1)

„waloryzacja wiedzy” oznacza proces tworzenia społecznej i gospodarczej wartości z wiedzy poprzez łączenie różnych obszarów i sektorów oraz przekształcanie danych, wiedzy fachowej i wyników badań w zrównoważone produkty, usługi, rozwiązania i polityki oparte na wiedzy, które przynoszą społeczeństwu korzyści (11);

2)

„zaangażowanie obywatelskie” oznacza udział obywateli w partycypacyjnych procesach decyzyjnych i procesach związanych z wdrażaniem i monitorowaniem służących poprawie jakości i przejrzystości polityk na szczeblu lokalnym, krajowym i unijnym oraz budowaniu poczucia odpowiedzialności za te polityki (12), który cieszył się silnym poparciem Konferencji w sprawie przyszłości Europy i europejskich paneli obywatelskich jako narzędzie umożliwiające przezwyciężanie obecnych i przyszłych wyzwań oraz dostosowywanie nowych narzędzi za pośrednictwem paneli obywatelskich działających w najważniejszych obszarach (13). Jest on również powiązany ze zmodernizowanym portalem „Wyraź swoją opinię”, w tym internetową platformą zaangażowania obywatelskiego;

3)

„nauka obywatelska” oznacza dobrowolny udział naukowców nieprofesjonalnych w działaniach związanych z badaniami naukowymi i innowacjami na różnych etapach i na różnych poziomach zaangażowania, począwszy od kształtowania programów i polityk badawczych, przez gromadzenie, przetwarzanie i analizowanie danych, a skończywszy na ocenianiu wyników badań (14);

4)

„zaangażowanie obywatelskie na rzecz waloryzacji wiedzy” oznacza angażowanie się obywateli, grup obywateli, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i społeczności w działalność prowadzoną przez podmioty działające w sferze badań naukowych i innowacji, aby doprowadzić do waloryzacji wiedzy i wyników badań naukowych z myślą o wdrażaniu innowacyjnych rozwiązań służących zaspokojeniu potrzeb społecznych, ułatwianiu wykorzystywania możliwości rynkowych i dostarczaniu informacji na potrzeby procesu kształtowania polityki. Cele te realizuje się poprzez komercjalizację, upowszechnianie na rynku oraz wdrażanie w miejscach pracy lub w przestrzeni społecznej innowacyjnych produktów, technologii lub usług, które lepiej zaspokajają potrzeby użytkowników, poprzez generowanie wartości dla społeczeństwa, która nie jest wyrażana w wartościach pieniężnych, poprzez przekazywanie odpowiednich informacji decydentom i usprawnianie procesu kształtowania polityki, a także poprzez podnoszenie świadomości, rozwijanie umiejętności i zwiększanie wiedzy oraz opracowywanie nowych modeli organizacyjnych, konsumpcyjnych i produkcyjnych sprzyjających zmianom zachowań i transformacji społeczeństwa (15);

5)

„środowisko akademickie” oznacza uniwersytety i inne instytucje szkolnictwa wyższego, w tym publiczne i prywatne organizacje badawczo-technologiczne (16), szkoły wyższe nauk stosowanych i inne wyższe instytucje kształcenia i szkolenia zawodowego;

6)

„aktywa intelektualne” oznaczają wszelkie rezultaty lub produkty powstałe w wyniku jakiejkolwiek działalności w zakresie badań naukowych i innowacji (takie jak prawa własności intelektualnej, dane, wiedza fachowa, prototypy, procesy, praktyki, technologie, oprogramowanie) (17);

7)

„otwarta nauka” oznacza podejście do procesu naukowego oparte na otwartej współpracy, narzędziach i rozpowszechnianiu wiedzy, zgodnie z art. 14 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/695 (18);

8)

„otwarte innowacje” oznaczają podejście polegające na otwarciu procesu innowacji poza organizację (19);

9)

„otwarty dostęp” oznacza zapewniany nieodpłatnie użytkownikom końcowym dostęp do danych badawczych, w tym publikacji naukowych, zgodnie z art. 14 ust. 1 lit. a) i art. 39 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2021/695.

—

wyznaczenie celów takiego zaangażowania wspólnie z zaangażowanymi zainteresowanymi stronami (takimi jak obywatele i grupy obywateli, miasta i społeczności, środowisko akademickie, partnerzy przemysłowi i decydenci), a także określenie czynników motywujących te zainteresowane strony oraz ich oczekiwań,

—

opracowanie jasnego i przejrzystego uzasadnienia wyjaśniającego, w jaki sposób zaangażowanie obywatelskie generuje wartość dla społeczeństwa,

—

określenie ścieżek oddziaływania w krótkim, średnim i długim terminie, w szczególności biorąc pod uwagę główne cele polegające na zaspokajaniu potrzeb obywateli przy wykorzystaniu innowacyjnych rozwiązań oraz realizowaniu celów polityki związanych z badaniami naukowymi i innowacjami, w tym również – w miarę możliwości – potencjalne dodatkowe skutki, takie jak wzmocnienie pozycji obywateli i zwiększenie zaufania do nauki, a także wpływ na umiejętności obywateli (rozwój nowych umiejętności i kompetencji, np. umiejętności i kompetencji związanych z aktywnością obywatelską, kreatywności, innowacyjności i przedsiębiorczości),

—

opracowanie planu działania w zakresie waloryzacji służącego zagwarantowaniu przełożenia zaangażowania obywatelskiego na korzyści dla gospodarki i społeczeństwa, uwzględniając zasoby niezbędne do wygenerowania wpływu społecznego i gospodarczego. Powinno to obejmować odpowiednie zaplanowanie wszystkich etapów podejmowanych działań – w szczególności etapów związanych z działaniami następczymi – aby zapewnić zaangażowanie podmiotów prywatnych i publicznych, które zobowiążą się do stosowania danych rozwiązań (uwzględniając ich dalsze rozwijanie niezbędne do osiągnięcia etapu wdrożenia). W planie działania w zakresie waloryzacji należy również rozplanować zdolności i zasoby niezbędne do propagowania upowszechniania rozwiązań, będące w dyspozycji przemysłu, środowiska akademickiego i decydentów, a także miast i społeczności, jak również kwestie związane z dostępem do tych zasobów. Należy uwzględnić w nim także środki służące wprowadzeniu rozwiązań na rynek i upowszechnianiu ich w społeczeństwie, takie jak finansowanie publiczne, finansowanie społecznościowe, wsparcie dla przedsiębiorstw itp.,

—

ustanowienie ram monitorowania i oceny, w tym również w celu oceny wartości społecznej i gospodarczej wynikającej z procesu zaangażowania obywatelskiego.

—

organizowanie szkoleń i kursów służących rozwijaniu umiejętności dla wszystkich pracowników zaangażowanych w proces waloryzacji wiedzy, aby zwiększyć stopień zaangażowania społecznego i poziom wykorzystywania praktyk i procesów opartych na uczestnictwie,

—

utworzenie znacznego zasobu wiedzy fachowej w dziedzinie praktyk opartych na uczestnictwie w administracji publicznej za pośrednictwem programów budowania zdolności dla urzędników służby cywilnej oraz uwzględnienie umiejętności w zakresie współtworzenia oraz zaangażowania obywatelskiego w ramach kompetencji wszystkich publicznych instytucji i organów odpowiedzialnych za kształtowanie polityki zajmujących się problematyką badań naukowych i innowacji,

—

zidentyfikowanie komplementarności i budowanie synergii z innymi inicjatywami, platformami i programami, a także z przedsiębiorstwami prywatnymi prowadzącymi działalność w tym obszarze,

—

stałe analizowanie odpowiednich polityk, programów i strategii na szczeblu lokalnym, regionalnym i krajowym, jak również istniejących polityk, programów i strategii unijnych.

—

wykorzystywania możliwości nawiązywania współpracy między różnymi sektorami i dziedzinami, takimi jak sektor technologii, sektor przedsiębiorstw i sektor społeczeństwa obywatelskiego, a także w ramach wszystkich nauk, uwzględniając nauki społeczne, nauki humanistyczne i działalność artystyczną, aby tworzyć międzydyscyplinarne programy i systemy,

—

uwzględnienia kwestii związanych z zarządzaniem aktywami intelektualnymi zgodnie z kodeksem postępowania dotyczącym zarządzania aktywami intelektualnymi w celu waloryzacji wiedzy w EPB (20), aby wziąć pod uwagę wiedzę kontekstową wszystkich uczestników, otwarte innowacje, otwartą naukę, problematykę korzystania z danych do współtworzenia innowacyjnych rozwiązań oraz problematykę wykorzystywania rezultatów i ich udostępniania,

—

dążenia do uznawania wkładu wszystkich zaangażowanych podmiotów w uzyskane rezultaty poprzez przyjęcie przejrzystych przepisów dotyczących własności, w miarę możliwości od chwili rozpoczęcia realizacji działania, a także do uznawania wkładu wnoszonego przez obywateli np. przy opracowywaniu prezentacji, publikacji naukowych, manuskryptów i opisów rezultatów i produktów końcowych,

—

w stosownych przypadkach przyjmowania podejścia opartego na otwartym dostępie w celu zwiększenia możliwości ponownego wykorzystania rezultatów,

—

zapewnienia poszanowania prywatności, poufności i zasad etycznych w kontekście zarządzania aktywami intelektualnymi, w szczególności jeżeli chodzi o przetwarzanie danych oraz rozpowszechnianie i udostępnianie rezultatów.

—

przyjęcie strategii angażowania służącej nawiązywaniu relacji ze wszystkimi grupami docelowymi, w tym z osobami słabszymi lub zmarginalizowanymi, osobami niedostatecznie reprezentowanymi, osobami młodymi, osobami starszymi, osobami z niepełnosprawnościami oraz osobami pochodzącymi ze środowisk migranckich, poprzez przezwyciężanie barier ograniczających możliwość udziału, wśród których należy wymienić m.in. brak odpowiednich umiejętności i zasobów,

—

wzięcie pod uwagę faktu, że obywatele mogą angażować się w dane działanie w różnym stopniu, a niektórzy z nich są w stanie poświęcić jego realizacji więcej czasu i zasobów niż inni,

—

dążenie do interdyscyplinarności i komplementarności w grupach naukowców i jednocześnie odpowiednie dopasowanie do potrzeb obywateli i innych podmiotów,

—

dążenie do uwzględnienia, w razie potrzeby, konkretnych umiejętności i profili zawodowych, na przykład ekspertów ds. pośrednictwa i mediacji, ekspertów prawnych zapewniających wsparcie w zarządzaniu aktywami intelektualnymi oraz ekspertów ds. zaangażowania obywatelskiego, a także ekspertów ds. inkluzywności, różnorodności i etyki.

—

wspieranie wykorzystania istniejących – i w razie potrzeby opracowanie nowych – ram, zestawów narzędzi i wytycznych, które organizacje i społeczności mogą w łatwy sposób dostosowywać i wykorzystywać według swoich potrzeb (21),

—

propagowanie wymiany i dostępności narzędzi i wytycznych, najlepszych praktyk i zdobytych doświadczeń,

—

zaangażowanie – w stosownych przypadkach i z uwzględnieniem specyfiki kontekstu – odpowiednich pośredników, którzy mogą w znacznym stopniu ułatwić interakcję z zainteresowanymi społecznościami i kierować procesami powielania i zwiększania skali,

—

wykorzystanie platform skupiających różne zainteresowane strony działające w dziedzinie badań naukowych i innowacji (naukowcy i środowisko akademickie, społeczeństwo obywatelskie, przedstawiciele przemysłu, praktycy i decydenci) (22),

—

ułatwianie korzystania z dostępnych platform cyfrowych i publicznych repozytoriów wiedzy (23), w których dokumentuje się wyzwania i możliwości związane z przykładami najlepszych praktyk w długoterminowych działaniach na rzecz zaangażowania obywatelskiego oraz zapewnia ich widoczność i trwałość,

—

opracowanie specjalistycznych, dostosowanych do potrzeb wytycznych dotyczących praktycznej realizacji, a także wykorzystanie w miarę możliwości odpowiednich badań sytuacyjnych z podobnych kontekstów.

—

wspieranie opracowywania zachęt i nagród, takich jak nagrody, systemy publicznego/formalnego uznawania na szczeblu lokalnym, w tym ze strony gmin, stowarzyszeń obywatelskich, instytucji publicznych, środowiska akademickiego i organów finansujących,

—

uznanie i nagradzanie w ramach oceny wyników naukowców w oparciu o pracę Koalicji na rzecz doskonalenia systemów oceny nauki (CoARA).

—

organizowanie inicjatyw na rzecz zwiększania świadomości społecznej z udziałem odpowiednich zainteresowanych stron, w tym organizacji społecznych i organizacji nienastawionych na zysk, władz lokalnych, środowiska akademickiego i przedsiębiorstw,

—

promowanie prowadzenia w ramach każdej organizacji kampanii uświadamiających i działań szkoleniowych skierowanych do własnego personelu,

—

wspieranie zaangażowania obywatelskiego dzięki specjalnym działaniom, takim jak kampanie, zgromadzenia publiczne i platformy internetowe.

—

określenia odpowiednich wskaźników i mierników ilościowych i jakościowych na potrzeby oceny działań na rzecz zaangażowania obywatelskiego, które są dostosowane do celów tych działań i odpowiadają potrzebom zainteresowanych stron, w oparciu o wspólną wizję wspólnie omówioną, określoną i rozumianą przez wszystkie strony,

—

uwzględnienia faktu, że powszechnie stosowane wskaźniki produktu mogą mieć ograniczone znaczenie dla zapewnienia kompleksowego zrozumienia skuteczności procesu partycypacyjnego oraz że należy wyjść poza produkty i oceniać wyniki i skutki konkretnego działania,

—

rozważenia kluczowych obszarów ram oceny, takich jak działania informacyjne obejmujące szczegółową analizę zaangażowanych osób oraz warunków, na jakich odbywa się zaangażowanie, działania partycypacyjne, w ramach których ocenia się sposób zaangażowania poszczególnych podmiotów w ten proces, oraz tworzenie wartości, co jest związane z identyfikacją i oceną korzyści płynących z procesu partycypacyjnego.

—

jasnego określenia i przedstawienia zachęt dla różnych podmiotów do angażowania się w waloryzację wiedzy, w szczególności:

—

zapewnienia, aby zachęty były zgodne z zasadami i wartościami etycznymi, w szczególności w odniesieniu do szczególnie wrażliwych tematów lub słabszych społeczności,

—

uwzględnienia kontekstu kulturowego i wzięcia pod uwagę różnic kulturowych w sposobie postrzegania i doceniania zachęt,

—

określenia oczekiwań uczestników, w szczególności obywateli, naukowców, przedstawicieli przemysłu, decydentów, w procesie współtworzenia, w ramach którego wspólnie określa się oczekiwania,

—

uwzględnienia potrzeby elastyczności i przystosowania się oraz dążenia do zapewnienia, aby oczekiwania pozostały dostosowane do zmieniającego się kontekstu i celów zaangażowania, a także wprowadzenia mechanizmów eliminowania i rozwiązywania konfliktów w przypadku niespełnienia oczekiwań lub pojawienia się konfliktów, w sposób przejrzysty, który zwiększa zaufanie.

—

zapewnieniu środowiska sprzyjającego zasadzie przejrzystości i budującego zaufanie wśród wszystkich zainteresowanych stron, w tym społeczności, których dotyczą skutki danego działania,

—

ustanowieniu stałej i przejrzystej wymiany informacji ze wszystkimi uczestnikami, zapewniającej jasne określenie znaczenia ich wkładu i przejrzyste spostrzeżenia na temat sposobu jego wykorzystania,

—

stosowaniu przystępnego i włączającego języka oraz ułatwianiu obywatelom dostępu do wysokiej jakości informacji i zasobów, również poprzez zapewnienie w razie potrzeby odpowiednich szkoleń (np. w zakresie zarządzania danymi, wiedzy kontekstowej i własności intelektualnej).

—

dążenie do jak największej zgodności celów działania, grupy docelowej, etapu zaangażowania, zasobów i konkretnego kontekstu oraz cech różnych metod/narzędzi przy wyborze jednej metody lub kombinacji metod i narzędzi,

—

wykorzystanie najlepszych znanych praktyk i wytycznych oraz korzystanie z istniejącej wiedzy fachowej oraz istniejących sieci i narzędzi (24),

—

zachowanie nowej wiedzy powstającej w wyniku realizacji działań na rzecz zaangażowania obywatelskiego oraz dzielenie się swoimi praktykami i doświadczeniami z korzyścią dla rosnącej społeczności praktyków zaangażowania obywatelskiego na rzecz waloryzacji wiedzy.

—

zapewnienie ukierunkowanych materiałów komunikacyjnych i briefingów wszystkim zaangażowanym podmiotom, z jasnym wyjaśnieniem ich roli, oczekiwanych wyników, korzyści itp.,

—

jasne informowanie o potencjalnych skutkach społecznych i gospodarczych w celu zwiększenia poczucia odpowiedzialności wszystkich uczestników;

—

komunikowanie się w trakcie całego procesu, a nie skupianie się wyłącznie na początkowych etapach jako narzędziu służącym informowaniu i rekrutacji,

—

zapewnienie jasności i przejrzystości komunikatów skierowanych do uczestników i wszystkich zainteresowanych stron dzięki zaangażowaniu w miarę możliwości specjalistów w dziedzinie komunikacji naukowej,

—

utrzymywanie otwartego kanału przekazywania informacji zwrotnych między organizatorami, obywatelami i innymi zainteresowanymi stronami, które to informacje wnoszą wkład w proces monitorowania i oceny działania, są jasno komunikowane od samego początku oraz mogą poprawić ramy współpracy, przy jednoczesnym zachowaniu możliwości zarządzania wnioskami o informacje zwrotne od obywateli i innych uczestników,

—

informowanie szerszego grona odbiorców, spoza samego projektu badawczego/procesu współtworzenia; obejmuje to uwypuklanie sukcesów i pozytywnych wyników będących efektem zaangażowania obywateli w waloryzację wiedzy w celu zainspirowania innych osób oraz zaprezentowania praktycznych przykładów na potrzeby przyszłych inicjatyw.

—

promowanie stosowania rozwiązań cyfrowych zaprojektowanych z ukierunkowaniem na człowieka i z uwzględnieniem kwestii zrównoważonego rozwoju,

—

zapewnienie obywatelom silniejszej pozycji przez rozwój umiejętności i szkolenia w celu korzystania z odpowiednich platform cyfrowych,

—

w stosownych przypadkach wykorzystanie technologii cyfrowych obok technologii tradycyjnych w celu zwiększenia uczestnictwa i inkluzywności.