(1)

W zaleceniu Komisji (UE) 2022/2337 (1) Komisja zaleciła państwom członkowskim wdrożenie szeregu środków mających na celu aktualizację i udoskonalenie różnych aspektów ich polityk w dziedzinie chorób zawodowych. Środki te dotyczą uznawania chorób zawodowych, przyznawania odszkodowań i profilaktyki chorób, ustalania krajowych celów w zakresie ograniczania ich występowania, zgłaszania i rejestrowania tego typu chorób, gromadzenia danych dotyczących ich epidemiologii, propagowania badań w dziedzinie dolegliwości związanych z działalnością zawodową, poprawy diagnostyki chorób zawodowych, rozpowszechniania danych statystycznych i epidemiologicznych oraz propagowania aktywnej roli krajowych systemów zdrowia publicznego i opieki zdrowotnej w profilaktyce chorób zawodowych.

(2)

Azbest jest niebezpiecznym czynnikiem rakotwórczym, którego wpływ nadal dotyczy różnych sektorów gospodarki, takich jak renowacja budynków, górnictwo i przemysł wydobywczy, gospodarowanie odpadami i pożarnictwo, w których występuje wysokie ryzyko narażenia pracowników na jego działanie. Szacuje się, że obecnie na działanie azbestu narażonych jest 4,1–7,3 mln pracowników (2). Azbest jest sklasyfikowany jako substancja rakotwórcza kategorii 1 A zgodnie z częścią 3 załącznika VI do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 (3). Nowotwory pochodzenia zawodowego są w Unii główną przyczyną zgonów związanych z pracą (4), i są spowodowane przede wszystkim narażeniem na substancje rakotwórcze, takie jak azbest. Szacuje się, że 75 % przypadków zachorowań na raka uznanych za pochodzenia zawodowego w państwach członkowskich jest związanych z azbestem (5). Stopniowe ograniczanie stosowania azbestu w Unii rozpoczęto w 1988 r., zaś od 2005 r. produkcja, wprowadzanie do obrotu i stosowanie azbestu są zakazane zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady (REACH) (6). Pomimo tego istnieje poważny problem, ponieważ azbest nadal występuje w wielu starszych budynkach, które w nadchodzących latach prawdopodobnie będą poddawane renowacji, adaptacjom lub rozbiórce. Można się zatem spodziewać, że narażenie pracowników na działanie azbestu wzrośnie we wszystkich państwach UE w miarę postępów we wdrażaniu strategii „Fala renowacji” (7). Choroby azbestozależne mają ponadto długi okres uśpienia. Ponieważ pierwsze objawy choroby mogą pojawić się średnio nawet 30 lat lub później od momentu narażenia, przewiduje się, że zgony i choroby spowodowane narażeniem na działanie azbestu przed wprowadzeniem zakazu w 2005 r. będą nadal występować w drugiej połowie lat 20. i w latach 30. XXI wieku.

(3)

W tym kontekście skuteczne ograniczenie narażenia na działanie substancji rakotwórczych, takich jak azbest, stało się jednym z celów przedstawionego przez Komisję europejskiego planu walki z rakiem (8) i planu działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń (9). Ponadto dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/148/WE (10) w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy została zmieniona dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2668 (11), która między innymi znacznie obniżyła mającą zastosowanie dopuszczalną wartość narażenia zawodowego dla azbestu.

(4)

Zalecenie (UE) 2022/2337 obejmuje kilka chorób azbestozależnych. W załączniku I do zalecenia, który zawiera europejski wykaz chorób zawodowych, są to: azbestoza, międzybłoniak opłucnej spowodowany wdychaniem pyłu azbestowego, komplikacja azbestozy w postaci raka oskrzeli, zwłóknienia opłucnej z ograniczeniami oddechowymi, spowodowane azbestem i rak płuc będący następstwem wdychania pyłu azbestowego. Załącznik II do zalecenia zawiera dodatkowy wykaz chorób, co do których istnieje podejrzenie, że są pochodzenia zawodowego i które na późniejszym etapie mogą zostać uwzględnione w europejskim wykazie chorób zawodowych: rak krtani będący następstwem wdychania pyłu azbestowego.

(5)

W następstwie przyjęcia przez Komisję komunikatu „Działania na rzecz przyszłości wolnej od azbestu” (12) trójstronny Komitet Doradczy ds. Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy (ACSH), uwzględniając projekt opinii specjalnej grupy roboczej oraz opinii grupy ekspertów technicznych ustanowionej w celu wspierania prac nad ewentualną potrzebą uwzględnienia dodatkowych chorób azbestozależnych w zaleceniu Komisji dotyczącym europejskiego wykazu chorób zawodowych, przyjął 29 maja 2024 r. opinię (13) w sprawie potrzeby aktualizacji zalecenia Komisji dotyczącego europejskiego wykazu chorób zawodowych przez dodanie do niego kolejnych chorób azbestozależnych.

(6)

Biorąc pod uwagę opinię ACSH, do załącznika I należy dodać następujące choroby azbestozależne: rak krtani spowodowany azbestem (zamiast obecnej pozycji „rak krtani będący następstwem wdychania pyłu azbestowego” w załączniku II do zalecenia), rak jajnika spowodowany azbestem, blaszki opłucnowe z upośledzeniem funkcjonalnym płuc spowodowane azbestem oraz niezłośliwy wysięk opłucnowy spowodowany azbestem. Ponadto w załączniku II należy dodać następujące choroby: rak okrężnicy spowodowany azbestem, rak odbytnicy spowodowany azbestem oraz rak żołądka spowodowany azbestem.

(7)

Ponadto należy sprostować niektóre błędy typograficzne w wersji angielskiej w załącznikach do zalecenia (UE) 2022/2337. Dotyczy to pozycji „302 Complication of asbestos in the form of bronchial cancer”, która otrzymuje brzmienie „302 Complication of asbestosis in the form of bronchial cancer” i „2.108 Thiopene”, która otrzymuje brzmienie „2.108 Thiophene”.

(8)

Mimo że uznawanie konkretnych chorób za choroby zawodowe jest ściśle związane z koncepcją systemów zabezpieczenia społecznego, która należy do kompetencji państw członkowskich, Komisja zachęca państwa członkowskie do uznawania chorób zawodowych wymienionych w europejskim wykazie chorób zawodowych. Jak stwierdzono w komunikacie Komisji „Strategiczne ramy UE dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2021–2027 – Bezpieczeństwo i higiena pracy w zmieniającym się świecie pracy” (14) („ramy strategiczne UE”), nadal istnieje potrzeba większego skupienia się na chorobach zawodowych. Zgodnie z ogólnymi zasadami profilaktyki, które stanowią podstawę dyrektywy Rady 89/391/EWG (15) w sprawie bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy oraz powiązanych dyrektyw dotyczących tej kwestii (16), niniejsze zalecenie powinno być głównym uzupełniającym instrumentem profilaktyki chorób zawodowych na szczeblu Unii. Ponadto ważne jest wspieranie pracowników, którzy zachorowali oraz rodzin, które straciły członków rodziny z powodu narażenia zawodowego.

(9)

Zgodnie z unijnymi ramami strategicznymi należy wezwać państwa członkowskie do aktywnego angażowania wszystkich podmiotów, w szczególności partnerów społecznych, w opracowywanie środków na rzecz skutecznej profilaktyki chorób zawodowych.

(10)

Unijne ramy strategiczne odnoszą się do potrzeby wzmocnienia bazy dowodowej stanowiącej podstawę przepisów i polityki, a także potrzeby badań i gromadzenia danych, zarówno na szczeblu unijnym, jak i krajowym, jako warunku wstępnego zapobiegania chorobom i wypadkom związanym z pracą. Współpraca i wymiana informacji, doświadczeń i najlepszych praktyk ma kluczowe znaczenie dla poprawy analizy i profilaktyki w całej Unii.

(11)

Zalecenie dla państw członkowskich dotyczące przekazywania Komisji i udostępniania zainteresowanym stronom danych statystycznych i epidemiologicznych dotyczących chorób zawodowych uznanych na szczeblu krajowym pozostaje aktualne ze względu na rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1338/2008 (17) w sprawie statystyk Wspólnoty w zakresie zdrowia publicznego oraz zdrowia i bezpieczeństwa w pracy, a także w świetle osiągnięć w ramach prac nad europejskimi statystykami chorób zawodowych.

(12)

Rola Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy, ustanowionej rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/126 (18), polega m.in. na dostarczaniu instytucjom i organom Unii oraz państwom członkowskim obiektywnych dostępnych informacji technicznych, naukowych i gospodarczych oraz wiedzy fachowej, których potrzebują do opracowywania i wdrażania rozsądnej i skutecznej polityki mającej zapewniać bezpieczeństwo pracownikom i chronić ich zdrowie, a także na gromadzeniu, analizowaniu i rozpowszechnianiu informacji technicznych, naukowych i gospodarczych w państwach członkowskich. W związku z tym Agencja powinna również odgrywać ważną rolę w wymianie informacji, doświadczeń i najlepszych praktyk w zakresie profilaktyki chorób zawodowych.

(13)

Krajowe systemy zdrowia publicznego i opieki zdrowotnej mogą odegrać ważną rolę w poprawie profilaktyki chorób zawodowych, na przykład przez podnoszenie świadomości wśród personelu medycznego w celu zwiększenia jego wiedzy i poprawy diagnostyki tych chorób.

(14)

Ponieważ konieczne jest dodanie chorób, o których mowa w motywie 6, do zalecenia dotyczącego europejskiego wykazu chorób zawodowych oraz skorygowanie niektórych błędów typograficznych w jego tekście, niniejsze zalecenie zastępuje zalecenie (UE) 2022/2337,