyteczną byłoby uwzględnienie w umowach dotyczących handlu i współpracy specjalnych klauzul lub nawet przyjęcie działań na korzyść państw, które szanują prawa kobiet.

5.9

Liberalizacja handlu sprzyjała wprawdzie niewątpliwie większemu zatrudnieniu kobiet w państwach rozwijających się, jednakże często w charakterze pracowników zagrożonych utratą pracy, słabiej wykwalifikowanych i gorzej opłacanych oraz pozbawionych jakiegokolwiek zabezpieczenia społecznego. Ponadto, liberalizacji handlu towarzyszą często reformy strukturalne zalecane lub wprowadzane przez międzynarodowe organizacje, które w sytuacji braku odpowiednich mechanizmów zabezpieczenia społecznego oznaczają istotne ciężary dla mniej uprzywilejowanych grup populacji, w których kobiety często należą do większości.

5.10

Mimo to polityki te, a zwłaszcza polityka handlowa wydają się nadal w niewielkim stopniu uwzględniać kwestie płci. Ze względu na to, że nie można ich w żadnych okolicznościach uznać za neutralne, a wręcz przeciwnie — mają często negatywne konsekwencje dla kobiet oraz fakt, że gospodarczy rozwój państwa nie może przebiegać ze szkodą dla równości społecznej, należy uznać za użyteczne, by w trakcie negocjacji tych polityk uwzględniano kwestie płci oraz by ustanowiono odpowiednie mechanizmy monitorowania ich efektów w skali makro- i mikroekonomicznej.

6.   Wnioski i propozycje

Efektywna współpraca, do której doprowadziły instytucje europejskie, przyniosła znaczące rezultaty w dziedzinie kształtowania aktywnych polityk pomocy kobietom oraz specjalnych programów i projektów promujących udział kobiet na rynku pracy, obronę ich praw oraz poprawę warunków życia. EKES zwraca jednakże uwagę, że w wielu dziedzinach wymagane jest podjęcie dalszych działań:

Udział kobiet w procesach decyzyjnych i reprezentacja są nadal niedostateczne, zarówno w instytucjach europejskich jak i w większości Państw Członkowskich na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym; udział kobiet powinien być zawsze wspierany, rozważyć należy wykorzystanie systemu parytetów.

Na szczeblu instytucji i Państw Członkowskich należy zainicjować działania edukacyjne promujące uwzględnianie kwestii płci na wszystkich etapach — od procesu decyzyjnego po realizację polityk i strategii.

Analiza kwestii płci, dane statystyczne i konkretne wskaźniki są niezbędne do zdefiniowania problemów, poprawy strategii i polityk interwencji oraz efektywnej oceny ich oddziaływania. Należy kontynuować przedstawianie oddzielnych danych i definiowanie nowych wskaźników.

Środki przeznaczone na pozytywne działania na korzyść kobiet z wszelkich funduszy UE i instrumentów finansowych, w tym w Państwach Członkowskich, powinny być poddane starannej ocenie poprzez zachęcanie i wspieranie budżetu uwzględniającego kwestie płci („gender budgeting”).

Jednak najważniejszym, podstawowym wymogiem jest to, by zapewnić kobietom równy dostęp do edukacji i kształcenia, zgodnie z celem nr 3 milenijnych celów rozwoju.

W odniesieniu do funduszy strukturalnych — środki wspomagające kobiety w sektorze rolnym (EFOGR) i rybołówstwa (IFOR) należy wzmocnić i powiązać z ochroną środowiska naturalnego, czyli kolejną dziedziną, gdzie wspólnotowe polityki adresujące problem płci pozostawiają wiele do życzenia.

Należy zintensyfikować działania w ramach polityk służących wspieraniu kobiecej przedsiębiorczości oraz udziału kobiet w sektorze nowych technologii.

Należy zintensyfikować działania w obszarze społeczeństwa opartego na wiedzy, aby zagwarantować, że nie będzie to kolejnym obszarem dyskryminacji i wyłączenia kobiet, które mogą w znacznym stopniu przyczynić się do osiągnięcia celów Strategii Lizbońskiej.

W wymiarze bardziej ogólnym, należy podjąć dalsze działania na rynku pracy w celu zwalczania wertykalnej i horyzontalnej segregacji oraz likwidacji barier uniemożliwiających doprowadzenie do prawdziwej równości. Państwa Członkowskie, w porozumieniu z partnerami socjalnymi, powinny ustalić szczegółowe, wymierne cele. W odniesieniu konkretnie do kwestii nierównych wynagrodzeń — Państwa Członkowskie powinny zainicjować stosowanie podejścia zdywersyfikowanego, zgodnie z wytycznymi Rady w spawie polityk zatrudnienia w Państwach Członkowskich (6), co obejmuje edukację i szkolenia, klasyfikację stanowisk pracy oraz systemy wynagradzania i kulturalne stereotypy jako podstawowe aspekty problemu.

W zakresie środków służących godzeniu życia zawodowego z prywatnym, większą uwagę należy poświęcić problemowi zapewnienia opieki dla krewnych w podeszłym wieku, co w części związane jest z postępującym starzeniem się populacji, nie ograniczając jednak opieki nad dziećmi.

W celu wspierania równych szans mężczyzn i kobiet należy popierać i ulepszać inwestycje w służby publiczne, w szczególności edukację szkolną i uniwersytecką, służbę zdrowia i opiekę społeczną.

Polityki w dziedzinie imigracji i azylu wspierające integrację migrujących kobiet, jak również środki zapewniające pomoc kobietom, które stały się ofiarami konfliktu, dyskryminacji w państwie pochodzenia, powinny ulec wzmocnieniu, również w Państwach Członkowskich.

Należy podjąć działania na rzecz zwalczania handlu kobietami i dziećmi.

W odniesieniu do polityk handlu i rozwoju — niezbędne jest przyjęcie podejścia zakładającego ogólnie zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego, w szczególności uwzględniającego rolę kobiet. Grupy reprezentujące interesy kobiet muszą mieć zagwarantowany pełny udział w kształtowaniu polityk rozwojowych oraz opracowywaniu krajowych dokumentów strategicznych w zainteresowanych państwach. Szczególne znaczenie ma także zwiększenie funduszy przeznaczonych dla kobiet, by podnieść ich status ekonomiczny i społeczny.

Efekty umów handlowych i polityk rozwojowych należy podawać stałemu monitoringowi, w tym w skali makroekonomicznej, poprzez szczegółowe analizowanie ich oddziaływania na warunki życia najmniej uprzywilejowanych grup społecznych oraz uwzględnienie różnicy płci.

Należy wzmocnić rolę Komisji i jej przedstawicielstw, tak by mogły one wpływać na zapewnianie poszanowania dla praw człowieka a tym samym poszanowania kobiet, w przypadku naruszenia ich praw.

Delegacje należy obarczyć specjalną odpowiedzialnością za wspieranie uwzględniania kwestii płci.

Unia Europejska powinna w maksymalnym stopniu wykorzystać posiadane wpływy, by przekonać jak najwięcej państw do ratyfikowania i realizacji międzynarodowych traktatów, które wywierają pozytywny wpływ na pozycję kobiet, a zwłaszcza Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji wobec kobiet wraz z protokołem fakultatywnym, jak również w celu doprowadzenia do wycofania zastrzeżeń zgłoszonych przez państwa-sygnatariuszy.

Komitet zamierza głębiej przeanalizować sytuację w dziedzinie praw kobiet w nowych Państwach Członkowskich UE.

Ze względu na charakter Komitetu, jego rolę w stosunku do społeczeństwa obywatelskiego, cele oraz doświadczenie zdobyte dzięki stałemu monitorowaniu kwestii dotyczących równości płci, wskazany wydaje się jego udział w delegacji Komisji Europejskiej na 49 sesję Komisji Narodów Zjednoczonych ds. Statusu Kobiet.

Bruksela, 9 lutego 2005 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Konferencja w sprawie środowiska naturalnego i rozwoju (Rio de Janeiro, 1992 r.), Światowa konferencja na temat praw człowieka (Wiedeń, 1993 r.), Specjalna sesja Zgromadzenia Ogólnego na temat HIV/AIDS (Nowy Jork, 2001 r.), Międzynarodowa konferencja na temat populacji i rozwoju (Kair, 1994 r.), Światowy szczyt na rzecz rozwoju społecznego (Kopenhaga, 1995 r.), Światowa konferencja przeciwko rasizmowi, dyskryminacji rasowej, ksenofobii i związanej z nimi nietolerancji (Durban, 2001 r.), Światowa konferencja na temat finansowania rozwoju (Monterrey, 2002 r.), Drugie zgromadzenie światowe na temat starzenia się społeczeństw (Madryt, 2002 r.) oraz Światowy szczyt w sprawie zrównoważonego rozwoju (Johannesburg, 2002 r.), Światowy szczyt w sprawie społeczeństwa informacyjnego (Genewa, 2003 r. oraz Tunis, 2005 r.).

(2)  Dyrektywa o równym traktowaniu mężczyzn i kobiet w zakresie równego wynagrodzenia (75/117/EWG), dostępu do zatrudnienia, kształcenia i awansów zawodowych oraz warunków pracy (dyrektywa Rady 2002/73 zmieniająca dyrektywę 76/2007/EWG); dyrektywy w sprawie równego traktowania w dziedzinie zabezpieczenia społecznego (79/7/EWG), równego traktowania w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników (86/378/EWG) oraz równego traktowania mężczyzn i kobiet pracujących na własny rachunek (86/613/EWG); jak również dyrektywy w sprawie zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy kobiet ciężarnych oraz karmiących (92/85/EWG), organizacji czasu pracy (93/104/EWG), urlopu wychowawczego (96/34/WE), ciężaru dowodu w sprawach o dyskryminację ze względu na płeć (97/80/WE) oraz pracy w niepełnym wymiarze (97/81/WE).

(3)  Dz.U. C 241 z 28.9.2004

(4)  Dane z Komisji Europejskiej, DG ds. Zatrudnienia i Spraw Socjalnych, dane z 29/09/2004

(5)  COM(2001) 295 końcowy

(6)  Decyzja Rady z 22 lipca 2003 r. w sprawie wytycznych odnośnie polityk zatrudnienia w Państwach Członkowskich (Dz. U. L 197/13)


8.9.2005   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 221/52


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Zielonej księgi — Zamówienia publiczne w dziedzinie obrony

COM(2004) 608 końcowy

(2005/C 221/12)

Dnia 23 września 2004 roku Komisja postanowiła, zgodnie z art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Zielonej księgi — Zamówienia publiczne w dziedzinie obrony

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny zlecił przygotowanie prac na ten temat Sekcji ds. Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji.

Z uwagi na pilny charakter tych prac, EKES wyznaczył Clive Wilkinson jako głównego sprawozdawcę na 414 sesji plenarnej (posiedzenie z dn. 9 lutego 2005 r.). Na tej samej sesji EKES stosunkiem głosów 96 przy 9 głosach wstrzymujących się przyjął następującą opinię:

1.   Wstęp

1.1

Zielona Księga w sprawie Zamówień publicznych w dziedzinie obrony (COM(2004) 608 końcowy) jest jednym z środków przewidzianych w Komunikacie „W kierunku polityki Unii Europejskiej w dziedzinie wyposażenia obronnego” przyjętego w marcu 2003 r., a w którego sprawie Komitet wydał opinię we wrześniu 2003 r. (1).

1.2

„Europejski Rynek Wyposażenia Obronnego” (EDEM) w rzeczywistości stanowi jedynie część rynku wewnętrznego, obejmując szczególny sektor. Zielona Księga ma na celu przyczynienie się do stworzenia w przyszłości bardziej otwartego i przejrzystego wewnętrznego rynku wyposażenia wojskowego UE, mając na uwadze specyfikę tego sektora. Powinno to doprowadzić do wzmocnienia przemysłu zbrojeniowego i zwiększenia jego konkurencyjności, opłacalności oraz zwiększyć wsparcie dla rozwoju zdolności militarnych UE w zakresie Europejskiej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony (ESDP), prowadzonej w kontekście Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa (CSFP).

1.3

Dnia 12 lipca 2004 r. Rada zatwierdziła ustanowienie Europejskiej Agencji Obrony (EDA), która ma na celu „wspieranie Państw Członkowskich (PC) w wysiłkach zmierzających do poprawy europejskich zdolności obronnych w zakresie zarządzania kryzysowego oraz umocnienie aktualnego kształtu ESDP i jej przyszłego rozwoju”. Agencja ta rozpoczęła już swoją działalność. Wszystkie funkcje EDA (2) związane są z dążeniem do poprawy efektywności europejskiej obronności poprzez nadanie spójności obecnym fragmentarycznym działaniom.

1.4

„Efektywność obrony” oznacza zapewnienie niezbędnych zdolności do wykonania przewidywanych działań oraz zasady podjęcia tych działań w sposób efektywny z punktu widzenia kosztów. Obejmuje to także zapewnienie maksymalnego współdziałania. Obecnie 25 PC wydaje łącznie około 160 mld EUR rocznie na cele obronne, z czego około 20 % przypada na zamówienia wyposażenia (w tym badania i rozwój, nabycie i utrzymanie) (3).

2.   Uwagi ogólne

2.1

Zagadnienia poruszone w Zielonej Księdze dotyczą sposobów wprowadzenia ulepszeń do systemu zamówień wyposażenia wojskowego w 25 Państwach Członkowskich (PC). Osiągnięcie znacznego postępu będzie możliwe jedynie wtedy, gdy inne elementy „efektywności obrony” (patrz wyżej, ust. 1.4) będą jasne (4). Zagadnieniem szczególnie istotnym dla przemysłu obronnego jest potrzeba wyraźnych wytycznych, ujednoliconych wymagań oraz ciągłości. Pomimo tego, inicjatywa jest pozytywnie odbierana przez Komitet, ponieważ może być traktowana jako część procesu rozpoczęcia tworzenia bardziej realnej polityki ESDP na konkurencyjnym i przejrzystym rynku.

2.2

Wiodąca rola, jaką przewidziano dla EDA, jest przyjęta z zadowoleniem. Niezbędne będzie osiągnięcie jasnego porozumienia w zakresie roli odgrywanej przez EDA i innych podmiotów obecnie funkcjonujących na polu wyposażenia obronnego (5); EKES oczekuje stopniowego zredukowania funkcji tych podmiotów. Jednakże doświadczenia nabyte podczas działania agencji OCCAR (6) (która zajmuje się obecnie zarządzaniem projektami, w tym kluczową kwestią prawa kontraktowego) powinny być wcześniej wzięte pod uwagę zanim dokona się jakichkolwiek zmian.

2.3

Z zadowoleniem odnosimy się do przyjęcia różnych punktów wyjściowych (i używanych procedur) dla każdego Państwa Członkowskiego (PC) w zakresie procesu zamówień publicznych w dziedzinie obrony oraz planu wprowadzania zmian z różną prędkością. Zgadzamy się, że pomocne będzie ustanowienie wspólnej bazy w zakresie zamówień w dziedzinie obrony oraz że dokonać można tego relatywnie szybko przy porozumieniu i współpracy wszystkich PC.

2.4

EKES zgadza się, że istnieje potrzeba zredukowania podzielenia rynku wyposażenia obronnego oraz zwiększenia jego konkurencyjności i przejrzystości jako wstępnych warunków utrzymania i wzmocnienia rentowności przemysłu obronnego UE oraz przyczynienia się do większej efektywności kosztowej w zakresie nabywania i odpowiedniego zarządzania potencjałem obronnym.

2.5

Analiza specyfiki rynków obrony, zawarta w ust. 2 Zielonej Księgi, jest dobrą podstawą przeanalizowania tego rynku i wskazuje na występujące trudności.

2.6

EKES podkreśla jednak, że wszelkie działania z zakresu restrukturyzacji przemysłu obronnego muszą być w pierwszym rzędzie przeprowadzone przez sam przemysł z uwzględnieniem realiów rynkowych (7). Głównym powodem tego jest fakt, że przedsiębiorstwa o największym znaczeniu funkcjonują w skali ponadnarodowej, chociaż mają krajowych klientów. Ponadto PC prowadzą różne polityki przemysłowe, zaś przemysł obronny jest jedynie ich częścią.

2.7

Należy unikać zbyt dużej ilości procedur regulacyjnych w przemyśle (zarówno w sektorze obronnym, jak i w innych sektorach), jeżeli ma on funkcjonować wydajnie i przynosić zyski.

3.   Uwagi szczegółowe

3.1

Niezbędne jest dokładne wyjaśnienie, które części procesu zamówień wyposażenia obronnego mają być objęte uzgodnionymi przepisami. Oprócz zakupu takiego wyposażenia istnieją również kwestie badań i rozwoju, utrzymania, napraw, modyfikacji i szkoleń, które stanowią część kosztów utrzymania wyposażenia obronnego i które należy wziąć pod uwagę. Zazwyczaj koszty są dużo większe na przestrzeni czasu niż sam zakup wyposażenia.

3.2   Art. 296

3.2.1

EKES zgadza się, że wyłączenie przepisów UE w sprawie zamówień publicznych przyznane z racji art. 296 Traktatu UE będzie nadal potrzebne w celu umożliwienia PC odstąpienia od stosowania tych przepisów z uwagi na ochronę ich podstawowych interesów obronnych.

3.2.2

Komisja powinna podać wartość wyposażenia, w przypadku którego skorzystano z tego odstępstwa w okresie 5 lat (oraz przedstawić ją jako wartość procentową całej kwoty wydanej na wyposażenie obronne w UE). Stanowiłoby to punkt odniesienia dla celów porównawczych pomagający ocenić rozmiary tego procesu.

3.2.3

Problemem jest fakt, że w przypadku niektórych PC korzystanie z tego wyłączenia stało się już prawie regułą, a nie wyjątkiem, co oczywiście niezgodne jest z zasadą jednolitego rynku. EKES popiera stanowisko Komisji, że sytuacja ta powinna ulec zmianie. Wyzwaniem będzie korzystanie z art.296 w sposób zgodny z decyzjami podjętymi w zaistniałych już sprawach (8) jednocześnie zachowując oferowaną przez niego możliwość wyłączenia spod standardowych przepisów odnośnie zamówień publicznych. PC muszą być przygotowane do uzasadnienia (nawet prawnego, jeżeli będzie to potrzebne) wyłączeń, których dokonują. W dyskusji tej należy kłaść nacisk na zwiększenie konkurencyjności i przejrzystości rynku.

3.2.4

Lista towarów opracowana w roku 1958 w ramach art. 296,2 sugerująca zakres art. 296.1 nie funkcjonuje poprawnie i prawdopodobnie nie będzie miała żadnego realnego znaczenia dla zapewnienia właściwego użycia wyłączenia z powodów bezpieczeństwa państwa. Każdy przypadek należy traktować oddzielnie w zależności od jego specyfiki, ponieważ nawet podstawowe wyposażenie (9) w określonych przypadkach podlegać będzie wyłączeniu. Ponadto aktualizacja tego typu list zwykle nie nadąża za postępem technologicznym.

3.2.5

Nie ma zatem prostego rozwiązania odnośnie zdefiniowania, jakie wyposażenie i jakie usługi z nim związane może obejmować art. 296. W pierwszym rzędzie istnieje potrzeba wyjaśnienia istniejących ram prawnych UE poprzez „komunikat wyjaśniający”, w celu poprawienia ich rozumienia oraz zapewnienia ich lepszego i bardziej spójnego zastosowania.

3.2.6

Podobnie jak zamówienia publiczne, taki komunikat będzie miał wpływ na kilku innych zagadnień; między innymi na pomoc państwa oraz (być może) na usługi użyteczności publicznej, i one też powinny być tutaj wzięte pod uwagę.

3.2.7

Uważamy, że w sytuacji gdy metody przetargu nieograniczonego i ograniczonego są nieodpowiednie, „procedura negocjacyjna” z uprzednim zawiadomieniem będzie właściwa dla specyficznych potrzeb wyposażenia obronnego. Opinia ta jednak powinna zostać ponownie zweryfikowana po nabyciu doświadczenia w pracy z „komunikatem wyjaśniającym”.

3.2.8

Istnieje pogląd, że komunikat może być jedynie środkiem przejściowym do momentu opracowania określonej dyrektywy (lub innego szczególnego instrumentu prawnego). EKES stoi na stanowisku, że po wydaniu i uzgodnieniu owego „komunikatu wyjaśniającego”, należy rozważyć potrzebę wprowadzenia instrumentu prawnego biorąc pod uwagę działanie komunikatu. Pozytywnie przyjęlibyśmy szybko podjęte działania zmierzające do wydania tego komunikatu.

3.2.9

Istnieje jeszcze opcja, nie uwzględniona w Zielonej Księdze, opracowania „kodeksu postępowania” do zastosowania przez uczestniczące PC jako jednego ze sposobów realizacji Europejskiego Rynku Wyposażenia Obronnego (EDEM). Ponieważ jest to sfera pozostająca w gestii PC, można byłoby to wziąć pod uwagę przypuszczalnie używając jako podmiotu wykonawczego EDA (Europejskiej Agencji Obrony). Narzucenie i monitorowanie takiego kodeksu mogłoby okazać się trudne, oraz wymagałoby to włączenia do niego aspektów rynku wewnętrznego.

3.3   Publikacja zaproszenia do składania ofert

3.3.1

Potrzeba dalszego rozważenia systemu i formy zaproszenia do składania ofert nie jest przekonywująca. Jeżeli wyposażenie obronne ma być traktowane w zasadzie jako jeszcze jedna sfera rynku wewnętrznego (chociaż dająca większe możliwości odstępstw), to przypuszczalnie będzie podlegać takim samym zasadom jak inne przetargi. Pociągnie to za sobą powstanie innych problemów oraz inne wymogi systemowe jak np. kwestie językowe, które występują w innych sferach. Podstawy stworzenia scentralizowanego systemu ogłaszania przetargów są słabe.

3.3.2

Obszarami, na których mogą wystąpić potencjalne problemy, są poufność i „offset”, które częściej występują w dziedzinie wyposażenia obronnego niż w innych rodzajach wyposażenia i usług, oraz bezpieczeństwo dostaw, ponieważ trudno będzie zmienić dostawców lub wykonawców po zawarciu umowy. Są to obszary, za które odpowiedzialne powinny być zainteresowane PC, chociaż pomocne mogłyby być pewne ogólne wytyczne ze strony Komisji.

3.4   Podwójne zastosowanie

3.4.1

W obecnych realiach przemysłowych trudno jest zaklasyfikować przedsiębiorstwa jako „producentów wyposażenia obronnego”. Większość wyposażenia ma obecnie „podwójne zastosowanie”, a procent ten wzrasta. Jest to korzystne pod kilkoma względami, na przykład korzyści skali mogą prowadzić do większej konkurencyjności cenowej oraz łatwiej zapewnić bezpieczeństwo dostaw.

3.4.2

Podobnie nakłady na BRT w zakresie tego typu wyposażenia mają również wartość dla innych (cywilnych) celów. Dlatego też ważne jest, aby nakłady na BRT w zakresie obrony nie podlegały systemom, które cechują się zbytnią sztywnością.

3.4.3

Świadomi jesteśmy, że dużo jeszcze pozostało do zrobienia w celu maksymalizowania wartości koordynacji i koncentracji niezbędnych w obszarze wyposażenia obronnego, jak to już zaznaczyliśmy w naszym wcześniejszym dokumencie dotyczącym wyposażenia obronnego (10).

3.5   Europejska Agencja Obrony (EDA)

3.5.1

Z zadowoleniem odnosimy się do ustanowienia EDA i uważamy, że może ona odgrywać wiodącą rolę w dziedzinie wyposażenia obronnego. Zauważamy, że nadal jest ona w trakcie organizacji środków niezbędnych do pełnienia przez nią uzgodnionych funkcji.

3.5.2

Istotną sprawą dla EDA będzie zapewnienie, aby doktryna i zdolności UE w pełni brały pod uwagę rolę, doktrynę i zdolności NATO, poprzez rozszerzanie współdziałania i niwelowanie wszelkich różnic. Nie jest jeszcze jasne, w jaki sposób EDA przysporzy wartości dodanej, bezpośrednio angażując się w zamówienia, jednak jej wiedza fachowa w zakresie wyposażenia obronnego powinna czynić ją odpowiednim organem doradczym, który sugerować mógłby metody lepszej harmonizacji przepisów krajowych.

3.5.3

Agencja ta będzie również cenna w zakresie uzgadniania (w przypadku zaistnienia takiej potrzeby) finansowych aspektów współpracy odnośnie wyposażenia. Znaczącym obszarem, na którym mogą wystąpić potencjalne trudności, jest udział w kosztach i korzyściach z BRT w obszarach związanych z obroną oraz w zakresie rozdzielenia aspektów związanych i niezwiązanych z obroną tego typu działalności.

3.5.4

EDA pomocna może być również w pracach nad zbliżaniem krajowych systemów licencyjnych w przypadku transferu wyposażenia obronnego między Państwami Członkowskimi. Obecnie procedury krajowe są bardzo zróżnicowane i uciążliwe. Mogłaby również pomóc w osiągnięciu porozumienia w sprawie sposobu postępowania w przypadku porozumień kompensacyjnych (offsetowych), ponieważ w przyszłości pozostaną one elementem zamówień publicznych.

3.5.5

Agencji EDA uda się być może uzyskać pewne porozumienie w sprawie krajowych polityk przemysłowych w zakresie wyposażenia obronnego oraz zdefiniowania elementów składowych „wyposażenia strategicznego”, które UE chciałaby móc dostarczać, aby zmniejszyć zależność od dostaw z krajów trzecich. Byłoby to bardzo cenne.

3.5.6

Agencja EDA będzie być może w stanie zachęcić PC do rozważenia takich nowatorskich metod nabywania, jak łączenie zasobów, leasing i specjalizacja, w celu zaspokojenia potrzeb w zakresie zdolności obronnych.

3.5.7

Ponieważ ESDP (Europejska Polityka Bezpieczeństwa i Obrony) będzie skuteczna tylko wtedy, gdy PC wykażą silną wolę polityczną, niezbędną, aby zapewnić i utrzymać wymagane zdolności w celu wypełnienia uzgodnionych zadań UE; przy zachęcaniu PC do tego EDA powinna również odgrywać pewną rolę.

4.   Wnioski

4.1

Wyposażenie obronne jest tylko jednym elementem realnej „efektywności obrony”. Przemysł obronny, aby mógł w pełni odgrywać swoją rolę, potrzebować będzie wyraźnych wytycznych, ujednoliconych wymagań i ciągłości. Musi on również ponosić podstawową odpowiedzialność za niezbędną restrukturyzację. Powinien on również unikać zbyt uciążliwych procedur regulacyjnych.

4.2

Należy wyraźnie sprecyzować, jakie części procesu zamówień wyposażenia obronnego objęte będą uzgodnionymi przepisami.

4.3

Artykuł 296 Traktatu będzie nadal potrzebny. Aby zmniejszyć częstotliwość korzystania z tego artykułu, Komisja musi zapewnić punkty odniesienia, poprzez zbadanie bieżącej efektywności. Nie jest możliwe utrzymanie listy wyposażenia i procedur, do której można by zastosować art. 296.

4.4

W pierwszym rzędzie Komisja powinna możliwie szybko wydać „komunikat wyjaśniający” art. 296. Tylko po nabyciu doświadczenia z działania komunikatu możliwe będzie podjęcie decyzji odnośnie tego, czy potrzebny jest również instrument prawny.

4.5

Wyposażenie o „podwójnym zastosowaniu” jest coraz powszechniejsze i tendencja ta jest pozytywnie widziana, choćby ze względu na możliwość wykorzystania BRT dotyczącego wyposażenia wojskowego dla celów cywilnych.

4.6

Istotna rola, jaką przewidziano dla Europejskiej Agencji Obrony (EDA), jest mile widzianą inicjatywą. Należy jednak sprecyzować, jaką rolę odgrywać mają wszystkie agencje obecnie funkcjonujące na tym polu.

4.7

Do ważnych funkcji, jakie pełnić ma na tym polu EDA zaliczyć można:

Zapewnienie koordynacji z wymaganiami NATO

Pomoc przy negocjowaniu wszystkich istotnych aspektów finansowych

Pomoc przy harmonizacji istniejących procedur krajowych

Sugerowanie nowatorskich sposobów zapewnienia niezbędnych zdolności obronnych

Zachęcanie Państw Członkowskich do wykazywania niezbędnej woli politycznej

Bruksela, 9 lutego 2005 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Dz.U. WE nr C 10/1 z 14.01.2004 r.

(2)  EDA pełni cztery funkcje: rozwijanie zdolności obronnych, współpraca w dziedzinie uzbrojenia, europejska baza techniczna i przemysłowa w zakresie obrony oraz rynek wyposażenia obronnego oraz badania i technologia.

(3)  Zgodnie z uwagami zawartymi w naszej opinii COM(2003) 113 final, łączne wydatki UE w tym zakresie wynoszą około 40 % wydatków USA, ale przynoszą jedynie około 10 % zdolności operacyjnych.

(4)  Komitet zwraca uwagę na niedawne (wrzesień 2004 r.) oświadczenie szefa EDA, że siły UE nie są dobrze przystosowane do obecnej sytuacji na świecie, współczesnych konfliktów i zagrożeń; mówił on o potrzebie zakupu sprzętu odpowiadającego wymogom najnowszych technologii.

(5)  Takie jak OCCAR (Organizacja Współpracy w dziedzinie Wspólnego Uzbrojenia), Grupa Zbrojeń Europy Zachodniej (WEAG) oraz kraje, które podpisały List Intencyjny

(6)  OCCAR jest organizacją Współpracy w dziedzinie Wspólnego Uzbrojenia, do której należy obecnie 5 Państw Członkowskich.

(7)  Ze względu na specyfikę rynków obrony oraz ze względu na potrzebę planowania wydatków obronnych w ramach budżetu państwowego, PC będą w dalszym ciągu odgrywać kluczową rolę w rozwoju przemysłu obronnego.

(8)  Decyzja w sprawie „Bremen” (1999/763/63 (Dz.U. L 301/8 z dn. 24 listopada 1999 r.) ) oraz „decyzja w sprawie Damen” z 13 września 2001 r. są przykładami obecnego braku jasności.

(9)  Należy zauważyć, że nawet tak pozornie nieskomplikowane wyposażenie jak odzież może być produktem wymagającym użycia zaawansowanych technologii.

(10)  Zob. ust.5 opinii do której odnosi się przypis nr 1.


8.9.2005   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 221/56


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego oraz Rady zmieniającej dyrektywę Rady nr 91/440/EWG w sprawie rozwoju kolei wspólnotowych

COM(2004) 139 końcowy — 2004/0047 (COD)

(2005/C 221/13)

W dniu 28 kwietnia 2004 r. na mocy art. 71 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską Rada postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej

Sekcja ds. Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swą opinię dnia 17 stycznia 2005 r. Sprawozdawcą był Eduardo Manuel Chagas.

Na 414 sesji plenarnej (posiedzenie z dnia 9 lutego 2005 r.) Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 122 do 53, przy 12 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

1.   Wprowadzenie

1.1

Obecny projekt stanowi element trzeciego pakietu kolejowego, który został przyjęty przez Komisję Europejską dnia 3 marca 2004 r. Pozostałe elementy to:

wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie certyfikacji załóg pociągów (COM(2004) 142 końcowy);

wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego oraz Rady w sprawie praw i obowiązków pasażerów w międzynarodowym transporcie kolejowym (COM(2004) 143 końcowy);

wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie odszkodowań oraz wymagań jakościowych dotyczących usług transportu kolejowego towarów (COM(2004) 144 końcowy);

oraz

komunikat Komisji w sprawie dalszej integracji europejskiej sieci kolejowej (COM(2004) 140 końcowy);

dokument roboczy Komisji w sprawie stopniowego otwarcia rynku na międzynarodowe usługi kolejowego transportu pasażerskiego (SEC(2004) 236).

1.2

Pierwszy pakiet kolejowy (zwany także pakietem infrastrukturalnym) wszedł w życie dnia 15 marca 2001 r. i miał być przeniesiony do ustawodawstwa krajowego do 15 marca 2003 r. Składa się on z następujących elementów:

poprawki do dyrektywy nr 91/440/EWG, obejmującej, między innymi, wolny dostęp do rynku dla międzynarodowego kolejowego przewozu towarów w ramach transeuropejskiej sieci transportu kolejowego towarów do 15 marca 2003 r. oraz całkowitej liberalizacji międzynarodowego kolejowego przewozu towarów do 15 marca 2008 r. (1);

rozszerzenia zakresu dyrektywy w sprawie europejskiej licencji dla przedsiębiorstw kolejowych (poprawka do dyrektywy nr 95/18/WE) (2);

harmonizacji postanowień dotyczących przydziału przepustowości infrastruktury kolejowej oraz pobierania opłat za korzystanie z infrastruktury kolejowej oraz certyfikat bezpieczeństwa (zastępuje dyrektywę nr 95/19/WE) (3).

1.3

W październiku 2003 r. Komisja Europejska pozwała do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości dziewięć Państw Członkowskich za niepoinformowanie o przeniesieniu pierwszego pakietu kolejowego do ustawodawstwa krajowego. Do maja 2004 r. pięć krajów nadal nie poinformowało o przeniesieniu, zaś dwa Państwa Członkowskie przeniosło do ustawodawstwa krajowego jedynie niektóre postanowienia.

1.4

Drugi pakiet kolejowy opublikowany został w Dzienniku Urzędowym Wspólnoty Europejskiej dnia 30 kwietnia 2004 r. i winien zostać przeniesiony do ustawodawstwa krajowego do 30 kwietnia 2006 r. Składa się on z następujących elementów:

poprawki do dyrektywy nr 91/440/WE: umożliwienie wolnego dostępu do rynku dla międzynarodowego kolejowego przewozu towarów do 1 stycznia 2006 r. oraz liberalizacja krajowego transportu kolejowego towarów, w tym kabotażu, od dnia 1 stycznia 2007 r. (4);

dyrektywy w sprawie bezpieczeństwa na kolei we Wspólnocie (5);

rozporządzenia ustanawiającego Europejską Agencję Kolejową (6);

poprawki do dyrektywy w sprawie interoperacyjności systemu kolei dużych prędkości (96/48/WE) oraz systemu kolei konwencjonalnych (2001/16/WE) (7).

1.5

Pierwszy i drugi pakiet kolejowy stanowiły podstawę prawną do stworzenia jednolitego rynku transportu kolejowego. Przyjęte środki dotyczą dostępu do rynku, licencjonowania i certyfikacji bezpieczeństwa przedsięwzięć kolejowych, dostępu do infrastruktury oraz naliczania opłat za jej użytkowanie, stworzenia ram prawnych dla bezpieczeństwa kolei, a także środków mających zapewnić techniczną interoperacyjność systemu kolejowego.

1.6

Jak EKES podkreślił już w swej opinii w sprawie drugiego pakietu kolejowego (8), obecne nowe ramy prawne wymagają całkowitej reorganizacji sektora oraz stworzenia nowych władz oraz kompetencji.

1.7

W tej samej opinii EKES podkreślił również potrzebę stworzenia europejskich zasad społecznych. Europejscy partnerzy społeczni w sektorze kolejowym, Wspólnota Kolei Europejskich oraz Europejska Federacja Pracowników Transportu, podpisały 17 stycznia 2004 r. dwa porozumienia europejskie dotyczące:

1)

wprowadzenia europejskiej licencji maszynisty dla maszynistów w przewozach międzynarodowych.

2)

porozumienia w sprawie pewnych aspektów warunków zatrudnienia załóg pociągów w przewozach międzynarodowych.

1.8

W ramach trzeciego pakietu kolejowego Komisja proponuje dyrektywę w sprawie certyfikacji załóg pociągów, która weszłaby w życie w 2010 lub 2015 r.

1.9

Przedkładając kolejną poprawkę do dyrektywy nr 91/440/EWG, Komisja nadal dąży do osiągnięcia swego celu stopniowej deregulacji sektora kolejowego.

2.   Projekt Komisji Europejskiej

2.1

Komisja proponuje deregulację dostępu do rynku usług międzynarodowych przewozów pasażerskich począwszy od 1 stycznia 2010 r. Projekt obejmuje również kabotaż, to jest zabieranie i wysadzanie pasażerów na stacjach kolejowych na całej trasie. Jednocześnie postanowienie w sprawie wolnego dostępu do rynku grup międzynarodowych należy znieść.

2.2

Każdego roku 6 mld pasażerów podróżuje koleją w UE 25, przy czym usługi lokalne i regionalne mają w tym największy udział. Na podstawie sprzedaży biletów usługi międzynarodowego transportu pasażerskiego stanowią jedynie około 10 % usług kolejowych. Obejmuje to regionalne koleje transgraniczne, transgraniczne koleje dalekobieżne oraz koleje (transgraniczne) dużych prędkości.

2.3

Komisja zauważa, iż otwarcie usług międzynarodowych przewozów pasażerskich, w tym kabotażu, na konkurencję może ewentualnie mieć negatywny wpływ na gospodarczą równowagę państwowego transportu pasażerskiego. Proponuje więc przyznanie wyłączeń z wolnego dostępu rynkowego na trasach, gdzie obowiązują już umowy państwowe, zgodnie z dyrektywą (EWG) nr 1191/69, i gdzie deregulacja usług międzynarodowych może zakłócić tę równowagę. Wyłączenie takie przyznawane będzie w przypadkach, gdy będzie to absolutnie konieczne dla zachowania transportu publicznego, i gdzie zostało to usankcjonowane przez urząd regulacji zgodnie z art. 30 dyrektywy nr 2001/14/WE. Sądowa ocena decyzji o przyznaniu wyłączenia musi być również możliwa.

2.4

Do dnia 31 grudnia 2012 r. Komisja winna przedstawić sprawozdanie w sprawie wprowadzenia w życie postanowienia.

3.   Ocena Projektu

3.1   Wstępne warunki ożywienia przemysłu kolejowego

3.1.1

Projekt deregulacji usług międzynarodowego przewozu pasażerskiego opiera się na założeniu, iż konkurencja w usługach międzynarodowych doprowadzi do jednego lub więcej z następujących skutków: wyższej liczby pasażerów, odejścia od innych form transportu (szczególnie transportu lotniczego) na rzecz kolei, polepszenia jakości usług dla klientów oraz niższych opłat.

3.1.2

W swej opinii w sprawie drugiego pakietu kolejowego (9) EKES wskazał już na podstawowe wstępne warunki rewitalizacji sieci kolejowej:

finansowanie rozbudowy i konsolidacji istniejącej infrastruktury kolejowej;

wprowadzenie interoperacyjności technicznej oraz zapewnienie wymaganych na to funduszy;

stworzenie środowiska dla uczciwej konkurencji między różnymi środkami transportu, w szczególności:

zapewnienie, iż przestrzegane jest ustawodawstwo socjalne w sektorze transportu drogowego;

zapewnienie polityki uczciwego naliczania opłat za korzystanie z infrastruktury wszystkim formom transportu.

3.1.3

Do chwili obecnej projekt polityki uczciwego naliczania opłat za korzystanie z infrastruktury wszystkim formom transportu, zapowiedziany w Białej Księdze w sprawie europejskiej polityki transportowej na 2010 r., nie został wprowadzony w życie.

3.1.4

Poważnym problemem pozostaje monitorowanie i odpowiednie zastosowanie ustawodawstwa socjalnego w transporcie drogowym.

3.1.5

Ponadto, znaleźć należy rozwiązanie kwestii zadłużenia wielu przedsiębiorstw kolejowych. Szczególnie w nowych Państwach Członkowskich przedsiębiorstwa kolejowe nie będą w stanie być konkurencyjne bez znalezienia rozwiązania problemu ich wysokiego zadłużenia.

3.1.6

EKES wskazał również, iż powołanie nowych organów, wymagane pierwszym i drugim pakietem kolejowym (organ regulacyjny, organ pobierający opłaty, organ alokacyjny, organ notyfikowany, organ ds. bezpieczeństwa, organ prowadzący śledztwa w sprawie wypadków) w krótkim okresie czasu pociągnie za sobą dostosowanie struktur organizacyjnych przemysłu kolejowego, i wymagać będzie wielu lat praktycznych doświadczeń, zanim będzie mógł on sprawnie działać. EKES zadeklarował swe poparcie dla nadania pierwszeństwa kwestii bezpieczeństwa kolei. Dotyczyłoby to również europejskiego ustawodawstwa socjalnego w przemyśle kolejowym.

3.2   Analiza ex-post deregulacji usług transportu kolejowego towarów

3.2.1

Decyzje dotyczące deregulacji usług transportu kolejowego towarów już zostały podjęte, jednak skutki tych decyzji pozostają niewiadomą.

3.2.2

Komisja Europejska winna przedstawić raport do 1 stycznia 2006 r., który obejmować będzie następujące obszary (10):

wdrożenie dyrektywy nr 91/440/WE w Państwach Członkowskich oraz kontrolę form działania zaangażowanych jednostek;

rozwój rynku, w szczególności międzynarodowe trendy w transporcie, działania i udział w rynku kluczowych (w tym nowych) operatorów;

wpływ na cały przemysł transportowy, a w szczególności przejście do przewoźników alternatywnych;

wpływ na stopień bezpieczeństwa w poszczególnych Państwach Członkowskich;

warunki pracy w tym sektorze w poszczególnych Państwach Członkowskich.

3.2.3

EKES uważa, iż należy zaczekać na opublikowanie sprawozdania i poznanie dotychczasowych skutków zastosowanych środków, zanim podjęte zostaną dalsze kroki w kierunku otwarcia rynku, i zwraca się do Komisji o terminowe przedstawienie sprawozdania.

3.3   Analiza ex-post deregulacji usług międzynarodowego transportu pasażerskiego

3.3.1

Przed ogłoszeniem trzeciego pakietu kolejowego Komisja zleciła przeprowadzenie analizy deregulacji usług pasażerskich. Deklarowanym celem badań było sprawdzenie różnych opcji deregulacji oraz zalecenie jednej z nich. Opcje były następujące:

deregulacja usług międzynarodowych bez kabotażu;

deregulacja usług międzynarodowych z kabotażem;

deregulacja zarówno krajowych, jak i międzynarodowych pasażerskich przewozów kolejowych.

3.3.2

Studium zaleciło deregulację międzynarodowych usług międzynarodowych z kabotażem (11).

3.3.3

EKES wyraża żal, iż tego rodzaju studium nie zostało wykorzystane do gruntownego sprawdzenia ważnych zagadnień dotyczących skutków deregulacji usług pasażerskich, takich jak:

regionalne przewozy kolejowe jako usługi leżące w interesie ogółu, szczególnie w małych i średnich Państwach Członkowskich;

jakość usług świadczonych na rzecz klientów;

warunków zatrudnienia i pracy w kolejowym transporcie pasażerskim;

operatorów kolejowych w nowych Państwach Członkowskich Europy Środkowej i Wschodniej.

3.3.4

Studium obejmuje obserwacje dotyczące poszczególnych obszarów, którymi się ono zajmowało (jak znaczenie opłat oraz ceny tras). Obserwacje te opierały się na czterech studiach przypadków (Szwecja, Niemcy, Hiszpania, Węgry) oraz na ćwiczeniu symulacyjnym przeprowadzonym na dwóch trasach. Sprzeciwia się ono również deregulacji państwowych usług kolejowego transportu pasażerskiego, jednak jego celem było zalecenie jednej z trzech opcji.

3.4   Wpływ deregulacji na usługi regionalne i państwowe

3.4.1

Poprzez kabotaż projekt deregulacji międzynarodowych usług pasażerskich wymaga, aby rynki niektórych państwowych usług pasażerskich zostały do pewnego stopnia otwarte.

3.4.2

Państwowy transport pasażerski to często transport sieciowy, gdzie zyski z tras o dużej liczbie pasażerów rekompensują straty ponoszone na trasach o niższej liczbie pasażerów, umożliwiając świadczenie pełniejszych usług. Nie jest to w pełni prawdziwe w wypadku tras państwowych, posiadających wyłączne prawa i/lub dotacje, w wypadku których Komisja dopuszcza, przy spełnieniu surowych wymagań, przyznanie wyłączeń.

3.4.3

Szczególnie w małych i średnich Państwach Członkowskich może to prowadzić do poważnych zakłóceń kolejowych usług pasażerskich, które nie są umownie objęte prawami wyłączności.

3.4.4

W niektórych Państwach Członkowskich kontrakty na zobowiązania usług publicznych nie obejmują poszczególnych tras, lecz całą sieć. W takich okolicznościach trudno będzie dostarczyć dowodów na istnienie zagrożenia równowagi transportu publicznego.

3.4.5

Możliwość wyłączeń, proponowana przez Komisję, pociągnie za sobą skomplikowane procedury udowadniania zasadności wyłączeń i może również prowadzić do sporów prawnych.

3.4.6

W lipcu 2000 r. Komisja Europejska zaproponowała, aby jej propozycja rozporządzenia (COM(2000) 7 końcowy) zastąpiła rozporządzenie (EWG) nr 1191/69 w sprawie obowiązków charakterystycznych dla usług publicznych w transporcie, które zapewnia zasady przyjmowania wyłącznych praw i odszkodowań dla publicznego transportu pasażerskiego.

3.4.7

Wniosek dotyczący zmiany rozporządzenia (EWG) nr 1191/69 został zablokowany w Radzie ds. Transportu na kilka lat. Zasadnicze różnice między projektem Komisji a stanowiskiem Parlamentu Europejskiego istnieją nadal, i mogą mieć znaczne implikacje dla wpływu projektu w kategoriach deregulacji pasażerskich usług kolejowych. Komisja planuje przedłożyć nowy projekt przed końcem tego roku.

3.4.8

Stanowi to kolejny argument za tym, aby zaczekać na przyjęcie tego przepisu, zanim złożone zostaną propozycje mające chronić równowagę publicznych kolejowych usług pasażerskich w odniesieniu do deregulacji.

3.5   Wpływ na jakość usług świadczonych na rzecz pasażerów

3.5.1

Analiza zawiera konkluzje, iż w świetle wysokich kosztów i tradycyjnie niskich cen biletów mało prawdopodobne jest, aby deregulacja międzynarodowych przewozów pasażerskich doprowadziła do dalszych obniżek cen dla klientów.

3.5.2

Większy wybór wynikający z konkurencji między operatorami kolejowymi na tej samej trasie może jednocześnie oznaczać, iż dotychczas powszechnych norm — jeden rozkład, jeden bilet, informacje z jednego źródła — nie będzie można zagwarantować. Przed informacją postawione zostaną większe bariery.

3.5.3

Reakcję Komisji stanowi projekt ustawodawstwa, który obligować będzie konkurencyjne firmy do współpracy w celu zachowania standardów informacji dotychczas gwarantowanych.

3.5.4

EKES przeanalizuje ten projekt w oddzielnej opinii. Tym niemniej, pragnie wskazać, iż zobligowanie konkurencyjnych firm do współpracy na rzecz informacji dla pasażerów będzie konieczne dopiero po otwarciu rynku usług pasażerskich.

3.6   Wpływ na zatrudnienie

3.6.1

Komisja zakłada, iż deregulacja międzynarodowych usług pasażerskich w krótkim okresie doprowadzi do redukcji zatrudnienia, jednak w dłuższej perspektywie zatrudnienie wzrośnie w wyniku wzrostu liczby pasażerów. Nie bierze ono na przykład pod uwagę możliwego negatywnego wpływu na zatrudnienie wynikającego z wpływu deregulacji na trasy regionalne i publiczne. W świetle art. 1 ust. 7 proponowanej dyrektywy, skutki zależeć będą od decyzji każdego Państwa Członkowskiego w sprawie finansowania regionalnego transportu pasażerskiego.

3.6.2

Liczba pracowników przemysłu kolejowego spadła o połowę w ciągu ostatnich dziesięciu lat. Operatorzy kolejowi w nowych Państwach Członkowskich oraz Europie Zachodniej zapowiedzieli dalsze poważne redukcje zatrudnienia. Jeśli deregulacja międzynarodowych usług pasażerskich prowadzi do wyparcia operatorów kolejowych małych i średnich Państw Członkowskich również z krajowych usług dalekobieżnych, to pozytywnego wpływu na zatrudnienie nie należy oczekiwać.

3.6.3

Kolej pasażerska była tradycyjne środkiem transportu otwartym dla wszystkich warstw społeczeństwa. Transport powietrzny z luksusu stał się formą transportu masowego. Pozytywnego wpływu na zatrudnienie związanego z tego rodzaju postępem nie da się powtórzyć w takim stopniu w międzynarodowym przewozie kolejowym pasażerów.

3.6.4

Jednocześnie wysokiej jakości miejsca pracy w byłych państwowych liniach lotniczych zastąpiły miejsca pracy niższej jakości w innych segmentach cywilnego przemysłu lotniczego.

3.6.5

EKES postrzega poważne cięcia w zatrudnieniu w przemyśle kolejowym z dużą obawą. Cięcia takie prowadzą do poważnych problemów społecznych w nowych Państwach Członkowskich, które cierpią z powodu wysokiego bezrobocia oraz nierozwiniętego systemu zabezpieczenia społecznego. Środki pomocy społecznej są na tym obszarze pilnie potrzebne. EKES sprzeciwia się środkom prowadzącym do dalszych cięć w zatrudnieniu oraz pogorszenia jakości miejsc pracy w przemyśle już znajdującym się pod presją.

3.7   Wpływ na operatorów kolejowych w nowych Państwach Członkowskich

3.7.1

Cytowane powyżej badanie Steer Davies Gleave wskazuje, iż słaby stan infrastruktury w nowych Państwach Członkowskich, słaba sytuacja finansowa operatorów kolejowych oraz ceny biletów, zwykle poniżej długoterminowego poziomu kosztów, stanowią dalsze przeszkody dla większej konkurencyjności.

3.7.2

Ponadto, operatorzy kolejowi nie mają wysokiej jakości taboru niezbędnego do sprostania konkurencji.

3.7.3

Regionalne usługi kolejowe odgrywają nawet większą rolę w nowych Państwach Członkowskich, niż w UE 15. Jeśli deregulacja międzynarodowych usług pasażerskich będzie mieć negatywny wpływ na świadczenie usług regionalnych, wpływ ten będzie nawet większy w nowych Państwach Członkowskich. Przyspieszy to spadek jeszcze stosunkowo dużego udziału kolei w transporcie pasażerskim.

4.   Podsumowanie

4.1

W poprzednich opiniach EKES zawsze popierał rewitalizację przemysłu kolejowego w Europie, i wskazywał na pewne wstępne warunki, niezbędne do jej osiągnięcia:

rozbudowę infrastruktury i usunięcie tzw. „wąskich gardeł”;

stworzenie interoperacyjności pomiędzy systemami kolejowymi;

stworzenie uczciwej konkurencji między środkami transportu;

zagwarantowanie przepisów w zakresie polityki społecznej i bezpieczeństwa na kolei.

4.2

EKES wzywa Komisję i Państwa Członkowskie, aby w możliwie najkrótszym czasie udzieliły pomocy mającej zapewnić spełnienie tych warunków.

4.3

EKES podkreśla znaczenie kolejowego transportu pasażerskiego w zapewnianiu społeczeństwu mobilności oraz jego znaczenie jako dostawcy usług użyteczności publicznej.

4.4

EKES dostrzega znaczenie dostawcy usług sieciowych oraz integracji jej z innymi formami transportu publicznego w interesie mobilności społeczeństwa. Usług tych nie należy wystawiać na ryzyko.

4.5

EKES uważa, iż wszelkie decyzje w sprawie deregulacji międzynarodowych usług pasażerskich winny opierać się na rozległej i klarownej wiedzy dotyczącej ogólnych skutków dla kolejowego transportu pasażerskiego oraz wpływu wybranych środków w obrębie pierwszego i drugiego pakietu kolejowego.

4.6

Dlatego też EKES wzywa Komisję do przeprowadzenia odpowiedniej analizy ex-ante zalet i wad deregulacji usług pasażerskich. Analiza powinna zająć się wpływem deregulacji na:

transport regionalny oraz w interesie ogólnym, szczególnie w małych i średnich Państwach Członkowskich;

jakość usług świadczonych na rzecz klientów;

warunków zatrudnienia i pracy w kolejowym transporcie pasażerskim;

operatorów kolejowych w nowych Państwach Członkowskich w Europie Środkowej i Wschodniej.

4.7

EKES wzywa Komisję do przedstawienia sprawozdania w sprawie otwarcia rynku na usługi kolejowego transportu towarowego, wymaganego przez dyrektywę nr 91/440/EWG (poprawionej dyrektywą nr 2004/51/WE).

4.8

EKES wskazuje, iż projekt rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie działań Państw Członkowskich dotyczących wymagań usług publicznych oraz przyznania kontraktów na usługi publiczne w transporcie pasażerskim kolejowym, drogowym oraz żeglugą śródlądową (COM(2000) 7 końcowy oraz poprawiony Projekt COM(2002) 107 końcowy) nadal nie zostały przez Radę rozpatrzone. Szczegółowy kształt tej dyrektywy może mieć wpływ na zasady ochrony tras usług publicznych w ramach deregulacji międzynarodowych kolejowych usług pasażerskich.

4.9

Poprawa jakości usług na trasach pasażerskich zwiększa atrakcyjność tego środka transportu, co z kolei propaguje cel europejskiej polityki transportowej związany z trwałym systemem transportu. Główna odpowiedzialność spoczywa tu na operatorach kolejowych. Tym niemniej, EKES jest krytycznie nastawiony do środków, które mogłyby obniżyć obecne standardy jakości usług. Dałoby to wysoki priorytet środkom mającym na celu poprawę jakości usług.

4.10

EKES jest zdania, iż propagowanie lepszej współpracy między przedsiębiorstwami kolejowymi stanowić będzie odpowiedni środek poprawy jakości usług dla pasażerów międzynarodowego transportu kolejowego, szczególnie w transporcie regionalnym.

4.11

EKES z dużym zadowoleniem przyjąłby rozpoczęcie przez Komisję dialogu z europejskimi partnerami społecznymi w sprawie wpływu deregulacji na transport kolejowy, a w szczególności na ilość i jakość zatrudnienia.

4.12

Udział kolejowego transportu pasażerskiego w ogólnym transporcie jest znacznie większy w nowych Państwach Członkowskich, niż w UE-15. dlatego też EKES uznaje za konieczne zwrócenie szczególnej uwagi na rozwój w kolejowym transporcie pasażerskim w nowych Państwach Członkowskich oraz na wpływ otwarcia rynku w tych krajach. W zgodzie z interesem całej Wspólnoty oraz z celami Białej Księgi w sprawie polityki transportowej jest, aby udział ten został zachowany.

Bruksela, 9 lutego 2005 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Dyrektywa nr 2001/12/WE - Dz.U. L 75 z 15.03.01 r., s. 1 - opinia EKES - Dz.U. C 209 z 22.07.99 r., s. 22.

(2)  Dyrektywa nr 2001/13/WE - Dz.U. L 75 z 15.03.01 r., s. 26 - opinia EKES - Dz.U. C 209 z 22.07.99 r., s. 22.

(3)  Dyrektywa nr 2001/14/WE - Dz.U. L 75 z 15.03.01 r., s. 29 - opinia EKES - Dz.U. C 209 z 22.07.99 r., s. 22.

(4)  Dyrektywa nr 2004/51/WE - Dz.U. L 75 z 30.04.04 r. r., s. 164 - opinia EKES - Dz.U. C 61 z 14.03.03 r. r., s. 131.

(5)  Dyrektywa nr 2004/49/WE - Dz.U. L 75 z 30.04.04 r. r., s. 164 - opinia EKES - Dz.U. C 61 z 14.03.03 r. r., s. 131.

(6)  Rozporządzenie (WE) nr 881/2004 - Dz.U. L 164 z 30.04.2004, s. 1 - opinia EKES - Dz.U. C 61 z 14.03.2003, s. 131

(7)  Dyrektywa nr 2004/50/WE - Dz.U. L 75 z 30.04.04 r. r., s. 164 - opinia EKES - Dz.U. C 61 z 14.03.03 r. r., s. 131.

(8)  Dz.U.C 61 z dn. 14.3.2003, s. 131

(9)  Zob. przypis 8.

(10)  Art. 2 ust. d dyrektywy nr 2004/51/WE Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Rady nr 91/440/EWG w sprawie rozwoju kolei wspólnotowych.

(11)  Liberalizacja Kolei Pasażerskich UE: Poszerzona Ocena Oddziaływania, luty 2004, Steer Davies Gleave, Londyn.


ZAŁĄCZNIK

do opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (zgodnie z art. 54 ust. 3 regulaminu wewnętrznego)

Następujące propozycje poprawek, które uzyskały powyżej 25 % oddanych głosów za, zostały odrzucone w trakcie dyskusji.

Punkt 3.1.4

Skreślić.

Uzasadnienie

Ten paragraf nie ma żadnego związku z deregulacją transportu kolejowego. Miesza się tutaj dwa sektory w opinii dotyczącej rozwoju kolei wspólnotowych. Nie można stwierdzić, aby monitorowanie ustawodawstwa socjalnego w dziedzinie transportu drogowego stanowiło poważny problem, zważywszy istnienie wielu dyrektyw dotyczących czasu prowadzenia i odpoczynku oraz godziny pracy kierowców. Całość tego ustawodawstwa jest monitorowana poprzez tachograf. Poza tym, w sierpniu 2005 r. wejdzie w życie nowy system monitorowania, tachograf cyfrowy, który umożliwi kontrolowanie w sposób bardziej precyzyjny czasu pracy kierowców.

Wynik głosowania

Głosów za:m 58

Głosów przeciw: 80

Głosy wstrzymujące się 7

Punkt 3.1.6

Proponuje się wykreślić ostatnie zdanie:

„Dotyczyłoby to również europejskiego ustawodawstwa socjalnego w zakresie przemysłu kolejowego.”

Uzasadnienie

Bezpieczeństwo kolei w UE zostało uregulowane dyrektywą 2004/49/WE.

Wynik głosowania

Głosów za: 52

Głosów przeciw: 93

Głosy wstrzymujące się 5

Punkt 3.2.3

Zastąpić następującym tekstem:

„EKES uważa, iż niezwłocznie po ogłoszeniu sprawozdania należy przeanalizować jego treść pod kątem ewentualnego zmodyfikowania lub poprawienia projektowanej dyrektywy.”

Uzasadnienie

W swym obecnym brzmieniu tekst wyraża w istocie życzenie wstrzymania procesu legislacyjnego, co wprowadza element niepewności prawnej, niekorzystny dla wszystkich zainteresowanych — przedsiębiorców, pracowników i klientów.

Bardziej pozytywne i konstruktywne wydaje się wyraźne okazanie woli uwzględnienia wyników raportu pod kątem ewentualnego zmodyfikowania lub poprawienia projektowanej dyrektywy.

Pozwoli to zachować dynamiczny i otwarty wydźwięk opinii.

Wynik głosowania

Głosów za: 54

Głosów przeciw: 92

Głosy wstrzymujące się 9

Punkty 3.4.7 i 3.4.8

Zastapić następującym akapitem, nadając mu numer 3.4.7:

„Z chwilą wniesienia nowego projektu rozporządzenia (EWG) nr 191/69 pod obrady Rady Ministrów i Parlamentu Europejskiego wskazane będzie zbadanie ewentualnych konsekwencji tego aktu dla liberalizacji kolejowych przewozów pasażerskich i dla równowagi podmiotów realizujących zadania publiczne.”

Uzasadnienie

Stan faktyczny, do którego odnoszą się te punkty w ich obecnym brzmieniu, jest już nieaktualny. Komisja przygotowała nowy tekst omawianego aktu; może on zostać przedłożony Radzie ds. Transportu w czerwcu br. Nie sposób przesądzać z góry o przyjęciu, z jakim się on spotka zarówno w Radzie Ministrów, jak i w Parlamencie Europejskim.

Zaproponowana redakcja wyraża bardziej konstruktywne nastawienie.

Wynik głosowania

Głosów za: 68

Głosów przeciw: 90

Głosy wstrzymujące się 8

Punkt 3.6

Skreślić.

Uzasadnienie

Nie można stwierdzić, że konsekwencją deregulacji transportu kolejowego będzie utrata miejsc pracy ani że nowoutworzone miejsca pracy będą gorszej jakości, skoro w pozostałych dziedzinach transportu jednym z wyników deregulacji był wzrost zatrudnienia. Należy podkreślić, że kolej jest jedynym środkiem transportu, który nie został jeszcze zliberalizowany.

Wynik głosowania

Głosów za: 66

Głosów przeciw: 102

Głosy wstrzymujące się 6


8.9.2005   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 221/64


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego oraz Rady w sprawie certyfikacji załóg pociągów obsługujących lokomotywy oraz pociągi we wspólnotowej sieci kolejowej

COM(2004) 142 końcowy — 2004/0048 (COD)

(2005/C 221/14)

W dniu 28 kwietnia 2004 r. na mocy art. 71 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską Rada postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej

Sekcja ds. Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swą opinię dnia 17 stycznia 2005 r. Sprawozdawcą był Eduardo Manuel Chagas.

Na 414 sesji plenarnej (posiedzenie z dnia 9 lutego 2005 r.) Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 127 do 25, przy 26 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

1.   Wprowadzenie

1.1

Obecny projekt stanowi element trzeciego pakietu kolejowego, który został przyjęty przez Komisję Europejską dnia 3 marca 2004 r. Pozostałe elementy to:

poprawka do dyrektywy nr 91/440/EWG: liberalizacja międzynarodowego kolejowego transportu pasażerskiego (COM(2004) 139 końcowy);

wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie praw i obowiązków pasażerów kolei międzynarodowych (COM(2004) 143 końcowy);

wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie odszkodowań oraz wymagań jakościowych dotyczących usług transportu kolejowego towarów (COM(2004) 144 końcowy);

oraz

komunikat Komisji w sprawie dalszej integracji europejskiej sieci kolejowej (COM(2004) 140 końcowy);

dokument roboczy Komisji w sprawie stopniowego otwarcia rynku na międzynarodowe usługi kolejowego transportu pasażerskiego (SEC(2004) 236).

1.2

Pierwszy pakiet kolejowy (zwany także pakietem infrastrukturalnym) wszedł w życie dnia 15 marca 2001 r. i miał być przeniesiony do ustawodawstwa krajowego do 15 marca 2003 r. Składa się on z następujących elementów:

poprawki do dyrektywy nr 91/440/EWG, obejmującej, między innymi, wolny dostęp do rynku dla międzynarodowego kolejowego przewozu towarów w ramach transeuropejskiej sieci transportu kolejowego towarów do 15 marca 2003 r. oraz całkowitej liberalizacji międzynarodowego kolejowego przewozu towarów do 15 marca 2008 r. (1);

rozszerzenia zakresu dyrektywy w sprawie europejskiej licencji dla przedsiębiorstw kolejowych (poprawka do dyrektywy nr 95/18/WE) (2);

harmonizacji postanowień dotyczących przydziału przepustowości infrastruktury kolejowej oraz pobierania opłat za korzystanie z infrastruktury kolejowej oraz certyfikat bezpieczeństwa (zastępuje dyrektywę nr 95/19/WE) (3).

1.3

W październiku 2003 r. Komisja Europejska pozwała do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości dziewięć Państw Członkowskich za niepoinformowanie o przeniesieniu pierwszego pakietu kolejowego do ustawodawstwa krajowego. Do maja 2004 r. pięć krajów nadal nie poinformowało o przeniesieniu, zaś dwa Państwa Członkowskie przeniosło do ustawodawstwa krajowego jedynie niektóre postanowienia.

1.4

Drugi pakiet kolejowy opublikowany został w Dzienniku Urzędowym Wspólnoty Europejskiej dnia 30 kwietnia 2004 r. i winien zostać przeniesiony do ustawodawstwa krajowego do 30 kwietnia 2006 r. Składa się on z następujących elementów:

poprawki do dyrektywy nr 91/440/WE: umożliwienie wolnego dostępu do rynku dla międzynarodowego kolejowego przewozu towarów do 1 stycznia 2006 r. oraz liberalizacja krajowego transportu kolejowego towarów, w tym kabotażu, od dnia 1 stycznia 2007 r. (4);

dyrektywy w sprawie bezpieczeństwa na kolei we Wspólnocie (5);

rozporządzenia ustanawiającego Europejską Agencję Kolejową (6);

poprawki do dyrektywy w sprawie interoperacyjności systemu kolei dużych prędkości (96/48/WE) oraz systemu kolei konwencjonalnych (2001/16/WE) (7).

1.5

Pierwszy i drugi pakiet kolejowy stanowiły podstawę prawną do stworzenia jednolitego rynku transportu kolejowego. Przyjęte środki dotyczą dostępu do rynku, licencjonowania i certyfikacji bezpieczeństwa przedsięwzięć kolejowych, dostępu do infrastruktury oraz naliczania opłat za jej użytkowanie, stworzenia ram prawnych dla bezpieczeństwa kolei, a także środków mających zapewnić techniczną interoperacyjność systemu kolejowego.

1.6

Jak EKES podkreślił już w swej opinii w sprawie drugiego pakietu kolejowego (8), obecne nowe ramy prawne wymagają całkowitej reorganizacji sektora oraz stworzenia nowych władz oraz kompetencji.

1.7

Postanowienia dotyczące zagadnień społecznych odnoszące się do szkolenia i warunków pracy personelu wykonującego obowiązki kluczowe dla bezpieczeństwa nie zostały odpowiednio lub w ogóle rozpatrzone w tych ramach.

1.8

Europejscy partnerzy społeczni w sektorze kolejowym — Wspólnota Kolei Europejskich (CER) oraz Europejska Federacja Pracowników Transportu (ETF) — podpisali dwa europejskie porozumienia 17 stycznia 2004 r. w następujących sprawach:

1)

wprowadzenia europejskiej licencji maszynisty dla maszynistów w przewozach międzynarodowych;

2)

pewnych aspektów warunków pracy załóg pociągów w przewozach międzynarodowych.

1.9

Obecny projekt częściowo odzwierciedla porozumienie partnerów społecznych w sprawie wprowadzenia europejskiej licencji maszynisty.

1.10

Komisja Europejska poinformowała EKES, iż europejscy partnerzy społeczni oficjalnie zwrócili się, aby porozumienie w sprawie warunków pracy (okresy pracy i odpoczynku) wdrożono w formie decyzji Rady. Wniosek ten jest obecnie rozpatrywany przez Komisję.

2.   Projekt Komisji Europejskiej

2.1

Konieczność poprawy interoperacyjności oraz zarządzania personelem jest powodem przedłożenia przez Komisję projektu dyrektywy. Jej celem jest ułatwienie autoryzacji przedsiębiorstw kolejowych przy jednoczesnym zachowaniu wysokiego poziomu bezpieczeństwa i zagwarantowaniu swobodnego przepływu pracowników.

2.2

Komisja cytuje również takie cele europejskich partnerów społecznych, jak:

zagwarantowanie wysokiego stopnia umiejętności załóg pociągów, aby zachować i zwiększyć stopień bezpieczeństwa; oraz

ograniczenie ryzyka dumpingu społecznego.

2.3

Komisja proponuje proces certyfikacji maszynistów oparty na jednolitych minimalnych standardach europejskich. Maszyniści pracujący na trasach międzynarodowych winni uzyskać certyfikaty do 2010 r., zaś pozostali maszyniści pracujący na trasach krajowych do 2015 r.

2.4

Według Komisji, pierwszy krok obejmie około 10 000 maszynistów we Wspólnocie, drugi zaś około 200 000 maszynistów.

2.5

Komisja proponuje również proces certyfikacji pozostałego personelu kolejowego pośrednio zaangażowanego w prowadzenie pociągu. Tym niemniej, projekt dyrektywy nie zawiera żadnych konkretnych postanowień w tej sprawie, a w szczególności nie zawiera żadnych postanowień dotyczących stopnia umiejętności wymaganego od pozostałego personelu pociągu. Pod uwagę należy wziąć zasady określone w dyrektywie. Wymagania dotyczące umiejętności należy określić w późniejszym terminie w Europejskiej Agencji Kolejowej lub w Technicznej Specyfikacji Interoperacyjności.

2.6

Projekt dyrektywy zawiera postanowienia dotyczące dwustopniowego procesu certyfikacji:

1)

europejskie prawo jazdy, wydawane przez odpowiednie władze, uznawane w całej Wspólnocie, stanowi własność maszynisty, i poświadcza zgodność z podstawowymi wymaganiami oraz nabycie podstawowych umiejętności;

2)

zharmonizowany certyfikat uzupełniający, wydawany przez przedsiębiorstwo kolejowe, pozostaje własnością tego przedsiębiorstwa, i poświadcza zdobycie szczegółowej wiedzy na temat przedsiębiorstwa lub infrastruktury.

2.7

Odpowiednie władze oraz przedsiębiorstwa kolejowe mają obowiązek prowadzić ewidencję wskazującą na stosowne kwalifikacje oraz ich odnowienie, jak również zawieszenie i zmianę licencji oraz zharmonizowanych certyfikatów uzupełniających.

2.8

Proponuje się trzy kategorie maszynistów: (A) lokomotyw przetokowych i pociągów roboczych, (B) pociągów pasażerskich oraz (C) pociągów towarowych.

2.9

Minimalny wiek ma wynosić 20 lat, choć może on być obniżony do 18 w wypadku maszynistów pracujących jedynie w kraju.

2.10

Projekt zawiera postanowienia dotyczące nowelizacji i odnowy licencji oraz zharmonizowanych certyfikatów uzupełniających, a także przeprowadzania okresowych kontroli, mających zapewnić, iż posiadacze ich nadal spełniają określone warunki, oraz postanowienia o ich cofnięciu oraz możliwości odwoływania się od takich decyzji. Zajmuje się on również inspekcjami i karami.

2.11

W projekcie zawarto również postanowienia dotyczące dostępu do szkoleń, egzaminów oraz oceny jakości systemów i procedur szkolenia.

2.12

Załącznik I zajmuje się wspólnotowym wzorem licencji oraz certyfikatu uzupełniającego, podczas gdy załączniki od II do VII opisują obowiązki maszynisty, badania medyczne/psychologiczne oraz kwalifikacje zawodowe.

2.13

Należy zwrócić się do Europejskiej Agencji Kolejowej o przedstawienie sprawozdania do końca 2010 r., w którym winna ona również zbadać możliwość wprowadzenia kart magnetycznych.

3.   Ocena projektu Komisji

3.1   Uwagi ogólne

3.1.1

Zasadniczo, EKES przyjmuje projekt z zadowoleniem.

3.1.2

Maszyniści oraz pozostały personel wykonujący zadania kluczowe dla bezpieczeństwa ponoszą ogromną odpowiedzialność za bezpieczeństwo ruchu, personelu, pasażerów i towarów. Na zliberalizowanym rynku kolejowym wspólne postanowienia muszą zapewniać wysoki poziom ich umiejętności.

3.1.3

Zharmonizowane postanowienia minimalne ułatwiają również transgraniczne przemieszczanie personelu (9). Tym niemniej, różnice między systemami operacyjnymi oraz postanowieniami dotyczącymi bezpieczeństwa w różnych Państwach Członkowskich bardziej niż cokolwiek innego utrudniają transgraniczne przemieszczanie personelu i w obecnej sytuacji będzie się tak dziać jeszcze przez wiele lat. Różnice te, a także różnorodność językowa, nakładają na personel kolejne wymagania związane z jego umiejętnościami.

3.1.4

EKES zwraca również uwagę na to, iż wysoki poziom umiejętności, a także proces certyfikacji to poświadczający, pomaga zapewnić, iż zawód ten nadal cieszyć się będzie uznaniem i pozostanie atrakcyjny. Jest to ważne w zawodzie o nieatrakcyjnych godzinach pracy oraz mniejszym zabezpieczeniu zawodowym, wynikającym ze wzrostu liczby przedsiębiorstw pracy tymczasowej. Przedsiębiorstwa sektora transportu drogowego i śródlądowego już skarżą się na znaczne trudności z pozyskaniem personelu. Celem niniejszej dyrektywy nie może być ograniczenie wydatków przeznaczanych na kształcenie.

3.1.5

Tradycyjne, samoregulujące przedsiębiorstwa kolejowe ponoszą, pełną odpowiedzialność za szkolenie i poziom umiejętności personelu, jak również bezpieczeństwo świadczonych usług. Spowodowało to wysokie umiejętności personelu i uczyniło kolej jednym z najbezpieczniejszych środków transportu.

3.1.6

Należy zapewnić, aby cel rzeczonej dyrektywy prowadził do większej mobilności wśród maszynistów oraz wolnego od dyskryminacji dostępu do placówek szkoleniowych, nie zaś do sytuacji, w której jakość szkolenia ulegnie ogólnemu pogorszeniu, zaś koszt szkoleń poniosą pracownicy.

3.2   Postanowienia szczegółowe

3.2.1   Zakres i wprowadzenie certyfikacji

3.2.1.1

EKES popiera stopniowe wprowadzenie certyfikacji dla ruchu międzynarodowego i krajowego. Umożliwi to przedsiębiorstwom zaplanowanie działań.

3.2.1.2

Tym niemniej, ramy czasowe określone w art. 34 (lata 2008-2010 w wypadku ruchu międzynarodowego oraz 2010-2015 dla maszynistów pracujących w kraju) są zaskakujące. Certyfikacja maszynistów powinna rozpocząć się wcześniej, biorąc pod uwagę, iż liberalizacja międzynarodowego przewozu towarów trwać będzie od roku 2003 lub 2006, a krajowy ruch towarowy liberalizowany będzie począwszy od 2007 r.

3.2.1.3

EKES z zadowoleniem przyjmuje także certyfikację załóg pociągów. Personel pełniący funkcje związane z bezpieczeństwem odgrywa ważną rolę w bezpieczeństwie na kolei. Tym niemniej, proponowana definicja jest niezrozumiała: „Poza maszynistą, każdy członek personelu obecny w lokomotywie lub pociągu i pośrednio zaangażowany w prowadzenie lokomotywy lub pociągu …” (art. 25). Odpowiednim byłoby wskazanie członków załogi pociągu pełniących funkcje związane z bezpieczeństwem. EKES uważa, iż byłoby lepiej, gdyby dyrektywa określała również dokładnie zadania, jakie wykonywać ma ta kategoria personelu, jak również wymagane umiejętności.

3.2.2   Kategorie maszynistów

3.2.2.1

Proponuje się trzy „kategorie prawa jazdy”- na lokomotywy przetokowe i pociągi robocze; przewóz pasażerski; przewóz towarów (art. 4 ust. 2). Podział na przewóz pasażerów i towarów jest niepraktyczny, i nie ma żadnego faktycznego uzasadnienia. Szkolenie i rzeczywista praca, jakiej on wymaga, nie różnią się. Wydawane oddzielne certyfikaty mają poświadczyć znajomość lokomotyw, które będą wykorzystywane, a często są one identyczne. Wystarczą dwie kategorie, oparte na wymaganiach dotyczących bezpieczeństwa: lokomotywy pracujące na trasach zamkniętych (stacje rozrządowe i robocze) oraz lokomotywy pracujące na trasach otwartych (maszyniści na trasach głównych).

3.2.2.2

EKES uważa również, iż kategorie powinny być określane w prawie jazdy, nie zaś w zharmonizowanym certyfikacie uzupełniającym.

3.2.3   Minimalny wiek i doświadczenie zawodowe

3.2.3.1

Projekt dyrektywy określa wiek minimalny na 20 lat, choć Państwo Członkowskie może wydawać licencje ważne jedynie na jego terytorium od 18 roku życia (art. 8). W niektórych Państwach Członkowskich (10) wiek minimalny wynosi 21 lat. Dyrektywa doprowadziłaby do obniżenia wieku minimalnego, przynajmniej w ruchu międzynarodowym.

3.2.3.2

EKES uważa, iż wiek minimalny winien być ustalony na 21 lat. Ruch międzynarodowy jest bardziej wymagający, a co za tym idzie, personel musi być lepiej wykształcony. Ten warunek wiekowy zgodny jest również z opcją możliwości określenia niższej granicy wiekowej dla ruchu krajowego.

3.2.3.3

EKES byłby również za przyjęciem wymogu posiadania trzyletniego doświadczenia zawodowego na stanowisku maszynisty na krajowych trasach głównych, zanim osoba zostanie zatrudniona jako maszynista w ruchu międzynarodowym. Podobne postanowienie w sprawie ruchu krajowego już znajduje się w art. 10. W przypadku przedsiębiorstw kolejowych, które oferują jedynie usługi międzynarodowego transportu kolejowego, niezbędne doświadczenie maszynista może zdobyć współpracując z innym przedsiębiorstwem kolejowym oferującym usługi krajowe.

3.2.4   Struktura procesu certyfikacji

3.2.4.1

Komisja proponuje dwustopniowy proces certyfikacji, a mianowicie europejskie prawo jazdy wydawane przez stosowne władze i uznawane w całej Europie oraz zharmonizowany certyfikat uzupełniający wydawany przez przedsiębiorstwa kolejowe. Powód podziału procesu na dwa etapy to fakt, iż wprowadzenie początkowo planowanej jednolitej licencji na karcie magnetycznej jest zbyt skomplikowane i kosztowne.

3.2.4.2

EKES zgadza się zasadniczo ze strukturą zaproponowaną przez Komisję. Tym niemniej, wykorzystanie dwóch dokumentów może powodować zamieszanie, szczególnie w wypadku znajomości infrastruktury. Należy jasno oddzielić znajomość przepisów roboczych i bezpieczeństwa, mających zastosowanie w danej infrastrukturze, od znajomości tras i miejscowości. Podczas, gdy znajomość przepisów operacyjnych i bezpieczeństwa, mających zastosowanie w danej infrastrukturze powinna być poświadczana na prawie jazdy, znajomość tras i miejscowości, którą należy regularnie uaktualniać, powinna być poświadczana przez zharmonizowany certyfikat uzupełniający.

3.2.4.3

Dwustopniowy proces certyfikacji możliwy jest w okresie przejściowym, jednak ostatecznym celem jest jeden dokument na karcie magnetycznej, który poświadczy podstawową wiedzę jego posiadacza, jak również znajomość danego przedsiębiorstwa, o czym nie wolno więc zapominać.

3.2.5   Akredytacja egzaminatorów oraz placówek szkoleniowych

3.2.5.1

Europejska Agencja Kolejowa ma za zadanie przygotować kryteria dotyczące akredytacji kadry szkoleniowej, egzaminatorów oraz placówek szkoleniowych. EKES uważa to za rozwiązanie praktyczne, lecz postrzega dyrektywę jako niejasną w wielu punktach. Nie sprecyzowano, jakie testy akredytowany egzaminator winien przeprowadzić, a jakie umiejętności powinny być poświadczone przez samo przedsiębiorstwo kolejowe, bez udziału akredytowanego egzaminatora. Nie sprecyzowano również, czy sprawdzenie znajomości systemu operacyjnego i bezpieczeństwa danej infrastruktury winien przeprowadzić egzaminator akredytowany przez określone Państwo Członkowskie.

3.2.6   Kwalifikacje zawodowe oraz wymagania medyczno-psychologiczne

3.2.6.1

Załączniki do projektu dyrektywy wymieniają obowiązki maszynistów, wymaganą wiedzę ogólną i zawodową, jak również wymagania medyczno-psychologiczne. Zasadniczo Komisja dostosowała się do linii przyjętej w porozumieniu europejskich partnerów społecznych w sprawie wprowadzenia europejskiego prawa jazdy dla maszynistów.

3.2.6.2

EKES z zadowoleniem przyjmuje decyzję Komisji w sprawie oparcia się na wymaganiach zawodowych i medyczno-psychologicznych określonych przez partnerów społecznych. Zagwarantuje to wysoki poziom umiejętności, na których skorzysta bezpieczeństwo ruchu. EKES jest zasadniczo zdania, iż niezbędne kwalifikacje i wymagania dotyczące certyfikacji maszynistów winny być określone w treści dyrektywy.

3.2.6.3

Poprawki do załączników winna dokonać komisja złożona z przedstawicieli Państw Członkowskich, odpowiedzialna również za przyjęcie Technicznych Specyfikacji Interoperacyjności (TIS). Konsultacje z partnerami społecznymi winny być obowiązkowe w sprawach dotyczących kwalifikacji oraz ochrony zawodowej i zdrowotnej w ramach dyrektyw dotyczących interoperacyjności. Ponieważ załączniki do dyrektywy w sprawie certyfikacji załóg pociągów oparte są na definicjach przekazanych przez europejskich partnerów społecznych, logiczne jest, aby partnerzy ci zaangażowani byli w prace nad wniesieniem poprawek do załączników. EKES nalega na zawarcie w dyrektywie takiego postanowienia.

3.2.7   Kontrole okresowe

3.2.7.1

Okresowo sprawdzać należy pewne wiadomości, aby zapewnić, iż licencja lub zharmonizowany certyfikat uzupełniający mogą być zachowane.

3.2.7.2

W odniesieniu do okresowych badań medycznych, Komisja dostosowała się do linii przyjętej w porozumieniu europejskich partnerów społecznych.

3.2.7.3

EKES pragnie zwrócić uwagę na potrzebę doradztwa psychologicznego po wypadkach kolejowych z udziałem ludzi (często oznaczającymi samobójstwa popełniane pod kołami pociągów). Kwestia ta została w dyrektywie przeoczona (art. 14 w połączeniu z załącznikiem III).

3.2.7.4

Projekt jest zbyt nieprecyzyjny w kwestii regularnej aktualizacji znajomości trasy. Należy jasno określić, iż znajomość trasy jest nieaktualna, jeśli nie jeżdżono po niej przez okres jednego roku.

3.2.7.5

Dyrektywa nie mówi nic na temat dalszego kształcenia maszynistów w regularnych odstępach czasu w zakresie wiedzy ogólnej. Kwestii tej dotyka porozumienie europejskich partnerów społecznych. EKES zaleca, aby zgodnie z nim dyrektywa przewidywała coroczne rozwijanie i aktualizowanie podstawowych umiejętności.

3.2.8   Wycofanie licencji

3.2.8.1

Dyrektywa stanowi, iż maszyniści winni powiadomić stosowne władze, jeśli nie spełniają oni warunków wymaganych do pełnienia swych obowiązków. Jest to równoznaczne z „denuncjacją samego siebie”, czego uczynić nie mogą. Jedynie akredytowany lekarz medycyny pracy jest w stanie podjąć taką decyzję oraz poinformować o tym przedsiębiorstwo. Samo przedsiębiorstwo natomiast winno poinformować o tym władze.

3.2.8.2

Dyrektywa nie określa procedury zwrotu licencji po jej cofnięciu.

4.   Wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie certyfikacji załóg pociągów oraz porozumienie europejskich partnerów społecznych w sprawie wprowadzenia europejskiego prawa jazdy

4.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, iż europejscy partnerzy społeczni — CER i ETF — sami podjęli działania i już zaproponowali system licencjonowania maszynistów pracujących na trasach międzynarodowych.

4.2

Zaletą porozumienia jest to, iż pracownicy przedsiębiorstw będących członkami CER będą wkrótce musieli być wysoce wykwalifikowani, a oczekiwanie do 2010 r. nie będzie konieczne. Przedsiębiorstwa te nie mogą jednak być pokrzywdzone w stosunku do przedsiębiorstw, które nie stosują porozumienia.

4.3

EKES uważa, iż należy poddać dokładnej analizie porozumienie europejskich partnerów społecznych w obszarach, gdzie pokrywa się ono z zakresem dyrektywy.

4.4

Porozumienie europejskich partnerów społecznych zakłada, iż zainteresowani maszyniści zawsze posiadają jakiegoś rodzaju certyfikat, dlatego też nie reguluje tej kwestii. Opiera się to na wieloletnim doświadczeniu przedsiębiorstw kolejowych współpracujących na różnych trasach.

4.5

Europejskie prawo jazdy dla maszynistów, o którym mowa w porozumieniu europejskich partnerów społecznych, jest dodatkową licencją, która poświadcza dodatkową wiedzę wymaganą do kierowania pociągiem w infrastrukturze innego kraju. Jest ono wydawane przez przedsiębiorstwa i stanowi ich własność.

4.6

Zharmonizowany certyfikat uzupełniający proponowany w dyrektywie w większym lub mniejszym stopniu pokrywa się z europejskim prawem jazdy dla maszynistów.

4.7

EKES zwraca się do Komisji o zbadanie, w jakim stopniu europejskie prawo jazdy dla maszynistów, o którym mowa w porozumieniu europejskich partnerów społecznych, może być uznawane jako równoważne zharmonizowanemu certyfikatowi uzupełniającemu na okres przejściowy, aby ułatwić zadanie przedsiębiorstwom już w tym obszarze aktywnym. Dyrektywa powinna zawierać postanowienie w tej sprawie.

4.8

EKES uważa, iż przedsiębiorstwa, które podpisały porozumienie europejskich partnerów społecznych, znajdą się w sytuacji gorszej niż przedsiębiorstwa korzystające z systemu certyfikacji, o którym mowa w dyrektywie, ponieważ dalsze pogłębianie ogólnej wiedzy zawodowej ma mieć miejsce corocznie, zgodnie z warunkami porozumienia, a postanowienia tego nie zawarto jednak w projekcie dyrektywy, pomimo jego kluczowego znaczenia dla zachowania odpowiedniego poziomu umiejętności.

5.   Wnioski

5.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje projekt dyrektywy w sprawie certyfikacji załóg pociągów. Żałuje jednak, iż przedstawia się środki społeczne jako ostatnie ogniwo łańcucha europejskich przepisów prawnych dotyczących liberalizacji sektora kolejowego przewozu towarów.

5.2

Maszyniści oraz załogi mają odgrywać kluczową rolę w dziedzinie bezpieczeństwa. Certyfikacja maszynistów oraz załóg musi gwarantować ich wysokie kwalifikacje.

5.3

EKES zaniepokojony jest ogromnym upływem czasu między całkowitym otwarciem rynku kolei towarowych a terminami wprowadzenia certyfikacji, i zwraca się do Komisji o podjęcie wszelkich możliwych kroków w celu zredukowania tej przepaści.

5.4

W celu uniknięcia dalszych opóźnień EKES wzywa Radę oraz Parlament Europejski do usunięcia projektu dyrektywy w sprawie certyfikacji załóg pociągów z trzeciego pakietu kolejowego i zajęcie się nią oddzielnie. Parlament Europejski oraz Rada winny przyjąć dyrektywę bezzwłocznie i potraktować tę kwestię priorytetowo.

5.5

W swych działaniach (Parlament Europejski oraz Rada) winny wziąć pod uwagę opinię EKES oraz zawarte w niej propozycje poprawek.

5.6

EKES z zadowoleniem przyjmuje porozumienie europejskich partnerów społecznych dotyczące pewnych aspektów warunków pracy załóg pociągów zaangażowanych w usługi transgraniczne. Wzywa Komisję, aby przedłożyła to porozumienie Radzie do rozpatrzenia oraz zaleca, aby Rada ten projekt przyjęła.

Bruksela, 9 lutego 2005 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Dyrektywa nr 2001/12/WE - Dz.U. L 75 z 15.03.2001, s. 1 - opinia EKES - Dz.U. C 209 z 22.07.1999, s. 22.

(2)  Dyrektywa nr 2001/13/WE - Dz.U. L 75 z 15.03.2001, s. 26 - opinia EKES - Dz.U. C 209 z 22.07.1999, s. 22.

(3)  Dyrektywa nr 2001/14/WE - Dz.U. L 75 z 15.03.2001, s. 29 - opinia EKES - Dz.U. C 209 z 22.07.1999, s. 22.

(4)  Dyrektywa nr 2004/51/WE - Dz.U. L 164 z 30.04.2004, s. 164 - opinia EKES - Dz.U. C 61 z 14.03.2003, s. 131.

(5)  Dyrektywa nr 2004/49/WE - Dz.U. L 164 z 30.04.2004, s. 44 - opinia EKES - Dz.U. C 61 z 14.03.2003, s. 131.

(6)  Rozporządzenie (WE) nr 881/2004 - Dz.U. L 164 z 30.04.2004, s. 1 - opinia EKES - Dz.U. C 61 z 14.03.2003, s. 131.

(7)  Dyrektywa nr 2004/50/WE - Dz.U. L 164 z 30.04.2004, s. 114 - opinia EKES - Dz.U. C 61 z 14.03.2003, s. 131.

(8)  Dz.U. C 61 z dnia 14.03.03 r., str. 74

(9)  Należy jednak podkreślić, iż wymiana maszynistów i załóg pociągów na granicach zajmuje zaledwie kilka minut (np. osiem minut na przejściu granicznym Brenner). Postoje na granicy w sektorze przewozu towarów wynikają w większym stopniu z innych czynników, jak kontrola dokumentów lub taboru.

(10)  Na przykład Austria, Dania, Holandia, Niemcy i Norwegia


ZAŁĄCZNIK

do opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (zgodnie z art. 54 ust. 3 regulaminu wewnętrznego)

Następująca poprawka, która uzyskała przynajmniej jedną czwartą oddanych głosów, została odrzucona w trakcie debaty:

Punkt 3.2.3.3.

Skreślić.

Uzasadnienie

Projekt dyrektywy zawiera postanowienia dotyczące dwustopniowego procesu certyfikacji:

europejskie prawo jazdy uznawane na terenie całej Wspólnoty,

zharmonizowany certyfikat uzupełniający, stwierdzający posiadanie szczególnej wiedzy dotyczącej przedsiębiorstwa bądź infrastruktury.

Dyrektywa zawiera również przepisy dotyczące zmiany i odnawiania praw jazdy oraz zharmonizowanych certyfikatów uzupełniających, a także przewiduje okresowe kontrole mające na celu zapewnienie, iż ich posiadacze nadal spełniają określone warunki.

Celem zharmonizowanego certyfikatu uzupełniającego jest potwierdzenie umiejętności maszynisty oraz jego znajomości danej lub danych linii.

Nie ma zatem powodu wprowadzać dodatkowego trzyletniego okresu próbnego dla maszynistów w ruchu międzynarodowym, który, zgodnie z obecnym brzmieniem punktu 3.2.3.3, sumowałby się z dwuletnim okresem praktyki przewidywanym dla przejścia z kategorii maszynistów na trasach zamkniętych do kategorii maszynistów na trasach głównych (w przewozach pasażerskich i towarowych).

Wymóg taki, sprowadzający się do ustanowienia pięcioletniego okresu próbnego, obniża wartość zharmonizowanego certyfikatu uzupełniającego i sprzeczny jest z dążeniem do rozwoju interoperacyjności transgranicznej. Jego celem, a w każdym razie skutkiem, byłoby zablokowanie rozwoju i poprawy transgranicznych połączeń kolejowych.

Nie ma również potrzeby wprowadzać odmiennych wymagań dla maszynistów pracujących na trasach krajowych i na trasach międzynarodowych, skoro zharmonizowany certyfikat uzupełniający ma już gwarantować odpowiednie kompetencje i znajomość sieci kolejowej.

Z powyższych względów punkt 3.2.3.3 należy skreślić jako nieuzasadniony.

Wynik głosowania

Głosów za: 59

Głosów przeciw: 100

Głosy wstrzymujące się 11


8.9.2005   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 221/71


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady wprowadzającego plan ogólnych preferencji taryfowych

COM(2004)699 końcowy — 2004/0242 (CNS)

(2005/C 221/15)

Dnia 20 listopada 2004 r. Rada, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej

Sekcja ds. Stosunków Zewnętrznych, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 12 stycznia 2005 r. Sprawozdawcą był Antonello PEZZINI.

Na 414 sesji plenarnej w dniach 9-10 lutego 2005 r. (posiedzenie z dnia 9 lutego) Komitet stosunkiem głosów 132 do 1, przy 3 głosach wstrzymujących się, przyjął następującą opinię:

1.   Wstęp

1.1

Rozporządzenie Rady (WE) nr 2501/2001 z dnia 10 grudnia 2001 (1) wprowadzające system ogólnych preferencji taryfowych (GSP) wygaśnie dnia 31 grudnia 2005 r. W lipcu 2004 r. Komisja przyjęła wytyczne (2) w sprawie roli GSP w kolejnym dziesięcioleciu, poczynając od 1 stycznia 2006 r. do 31 grudnia 2015 r. Obecnie opublikowała projekt (3) wdrożenia odpowiedniego rozporządzenia.

1.1.1

W 1994 r. poprzednie wytyczne (4) na lata 1994-2005 oraz związane z nimi rozporządzenia wykonawcze wprowadziły kilka istotnych zmian, takich jak dopasowanie taryf do wrażliwości produktów, klasyfikacja i specjalne mechanizmy motywacyjne. W roku 2001 wprowadzono bezterminowo specjalną inicjatywę dla krajów najsłabiej rozwiniętych (LDC), „Wszystko oprócz broni” (EBA). Jak pokazało doświadczenie, niektóre rozwiązania dobrze funkcjonują w praktyce i powinny być kontynuowane, podczas gdy inne wydają się wymagać odpowiednich środków dostosowawczych w świetle nabytego doświadczenia.

1.1.2

Wspólnota od roku 1971 przyznaje państwom rozwijającym się preferencje handlowe w ramach GSP. Polityka handlowa odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu relacji UE z resztą świata. GSP, stanowiąc część tej polityki, musi pozostawać w zgodzie z polityką rozwoju i służyć osiąganiu jej celów. W związku z powyższym musi stosować się do wymagań WTO, a zwłaszcza do klauzuli zezwalającej (Enabling Clause) GATT z 1979 r. Musi również pozostawać zgodny z programem rozwoju z Doha. Kluczowym priorytetem jest udzielenie państwom rozwijającym się pomocy w zakresie korzystania z procesu globalizacji, zwłaszcza poprzez łączenie handlu i rozwoju zrównoważonego. W tym kontekście zrozumiałe jest, że zrównoważony rozwój obejmuje wiele aspektów, takich jak poszanowanie fundamentalnych praw człowieka i prawa pracy, dobra administracja i ochrona środowiska. Ponadto wszystkie państwa wspólnie odpowiedzialne są za walkę z narkotykami.

1.2

Komisja prowadziła szerokie konsultacje na temat wytycznych na kolejne okresy dziesięciu lat, od momentu ich pierwszej publikacji. Jednak ze względu na szczególne wymagania w zakresie danych statystycznych, poszczególne oceny wpływu przeprowadzane były tylko wewnętrznie. Komisja przeprowadzi ocenę wpływu rozporządzenia na regiony peryferyjne UE po jego wejściu w życie.

1.3

Nie przewiduje się, aby zmiany zaproponowane w projekcie wniosku miały istotny negatywny wpływ na poziom rocznych przychodów z ceł w porównaniu z bieżąca sytuacją.

2.   Propozycje Komisji

2.1

Propozycje zakładają uproszczenie istniejącego systemu poprzez zmniejszenie liczby porozumień z pięciu do trzech. Udało się to uzyskać poprzez wprowadzenie jednego mechanizmu motywacyjnego zastępującego obecnie funkcjonujące trzy specjalne rozwiązania motywacyjne, mające na celu ochronę praw pracowniczych, ochronę środowiska oraz zwalczanie produkcji i handlu narkotykami. Proponowany system składa się z następujących elementów:

mechanizmu ogólnego;

Szczególnego mechanizmu motywacyjnego (SIA) na rzecz rozwoju zrównoważonego; oraz

Specjalnej inicjatywy (EBA) dla krajów najsłabiej rozwiniętych.

2.2

Dalsze uproszczenia możliwe są poprzez usunięcie z listy beneficjentów tych państw, które obecnie mają preferencyjny dostęp do rynku Wspólnoty na mocy różnych porozumień o wolnym handlu (FTA) — dwustronnych, regionalnych lub o innym charakterze. Wspólnota gwarantowałaby, że żadne z państw nic by na tym nie straciło, poprzez włączenie do odpowiedniej FTA przywilejów dla tych produktów, które wcześniej były objęte systemem GSP.

2.3

Preferencje nadal byłyby różnicowane według wrażliwości produktów. Cła Wspólnej Taryfy Celnej (WTC) na towary oznaczone jako niewrażliwe nadal byłyby całkowicie zawieszone, z wyłączeniem komponentów rolnych. Nadal utrzymana byłaby bieżąca zryczałtowana stawka redukcji w wysokości 3,5 punktów procentowych dla produktów wrażliwych.

2.4

Mechanizm ogólny otwarty byłby dla wszystkich krajów poza tymi, które zostały zakwalifikowane przez Bank Światowy przez trzy kolejne lata do grupy krajów o wysokich dochodach oraz w których pięć największych sekcji eksportu objętych GSP do krajów Wspólnoty stanowi mniej niż 75 % całkowitego eksportu objętego GSP z tego kraju do krajów Wspólnoty. Wszystkie kraje odpowiadające tym kryteriom, które obecnie są beneficjentami systemu GSP, zostałyby usunięte z systemu w momencie wejścia w życie projektowanego rozporządzenia. Państwa — beneficjenci, które korzystają również z umów handlowych ze Wspólnotą, obejmujących przynajmniej wszystkie preferencje zapewnione przez obecnie istniejący system dla danego kraju, również zostałyby usunięte z listy kwalifikujących się krajów.

2.5

Szczególne rozwiązanie motywacyjne SIA na rzecz rozwoju zrównoważonego jest skierowane do tych krajów rozwijających się, które najbardziej potrzebują pomocy. Dodatkowe preferencje przyznawane byłyby natychmiastowo (poprzez złożenie wniosku) krajom rozwijającym się, które ratyfikowały i skutecznie wdrożyły wszystkich szesnaście kluczowych konwencji w zakresie praw człowieka i praw pracowniczych, określonych w załączniku nr 1 i przynajmniej siedem konwencji związanych z dobrą administracją i ochrona środowiska, określonych w załączniku nr 2. Równocześnie kraje — beneficjenci musiałyby zaangażować się w procesy ratyfikacji i skutecznego wdrożenia tych konwencji międzynarodowych, których jeszcze nie ratyfikowały. Termin ukończenia tego procesu wyznaczony byłby na dzień 31 grudnia 2008 r.

2.5.1

Wybrano konwencje posiadające mechanizmy, którymi posłużyć będą mogły się właściwe organizacje międzynarodowe w celu dokonania bieżącej oceny efektywności ich wdrażania. Komisja weźmie owe oceny pod uwagę przed podjęciem decyzji o tym, które z państw wnioskujących zostaną wybrane na beneficjentów szczególnego rozwiązania motywacyjnego SIA. W oparciu o wnioski państw rozwijających się Komisja następnie stworzy listę beneficjentów tego porozumienia.

2.5.2

Wnioski państw, które chciałyby skorzystać z rozwiązania SIA musiałyby zostać złożone w ciągu trzech miesięcy od daty publikacji rozporządzenia.

2.5.3

Kolejnym wymaganiem jest warunek, że państwa wnioskujące powinny być państwami słabszymi gospodarczo („państwami wrażliwymi”). Definicja państwa słabszego gospodarczo dla tych celów jest taka, że Bank Światowy nie zaklasyfikował go jako kraju o wysokich dochodach lub kraju, którego eksport towarów objętych GSP do Wspólnoty stanowi mniej niż 1 % całkowitego importu wspólnotowego towarów objętych GSP.

2.6

Propozycje obejmują środki mające na celu złagodzenie negatywnych konsekwencji dla kraju będącego beneficjentem w przypadku usunięcia go przez Narody Zjednoczone z listy krajów najsłabiej rozwiniętych (LDC). Mogłyby one przyjąć formę okresu przejściowego w celu stopniowego wycofywania tego kraju ze specjalnego porozumienia EBA („Wszystko prócz broni”). Obecnie dany kraj natychmiast automatycznie traci wszelkie korzyści wynikające z GSP a przysługujące mu jako krajowi LDC. Nowy mechanizm pozwalałby na zastosowanie do tego procesu okresu przejściowego.

2.7

Mechanizm kwalifikacji został zachowany, ale zmodyfikowano go w celu uproszczenia jego działania. Podobnie jak obecnie, stosowany byłby do grup produktów z krajów, które są konkurencyjne na rynku Wspólnoty i nie potrzebują już pobudzania eksportu przez GSP, jednak bieżące kryteria (udział w imporcie preferencyjnym, wskaźnik rozwoju i wskaźnik specjalizacji eksportu) zastąpione byłyby przez jedno proste kryterium: udział w rynku Wspólnoty, wyrażony jako udział w preferencyjnym imporcie. Grupy produktów definiowane są w odniesieniu do kodów Nomenklatury Scalonej. Ponieważ tylko te kraje, które byłyby konkurencyjne w zakresie wszystkich produktów danej sekcji byłyby kwalifikowane, niewielkie państwa-beneficjenci nie byłyby kwalifikowane wyłącznie na podstawie kilku konkurencyjnych produktów w sekcji.

2.7.1

Kwalifikacja stosowana będzie do wszystkich państw-beneficjentów dla produktów danej sekcji w przypadku, gdy średnia importu Wspólnoty z tego kraju towarów wymienionych w danej sekcji przekraczać będzie 15 % importu Wspólnoty tych samych produktów ze wszystkich państw w okresie trzech kolejnych lat. W przypadku niektórych produktów tekstylnych próg ten obniżony jest do poziomu 12.5 %.

2.8

W przypadku, gdy stawka cła ad valorem obniżona zgodnie z przepisami rozporządzenia będzie wynosić 1 % lub mniej, cło to uległoby całkowitemu zawieszeniu. Podobnie, gdy określone cło wynosiłoby €2 lub mniej za każdy produkt z osobna, cło to uległoby całkowitemu zawieszeniu.

2.9

Propozycje obejmują klauzule, dotyczące okresowego wycofania się z uregulowań preferencyjnych odnośnie wszystkich lub niektórych produktów danego kraju w pewnych szczególnych okolicznościach. Nie oznacza to znaczącego odejścia od istniejącego status quo. Komisja wyraźnie podkreśla, że klauzule te przeznaczone są do stosowania wyłącznie w wyjątkowych okolicznościach.

2.9.1

W przypadku, gdy produkt pochodzący z kraju — beneficjenta importowany byłby na warunkach powodujących lub grożących wystąpieniem poważnych trudności dla wspólnotowych producentów produktów podobnych lub bezpośrednio konkurencyjnych, byłaby możliwość ponownego wprowadzenia normalnych stawek celnych Wspólnej Taryfy Celnej (WTC) w dowolnym czasie na wniosek Państwa Członkowskiego lub z inicjatywy Komisji.

2.10

Pomoc Komisji we wdrażaniu rozporządzenia zapewniałby komitet ds. ogólnych preferencji taryfowych, składający się z przedstawicieli Państw Członkowskich i funkcjonujący pod przewodnictwem Komisji. Komitet otrzymywałby raporty z Komisji o funkcjonowaniu systemu i mógłby zajmować się badaniem wszelkich zagadnień z nim związanych, a przede wszystkim zaangażowany byłby w proces decydowania o takich zagadnieniach, jak kwalifikowanie się państwa wnioskującego do dostępu do szczególnego rozwiązania SIA na rzecz rozwoju zrównoważonego, okresowe wycofanie korzyści, ponowne narzucanie ceł Wspólnej Taryfy Celnej (WTC) w przypadku trudności napotykanych przez producentów wspólnotowych i ustanowienie okresów przejściowych w przypadku utraty korzyści z EBA („Wszystko prócz broni”) dla państw usuniętych z listy LDC Narodów Zjednoczonych.

3.   Uwagi ogólne

3.1

System GSP jest ważnym elementem polityki handlu zagranicznego UE, który ma daleko idące reperkusje. Ma on znaczący wpływ na wydarzenia w krajach rozwijających się, wpływa na budżet UE, na stosunki Wspólnoty z jej partnerami handlowymi w takich organizacjach jak Światowa Organizacja Handlu (WTO) oraz ma znaczące konsekwencje dla przemysłu europejskiego, szczególnie dla przemysłu wytwórczego. Jest to jedna z niewielu dziedzin pozostających w wyłącznej kompetencji Komisji, traktowana w sposób federacyjny raczej niż nie-federacyjny, na szczeblu UE. Globalizacja podniosła wagę systemu GSP; UE używa tego systemu, aby pomagać krajom rozwijającym się w czerpaniu korzyści wynikających z procesu globalizacji. Jednocześnie system ten umożliwił UE promować najlepsze przykłady rozwoju zrównoważonego poprzez przyznawanie preferencyjnych warunków dostępu do rynku Wspólnoty tym krajom, które respektują fundamentalne zasady poszanowania praw człowieka.

3.2

Kiedy Komisja opublikowała wytyczne (5), stanowiące podstawę bieżących propozycji, EKES wydał opinię (6), zawierającą szczegółowy komentarz w sprawie podnoszonych kwestii. W owej opinii stwierdzono, że uproszczenie systemu powinno być celem priorytetowym. Dlatego też przychylnie odnosi się do tych środków, zawartych we wniosku Komisji, które mając na celu uproszczenie struktury sytemu. Uznaje, że zwłaszcza zmniejszenie liczby porozumień z pięciu do trzech znacznie ułatwi zrealizowanie tego celu.

3.3

EKES wnioskował ponadto o zmniejszenie liczby uczestniczących państw (7) i proponował między innymi wyłączenie państw, które obecnie korzystają z preferencyjnego dostępu do Wspólnoty na mocy porozumienia o wolnym handlu (FTA), z zabezpieczeniem, że wszelkie preferencje, z których korzystały one na mocy bieżącego systemu GSP, podlegałyby odpowiednim porozumieniom dwustronnym. Zauważa z zadowoleniem, że zalecenie to zostało przyjęte.

3.4

EKES wyraził obawę (7), że znaczna część pomocy wspólnotowej trafia do najbardziej dostatnich krajów-beneficjentów, nie zaś tych, które są w największej potrzebie. Dlatego też przychylnie odnosi się do faktu, że Komisja poruszyła ten problem, ale zastanawia się, czy propozycje idące w tym kierunku będą wystarczające.

3.5

EKES zalecił (7), aby mechanizm kwalifikacji został utrzymany, jednak należy go uprościć i wprowadzić większą przejrzystość jego funkcjonowania. Popiera projekty Komisji w tym obszarze uznając, że zdołają one zapewnić znaczną poprawę odnośnie obu kwestii. Zwłaszcza zastąpienie istniejących obecnie wielu kryteriów przez jedno, jasne kryterium powinno wpłynąć zarówno na uproszczenie systemu, jak i zapewnić większą jego przejrzystość.

3.6

EKES zalecił (7) skorzystanie z owej okazji w celu harmonizacji, ujednolicenia i usprawnienia zasad funkcjonowania wszystkich przepisów i procedur systemu GSP. Wyraża opinię, że obecne projekty zmierzają we właściwym kierunku i dokonują dużego postępu na drodze realizacji tego celu.

3.7

EKES wzywa (7) do opublikowania szczegółowej oceny wpływu wniosku Komisji. Wyraża rozczarowanie, że krok ten nie został jeszcze podjęty, wskazując na fakt, że przeprowadzenie oceny wpływu na regiony peryferyjne UE post fatum jest działaniem bezcelowym, chyba, że ma na celu zmodyfikowanie systemu w świetle tej oceny, co nie spełniałoby wymagania zapewnienia stabilności przepisów w czasie. Klimat niepewności nie sprzyja właściwemu działaniu systemu GSP.

3.8

EKES akceptuje koncepcję włączenia poszanowania praw człowieka, ochrony praw pracowniczych, ochrony środowiska, dobrego zarządzania oraz ograniczenia produkcji i handlu narkotykami do definicji rozwoju zrównoważonego.

3.9

EKES wskazał na fakt (7), że istniejące specjalne mechanizmy motywacyjne okazały się zupełnie nieefektywne w zakresie osiągania zakładanych celów. Jedynie dwa państwa zakwalifikowały się w ramach specjalnego mechanizmu motywacyjnego na rzecz ochrony praw pracowniczych, żadne zaś w ramach specjalnego porozumienia na rzecz ochrony środowiska; w międzyczasie dwanaście państw skorzystało ze specjalnego porozumienia na rzecz walki z produkcją i handlem narkotykami, jednak nie osiągnęły one żadnych namacalnych wyników w zakresie zmniejszenia występowania tego zjawiska.

3.9.1

EKES uznaje, że nowe projekty, wprowadzając znaczne, mile widziane uproszczenia w omawianym procesie, raczej nie usprawnią jego funkcjonowania. Nie zwiększono wpływu rozwiązań motywacyjnych i nie ma powodów, aby przypuszczać, że nowe porozumienia będą większym bodźcem dla państw-beneficjentów, skłaniającym je do postępowania według zasad i praktyk na rzecz równoważonego rozwoju. Biorąc pod uwagę wymóg przystąpienia do 27 konwencji międzynarodowych prawdopodobnie będą wolały one postąpić według własnej woli i zrezygnować z oferowanych korzyści.

3.9.2

Biorąc pod uwagę trudności, jakie wiążą się z dostarczeniem efektywnego mechanizmu motywacji w kontekście ciągle malejących barier celnych, można by również rozważyć powiązanie udzielania pomocy rozwojowej z przestrzeganiem konwencji międzynarodowych.

3.10

EKES zauważa, że wszystkie konwencje, których kraje zgłaszające się są obowiązane przestrzegać, są to konwencje zawierające mechanizmy, których mogą zostać zastosowane przez „odpowiednie organizacje międzynarodowe” w celu przeprowadzenia regularnej oceny efektywności realizacji przepisów danej konwencji. EKES postuluje, aby partnerzy społeczni byli także zaangażowani w proces tej oceny.

3.11

EKES zauważa, że warunki okresowego wycofania przyznanych korzyści niewiele różnią się od tych, które dominują w obecnym systemie. Biorąc pod uwagę fakt, że zostały zastosowane tylko w przypadku jednego państwa (Myanmar), będącego skrajnym przykładem łamania konwencji międzynarodowych, można zakwestionować ich użyteczność w promowaniu rozwoju zrównoważonego. Sankcja stosowana w tak rzadkich wypadkach tylko w niewielkim stopniu działa odstraszająco. EKES wolałby widzieć szersze zastosowanie tego mechanizmu w celu wzmocnienia specjalnego mechanizmu SIA na rzecz rozwoju zrównoważonego, który, według obaw EKES, prawdopodobnie będzie nieużywany.

3.12

EKES wątpi, czy nowy system będzie zapewniać lepsze środki odstraszające wobec oszustw niż obecnie zastępowany system. EKES jest zwolennikiem bardziej aktywnego podejścia do tej kwestii. Szczególnie, chciałby stworzenia mechanizmu zapewniającego bliższą współpracę pomiędzy agencjami UE i ich odpowiednikami w krajach-beneficjentach. Trudno powstrzymać się od wniosku, że w tej dziedzinie Komisja zastosowała politykę „festina lente” (śpiesz się powoli).

3.13

EKES z zadowoleniem powitał fakt przeprowadzenia przez Komisję, przed opracowaniem omawianych projektów, szerokich konsultacji, zarówno w UE, jak i w krajach-beneficjentach.

3.14

EKES zauważa, że Komisji nadal pomagać będzie, w zakresie administracji systemem GSP, Komitet ds. Ogólnych Preferencji, działający w ramach procedury „komitetu regulacyjnego”.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1

EKES zauważa, że liczba krajów, które mają zostać wyłączone z porozumienia ogólnego, zostanie ograniczona do tych zaklasyfikowanych przez Bank Światowy jako kraje o wysokim poziomie dochodów i nie mających odpowiednio zróżnicowanego eksportu. EKES wyraża opinię, że liczba krajów spełniających te kryteria będzie ograniczona. Zaproponował (7), aby nowe wytyczne wykluczały między innymi kraje prowadzące programy broni jądrowej oraz te, które funkcjonują jako raje podatkowe. Żałuje, że wiele z tych państw nadal kwalifikowałoby się do włączenia na listę beneficjentów.

4.2

Jednym z kryteriów włączenia do rozwiązania SIA na rzecz rozwoju zrównoważonego jest fakt, że kraj powinien być krajem „wrażliwym”. Artykuł 9, ust. 2 definiuje ten stan jako bycie krajem, który nie został wyłączony z porozumienia ogólnego na zasadzie warunków określonych w ust. 4.1. powyższego artykułu lub, którego eksport objęty GSP do Wspólnoty stanowi mniej niż 1 % całkowitego importu wspólnotowego objętego GSP. EKES uznaje, że ów artykuł należy przeformułować w celu zastąpienia słowa „lub” przez słowo „i”. W przeciwnym razie artykuł ten będzie działał w sposób, jakiego na pewno nie planowano.

4.3

EKES wskazał na fakt (7), że w obecnym systemie moment kwalifikacji jest zbyt oddalony od momentu aktualizacji. Dlatego też z zadowoleniem wita projekt, że w przyszłości kwalifikacja będzie miała miejsce w roku następującym po trzecim kolejnym roku, który jest okresem odniesienia dla wszystkich państw i sektorów.

4.4

EKES popiera przedstawioną przez Komisję propozycję utrzymania zasady kumulacji regionalnej w rozumieniu rozporządzenia (EWG) nr 2454/93 w sytuacji, gdy produkt podlegający dalszemu przetworzeniu w kraju należącym do grupy regionalnej pochodziłby z innego kraju tej grupy, który nie korzysta z porozumień stosowanych do produktu finalnego, pod warunkiem, że oba kraje korzystają z regionalnej kumulacji dla tej grupy. EKES wskazuje na fakt, że w przeszłości przepisy te były źródłem znacznej liczby nieuczciwych manipulacji.

4.5

EKES po raz kolejny przedstawia opinię (7), że należy uprościć preferencyjne reguły pochodzenia towarów, jak również stosownie obniżyć odpowiedzialność za zgodność spoczywającą na importerach UE, poprzez dostosowanie ich do obecnych reguł pochodzenia towarów obowiązujących do importu towarów nie objętych preferencjami.

4.6

EKES powtarza swój apel (8) o dialog pomiędzy UE a państwami najmniej rozwiniętymi w celu poprawy zasad wdrażania specjalnych ustaleń na rzecz państw najmniej rozwiniętych w szczególnych przypadkach, zwłaszcza poprzez dostosowanie okresu przejściowego.

4.7

EKES przychyla się do projektu zniesienia ceł w przypadku, gdy preferencyjne traktowanie pociąga za sobą cło ad valorem w wysokości 1,0 % lub mniej, lub cło specyficzne wynoszące €2 lub mniej. Uważa, że byłoby to znacznie lepszym środkiem upraszczającym.

4.8

EKES zauważa, że okresowe wycofanie udzielonych korzyści jest ograniczone do okresu trzech miesięcy i odnawialne tylko raz. Komisja może przedłużyć ten okres zgodnie z art. 3 i art. 7 decyzji 1999/468/WE, jak to miało miejsce w przypadku Birmy. EKES preferowałby ustalenie przepisu, że w przypadku, gdy dojdzie do okresowego wycofania preferencji, zostanie ono utrzymane do momentu usunięcia przez państwo, które dokonało naruszenia, przyczyny wycofania owych preferencji poprzez usunięcie przyczyn naruszeń konwencji międzynarodowych, które w pierwszej kolejności spowodowały wycofanie udzielonych preferencji.

4.9

EKES uznaje, że wymaganie w zakresie złożenia wniosku w terminie do trzech miesięcy od daty wejścia w życie rozporządzenia przez państwa lub obszary, które chcą skorzystać z SIA na rzecz rozwoju zrównoważonego jest w pewnym sensie uciążliwe i prawdopodobnie nie przyniesie przewidywanych rezultatów, z powodu ograniczenia przez ten termin liczby ubiegających się państw. Prawdopodobnie w tym okresie kilka państw nie spełni kryteriów i w związku z tym nie będzie widzieć potrzeby składania wniosku. Po upływie terminu trzech miesięcy nic nie będzie zachęcać tych krajów do ratyfikowania i skutecznego wdrażania międzynarodowych konwencji określonych w załącznikach 1 i 2. EKES preferowałby raczej zastosowanie polityki otwartych drzwi w celu dopuszczenia tych państw w terminie późniejszym, pod warunkiem, że spełnią one wtedy kryteria włączenia.

4.10

EKES wskazuje (7), że system GSP jest jednym z elementów polityki handlowej UE i że jako taki musi być zgodny z innymi elementami tej polityki. W celu osiągnięcia spójnej polityki handlowej, niezbędnym jest, aby inne Dyrekcje Generalne Komisji zostały do tego procesu włączone. Szczególnie bliska, nieustanna i efektywna powinna być współpraca z Dyrekcją Generalną ds. Handlu i ds. Przedsiębiorstw.

4.11

W razie poważnych zakłóceń rynku produktów, o których mowa w załączniku I do Traktatu, EKES uznaje za pożądane umożliwienie powołania się na klauzulę ochronną również na wniosek złożony przez państwo członkowskie do Komisji, która następnie zasięgnie opinii właściwego komitetu zarządzającego.

4.12

Zgodnie z wnioskiem Komisji szczególne ustalenia na rzecz państw najmniej rozwiniętych (LDC) powinny zostać zawarte w planie ogólnych preferencji taryfowych, a inne ustalenia (również te dotyczące cukru) winny zostać przejęte zgodnie z rozporządzeniem nr 416/2001. Uzasadnione są obawy krajów LDC, że po przeprowadzonej w UE reformie przepisów dotyczących cukru, której będzie towarzyszyć masowy spadek cen, więcej stracą one niż zyskają na przewidzianym od 1 lipca 2009 r. pełnym otwarciu rynku UE dla tych krajów. W tej kwestii Komitet odsyła do opinii w sprawie proponowanej reformy dotyczącej Wspólnej Organizacji Rynku cukru (9) z dnia 15 grudnia 2004 r., w której wzywa Komisję, aby wynegocjowała, zgodnie z wyraźnym życzeniem krajów LDC, preferencyjne kwoty importowe na cukier w okresie po 2009 r., uwzględniając w tym systemie okresowe kontrole biorące pod uwagę relację między reformą wspólnotowego rynku cukru, a potrzebami rozwojowymi krajów najsłabiej rozwiniętych. Komitet przychylnie ustosunkowuje się do zakazu tzw. transakcji swap (handel trójstronny).

4.13

Zasadniczo EKES jest zdania, iż wobec produktów, o których mowa, zastosowanie art. 12 ust. 1 powinno być jasno określone w ramach odpowiednich wspólnych organizacji rynku.

5.   Wnioski

5.1

EKES opowiada się za uproszczeniem istniejącego systemu i wprowadzeniem jego większej przejrzystości oraz uznaje, że należy skorzystać z okazji i dokonać harmonizacji, ujednolicenia i usprawnienia funkcjonowania wszystkich zasad i procedur GSP. Uważa, że proponowany system stanowiłby istotną poprawę w tym zakresie i pod tym względem popiera wnioski Komisji.

5.2

EKES akceptuje fakt zmniejszenia się liczby państw-beneficjentów, ale obawia się, że redukcja ta może nie przybrać wystarczających rozmiarów.

5.2.1

EKES jest zdania, że system ogólnych preferencji taryfowych powinien być zastrzeżony dla krajów najsłabiej rozwiniętych i najbardziej potrzebujących, aby mogły one stać się głównymi beneficjentami nowego systemu GSP. Próg kwalifikacji na wyroby włókiennicze i odzieżowe należałoby zatem obniżyć do 10 % (10).

5.3

EKES uważa, że nowe rozwiązanie SIA na rzecz wspierania rozwoju zrównoważonego będzie miało niewiele większe oddziaływanie na zachowanie krajów-beneficjentów niż te porozumienia, które ono zastępuje.

5.4

EKES obawia się, że nie zajęto się w sposób skuteczny kwestią oszustw występujących w istniejącym systemie i uważa, że można było dokonać więcej w tym zakresie.

5.5

EKES wyraża rozczarowanie, że nie opublikowano, a w niektórych przypadkach najwyraźniej nie przeprowadzono szczegółowej oceny konsekwencji tych wniosków.

Bruksela, 9 lutego 2005 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  Dz.U. L 346 z 31.12.2001.

(2)  COM(2004) 461 końcowy.

(3)  COM(2004) 699 końcowy.

(4)  COM(1994) 212 końcowy.

(5)  Op. cit.

(6)  Opinia EKES-u z 25.02.2004, Dz.U. C 110 z 30.04.2004.

(7)  Tamże.

(8)  CESE 1646/2004 – komunikat Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego pt. „Osiągnięcie trwałego modelu rolnego dla Europy poprzez zreformowaną wspólną politykę rolną (WPR) – reforma sektora cukrowniczego” – COM(2004) 499 końcowy.

(9)  CESE 1646/2004 – komunikat Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego pt. „Osiągnięcie trwałego modelu rolnego dla Europy poprzez zreformowaną wspólną politykę rolną (WPR) – reforma sektora cukrowniczego” – COM(2004) 499 końcowy.

(10)  Art. 13 wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady (COM(2004) 699 końcowy).


ZAŁĄCZNIK I

Konwencje ONZ i Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczące przestrzegania podstawowych praw człowieka i praw pracowniczych

1.

Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych

2.

Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych

3.

Międzynarodowa konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej

4.

Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet

5.

Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania

6.

Konwencja o prawach dziecka

7.

Konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa

8.

Konwencja dotycząca najniższego wieku dopuszczenia do zatrudnienia (nr 138)

9.

Konwencja dotycząca zakazu i natychmiastowych działań na rzecz eliminowania najgorszych form pracy dzieci (nr 182)

10.

Konwencja o zniesieniu pracy przymusowej (nr 105)

11.

Konwencja dotycząca pracy przymusowej lub obowiązkowej (nr 29)

12.

Konwencja dotycząca jednakowego wynagrodzenia dla pracujących mężczyzn i kobiet za pracę jednakowej wartości (nr 100)

13.

Konwencja dotycząca dyskryminacji w zakresie zatrudnienia i wykonywania zawodu (nr 111)

14.

Konwencja dotycząca wolności związkowej i ochrony praw związkowych (Nr 87)

15.

Konwencja dotycząca stosowania zasad prawa organizowania się i rokowań zbiorowych (nr 98)

16.

Konwencja o zwalczaniu i karaniu zbrodni apartheidu.


ZAŁĄCZNIK II

Konwencje dotyczące środowiska naturalnego oraz zasad dobrego zarządzania

17.

Protokół montrealski w sprawie substancji zubożających warstwę ozonową

18.

Konwencja bazylejska o kontroli transgranicznego przemieszczania i usuwania odpadów niebezpiecznych,

19.

Konwencja sztokholmska w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych

20.

Konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem

21.

Konwencja o różnorodności biologicznej

22.

Protokół kartageński o bezpieczeństwie biologicznym

23.

Protokół z Kyoto do ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych o zmianach klimatycznych

24.

Jednolita konwencja NZ o środkach odurzających (1961)

25.

Konwencja o substancjach psychotropowych (1971)

26.

Konwencja Organizacji Narodów Zjednoczonych przeciwko nielegalnemu handlowi substancjami odurzającymi i psychotropowymi (1988)

27.

Konwencja Narodów Zjednoczonych przeciw korupcji (Meksyk).


8.9.2005   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 221/77


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie propozycji rozporządzenia Parlamentu Europejskiego oraz Rady ustanawiającego procedurę europejskiego nakazu zapłaty

COM(2004) 173 końcowy/3 -2004/0055 (COD)

(2005/C 221/16)

Dnia 6 kwietnia 2004 r. Rada, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, podjęła decyzję o zasięgnięciu opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej

Prezydium Komitetu powierzyło Sekcji ds. Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji przygotowanie prac Komitetu na ten temat.

Mając na uwadze pilny charakter prac, Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wyznaczył Jorge Pedago Liza na sprawozdawcę generalnego na swojej 414 sesji plenarnej w dniach 9-10 lutego 2005 r. (posiedzenie z dnia 9 lutego 2005 r.), oraz przyjął niniejszą opinię stosunkiem 73 głosów za, przy 2 głosach wstrzymujących się:

1.   Cel propozycji

1.1

Poprzez propozycję rozporządzenia ustanawiającego procedurę europejskiego sądowego nakazu zapłaty (1), Komisja realizuje szereg inicjatyw, których celem jest stopniowe tworzenie i rozwój obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, eliminowanie barier i upraszczanie prowadzenia postępowań w sprawach cywilnych na poziomie europejskim, tak jak to zostało skonkretyzowane w planie działania przyjętym przez Radę ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych dn. 3 grudnia 1998 r. (2)

1.2

Propozycja ta jest odpowiedzią na jeden z zasadniczych celów określonych w Zielonej Księdze  (3) z dn. 20 grudnia 2002 r.; drugim celem, polegającym na stworzeniu europejskiej procedury rozstrzygania sporów o mniejszej wartości, zajmuje się osobno Komisja.

1.3

Mając na uwadze stworzenie procedury europejskiego nakazu zapłaty, Komisja, po uwzględnieniu uwag i zaleceń Parlamentu Europejskiego oraz EKES dotyczących ww. Zielonej Księgi, przedstawia projekt rozporządzenia, które ma ustanowić jednolitą procedurę nakazu zapłaty w całej Unii Europejskiej.

1.4

Opracowanie tej inicjatywy przez Komisję uzasadnione było różnicami w systemach prawnych w zakresie prawa procesowego w sprawach cywilnych w poszczególnych Państwach Członkowskich, powodujących wysokie koszty i opóźnienia przy rozstrzyganiu sporów transgranicznych, które mogą być niewspółmierne, szczególnie w przypadku postępowań windykacyjnych dotyczących bezspornych długów.

1.5

Komisja zdecydowała się rozszerzyć zakres jednolitej procedury nakazu zapłaty na spory krajowe celem zapewnienia równego traktowania dla wszystkich oraz celem uniknięcia przypadków zniekształcenia konkurencji pomiędzy podmiotami gospodarczymi, tym samym identyfikując się ze stanowiskiem wyrażonym w opinii EKES w sprawie Zielonej Księgi, jednocześnie zapewniając, iż procedura ta zgodna jest z zasadami proporcjonalności i pomocniczości.

1.6

Tekst jasno stwierdza, iż procedura nakazu zapłaty jest opcjonalna, jako że wierzyciel może zawsze zdecydować się na inną, bardziej formalną procedurę przewidzianą prawem krajowym. Podejście to jest także zgodne z opinią EKES.

1.7

Przy określaniu tej procedury, Komisja kierowała się szeregiem podstawowych zasad wyszczególnionych poniżej:

a)

procedura powinna być jak najbardziej uproszczona i oparta na stosowaniu standardowych formularzy;

b)

roszczenia nie są rozpatrywane pod względem merytorycznym;

c)

brak wymogu przedstawienia dowodu z dokumentu;

d)

właściwa ochrona praw pozwanego;

e)

brak potrzeby wnoszenia odwołań;

f)

wykonalność;

g)

brak obowiązku zastępstwa prawnego przez prawnika.

1.8

Komisja gwarantuje także wzajemną wymianę informacji dotyczącą sądów posiadających właściwość do wydawania europejskich nakazów zapłaty w różnych Państwach Członkowskich; informacje te mają być regularnie aktualizowane.

1.9

Komitet z zadowoleniem przyjmuje fakt, iż Wielka Brytania oraz Irlandia rozpatrują możliwość przyłączenia się do tego systemu, tak jak w przypadku podobnych inicjatyw w przeszłości. Celem zagwarantowania, że proponowany system działa w sposób bardziej efektywny, Komitet wolałby jednakże, aby Dania całkowicie nie rezygnowała z wprowadzenia w życie rozporządzenia oraz ma nadzieję, iż w przyszłości ograniczenia powstrzymujące ją przed pełnym członkostwem w europejskim obszarze sądowniczym zostaną usunięte.

1.10

Zakres terytorialny propozycji może powodować trudności w jej wdrożeniu. Celem przezwyciężenia tych problemów należy wziąć pod uwagę i) specyficzne cechy pewnych obszarów, o czym mowa w art. 299 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz ii) zobowiązania przyjęte przez pewne Państwa Członkowskie w odniesieniu do tych regionów. Należy zatem podkreślić, iż niezależnie od faktycznego wprowadzenia w życie procedury nakazu zapłaty, właściwe władze krajowe muszą wyznaczyć odpowiednie, kompetentne organy, które to władze będą wypełniać te zobowiązania w imieniu Państwa, gwarantując zatem zasadność działania tych organów.

2.   Precedensy i równolegle inicjatywy

2.1

Przez długi okres czasu instytucje wspólnotowe, w tym Parlament Europejski (4) oraz EKES (5), wydawały dokumenty wyrażające ich dążenie do ujednolicenia i uproszczenia procedur w zakresie prawa cywilnego celem zapewniania szybszego i bardziej skutecznego wprowadzania w życie wymiaru sprawiedliwości.

2.2

Podzielając te obawy, wyrażane przede wszystkim przez podmioty gospodarcze, osoby prowadzące działalność na własny rachunek oraz konsumentów, Komisja także przed długi czas zastanawiała się nad obraniem najwłaściwszego kierunku działań; postęp osiągnięty w pionierskiej dziedzinie prawa konsumenckiego był szczególnie istotny (6).

2.3

Jednakże oczywistym jest fakt, iż to właśnie Zielona Księga dotycząca procedury europejskiego nakazu zapłaty i środków służących uproszczeniu i przyspieszeniu rozstrzygania sporów o mniejszej wartości spowodowała, że kwestia ta została podjęta z zamiarem opracowania potencjalnej inicjatywy legislacyjnej.

2.4

Inicjatywa ta wpisuje się w szereg niezwykle ważnych działań, które zostały podjęte w dziedzinie współpracy sądowej w sprawach cywilnych w ostatnich latach (7):

2.5

Rozporządzenie (WE) nr 805/2004 z kwietnia 2004 r. o ustanowieniu Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych (8) zasługuje na specjalną uwagę i ma szczególne znaczenie w świetle obecnej propozycji Komisji, w tym sensie, iż te dwa dokumenty odnoszą się dwóch aspektów tej samej sytuacji — potrzeby uproszczonego i bardziej skutecznego egzekwowania prawa cywilnego w jednolitym obszarze sprawiedliwości.

3.   Instrument i podstawa prawna

3.1

Zgodnie z większością inicjatyw przyjętych w tej dziedzinie, Komisja zdecydowała się zaproponować uchwalenie rozporządzenia, przyjmując jako podstawę prawną art. 61 lit.c) oraz art. 65 Traktatu.

3.2

W swojej wcześniejszej opinii, EKES zdecydowanie opowiadał się za przyjęciem rozporządzenia a zatem w pełni popiera decyzję Komisji.

3.3

Także całkowicie popiera wybór Komisji co do podstawy prawnej, która wychodzi poza zwyczajną, formalną interpretację właściwych pojęć prawnych. Jest to jedyny sposób realizacji celu polegającego na stworzeniu jednolitego obszaru sądowniczego w UE.

4.   Uwagi ogólne

4.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje projekt rozporządzenia, który, jak już wspomniano, zawiera większość jego uwag odnoszących się do Zielonej Księgi dotyczącej procedury europejskiego nakazu zapłaty i środków służących uproszczeniu i przyspieszeniu rozstrzygania sporów o mniejszej wartości i który słusznie dąży do wprowadzenia w życie prawa zapisanego w art. 47 Karty Praw Podstawowych.

4.2

EKES nalega, aby Komisja rozważyła możliwość rozszerzenia tej propozycji rozporządzenia, tak by objęła ona Europejski Obszar Gospodarczy.

4.3

Potrzeba stworzenia europejskiej procedury szybkiej windykacji długów bezspornych została dobrze udokumentowana w odpowiedziach różnych Państw Członkowskich na wspomnianą Zieloną Księgę, tak samo jak kwestia zagwarantowania odpowiednich praw obrony w przypadku dłużników, którym doręczono nakaz zapłaty.

4.3.1

EKES uważa jednak, że wniosek Komisji zyskałby na uwzględnieniu danych dotyczących szacunkowej liczy postępowań spornych, zarówno krajowych, jak i międzynarodowych, które będą podlegać nowemu instrumentowi proponowanemu obecnie oraz analizie korzyści i kosztów przy wdrażaniu instrumentu — jest to zagadnienie, któremu memorandum wyjaśniające Komisji nie poświęca uwagi.

4.4

W swojej opinii w sprawie Zielonej Księgi, EKES stwierdził w szczególności, iż „przy opracowywaniu europejskiej procedury dla roszczeń o mniejszej wartości, głównym celem będzie określenie właściwych środków celem przyspieszenia rozstrzygania takich sporów, jednocześnie bez narażania gwarancji udzielonych danym stronom zgodnie z przepisami prawa”.

4.5

Zdaniem EKES propozycja wymaga dokładnej i dogłębnej rewizji, tak aby mogła osiągnąć wyznaczone dla niej cele w bardziej skuteczny sposób, jednakże stanowi ona zrównoważone rozwiązanie wobec dwóch wymogów: szybkiej windykacji długów i zagwarantowania praw do obrony.

4.6

Niemniej jednak EKES zwraca uwagę na fakt, że należy zadbać o to, by przedsiębiorstwa nie mogły mieć możliwości korzystania z nakazów płatności jako pretekstu dla mniej poprawnego postępowania, w szczególności by procedura ta nie była stosowana do wywierania nacisku lub windykacji długów powstałych z nieposzanowania zasad ochrony konsumentów. Tak samo ważne jest zagwarantowanie, że przyjęta procedura nie doprowadzi do sytuacji, w której przedsiębiorstwa w różnych Państwach Członkowskich będą wchodzić ze sobą w zmowę i wykorzystywać bezsporne nakazy zapłaty jako pretekst do przeprowadzania transferu pieniędzy pochodzących z podejrzanego oraz/lub nawet przestępczego źródła, posługując się środkiem prawnym celem wyprania brudnych pieniędzy.

4.7

EKES podkreśla także fakt, iż znaczna liczba postępowań windykacyjnych prowadzonych drogą sądową, nawet jeżeli są one bezsporne, wiąże się agresywną oraz/lub wprowadzającą w błąd reklamą, promującą produkty poprzez przekonywanie konsumentów, iż zakup, korzystanie przez nich lub konsumpcja produktu nie będzie wiązać się ze zwiększonymi kosztami lub, jeżeli taka sytuacja będzie miała miejsce, nie będą one wpływać na stan finansów rodzinnych.

4.8

EKES jest zatem zdania, iż propozycja odnosi się jedynie do jednego aspektu o wiele szerszego i bardziej złożonego problemu. Zatem po raz kolejny nalega, aby Komisja przedstawiła propozycję przepisów definiujących odpowiedzialność dostawców w przypadku nadmiernego zadłużenia gospodarstw domowych, wynikającego z nieuczciwych praktyk z ich strony (9).

4.9

Komisja uważa, iż procedura europejskiego nakazu zapłaty będzie mogła istnieć równolegle z innymi, identycznymi procedurami służących temu samemu celowi i przewidzianymi w ustawodawstwie krajowym Państw Członkowskich.

4.9.1

EKES jednakże stwierdza, iż powinna istnieć tylko jedna procedura nakazu zapłaty, a mianowicie procedura określona i podlegająca uregulowaniom rozważanej tutaj propozycji. Z definicji procedura ta musi być uznana za najbardziej właściwą dla sytuacji, które obejmuje, gdyż w przeciwnym razie straciłaby na swojej zasadności. Przeto jeżeli proponowane rozporządzenie zostanie przyjęte, procedury przewidziane w krajowym ustawodawstwie Państw Członkowskich powinny przestać obowiązywać.

4.9.2

Europejska procedura nakazu zapłaty powinna być traktowana fakultatywnie, jedynie jeżeli istnieje alternatywna zwykła procedura, a nie w przypadku, kiedy alternatywa taka byłaby krajową procedurą nakazu zapłaty.

4.9.3

Z tych to względów, memorandum wyjaśniające oraz motyw nr 8 preambuły propozycji powinny zostać przeredagowane, tak by jasno stanowiły, iż europejski nakaz zapłaty stanowi alternatywę dla innych zwykłych — uproszczonych bądź zwyczajnych procedur, a nie dla innych podobnych procedur krajowych.

4.10

W propozycji często pojawia się termin „dłużnik”, określający osobę, której doręczany jest europejski nakaz zapłaty. EKES uważa, iż termin ten nie jest prawidłowy, ponieważ sugeruje, iż osoba, której wręczany jest nakaz zapłaty jest tożsama z dłużnikiem, podczas gdy do chwili wykonania nakazu zapłaty, ściśle mówiąc nie ma żadnego dłużnika i może go nigdy nie być.

4.10.1

EKES zatem twierdzi, iż termin „dłużnik” powinien zostać zastąpiony słowem „pozwany”, zawsze gdy pojawia się on w tekście, celem ujednolicenia terminologii w całym dokumencie.

4.11

Wszystkie ramy czasowe określone w propozycji powinny być wyrażone raczej w dniach niż w tygodniach. Zasady ich obliczania oraz dni nie wliczone (np. wakacje sądowe, święta urzędowe, soboty i niedziele) powinny zostać jasno określone, z oczywistych względów pewności prawnej. EKES proponuje zastosowanie zasad określonych w art. 80 i kolejnych regulaminu Trybunału Sprawiedliwości.

4.12

W prawie procesowym, „procedura zwykła” i „procedura zwyczajna” to dwa różne pojęcia. W niektórych Państwach Członkowskich, zasadnicze rozróżnienie istnieje w przypadku procedur zwykłych i szczególnych. Procedura szczególna występuje w sytuacji, kiedy przepisy określają konkretną procedurę dla pewnych typów sporów sądowych, natomiast w pozostałych przypadkach mamy do czynienia z procedurą zwykłą. Procedura zwykła może być procedurą zwyczajną, uproszczoną lub przyspieszoną, w zależności od wartości roszczenia.

4.12.1

Propozycja stosuje termin „procedura zwyczajna” w sposób swobodny, bez przeprowadzania takiego rozróżnienia. Art. 2 ust. 2 odnosi się do procedury zwyczajnej, którą odróżnia się od procedury uproszczonej. Art. 6 ust. 5, art. 8 oraz art. 12 stosują termin „procedura zwyczajna/postępowanie zwyczajne” na oznaczenie tego samego, co procedura zwykła.

4.12.2

Zatem termin „procedura zwyczajna/postępowanie zwyczajne” użyty w art. 6 ust. 5, art. 8 oraz art. 12 powinien zostać zastąpiony terminem „procedura zwykła/postępowanie zwykłe”.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1   Artykuł 2 — Procedura europejskiego nakazu zapłaty

5.1.1

Zwrot „bezsporne roszczenia pieniężne dotyczące danej kwoty, które stały się wymagalne” powinien zostać zastąpiony przez „bezsporne roszczenia pieniężne dotyczące danej kwoty netto, które stały się wymagalne”.

5.1.2

Egzekucja długu jest możliwa, jeżeli zostanie określona konkretna kwota (netto) i która to kwota musi stać się wymagalna. Pojęcie to zostało bardzo jasno sprecyzowane w różnych systemach prawnych i powinno zostać tutaj zachowane celem zapewnienia większej pewności prawnej w egzekwowaniu prawa.

5.2   Artykuł 4 — Wymogi w zakresie doręczania europejskiego nakazu zapłaty

5.2.1

Art. 4 ust.1, zdanie „…jeżeli wymogi określone w art. 1, 2 oraz 3 zostaną spełnione” powinno zostać zmienione, jako że art. 1 i 2 nie odnoszą się faktycznie do wymogów. Art. 1 definiuje zakres rozporządzenia, natomiast art. 2 określa procedurę, którą rozporządzenie to ustanawia.

5.2.1.1

EKES zatem proponuje następujące brzmienie: „…jeżeli warunki i wymogi określone w art. 1, 2 i 3 zostaną odpowiednio spełnione”.

5.2.2

Art. 4 ust. 2 daje sądom możliwość udzielenia stronie skarżącej [powodowi] pozwolenia na uzupełnienie lub skorygowanie wniosku.

5.2.2.1

W interesie pewności prawnej oraz ekonomii procedury, EKES zwraca się do Komisji z wnioskiem o zmianę charakteru tego rozwiązania z fakultatywnego na obowiązkowy, przynajmniej w przypadkach, kiedy wniosek zawiera rażące błędy lub opuszczenia.

5.2.2.2

Ponadto propozycja powinna określać konkretny — z konieczności, krótki — termin dla strony skarżącej, w czasie którego ma on zastosować się do żądania sądu. Jeżeli strona skarżąca nie skoryguje wniosku w określonym terminie, wniosek taki zostałby odrzucony bez dalszego rozpatrywania.

5.3   Artykuł 5 — Odrzucenie wniosku

5.3.1

Ogólnie rzecz biorąc, zgodnie z prawem procesowym, można zgłosić sprzeciw albo wnieść odwołanie od decyzji odrzucenia wniosku o wydanie nakazu zapłaty. Jednakże art. 5 ust. 2 ma na celu zagwarantowanie, iż decyzji takiej nie można w ogóle zakwestionować.

5.3.2

Zatem uwzględniając sposób, w jaki tworzona jest procedura nakazu zapłaty oraz fakt, iż jest ona fakultatywna (czyli nie istnieje nic, co mogłoby powstrzymać od zastosowania innych procedur sądowych), odwołanie jest zbędne.

5.3.3

W tym świetle art. 5 ust. 2 powinien brzmieć następująco: „nie powinien przysługiwać żaden sprzeciw ani odwołanie od decyzji o odrzuceniu wniosku o wydanie europejskiego nakazu zapłaty” celem zachowania spójności z informacjami zawartymi w memorandum wyjaśniającym.

5.4   Artykuł 6 — Europejskie zawiadomienie o płatności

5.4.1

Jak stanowi drugie zdanie art. 6 ust. 2, jeżeli istnieje pewność co do adresu pozwanego (jak stwierdzono wcześniej, termin „dłużnik” powinien zostać zastąpiony słowem „pozwany”), tryb doręczenia bez potwierdzenia odbioru przez pozwanego jest dopuszczalny.

5.4.1.1

EKES zwraca uwagę Komisji na fakt, iż stwierdzenie „jeżeli istnieje pewność co do adresu pozwanego” jest za mało precyzyjny i może prowadzić do powstania dużej niepewności prawnej, której skutki byłyby krzywdzące dla pozwanych.

5.4.1.2

W niektórych Państwach Członkowskich funkcjonuje zasada adresu dla doręczeń; polega ona na tym, że w przypadku, gdy zawiadomienie jest doręczane na adres dla doręczeń przez stronę umowną, zakłada się, że zostało ono otrzymane a zatem nie ma potrzeby uzyskania potwierdzenia doręczenia. EKES jest zdania, że ustanowienie adresu dla doręczeń nie byłoby wystarczające celem spełnienia wymogu, jakim jest pewność co do adresu.

5.4.1.3

Jeżeli zasada ta — czyli zrezygnowanie z wymogu doręczenia z uzyskaniem potwierdzenia odbioru przez pozwanego — połączona zostanie z zasadą zajęcia towaru wobec braku zapłaty przed faktycznym doręczeniem zawiadomienia, może powstać sytuacja, w której pozwany dowiaduje się o nakazie zapłaty w momencie, gdy został on wykonany a jego towar został zajęty.

5.4.1.4

EKES uważa, iż należy unikać tak poważnej sytuacji, dotykającej osoby, których dobra zostały przejęte bez możliwości przeciwstawienia się jej (10). Proponuje zatem, jak podkreślał to w swojej opinii w sprawie ww. Zielonej Księgi, że zastosowanie metod doręczenia bez uzyskania potwierdzenia odbioru przez pozwanego nie powinny być dopuszczalne a zapis „jeżeli nie ma pewności co do adresu pozwanego” powinien zatem zostać usunięty z końcowego zdania art. 6 ust. 2.

5.4.2

Termin trzech tygodni ustalony w art. 6 ust. 3 lit. b) powinien zostać określony w funkcji równoważnej liczby dni, aby uprościć obliczanie długości czasu.

5.4.3

W wersji portugalskiej propozycji, a także w kilku innych wersjach, powinien zostać doprecyzowanych charakter ram czasowych określonych w art. 6 ust. 5, np. w wersji portugalskiej słowa „de prescrição” („przepisy o przedawnieniu”) powinny zostać dopisane po słowie „prazo”.

5.4.4

W swojej opinii w sprawie ww. Zielonej Księgi, EKES także wydał zalecenie dla Komisji, stwierdzające „iż instrument prawny powinien jasno określać konsekwencje braku dostarczenia informacji dotyczących odwołań”.

5.4.4.1

Obecna propozycja nie zawiera takich przepisów, zatem EKES po raz kolejny wzywa Komisję do ustanowienia zapisów o takiej treści.

5.5   Artykuł 8 — Skutki odpowiedzi na pozew

5.5.1

EKES uważa, iż propozycja nie stwierdza wystarczająco jasno, że po wniesieniu odpowiedzi na pozew, postępowanie będzie dalej prowadzone zgodnie z zasadami procedury cywilnej danych Państw Członkowskich a strony nie będą musiały wszczynać dalszych procedur.

5.5.2

Zatem w art. 8 ust. 1 po słowach „postępowanie będzie dalej prowadzone” należałoby dodać „automatycznie bez potrzeby wszczynania nowej procedury”.

5.6   Artykuł 9 — Europejski nakaz zapłaty

5.6.1

Jak stwierdzono w odniesieniu do art. 6 ust. 2, drugie zdanie art. 9 ust. 2 mówi, że jeżeli jest pewność co do adresu pozwanego (tutaj również termin „dłużnik” powinien zostać zastąpiony słowem „pozwany”), tryb doręczenia bez dowodu potwierdzenia odbioru przez pozwanego jest dopuszczalny.

5.6.2

EKES zwraca uwagę Komisji na fakt, iż stwierdzenie „jeżeli jest pewność co do adresu pozwanego” jest za mało precyzyjne i może prowadzić do powstania dużej niepewności prawnej, której skutki byłyby krzywdzące dla pozwanych.

5.6.3

Z tego też względu EKES uważa, iż w tym przypadku zasadna jest taka sama propozycja, jak w odniesieniu do art. 6, innymi słowy zastosowanie metod doręczenia bez uzyskania potwierdzenia odbioru przez pozwanego nie powinny być dopuszczalne i dlatego zapis „jeżeli nie ma pewności co do adresu pozwanego” powinien zatem zostać usunięty z końcowego zdania art. 9 ust. 2.

5.7   Artykuł 11 — Sprzeciw wobec europejskiego nakazu zapłaty

5.7.1

Jeżeli Komisja przyjmie sugestię EKES, że nie powinno być dopuszczalne stosowanie metod doręczania nakazu bez otrzymania dowodu odbioru przez pozwanego, art. 11 ust. 4 lit. a) pkt i) powinien zostać usunięty celem zapewnienia spójności.

5.7.2

Wyrażenie „podejmie niezwłocznie działania” w ostatnim zdaniu art. 11 ust. 4 jest bardzo niejasne i pozwala na swobodę różnych interpretacji.

5.7.2.1

Celem zapewnienia pewności prawnej, EKES proponuje zatem, aby Komisja określiła termin w którym można wykonać prawa ustalone w art. 11 ust. 4.

5.8   Artykuł 12 — Skutki wniesienia sprzeciwu

5.8.1

Jak stwierdzono w odniesieniu do art. 8, propozycja nie stwierdza jasno, że po wniesieniu sprzeciwu, postępowanie będzie dalej prowadzone zgodnie z zasadami procedury cywilnej danych Państw Członkowskich bez potrzeby wszczynania przez strony dalszych procedur.

5.8.2

Zatem po słowach „postępowanie będzie dalej prowadzone” należałoby dodać „automatycznie bez potrzeby wszczynania nowej procedury”.

5.9   Artykuł 13 — Zastępstwo prawne

5.9.1

EKES jest zdania, że należy dopuścić możliwość braku obowiązku zastępstwa prawnego przez prawnika lub inną osobę wykonującą zawód prawniczy w przypadku, gdy wartość roszczenia jest na tyle niska, aby uzasadniała pod względem ekonomicznym decyzję o nieangażowaniu tego typu ekspertów.

5.9.2

Jednakże w odróżnieniu do przepisów niektórych Państw Członkowskich, propozycja nie określa kwotowego pułapu dla wniosku o wszczęcie procedury nakazu zapłaty, z takim skutkiem, że mogłaby ona zostać zastosowana celem windykacji dużych sum, które zgodnie z przepisami pewnych Państw Członkowskich, powinny wymagać zastosowania procedury zwyczajnej w przypadku wniesienia sprzeciwu.

5.9.3

W takich okolicznościach nie jest rozsądne angażowanie prawnika tylko wtedy, gdy sprawa jest przekazywana do rozpatrzenia zgodnie ze zwyczajną procedurą cywilną. Przy wypełnianiu proponowanego formularza odpowiedzi, dłużnik jest zobowiązany nie tylko uznać dług bądź go nie uznać, ale także złożyć oświadczenie sprzeciwu w odniesieniu do całości roszczenia, w odniesieniu do roszczenia głównego lub jedynie w odniesieniu do odsetek czy też kosztów. Jeżeli dłużnik wypełni ten formularz, może on nieumyślnie osłabić obronę, którą może przyjąć jego prawnik, jeżeli prawnik jest zaangażowany od samego początku procedury nakazu.

5.9.4

Z drugiej strony zniesienie obowiązku zastępstwa prawnego przez prawnika mogłoby mieć ujemne skutki w przypadku, gdy strony uczestniczące nie są sobie równe (konsumenci przeciwko specjalistom w danym zawodzie, duże przedsiębiorstwa przeciwko małym, lub rodzinnie prowadzonym firmom).

5.9.5

Z tych to względów, EKES zaleca Komisji rozpatrzenie możliwości obowiązkowego zastępstwa prawnego przez prawnika lub osobę wykonującą zawód prawniczy w przypadku, gdy sumy roszczeń przewyższają daną kwotę (np. EUR 2.500).

5.10   Artykuł 14 — Koszty

5.10.1

EKES uważa, iż powinno się dodać ust. 2 do art. 14 o następującym brzmieniu: „Nie powinna być pobierana żadna opłata za wszczęcie procedury europejskiego nakazu zapłaty, jeżeli nie została wniesiona odpowiedź na pozew lub nie zgłoszono sprzeciwu”.

5.10.2

Uwzględniając fakt, iż procedura nakazu zapłaty jest procedurą pozasądową, proponuje się, aby została ustanowiona jednorazowa, początkowa, niewielka opłata, niezależnie od wartości roszczenia.

5.10.3

Jeżeli rozwiązanie to nie zostanie uznane za słuszne, rozporządzenie powinno jasno mówić, iż w takim przypadku zastosowanie mają przepisy krajowe Państw Członkowskich transponujące dyrektywę nr 2003/8/WE z dn. 27 stycznia 2003 r. w sprawie usprawnienia dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sporach transgranicznych (11).

5.11   Załączniki: Formularze

5.11.1

Dla proponowanego systemu stosowane będą formularze zawarte w załącznikach 1, 2 oraz 3 (12). Procedury przebiegać będą bez problemów, jeżeli formularze realizować będą cele, którym mają służyć.

5.11.2

EKES ma uzasadnione wątpliwości co do efektywności, skuteczności i praktyczności tych formularzy wykorzystywanych w sporach transgranicznych.

5.11.3

Na przykład, jeżeli włoska firma, na rzecz której płatności ma dokonać polski konsument, złoży wniosek o wydanie europejskiego nakazu zapłaty do sądu włoskiego, to czy polski konsument otrzyma zawiadomienie o płatności po włosku czy też polsku? Jeżeli zawiadomienie będzie w języku włoskim, to jaka jest gwarancja, ze polski konsument go zrozumie i będzie w stanie podjąć decyzję o wniesieniu odpowiedzi na pozew? Jeżeli jest ono po polsku, kto będzie odpowiedzialny za tłumaczenie?

5.11.4

Powód zobowiązany jest nie tylko zaznaczyć odpowiednie pola w formularzu, musi on także wprowadzić pisemnie pewne informacje. Kto będzie odpowiadać za ich tłumaczenie? I kto potwierdzi, że tłumaczenie jest dokładne i rzetelne?

5.11.5

Rozporządzenie 1348/2000 z 29 maja 2000 r. w sprawie doręczania dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych lub handlowych w Państwach Członkowskich nie rozwiewa powyższych obaw ze względu na raczej nieformalny i nieśpieszny charakter procedury wydawania nakazów zapłaty, będącej przedmiotem niniejszej analizy.

5.11.6

Nawet jeżeli ww. hipotetyczny konsument polski otrzymał europejski nakaz zapłaty w swoim ojczystym języku, w jakim języku musiałby odpowiedzieć? Kto zająłby się tłumaczeniem z polskiego na włoski? W sytuacji odwrotnej, gdyby nie otrzymał zawiadomienia po polsku, mógłby on, zgodnie z prawem, odmówić jego przyjęcia. Jakakolwiek taka sytuacja tworzyłaby jednak bariery, które mogłyby mieć negatywny wpływ na szybkość procedury europejskiego nakazu zapłaty.

5.11.7

EKES zatem zwraca się do Komisji o rozważenie najbardziej efektywnego sposobu zagwarantowania, że formularze te w sporach transgranicznych nie szkodzić będą szybkiej windykacji długów lub prawu obrony pozwanego.

5.11.8

EKES uważa także, iż wszystkie formularze, poza formularzami odpowiedzi, są zbyt skomplikowane do wypełnienia przez osoby nie posiadające wiedzy prawniczej.

5.11.9

Szereg terminów (ustawowa stopa procentowa; % powyżej stopy bazowej EBC, nakaz płatności „może zostać wykonany wobec Pana/Pani”) może być niezrozumiałych dla laika. Jako że Komisja proponuje, aby zastępstwo prawne było nieobowiązkowe (mimo iż EKES jest zdania, że tak powinno być jedynie w przypadku niskim kwot), należy zagwarantować, że użytkownicy tych formularzy zrozumieją je i poprawnie wypełnią.

5.11.10

W Portugalii przynajmniej termin „arrendamento” i „aluguer” odnoszą się do dwóch różnych pojęć (pierwsze odnosi się do wynajmu nieruchomości, drugie natomiast do wynajmu rzeczy ruchomych). W wersji portugalskiej pkt 8.2. wniosku o wydanie europejskiego nakazu zapłaty oraz w pkt 9.3 europejskiego zawiadomienia o płatności, termin „contrato de locação” powinien zatem zostać użyty w odniesieniu do rzeczy ruchomych. Terminologia zastosowana w pozostałych wersjach językowych powinna także zostać sprawdzona z terminami funkcjonującymi w prawie cywilnym poszczególnych Państw Członkowskich.

5.11.11

Na koniec, pkt 11 wniosku o wydanie europejskiego nakazu zapłaty oraz pkt 12 europejskiego zawiadomienia o płatności sprawi wiele trudności laikowi. EKES sugeruje, aby ta sprawa została rozpatrzona przez sąd na podstawie miejsca stałego zamieszkania powoda i pozwanego.

Bruksela, 9 lutego 2005 r.

Przewodnicząca

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Anne-Marie SIGMUND


(1)  COM (2004) 173 końcowy z 19.3.2004

(2)  Dz.U. C 19 z 23.1.1999

(3)  COM (2002) 746 końcowy z 20.12.2002; sprawozdawcą był Frank Von Fürstenwerth (Dz.U. C 220 z 16.9.2003)

(4)  Zobacz uchwały PE A2-152/86 z 13.3.1987, A3-0212/94 z 22.4.1994 oraz A-0355/96 z 14.11.1996

(5)  Zob. w szczególności opinie w sprawie Zielonej Księgi dotyczącej dostępu do wymiaru sprawiedliwości (sprawozdawcą był Manuel Ataíde Ferreira, Dz.U. C 295 z 22.10.1994) oraz w sprawie jednolitego rynku oraz ochrony konsumentów; szanse i bariery (sprawozdawcą był Francisco Ceballo Herrero, Dz.U. C 39 z 12.2.1996).

(6)  W związku z tym, por. następujące dokumenty:

Komunikat Komisji w sprawie rekompensaty dla konsumentów (COM(84) 692 końcowy z 12.12.1984) oraz komunikat uzupełniający w tej samej sprawie (COM(87) 210 końcowy z 7.5.1987) w suplemencie 2/85 do Biuletynu Wspólnot Europejskich

Komunikat Komisji w sprawie nowego impulsu dla polityki ochrony konsumentów (COM(85) 314 końcowy z 23.7.1985) w Dz.U. C 160 z 1.7.1985

Plan działania Komisji z 14 lutego 1996 r. (COM(96) 13 końcowy)

Komunikat Komisji Na rzecz usprawnienia skuteczności otrzymywania i wykonywania wyroków w Unii Europejskiej (COM(97) 609 końcowy z 22.12.1997, Dz.U. C 33 z 31.1.1998)

Zielona Księga w sprawie dostępu konsumentów do wymiaru sprawiedliwości i rozstrzygania sporów konsumenckich na jednolitym rynku (COM(93) 576)

Zielona Księga w sprawie alternatywnego rozstrzygania sporów w prawie cywilnym i handlowym (COM(2002) 196 końcowy z 19.4.2002)

(7)  Obejmują one:

Zalecenie Komisji z 12 maja 1995 r. w sprawie okresów płatności w obrocie handlowym oraz odnośny Komunikat Komisji (Dz.U. L 127 z 10.6.1995 oraz Dz.U. C 144 z 10.6.1995)

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 98/27/WE z dnia 19 maja 1998 r. w sprawie nakazów zaprzestania szkodliwych praktyk w celu ochrony interesów konsumentów (Dz.U. L 166 z 11.6.1998, s. 51)

Dyrektywa 2000/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 czerwca 2000 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych (Dz.U. L 200 z 8.8.2000)

Rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Bruksela I) (Dz.U. L 12 z16.1.2001). Sprawozdawcą EKES był Henri Malosse (Dz.U. C 117 z 26.4.2000)

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1206/2001 z dnia 28 maja 2001 r. w sprawie współpracy między sądami Państw Członkowskich przy przeprowadzaniu dowodów w sprawach cywilnych lub handlowych (Dz.U. L 174 z 27.6.2001). Sprawozdawcą EKES był Bernardo Hernández Bataller (Dz.U. C 139 z 11.5.2001)

Program środków wdrażania zasady wzajemnego uznawania decyzji w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. C 12 z 15.1.2001)

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz.U. L 160 z 30.6.2000). Sprawozdawcą EKES był pan Guido Ravoet (Dz.U. C 75 z 15.3.2001)

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1347/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej za dzieci obojga małżonków (Dz.U. L 160 z 30.6.2000). Sprawozdawcą EKES był Paolo Braghin (Dz.U. C 368 z 20.12.1999)

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1348/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie doręczania dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych lub handlowych w Państwach Członkowskich (Dz.U. L 160 z 30.6.2000). Sprawozdawcą EKES był Bernardo Hernández Bataller (Dz.U. C 368 z 20.12.1999)

Decyzja Rady z dnia 28 maja 2001 r. ustanawiająca Europejską Sieć Sądową w sprawach cywilnych i handlowych (2001/470/WE (Dz.U. L 174 z 27.6.2001). Sprawozdawcą EKES był pan Daniel Retureau (Dz.U. C 139 z 11.5.2001)

Komunikat Komisji w sprawie nowych ram prawnych dla płatności na rynku jednolitym [COM(2003) 718 końcowy z 2.12.2003]. Sprawozdawcą EKES był Guido Ravoet (Dz.U. C 302 z 7.12.2004.

(8)  COM(2002) 159 końcowy, Dz.U. C 203 z 27.8.2002. Sprawozdawcą EKES był Guido Ravoet (Dz.U. C 85 z 8.4.2003).

(9)  Zob. Opinia EKES oraz raport informacyjny w sprawie nadmiernego zadłużenia gospodarstw domowych (sprawozdawcą był pan Manuel Cabeçadas Ataíde Ferreira, Dz.U. C 149 z 21.6.2002)

(10)  Art. 14 Rozporządzenia (WE) nr 805/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie utworzenia Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych stanowi, iż dokument doręczany jest bez dowodu otrzymania przez dłużnika, ale nie stwierdza, że jest to dopuszczalne, jeżeli adres dłużnika nie jest znany z całą pewnością. Wśród różnych sytuacji tutaj opisanych, tylko w przypadku sytuacji w pkt c), d) oraz e) uzasadnione są obiekcje EKES zawarte w niniejszej opinii oraz w opinii w sprawie ww. Zielonej Księgi.

(11)  Dz.U. L 26 z 31.1.2003, s. 41.

(12)  Załącznik nr 1 zawiera formularz wniosku dot. europejskiego nakazu zapłaty (art. 3 propozycji). Załącznik nr 2 zawiera formularz europejskiego zawiadomienia o płatności (art. 6) oraz formularz odpowiedzi na europejskie zawiadomienie o płatności (art. 7). Załącznik nr 3 zawiera europejski nakaz zapłaty (art. 9) oraz formularz odpowiedzi na europejski nakaz zapłaty (art. 11).


8.9.2005   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 221/87


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego zalecenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony nieletnich i godności ludzkiej oraz prawa do odpowiedzi w odniesieniu do konkurencyjności europejskiej branży usług audiowizualnych i informacyjnych

COM(2004) 341 końcowy — 2004/0117 (COD)

(2005/C 221/17)

14 maja 2004 r., działając na podstawie art. 157 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, Rada postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspomnianej powyżej

Sekcja ds. Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, która była odpowiedzialna za przygotowanie prac Komitetu w tym zakresie, przyjęła swoją opinię 17 stycznia 2005 r. Sprawozdawcą był Jorge Pegado Liz.

Na 414 sesji plenarnej w dniach 9-10 lutego 2005 r. (posiedzenie z 9 lutego 2005 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 73 do 2, przyjął następującą opinię.

1.   Streszczenie wniosku dotyczącego zalecenia

1.1

W niniejszym wniosku dotyczącym zalecenia (1) w sprawie treści usług audiowizualnych i informacyjnych, obejmujących wszelkie formy przekazu, od transmisji radiowych i telewizyjnych po internet, Komisja proponuje kontynuować działania wynikające z raportu oceniającego z 12 grudnia 2003 r. w sprawie stosowania zalecenia Rady z 24 września 1998 r. dotyczącego rozwoju konkurencyjności europejskiej branży usług audiowizualnych i informacyjnych poprzez wspieranie krajowych struktur mających na celu osiągnięcie porównywalnego i efektywnego poziomu ochrony nieletnich i godności ludzkiej (2).

1.2

Głównymi powodami uzasadniającymi potrzebę tego dodatkowego zalecenia są, po pierwsze, wyzwania związane z osiągnięciami technologicznymi ostatnich lat, w tym moc nowych komputerów oraz fakt, że szerokopasmowe technologie umożliwiają rozpowszechnianie takich treści jak filmy wideo za pomocą telefonów komórkowych 3G (3). Po drugie, rozpowszechnianie nielegalnych, szkodliwych i niepożądanych treści oraz zachowań we wszelkich formach emisji cyfrowej, od radia i telewizji po internet, nadal jest przedmiotem zatroskania opinii publicznej, a w szczególności rodziców i pedagogów, przemysłu oraz prawodawców.

1.3

Mimo że Komisja sama dysponuje uprawnieniami do sporządzania zaleceń w tej dziedzinie (która nie jest objęta harmonizacją legislacyjną), kiedykolwiek uzna to za konieczne dla zapewnienia działania i rozwoju wspólnego rynku, to jednak w tym przypadku pragnęła bezpośrednio zaangażować Radę i Parlament Europejski w stworzenie oraz uchwalenie tego dokumentu.

Jednym z celów tego zalecenia jest zwiększenie konkurencyjności europejskiej branży usług audiowizualnych i informacyjnych poprzez wspieranie krajowych struktur mających na celu osiągnięcie porównywalnego i efektywnego poziomu ochrony nieletnich oraz godności ludzkiej; Komisja jest przekonana, że szersza debata publiczna, wszczęta przez Parlament Europejski, wraz z zaangażowaniem państw członkowskich, spotykających się w ramach Rady Europejskiej, ułatwi osiągnięcie tego celu. Dlatego Komisja proponuje, by art. 157 Traktatu został wykorzystany jako podstawa prawna dla uchwalenia zalecenia.

1.4

W niniejszym wniosku dotyczącym zalecenia Komisja wyraża nadzieję, że Parlament Europejski i Rada zalecą, aby państwa członkowskie ustanowiły warunki prawne czy też innego rodzaju, budujące klimat zaufania, który wesprze rozwój branży usług audiowizualnych i informacyjnych.

W tym celu zwraca uwagę na cztery rodzaje środków działania, mających na celu:

a)

zapewnienie prawa do odpowiedzi we wszystkich mediach, w tym w internecie, bez uszczerbku dla możliwości dostosowania sposobu wykonywania tego prawa do szczególnych cech każdego typu środków masowego przekazu;

b)

umożliwienie nieletnim odpowiedzialnego korzystania z usług audiowizualnych i informacyjnych dostępnych on-line, w szczególności poprzez większe uwrażliwienie rodziców, pedagogów i nauczycieli na potencjał nowych usług i środków, dzięki czemu mogą one stać się bezpieczne dla nieletnich, zwłaszcza za pomocą nauki świadomego korzystania z mediów oraz programów edukacji medialnej;

c)

ułatwienie identyfikacji oraz dostępu do wysokiej jakości usług i treści dla nieletnich, m.in. poprzez zapewnienie środków dostępu w instytucjach edukacyjnych oraz miejscach publicznych;

d)

zachęcanie branży do tego, by we wszystkich mediach unikała dyskryminacji ze względu na płeć, pochodzenie rasowe lub etniczne, religię lub przekonania, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną.

1.5

Co więcej, Komisja wierzy, że Parlament Europejski i Rada muszą zalecić, aby różne zainteresowane branże i strony:

a)

podjęły inicjatywy mające na celu zapewnienie nieletnim szerszego dostępu do usług audiowizualnych i informacyjnych, z gwarancją bezpieczeństwa i kontroli zawartości programów, przy jednoczesnym unikaniu treści potencjalnie szkodliwych, w tym „wzrastającą” harmonizację poprzez współpracę między samoregulacyjnymi a współregulacyjnymi organami państw członkowskich oraz poprzez wymianę dobrych praktyk w zakresie takich spraw jak system wspólnych, opisowych symboli, które pomogłyby widzom ocenić zawartość programów;

b)

unikały i zwalczały wszelkie formy dyskryminacji oraz promowały zróżnicowany i realistyczny obraz kwalifikacji i potencjału kobiet i mężczyzn w społeczeństwie.

1.6

Załącznik do wniosku zawiera pewne istotne wytyczne odnośnie implementacji na szczeblu krajowym środków działania mających na celu zagwarantowanie prawa do odpowiedzi we wszystkich mediach, dotyczące w szczególności takich aspektów jak:

prawo do odmiennego przedstawienia stanu rzeczy, bez względu na przynależność państwową;

terminy do wykonania tego prawa;

możliwość złożenia odwołania do sądu.

2.   Kontekst wniosku

2.1

Zagadnienia ochrony nieletnich przed szkodliwymi treściami oraz wykonania prawa do odpowiedzi w programach telewizyjnych pojawiają się po raz pierwszy w dyrektywie Rady 89/552/EWG z 3 października 1989 r. w sprawie koordynacji niektórych uregulowań ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich w zakresie prowadzenia telewizyjnej działalności nadawczej (4), zmienionej dyrektywą 97/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 30 czerwca 1997 r. (5) (znanej jako dyrektywa „Telewizja bez granic”).

2.2

Niemniej jednak, jak przypomina Komisja, pierwszym wspólnotowym tekstem, którego intencją było wprowadzenie pewnego stopnia regulacji odnośnie treści usług audiowizualnych i informacyjnych było zalecenie z 24 września 1998 r., które, odzwierciedlając istotę ustaleń zawartych w zielonej księdze w sprawie ochrony nieletnich i godności ludzkiej w usługach audiowizualnych i informacyjnych z 16 października 1996 r. (6) oraz konkluzje rezolucji w sprawie nielegalnych i szkodliwych treści w internecie z 17 lutego 1997 r. (7), wysuwa szereg zaleceń dla państw członkowskich, całej branży i zainteresowanych stron, dotyczących stwarzania, głównie przy pomocy samoregulacji, atmosfery zaufania, która wspierałaby rozwój usług audiowizualnych i informacyjnych, zapewniając wysoki poziom ochrony nieletnich i godności ludzkiej.

2.3

Co się tyczy tego ważnego tekstu, w swojej opinii z 29 kwietnia 1998 r. (8) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny zwrócił uwagę na różne kluczowe aspekty odnoszące się do zasad, charakteru, zakresu i treści każdej regulacji, która zmierza do zapewnienia ochrony nieletnich i godności ludzkiej w mediach audiowizualnych. Krótko mówiąc, Komitet zalecił w podsumowaniu zharmonizowane i zintegrowane na szczeblu międzynarodowym podejście do regulacji w zakresie usług audiowizualnych. Naświetlił aspekty związane z zastosowaniem systemów klasyfikacji treści oraz oprogramowania filtrującego, wyjaśnieniem kwestii odpowiedzialności za treści nielegalne i szkodliwe, zalecając przeprowadzanie inicjatyw mających na celu edukowanie i zwiększanie świadomości rodziców, pedagogów i nauczycieli, jak również wezwał do większej współpracy i koordynacji między organizacjami europejskimi i międzynarodowymi. W opinii zaproponowano także ustanowienie europejskich, a najlepiej międzynarodowych ram dla kodeksów postępowania, wytycznych oraz elementarnych środków działania dla zapewnienia odpowiedniej ochrony nieletnich i godności ludzkiej.

2.4

Po tym pierwszym tekście Rada i Komisja podjęły na szczeblu wspólnotowym szereg inicjatyw dotyczących podobnych spraw (9).

2.5

Także EKES podjął szereg inicjatyw dotyczących tych samych spraw. Do najważniejszych należą:

a)

opinia w sprawie programu na rzecz ochrony dziecka w internecie  (10);

b)

opinia w sprawie komunikatu Komisji dotyczącego zasad i wytycznych dla wspólnotowej polityki audiowizualnej w erze cyfrowej (11);

c)

opinie w sprawie wniosków dotyczących decyzji 276/1999/WE oraz 1151/2003/WE (odpowiednio COM( 1998) 518 final oraz COM(2002) 152 final) (12);

d)

opinia w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie bezpieczniejszego korzystania z internetu (COM(2004) 91 final z 12 marca 2004 r.) (13).

Odsyłamy Czytelnika do zawartych w nich uwag i zaleceń.

3.   Uwagi ogólne

3.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji dotyczącą rozszerzenia oraz wdrożenia zalecenia PE i Rady z 24 września 1998 r. w świetle wyników drugiego raportu oceniającego dotyczącego jego wdrażania w zasadniczych aspektach, takich jak ochrona nieletnich i godności ludzkiej, zwalczanie dyskryminacji społecznej w każdej postaci oraz zapewnienie prawa do odpowiedzi we wszystkich mediach, w tym w internecie.

3.2

EKES przyznaje, że obecnie Traktat nie przyznaje Unii Europejskiej samodzielnych uprawnień do harmonizacji aktów prawnych w sektorze audiowizualnym, jest jednak niezadowolony z tego stanu rzeczy i zaleca, aby to uwzględnić przy kolejnej rewizji Traktatów.

3.3

EKES uznaje za nielogiczne, że w celu ochrony osób małoletnich i godności ludzkiej, ochrony czci i prywatności w mediach w Unii Europejskiej, przy całkowicie otwartych granicach przewidzianych w dyrektywie „TV bez granic”, konieczne miałoby być przywoływanie w charakterze kluczowego czynnika, nie praw dotyczących osobowości jako takiej, lecz „rozwoju konkurencyjności europejskiej branży usług audiowizualnych i informacyjnych”. Ochrona tego rdzenia fundamentalnych praw obywatelskich nie może być postrzegana jako jedynie incydentalny aspekt osiągania celu polegającego na rozwoju rynku audiowizualnego.

3.4

Jednakże EKES uznaje, że, zważywszy na wyżej wymienione ograniczenia prawne, najlepszym sposobem na osiągnięcie postępu w zakresie omawianych kwestii jest zalecenie sporządzone zasadniczo w kategoriach sformułowanych przez Komisję, jak również zgadza się z zasugerowaną przez Komisję podstawą prawną niniejszego zalecenia (art. 157 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską), która w rzeczywistości jest identyczna z podstawą prawną wykorzystaną w zaleceniu Rady z dnia 24 września 1998 r. w sprawie rozwoju konkurencyjności branży europejskich usług audiowizualnych i informacyjnych, dzięki temu, że wspiera krajowe struktury mające na celu osiągnięcie porównywalnego i efektywnego poziomu ochrony nieletnich i godności ludzkiej (14), zaleceniu, które uzupełnia niniejszy wniosek dotyczący zalecenia oraz decyzja Rady z dnia 20 grudnia 2000 r. w sprawie wdrożenia programu mającego zachęcać do rozwoju, rozpowszechniania i promocji europejskich utworów audiowizualnych (MEDIA Plus — Rozwój, rozpowszechnianie i promocja 2001-2005) (15).