(1)

Włochy ogłosiły dekret z mocą ustawy nr 269 z dnia 30 września 2003 r. ustanawiający „Pilne postanowienia na rzecz poprawy i rozwoju finansów publicznych” („DL 269/2003”) i opublikowany w Dzienniku Urzędowym Republiki Włoskiej nr 229 z dnia 2 października 2003 r. Artykuł 1 ust. 1 lit. b) dekretu DL 269/2003 wprowadza specjalne zachęty podatkowe dla przedsiębiorstw prezentujących swoje wyroby na targach zagranicznych; dokument ten został następnie przekształcony, bez zmian, w ustawę nr 326 z dnia 24 listopada 2003 r. („L 326/2003”), opublikowaną w Dzienniku Urzędowym Republiki Włoskiej nr 274 z dnia 25 listopada 2003 r.

(2)

Pismem z dnia 22 października 2003 r. (D/56756) Komisja wezwała władze Włoch do udzielenia informacji na temat omawianych zachęt podatkowych i ich wdrożenia w celu ustalenia, czy mają one charakter pomocy państwa w rozumieniu art. 87 Traktatu WE. W tym samym piśmie Komisja przypomniała Włochom o obowiązku powiadamiania Komisji o wszelkich środkach stanowiących pomoc w rozumieniu art. 88 ust. 3 Traktatu, przed ich wprowadzeniem.

(3)

W pismach z dnia 11 listopada 2003 r. (A/37737) i z dnia 26 listopada 2003 r. (A/38138) władze Włoch dostarczyły żądanych informacji. Dnia 19 grudnia 2003 r. (D/58192) Komisja ponownie przypomniała Włochom o obowiązkach spoczywających na nich zgodnie z art. 88 ust. 3 Traktatu WE i wezwała władze włoskie do poinformowania ewentualnych beneficjentów omawianych zachęt podatkowych o konsekwencjach przewidzianych Traktatem i art. 14 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE (2) w sytuacji, gdy omawiane zachęty podatkowe stanowią pomoc przyznaną bez uprzedniego zatwierdzenia przez Komisję.

(4)

Pismem z dnia 18 marca 2004 r. (SG 2004 D/201066) Komisja poinformowała Włochy o decyzji wszczęcia postępowania przewidzianego art. 88, ust. 2 Traktatu WE w sprawie zachęt podatkowych, przyznanych przez Włochy spółkom uczestniczącym w zagranicznych imprezach wystawienniczych. W piśmie z dnia 1 czerwca 2004 r. (A/35042) władze Włoch przedstawiły swoje uwagi.

(5)

Decyzja Komisji o wszczęciu formalnego postępowania dochodzeniowego została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich. Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia swoich uwag (3). Komisja nie otrzymała żadnych uwag.

(6)

Artykuł 1 ust. 1 lit. b) dekretu DL 269/2003 stanowi, że przedsiębiorstwa, które podlegają we Włoszech opodatkowaniu podatkiem od firm, prowadzące działalność w dniu wejścia w życie dekretu, mogą wyłączyć z dochodów podlegających opodatkowaniu koszty wynikające bezpośrednio z uczestnictwa w zagranicznych targach. Przepis odnosi się wyłącznie do kosztów poniesionych przez beneficjentów w pierwszym roku podatkowym po roku, w którym dekret DL 269/2003 wszedł w życie (2 października 2003 r.); w konsekwencji w przedsiębiorstwach, których cykl działalności pokrywa się z rokiem kalendarzowym, środek ten wpływa na ustalenie dochodu podlegającego opodatkowaniu za 2004 r. Zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. b) dekretu DL 269/2003 wyłączenie to dodaje się do zwyczajnych odliczeń podatkowych dotyczących kosztów uczestnictwa w zagranicznych imprezach targowo-wystawienniczych, wykazanych w deklaracji podatkowej beneficjenta.

(7)

W odniesieniu do ogólnych zasad odliczania kosztów uczestnictwa w zagranicznych imprezach wystawienniczo-targowych, w oparciu o przepisy art. 108 ust. 2 włoskiego Kodeksu Podatków Dochodowych (TUIR), można wyróżnić koszty reklamy i koszty promocji (łącznie z kosztami wystaw) z jednej strony oraz koszty reprezentacyjne z drugiej. O ile pierwsze z nich można odliczyć albo jednorazowo w roku, w którym zostały poniesione, albo w stałych kwotach w tymże roku i w ciągu następnych czterech lat, o tyle odliczenie kosztów reprezentacyjnych jest możliwe jedynie w jednej trzeciej ich wysokości, także w stałych kwotach, przez okres pięciu lat.

(8)

W odniesieniu do różnych kategorii ewentualnych kosztów związanych z uczestnictwem w wystawach, art. 1 ust.1 lit. b) dekretu DL 269/2003 stanowi, że zachęty przewidziane w systemie pomocy ograniczają się do wystawiennictwa produktów oraz że kwota pomocy, zgodnie z systemem, nie obejmuje innych ewentualnych kosztów poniesionych w związku z udziałem w wystawach.

(9)

Władze Włoch zaznaczyły, że omawiana ulga stosowana jest niezależnie od typologii kosztów, które, jak wyjaśniono wyżej, podlegają zazwyczaj zróżnicowanym reżimom podatkowym. Włochy uściśliły przy tym, że wszelkie wydatki związane z uczestnictwem w targach są traktowane w ten sam sposób, aby uniknąć trudności z klasyfikacją różnych kategorii kosztów. Artykuł 1 ust. 1 lit. b) dekretu DL 269/2003 wyraźnie jednak wyłącza z kwoty kwalifikującej się do pomocy wydatki na sponsoring, będące częścią wydatków na reklamę, zazwyczaj odliczanych w całości zgodnie z wyżej cytowanym art. 108 ust. 2 TUIR.

(10)

W piśmie z dnia 18 marca 2004 r. wszczynającym postępowanie formalne Komisja uznała, że analizowany środek spełnia kryteria, które pozwalają uznać go za pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 Traktatu WE.

(11)

W szczególności Komisja uznała, że w omawianym przypadku system działa wybiórczo, gdyż wydaje się przynosić korzyści jedynie przedsiębiorstwom ukierunkowanym na wystawianie swoich produktów na targach zagranicznych, z wyłączeniem innych rodzajów działalności. A zatem z ewentualnych dobrodziejstw systemu wyłączone są na przykład przedsiębiorstwa włoskie wprowadzające swoje produkty tylko na rynek krajowy, a także przedsiębiorstwa usługowe, przedsiębiorstwa handlujące dobrami nienadającymi się do wystawiania na targach oraz przedsiębiorstwa uczestniczące w targach na terenie Włoch.

(12)

Komisja uznała ponadto, że system pomocy faworyzuje włoskie spółki uczestniczące we wspomnianych targach zagranicznych, umacniając ich pozycję w stosunku do zagranicznych konkurentów, wliczając w to zarówno zagraniczne spółki konkurujące z omawianymi przedsiębiorstwami na rynku włoskim i na rynkach zagranicznych, jak i spółki zagraniczne z siedzibą we Włoszech konkurujące z beneficjentami systemu na rynku włoskim.

(13)

W końcu Komisja uznała, że wybiórczy charakter ulg podatkowych nie może być usprawiedliwiony naturą lub strukturą włoskiego systemu fiskalnego ani być uznany za rekompensatę ewentualnych kosztów poniesionych za granicą w związku z uczestnictwem w takich targach, gdyż pomoc taka nie podlega żadnym specjalnym obciążeniom podatkowym lub finansowym za granicą. Nie wydaje się również, by w tym przypadku znajdowało zastosowanie którekolwiek z odstępstw wskazanych w art. 87 ust. 2 i 3 Traktatu WE. Korzyści te są związane z wydatkami niekwalifikującymi się do otrzymania pomocy w oparciu o rozporządzenia dotyczące wyłączeń grupowych lub o wytyczne wspólnotowe; w przypadku rozporządzenia o wyłączeniach grupowych w sprawie pomocy dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), o środki pomocowe na uczestnictwo w targach można się ubiegać tylko wtedy, gdy nie przekraczają one 50 % kosztów kwalifikujących się do pomocy i dotyczą uczestnictwa po raz pierwszy w danej imprezie targowej lub wystawienniczej, podczas gdy analizowana zachęta podatkowa dotyczy wszystkich przedsiębiorstw i wszystkich kosztów związanych z uczestnictwem w jakiejkolwiek zagranicznej imprezie wystawienniczo-targowej.

(14)

W odpowiedzi na ocenę Komisji zawartą w piśmie z 18 marca 2004 r. wszczynającym formalne postępowanie władze Włoch przedłożyły trzy zasadnicze uwagi wykazujące, że analizowany system pomocy nie czyni rozróżnienia między potencjalnymi beneficjentami z różnych sektorów handlu, lecz jest środkiem o zasięgu ogólnym dostępnym dla wszystkich przedsiębiorstw prowadzących działalność handlową.

(15)

Po pierwsze, zdaniem władz włoskich środek ten można zastosować do wszystkich sektorów gospodarki i mogą z niego korzystać wszystkie przedsiębiorstwa podlegające we Włoszech opodatkowaniu podatkiem od firm, pod warunkiem że ponoszą koszty związane z uczestnictwem w zagranicznych imprezach targowych. Władze Włoch podkreślają, że omawiana ulga podatkowa dotyczy również stałych placówek poza granicami kraju. Władze Włoch zaznaczają również, że taka ulga podatkowa jest ściśle związana z kosztami uczestnictwa w zagranicznych imprezach targowych i nie pozwala na nadmierne zachęty podatkowe. Władze Włoch uważają, że system nie promuje uczestnictwa w zagranicznych imprezach targowych jako odrębnej działalności handlowej, ale jako inwestycję dostępną dla wszystkich przedsiębiorstw, które rząd włoski, w ramach ogólnej polityki ekonomicznej, zamierza stymulować. Władze Włoch wyjaśniają wreszcie, że pożytek odnieść mogą stałe placówki poza granicami kraju, jeśli koszty uczestnictwa w imprezach wystawienniczo-targowych ponosi główna siedziba we Włoszech.

(16)

Po drugie władze Włoch uważają, że omawiany środek nie jest niekorzystny dla przedsiębiorstw, które nie eksportują, a wręcz przeciwnie, skłania je, aby uczestnictwo w tego typu targach uznały za opłacalne. Jeżeli przedsiębiorstwo działa w sektorze wytwarzającym dobra lub usługi nienadające się do handlu ani eksportu, przedsiębiorstwo to nie jest konkurentem dla spółek działających w sektorach wytwarzających wyżej wymienione towary lub usługi.

(17)

Po trzecie władze Włoch podkreślają fakt, że omawiany środek obowiązuje jedynie przez rok i że korzyści, jakich przysparza przedsiębiorstwom biorącym udział w zagranicznych imprezach wystawienniczo-targowych, nie wywołują zatem większych odchyleń w funkcjonowaniu wspólnego rynku.

(18)

Po rozpatrzeniu uwag przedstawionych przez władze Włoch Komisja potwierdza swoje stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 18 marca 2004 r. wszczynającym formalne postępowanie, a mianowicie, że system, o którym mowa, stanowi pomoc państwa, ponieważ w sumie odpowiada kryteriom przewidzianym w art. 87 ust. 1 Traktatu WE.

(19)

Po pierwsze, aby środek mógł zostać uznany za pomoc, musi przynosić beneficjentom korzyść polegającą na obniżeniu kosztów, jakie musieliby ponieść w ramach normalnie prowadzonej działalności gospodarczej. Wszystkie przedsiębiorstwa we Włoszech podlegają podatkowi od firm, obliczanym od dochodów netto wynikających z różnicy między przychodami a kosztami prowadzenia działalności, wykazanymi w księgach rachunkowych. System przysparza beneficjentom korzyści ekonomicznej polegającej na zmniejszeniu dochodów podlegających opodatkowaniu o kwotę odpowiadającą kosztom poniesionym na uczestnictwo w zagranicznych prezentacjach, które do celów fiskalnych dodaje się do zwykłych kosztów podlegających odliczeniu od dochodów brutto. Przedsiębiorstwo ponoszące takie koszty zapisuje w swoich księgach odpowiednią korektę ujemną, co skutkuje mniejszym efektywnym obciążeniem podatkiem od firm poniesionym w omawianym roku podatkowym. Korzyść ta przejawia się zatem w płaceniu niższego podatku w odniesieniu do takiego roku podatkowego, co skutkuje uzyskaniem przez beneficjenta korzyści finansowej.

(20)

W przedstawionych uwagach Włochy zaznaczają, że omawiany system nie przynosi znaczących korzyści beneficjentom na polu konkurencji, gdyż efekty jego działania ograniczają się do rzeczywiście poniesionych kosztów oraz znajdują tu zastosowanie mechanizmy przewidziane przez TUIR także dla innych odliczeń.

(21)

Komisja uznaje jednak, że, jak same władze włoskie przyznały, rozpatrywane odliczenie ma charakter nadzwyczajny w stosunku do zwykłego odliczenia do celów fiskalnych, a zatem powinno być uznane za korzyść zmniejszającą obciążenia normalnie ponoszone przez przedsiębiorstwa podlegające we Włoszech podatkowi od firm. Komisja potwierdza zatem swoją ocenę, zgodnie z którą omawiany system przysparza beneficjentom korzyści ekonomicznej i finansowej polegającej na zmniejszeniu dochodów podlegających opodatkowaniu we Włoszech.

(22)

Po drugie, pomoc musi być świadczona przez państwo lub z zasobów państwowych. Ponieważ Włochy nie zgłosiły zastrzeżeń, Komisja podtrzymuje ocenę dokonaną w chwili wszczęcia formalnego postępowania, zgodnie z którą pomoc ta jest udziałem państwa, jako że polega ona na rezygnacji z dochodów podatkowych normalnie pobieranych przez włoski Skarb Państwa.

(23)

Po trzecie, środek musi być specyficzny lub selektywny, w tym sensie, że faworyzuje „wybrane przedsiębiorstwa i wybrane gałęzie produkcji”. Władze Włoch twierdzą, że środek ten jest dostępny dla wszystkich przedsiębiorstw, które we Włoszech podlegają opodatkowaniu, a które podejmują określone inwestycje promowane przez włoski rząd, zgodnie z celami polityki ekonomicznej, do jakich zmierza omawiany system pomocy.

(24)

Po uważnej analizie Komisja potwierdza, że wprowadzony przez Włochy derogacyjny system odliczeń finansowych jest systemem specyficznym, który faworyzuje jedynie firmy ponoszące określone koszty kwalifikujące się do udzielenia pomocy a związane z uczestnictwem w zagranicznych imprezach wystawienniczo-targowych, zaś wyklucza inne przedsiębiorstwa, które w takich targach nie uczestniczą. Nawet jeżeli, teoretycznie, system jest dostępny dla wszystkich przedsiębiorstw, które z własnej inicjatywy biorą udział w imprezach wystawienniczo-targowych, to w rzeczywistości pomaga on jedynie spółkom działającym w sektorze eksportu i nie jest osiągalny dla innych sektorów gospodarki. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości wsparcie udzielone przedsiębiorstwom prowadzącym działalność eksportową i ponoszącym określone koszty związane z taką działalnością ma charakter selektywny (4).

(25)

Komisja nie może przyjąć argumentów wysuwanych przez władze Włoch, iż przedsiębiorstw nieprowadzących działalności handlowej i eksportowej nie można porównywać z przedsiębiorstwami prowadzących jedynie działalność handlową i że system pomocy miałby charakter ogólny. Komisja uważa, że korzyści wynikające z wyłączenia z podstawy opodatkowania niektórych kosztów specyficznych – jako ograniczone do przedsiębiorstw prowadzących działalność handlową i eksportową i w połączeniu ze zwykłymi odliczeniami podatkowymi – nie mogą zostać uznane za środek ogólny. Komisja podkreśla również, że władze Włoch nie wykazały, iż omawiany środek wynika z natury lub struktury włoskiego systemu podatkowego. W każdym razie korzyści przyznane jego beneficjentom nie są zbieżne z wewnętrzną logiką włoskiego systemu podatkowego i mają charakter nadzwyczajny i tymczasowy.

(26)

Komisja potwierdza, że uznaje omawiany system za system o specyficznym charakterze, gdyż przykładowo pomaga jedynie spółkom, które działają w sektorze eksportu i wystawiają wyroby na zagranicznych targach w przeciwieństwie do przedsiębiorstw usługowych, przedsiębiorstw handlujących towarami nienadającymi się do wystawiania na targach oraz przedsiębiorstw uczestniczących w targach lokalnych.

(27)

Komisja potwierdza ponadto początkowe wątpliwości co do faktu, czy wszystkie przedsiębiorstwa, które we Włoszech podlegają opodatkowaniu, w równym stopniu korzystają ze środków pomocowych związanych z uczestnictwem w zagranicznych targach. Władze Włoch potwierdziły, że wśród kosztów, które mogą podlegać omawianej zachęcie podatkowej, są także te poniesione przez stałe placówki poza granicami kraju, które uzyskały niezależność od głównej siedziby w stopniu przewidzianym art. 162 TUIR lub odnośnymi konwencjami podatkowymi z krajem, w którym taka stała placówka się znajduje.

(28)

Włochy utrzymują jednak, że omawiane korzyści mają zastosowanie jedynie w przypadku, gdy, jak przewidziano w art. 1 ust. 1 lit. b) dekretu DL 269/2003, koszty, o których mowa, ponosi bezpośrednio beneficjent włoski. Aby móc skorzystać z odliczenia podatkowego, stałe placówki poza granicami kraju lub zagraniczne filie przedsiębiorstw włoskich zmuszone są do obciążenia wspomnianymi kosztami bezpośrednio siedziby przedsiębiorstwa we Włoszech, co wyklucza de facto stałe placówki poza granicami kraju należące do spółek z siedzibą we Włoszech. Komisja stwierdza, że także z tego powodu system nie wydaje się dostępny w równym stopniu dla wszystkich przedsiębiorstw podlegających opodatkowaniu we Włoszech

(29)

Na koniec, środek musi wpływać na konkurencję i wymianę miedzy Państwami Członkowskimi. Włochy twierdzą, że środek ten nie wpływa na konkurencję lub, zważywszy na krótki termin funkcjonowania omawianego systemu, jego efekty nie są dla konkurencji znaczące.

(30)

Mając na uwadze efekty działania środka, Komisja podtrzymuje ocenę dokonaną w chwili wszczęcia formalnego postępowania. Zgodnie z uznanym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości (5), do zakłócenia konkurencji wystarczy, aby korzystający z pomocy konkurował z innymi spółkami na rynkach otwartych na konkurencję. W szczególności Komisja przypomina, że działanie omawianego środka zakłóca konkurencję i wymianę handlową pomiędzy Państwami Członkowskimi, gdyż zarówno cel systemu, jak i jego rezultaty mają służyć poprawie warunków handlowych jego beneficjantów w dziedzinie eksportu ich towarów na zagraniczne rynki; beneficjentami są zaś spółki uczestniczące w handlu międzynarodowym, w tym w handlu wewnątrzwspólnotowym. Ponadto także środki pomocowe na rzecz eksportu pozawspólnotowego mogą wpływać na handel wewnątrzwspólnotowy i zakłócać konkurencję wewnątrz Wspólnoty (6).

(31)

Komisja nie może przyjąć argumentu ograniczonego wpływu systemu pomocy na konkurencję, ponieważ fakt, że system obowiązuje jedynie przez rok, nie wyklucza możliwości, że przeznaczone na pomoc kwoty były wystarczająco duże, aby znacząco wpływać na określone rynki. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, kiedy beneficjentami systemu są duże przedsiębiorstwa, często biorące udział w licznych targach. Ponadto zważywszy, że kwoty przeznaczone na pomoc nie są limitowane w sensie absolutnym, wysokość kwoty pomocy mogłaby być znaczna. W każdym razie ograniczona kwota pomocy nie wystarczyłaby do wykluczenia możliwości zakłócenia konkurencji i wymiany handlowej pomiędzy Państwami Członkowskimi.

(32)

Można przypuszczać, że krótkotrwałość działania systemu nie pozwoli przedsiębiorstwom, które zazwyczaj nie biorą udziału w imprezach wystawienniczo-targowych, na skorzystanie z przewidzianych korzyści, szczególnie jeżeli te przedsiębiorstwa muszą podejmować decyzje o wejściu na nowy rynek. Wydaje się zatem, że omawiany środek jest głównie ukierunkowany na pomoc dla spółek, które już powszechnie biorą udział w imprezach wystawienniczo-targowych, w tym przedsiębiorstw, których głównym celem jest wystawiennictwo wyrobów na targach i które korzystałyby w sposób nadmierny z omawianej zachęty, jako niewyłączone wyraźnie z zastosowania art. 1 ust. 1 lit. b) dekretu DL 269/2003.

(33)

Władze Włoch wprowadziły w życie system pomocy bez uprzedniego powiadomienia Komisji, a zatem nie przestrzegając obowiązku przewidzianego art. 88 ust. 3 Traktatu WE. W ramach, w jakich środek stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 Traktatu WE, został on wprowadzony bez uprzedniej aprobaty Komisji, a zatem ma charakter pomocy niezgodnej z prawem.

(34)

W ramach, w jakich środek stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 Traktatu WE, zgodność omawianego środka musi być oceniona na podstawie odstępstw wskazanych w art. 87 ust. 2 i 3 Traktatu WE.

(35)

Władze Włoch nie zakwestionowały otwarcie oceny Komisji wyrażonej w piśmie z dnia 18 marca 2004 r. wszczynającym formalne postępowanie dochodzeniowe, zgodnie z którą w omawianym przypadku nie znajduje zastosowania żadne z odstępstw przewidzianych art. 87, ust. 2 i 3 traktatu WE, dzięki którym pomoc państwa może być uznana za zgodną ze wspólnym rynkiem. Komisja podtrzymuje zatem swoją ocenę wyrażoną już w pkt 25–32 pisma z dnia 18 marca 2004 r.

(36)

Korzyści w omawianym przypadku są związane z kosztami niekwalifikującymi się do otrzymania pomocy na mocy rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych lub na mocy wytycznych wspólnotowych. W szczególności w odniesieniu do uczestnictwa w imprezach wystawienniczo-targowych, art. 5 lit. b) rozporządzenia Komisji (WE) nr 69/2001 z dnia 12 stycznia 2001 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy w ramach zasady de minimis (*1) (7) stanowi, że o środki pomocowe na uczestnictwo w targach można się ubiegać tylko wtedy, gdy nie przekraczają one 50 % kosztów kwalifikujących się do pomocy i dotyczą uczestnictwa po raz pierwszy w danej imprezie targowej lub wystawienniczej, podczas gdy analizowana zachęta podatkowa dotyczy wszystkich przedsiębiorstw i wszystkich kosztów związanych z uczestnictwem w jakiejkolwiek zagranicznej imprezie wystawienniczo-targowej.

(37)

Odstępstwa przewidziane art. 87 ust. 2 Traktatu WE dotyczące pomocy o charakterze socjalnym przyznawanej pojedynczym konsumentom, pomocy na pokrycie szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi i innymi nadzwyczajnymi wydarzeniami oraz pomocy gospodarczej przyznawanej określonym regionom Republiki Federalnej Niemiec nie znajdują w tym przypadku zastosowania.

(38)

Nie znajduje zastosowania także odstępstwo, o którym mowa w art. 87 ust. 3 lit. a) Traktatu WE, dotyczące udzielania pomocy przeznaczonej na ułatwienie rozwoju gospodarczego regionów, w których poziom życia jest wyjątkowo niski lub nie ma wystarczającej liczby miejsc pracy.

(39)

W ten sam sposób omawiany system pomocy nie może zostać uznany za projekt istotny, leżący w interesie całej Wspólnoty lub służący zaradzeniu poważnym problemom włoskiej gospodarki, jak przewidziano w art. 87 ust. 3 lit. b) Traktatu WE. System ten nie ma również na celu promocji kultury i zachowania dziedzictwa, jak przewidziano w art. 87 ust. 3 lit. d) Traktatu WE.

(40)

Na koniec, system pomocy należy ocenić w świetle art. 87 ust. 3 lit. c) Traktatu WE. Artykuł ten przewiduje zezwolenie na pomoc mającą ułatwić rozwój pewnego rodzaju działalności lub pewnych obszarów gospodarczych, o ile przyznane środki pomocowe nie zakłócają warunków wymiany handlowej w stopniu sprzecznym ze wspólnym interesem. Ulgi podatkowe przyznane w takim systemie nie odnoszą się do specjalnego rodzaju inwestycji, w tym związanych z tworzeniem miejsc pracy lub innych konkretnych projektów. Mają one po prostu stanowić zmniejszenie obciążeń, które w normalnym trybie byłyby ponoszone przez zainteresowane spółki w ramach prowadzonej działalności eksportowej i powinny zatem zostać uznane za operacyjną pomoc państwa związaną z eksportem. Zgodnie ze stałą procedurą Komisji takich form pomocy nie uznaje się za zgodne ze wspólnym rynkiem.

(41)

Komisja zauważa ponadto, że nawet gdyby ustalono, iż system pomocy ułatwia rozwój pewnych rodzajów działalności gospodarczej, takich jak internacjonalizacja włoskich przedsiębiorstw, skutkujący zwiększeniem wymiany handlowej, Komisja nie jest w stanie wykluczyć, że takie skutki wymiany między Państwami Członkowskimi byłyby sprzeczne ze wspólnym interesem.

(42)

Komisja stwierdza, że ulgi podatkowe przyznane w omawianym systemie stanowią operacyjną pomoc państwa, do której nie ma zastosowania żadne ze wskazanych odstępstw, a zatem jest niezgodna ze wspólnym rynkiem. Komisja uważa również, że Włochy przystąpiły w sposób nieuprawniony do realizacji omawianej pomocy.

(43)

W razie ustalenia, że pomoc państwa przyznana w sposób nieuprawniony jest niezgodna ze wspólnym rynkiem, naturalną konsekwencją jest zwrot pomocy przez beneficjentów. Poprzez ten zwrot zostaje przywrócona w miarę możliwości konkurencyjność istniejąca przed udzieleniem pomocy.

(44)

Nawet jeśli procedura ta została zamknięta przed końcem roku podatkowego, w którym system obowiązywał, a zatem zanim podatek należny od większości beneficjentów nabrał ostatecznego kształtu, Komisja nie może wykluczyć, że spółki te skorzystały już z pomocy w ramach, na przykład, mniejszych zaliczek na podatek w bieżącym roku podatkowym. Komisja zaznacza, że w następstwie wszczęcia formalnego postępowania dochodzeniowego władze Włoch publicznie ostrzegły potencjalnych beneficjantów pomocy przed ewentualnymi konsekwencjami, w razie gdyby Komisja stwierdziła, iż omawiany środek stanowi pomoc niezgodną ze wspólnym rynkiem. Komisja uznaje jednak za konieczne, w celu odzyskania pomocy ewentualnie już rozdysponowanej wśród beneficjentów, aby Włochy w ciągu dwóch miesięcy od opublikowania niniejszej decyzji nakazały potencjalnym beneficjentom systemu zwrócenie kwot pomocy powiększonych o odsetki zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 794/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE (8). Jeżeli pomoc została już przyznana w formie obniżenia opłat podatkowych należnych w bieżącym roku podatkowym, Włochy muszą ściągnąć cały należny podatek przewidziany za rok 2004. W każdym razie całkowity zwrot pomocy musi nastąpić najpóźniej do końca pierwszego roku podatkowego następującego po dacie notyfikacji niniejszej decyzji.

(45)

Wykorzystując formularz, o którym mowa w Załączniku do niniejszej decyzji, Włochy muszą przekazać Komisji listę beneficjentów zobowiązanych do zwrotu oraz wyraźnie określić działania przewidziane i już podjęte mające na celu natychmiastowy i całkowity zwrot nieuprawnionej pomocy państwa. W ciągu dwóch miesięcy od daty niniejszej decyzji należy także przekazać Komisji wszelkie dokumenty potwierdzające wszczęcie postępowań w celu odzyskania od beneficjentów środków pomocowych przyznanych niezgodnie z prawem (np. okólniki, zarządzenia dotyczące zwrotu itp.).

(46)

Niniejsza decyzja dotyczy systemu pomocy jako takiego i musi zostać wdrożona bezzwłocznie, z uwzględnieniem zwrotu środków pomocowych przyznanych w ramach systemu. To nie przesądza jednak o możliwości uznania części pomocy przyznanej w indywidualnych przypadkach za zgodną ze wspólnym rynkiem, w szczególności w rozumieniu art. 5 lit. b) rozporządzenia o wyłączeniach grupowych w sprawie pomocy dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP),

(1)

Środek został zgłoszony w piśmie z dnia 6 listopada 1997 r. na podstawie art. 88 ust. 3 Traktatu WE. Wszystko wskazuje na to, że beneficjentowi już wcześniej przyznano podobną pomoc. Stąd środek ujęto w rejestrze pomocy niezgłoszonej. Niemcy przekazały Komisji dodatkowe informacje w pismach z dnia 4 lutego 1998 r., z dnia 10 czerwca 1998 r. oraz z dnia 4 lutego 1999 r.

(2)

W piśmie z dnia 7 czerwca 1999 r. Komisja przekazała Niemcom swoją decyzję o wszczęciu postępowania zgodnie z art. 88 ust. 2 Traktatu WE w związku z przyznaną pomocą.

(3)

Decyzja Komisji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich (2). Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag.

(4)

Przedłożone uwagi przekazano Niemcom z prośbą o zajęcie stanowiska. Odpowiedź Niemiec nadeszła w piśmie z dnia 23 lutego 2000 r.

(5)

W piśmie z dnia 18 maja 2005 r., które wpłynęło dnia 23 maja 2005 r., powołując się na art. 7 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE (3), Niemcy zwróciły się do Komisji z prośbą o podjęcie decyzji na podstawie dostępnych jej informacji.

(6)

Beneficjent, zakład przetwórstwa mięsnego Greußener Salamifabrik GmbH, zajmował się produkcją i sprzedażą różnego rodzaju kiełbas i wyrobów mięsnych. Przedsiębiorstwo nie posiadało własnej ubojni, lecz przetwarzało mięso z uboju. Zgodnie z informacjami udostępnionymi przez Niemcy dnia 1 października 1999 r. otwarto postępowanie upadłościowe w stosunku do majątku Greußener Salamifabrik GmbH. Komisja nie została poinformowana o jego wyniku. Wydaje się jednakże, że przynajmniej park maszynowy przedsiębiorstwa jest nadal eksploatowany pod nazwą „Greußener Salami- und Schinkenfabrik GmbH”. Niemniej jednak uwagi niniejszej decyzji dotyczą firmy Greußener Salamifabrik GmbH, która później ogłosiła upadłość.

(7)

Stale malejące obroty spowodowały, że od 1995 r. przedsiębiorstwo ponosiło straty i odnotowywało negatywny przepływ środków finansowych. Na podstawie ekspertyzy sporządzonej przez firmę Dr. Zimmermann & Partner we wrześniu 1996 r. można wyciągnąć wniosek, że przepływy środków finansowych w przedsiębiorstwie w tamtym okresie były zdecydowanie niekorzystne. W decyzji o wszczęciu postępowania (4) Komisja poinformowała o trudnej sytuacji przedsiębiorstwa, którą potwierdziło także formalne postępowanie wyjaśniające. Uznano, że konieczna jest restrukturyzacja przedsiębiorstwa Greußener Salamifabrik, które w czwartym kwartale 1996 r. zaciągnęło dodatkowe kredyty (w wysokości 375 000 DEM w Dresdner Bank AG oraz w wysokości 725 000 DEM w Sparkasse Erfurt), aby sfinansować restrukturyzację. Thüringer Aufbaubank (bank rozwoju) udzielił poręczenia państwowego (Ausfallbürgschaft) na 80 % wartości obu kredytów, które zabezpieczyło kwotę 880 000 DEM. Powyższego poręczenia nie zgłoszono Komisji, naruszając tym samym postanowienia pisma Komisji do Państw Członkowskich SG(89) D/4328 z dnia 5 kwietnia 1989 r. Omawiane poręczenie dalej będzie nazywane środkiem pomocowym nr 1.

(8)

Dnia 8 stycznia 1997 r. przedsiębiorstwo Ergewa GmbH przejęło 75 % udziałów beneficjenta. Nowy właściciel skorygował poszczególne wartości należności niezabezpieczonych transakcji eksportowych do Rosji oraz wartość zapasów na łączną kwotę 1,2 mln DEM. Powyższa korekta oraz dalszy spadek sprzedaży doprowadziły do pogorszenia bilansu i konieczności ponownej restrukturyzacji.

(9)

W zgłoszeniu z dnia 6 listopada 1997 r. Niemcy stwierdziły wyraźnie, że spółka Greußener Salamifabrik nie osiągnęła obrotów i dochodów zaplanowanych na rok 1997, że przedsiębiorstwu stale grozi upadłość i że nie jest ono już w stanie spłacać swoich zobowiązań wobec banków. Stąd spółka biegłych rewidentów Schitag, Ernst & Young Deutsche Allgemeine Treuhand AG sporządziła w sierpniu 1997 r. nowy plan naprawczy przedsiębiorstwa Greußener Salamifabrik GmbH. Przewidywał on trzy rodzaje działań:

(10)

W ramach restrukturyzacji bank Sparkasse Erfurt zrezygnował z należności w wysokości 1,7 mln DEM. W zamian za to wykorzystano część poręczenia udzielonego wcześniej przez Thüringer Aufbaubank (bank państwowy) za kredyt w wysokości 725 000 DEM (por. motyw 7) – 370 000 DEM (64 % kwoty poręczenia) zapłacono Sparkasse Erfurt w ramach restrukturyzacji. Ponadto wykorzystano także część poręczenia, którego w 1993 r. udzielił Bürgschaftsbank Thüringen GmbH (bank prywatny) za kredyt w wysokości 1 mln DEM – 590 000 DEM (74 % kwoty poręczenia) zapłacono Sparkasse Erfurt.

(11)

Ponadto Dresdner Bank Erfurt zrefinansował kredyt w wysokości 2,5 mln DEM, którego udzielił bank Sparkasse Erfurt. Dresdner Bank zgodził się na udzielenie tego kredytu wyłącznie pod warunkiem, że Thüringer Aufbaubank udzieli poręczenia na 80 % tego kredytu.

(12)

Nowe poręczenie w wysokości 2 mln DEM oraz częściowe wykorzystanie (370 000 DEM) wcześniejszego poręczenia zostało zgłoszone Komisji w piśmie z dnia 6 listopada 1997 r. zgodnie z art. 88 ust. 3 Traktatu WE oraz zgodnie z pismem Komisji do Państw Członkowskich SG(89) D/4328 z dnia 5 kwietnia 1989 r. Oba wyżej wymienione środki dalej będą nazywane łącznie środkiem pomocowym nr 2. Niemcy poinformowały w piśmie z dnia 4 lutego 1999 r. oraz ponownie w piśmie z dnia 18 maja 2005 r., że Thüringer Aufbaubank udzieli poręczenia na kwotę w wysokości 2 mln DEM, tylko jeżeli Komisja wyrazi na to zgodę.

(13)

Dresdner Bank Erfurt wypłacił przedsiębiorstwu Greußener Salamifabrik GmbH kredyt w wysokości 2,5 mln DEM.

(14)

Ergewa GmbH, spółka posiadająca 75 % udziałów w przedsiębiorstwie, udzieliła mu dodatkowo podrzędnego kredytu w wysokości 1,5 mln DEM.

(15)

Strategia marketingowa zakładała realizację trzech celów: rozwoju produktu, polityki produktu oraz wsparcia sprzedaży. Ma się ona zasadniczo przyczynić do lepszej oceny potrzeb rynku.

(16)

Oszczędności, których realizacja była najprostsza, przeprowadzono już w ramach wcześniejszej restrukturyzacji. Plan naprawczy przewidywał jednak kolejne oszczędności, w szczególności zmniejszenie zużycia prądu oraz kosztów transportu.

(17)

Zgodnie z informacjami przekazanymi Komisji powyższe działania miały na celu naprawę przedsiębiorstwa i odzyskanie przez niego rentowności. Do tego jednak konieczny byłby wzrost obrotów z 6 845 000 DEM w 1996 r. do 7 mln DEM w 1998 r. oraz do 8 mln DEM w 1999 r.

(18)

Komisja wszczęła postępowanie zgodnie z art. 88 ust. 2 Traktatu WE odnośnie do wymienionych środków na rzecz Greußener Salamifabrik, które obejmują:

(19)

Ponieważ udzielone poręczenia dotyczyły przedsiębiorstwa zagrożonego, Komisja zmuszona jest założyć, że element pomocy wynosił w momencie jej udzielenia 100 % poręczonej kwoty, tzn. 880 000 DEM w 1996 r. oraz 2 mln DEM w 1997 r., a więc łącznie 2,88 mln DEM.

(20)

Komisja wszczęła postępowanie zgodnie z art. 88 ust. 2 Traktatu WE w stosunku do wymienionych środków, gdyż miała wątpliwości, czy są one zgodne z pismem Komisji SG(89) D/4328 z dnia 5 kwietnia 1989 r. w sprawie poręczeń państwowych oraz z Wytycznymi wspólnotowymi w sprawie pomocy państwa na ratowanie i restrukturyzację przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji z 1994 r. i z 1997 r. (5). Odnosząc się do wytycznych, Komisja wyraziła wątpliwość, czy dzięki restrukturyzacji można przywrócić rentowność przedsiębiorstwa, czy będzie przestrzegana zasada jednokrotnego udzielenia pomocy restrukturyzacyjnej i czy zostanie spełniony wymóg pełnego wdrożenia planu restrukturyzacyjnego.

(21)

Środek pomocowy nr 1 miał formę poręczenia państwowego, co oznacza, że musi być on zgodny z pismem Komisji do Państw Członkowskich SG(89) D/4328 z dnia 5 kwietnia 1989 r. W powyższym piśmie Komisja oświadczyła, że udzieli zgody na poręczenia wyłącznie, jeśli ich wykorzystanie będzie na mocy umowy uzależnione od spełnienia szczególnych warunków, obejmujących nawet postawienie beneficjenta w stan upadłości. Na podstawie przekazanych informacji nie można stwierdzić, że skorzystanie z wyżej wymienionych poręczeń było związane ze szczególnymi warunkami.

(22)

Pomoc przyznano, gdyż przedsiębiorstwo znajdowało się w trudnej sytuacji finansowej i wymagało naprawy. Stąd pomoc należy poddać kontroli na podstawie Wytycznych wspólnotowych w sprawie pomocy państwa na ratowanie i restrukturyzację przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, które obowiązywały w momencie udzielenia poręczenia. Komisja nie posiada informacji dotyczących środka pomocowego nr 1, na podstawie których mogłaby zbadać jego zgodność z wyżej wymienionymi wytycznymi. W przypadku środka pomocowego nr 2 nie spełniono trzech warunków przewidzianych w wytycznych restrukturyzacyjnych. Przyznana pomoc najwyraźniej nie przywróciła rentowności przedsiębiorstwa, przedsiębiorstwo podjęło natomiast próby przywrócenia rentowności poprzez rozszerzanie prowadzonej działalności. Takie rozszerzanie działalności mogło jednakże w nieuzasadniony sposób zakłócić konkurencję. Nie jest też jasne, czy plan restrukturyzacyjny został wdrożony w całości.

(23)

Komisja otrzymała uwagi od Kemper Fleischwarenfabrik (Nortrup), Bundesverband der Deutschen Fleischwarenindustrie e.V. (Bonn) (Federalny Związek Niemieckiego Przemysłu Mięsnego) oraz od trzeciej zainteresowanej strony, która pragnie zachować anonimowość. Wszystkie strony reprezentowały stanowisko, że wzrost obrotów można osiągnąć wyłącznie dzięki obniżeniu cen, co miałoby negatywny wpływ na branżę. Bundesverband der Deutschen Fleischwarenindustrie e.V. zwrócił uwagę, że corocznie 1 % niemieckich zakładów przetwórstwa mięsnego nie jest w stanie utrzymać się na rynku. Na tak konkurencyjnym rynku zdołają utrzymać się wyłącznie najlepsi. Jeśli działalność danego przedsiębiorstwa utrzymywana jest sztucznie, ma to negatywny wpływ na całą branżę. Ponadto prawie wszystkie przedsiębiorstwa w branży realizują zaproponowaną strategię marketingową. Zdaniem Związku strategia ta nie może zakończyć się sukcesem bez zaangażowania znacznych środków, które w tym przypadku nie były dostępne.

(24)

Poza wnioskami o odroczenie terminu na odpowiedź Niemcy przedłożyły swoje uwagi w pismach z dnia 22 lipca 1999 r., z dnia 28 lipca 1999 r., z dnia 6 sierpnia 1999 r. oraz z dnia 23 lutego 2000 r.

(25)

W pierwszym piśmie Niemcy poinformowały, że przedsiębiorstwo zostało częściowo przejęte.

(26)

W drugim piśmie Niemcy zapowiedziały zamiar przedłożenia umowy poręczenia określającej warunki skorzystania z poręczenia, przekazały plan pierwszej restrukturyzacji oraz poinformowały o zamiarze przedstawienia oczekiwanych wyników finansowych po drugim etapie restrukturyzacji. Zapowiedziano także przedstawienie dalszych wyjaśnień na temat powodów, dla których nie udało się osiągnąć zakładanych obrotów po drugim etapie naprawy przedsiębiorstwa.

(27)

W piśmie z dnia 28 lipca 1999 r. Niemcy zwróciły ponadto uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo nie planuje rozszerzenia zdolności produkcyjnych, lecz zamierza utrzymać produkcję na mniej więcej takim samym poziomie jak w przeszłości (1994/1995). Problemy przedsiębiorstwa zostały spowodowane przez czynniki zewnętrzne, do których należały przypadki pomoru świń, załamanie rynku rosyjskiego oraz kryzys związany z BSE. Wreszcie jest mało prawdopodobne, aby pomoc spowodowała zakłócenie konkurencji, ponieważ przedmiotowe przedsiębiorstwo należy do kategorii MŚP i prowadzi działalność wyłącznie w Turyngii.

(28)

Do trzeciego pisma z dnia 6 sierpnia 1999 r. Niemcy dołączyły umowę poręczenia oraz plan naprawczy przedsiębiorstwa w ramach pierwszej restrukturyzacji.

(29)

W piśmie z dnia 23 lutego 2000 r. Niemcy poinformowały o otwarciu postępowania upadłościowego w stosunku do majątku Greußener Salamifabrik GmbH oraz o wypowiedzeniu linii kredytowych przez banki. Dołączono także pismo głównego banku przedsiębiorstwa, Dresdner Bank, w którym bank stwierdza, że konkurenci przedsiębiorstwa opowiedzą się zapewne przeciwko przyznaniu pomocy przedsiębiorstwu.

(30)

Powyższe środki stanowią pomoc państwa na rzecz zakładu przetwórstwa mięsnego. Zgodnie z art. 40 rozporządzenia Rady (WE) nr 1254/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku wołowiny i cielęciny (6) oraz art. 21 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2759/75 z dnia 29 października 1975 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku wieprzowiny (7), art. 87, 88 i 89 Traktatu WE mają zastosowanie produktów wymienionych w powyższych rozporządzeniach i do handlu nimi. Zatem przepisy wspólnotowe dotyczące pomocy państwa mają zastosowanie do sektorów objętych pomocą.

(31)

Zgodnie z art. 87 ust. 1 Traktatu WE wszelka pomoc przyznana przez Państwo Członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z zasadami wspólnego rynku w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi.

(32)

Przyznana pomoc miała formę poręczeń państwowych. Dzięki nim beneficjent mógł pozyskać środki finansowe konieczne do dalszego prowadzenia działalności, zamiast ogłaszać upadłość lub przeprowadzać restrukturyzację.

(33)

Środek pomocowy nr 1 przyznano w 1996 r. Niezgłoszona pomoc państwa podlega kontroli na podstawie przepisów obowiązujących w momencie jej przyznania. W 1996 r. podstawę prawną oceny poręczeń państwowych stanowiło pismo Komisji do Państw Członkowskich SG(89) D/4328 z dnia 5 kwietnia 1989 r. W powyższym piśmie Komisja wyjaśniła, że art. 87 ust. 1 Traktatu WE odnosi się do wszystkich poręczeń państwowych. Zgodnie z sekcją 2.3 Wytycznych wspólnotowych w sprawie pomocy państwa na ratowanie i restrukturyzację przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji (wytyczne z 1994 r.) należy ponadto uznać za prawdopodobne, że jeżeli państwo poręcza kredyty dla zagrożonego przedsiębiorstwa, to transfery finansowe zawierają elementy pomocy państwa. Zgodnie z informacjami zawartymi w pkt 7 beneficjent był przedsiębiorstwem zagrożonym w momencie przyznania środka pomocowego nr 1. Zgodnie z sekcją 2.1 wytycznych z 1994 r. zagrożenie przedsiębiorstwa objawia się zwykle spadkiem rentowności i obrotów oraz zmniejszającym się przepływem środków finansowych.

(34)

Środek pomocowy nr 2 zgłoszono w 1997 r. Pomoc zgłoszona podlega kontroli na podstawie przepisów obowiązujących w momencie jej oceny. Punkt 4 obwieszczenia Komisji w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu WE odnośnie do pomocy państwa przyznawanej w formie poręczeń (8) określa cztery przesłanki, zgodnie z którymi pojedyncze gwarancje państwowe nie stanowią pomocy państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 Traktatu WE. Ponieważ Niemcy wyjaśniły, że kredytobiorca, Greußener Salamifabrik GmbH, w momencie przyznania drugiego poręczenia (por. motyw 9) musiał być postrzegany jako przedsiębiorstwo zagrożone, już pierwsza z wymienionych przesłanek nie jest spełniona.

(35)

W przypadku wymienionego środka mamy zatem do czynienia z przyznaniem pomocy ze środków państwowych (za pośrednictwem Thüringer Aufbaubank).

(36)

Komisja zakłada, że element pomocy wyniósł 100 % poręczonej kwoty w wysokości 880 000 DEM w przypadku pierwszego poręczenia oraz 2 mln DEM w przypadku drugiego poręczenia, łącznie 2,88 mln DEM, ponieważ poręczono za przedsiębiorstwo zagrożone.

(37)

Pomoc stawia w uprzywilejowanej sytuacji określone przedsiębiorstwa, w tym przypadku jedno przedsiębiorstwo, Greußener Salamifabrik GmbH.

(38)

Zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, poprawa pozycji konkurencyjnej danego przedsiębiorstwa w wyniku przyznania pomocy państwa z reguły zakłóca konkurencję na niekorzyść przedsiębiorstw konkurencyjnych, które nie otrzymały wsparcia (9). Ani niska wartość pomocy, ani też fakt, że beneficjent jest stosunkowo małym przedsiębiorstwem, nie wyklucza automatycznie wpływu na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi (10).

(39)

Środek wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi, jeśli utrudnia import z innych Państw Członkowskich lub ułatwia eksport do innych Państw Członkowskich. Decydującym czynnikiem jest przy tym to, czy kwestionowane środki powodują zmianę w rozwoju wymiany handlowej wewnątrz Wspólnoty lub grożą jej spowodowaniem.

(40)

Produkty, które otrzymały wsparcie w ramach przyznanej pomocy, stanowią przedmiot wymiany handlowej między Państwami Członkowskimi (11), zatem podlegają regułom konkurencji. Stąd uzasadniona jest obawa, że na skutek powyższego środka nastąpiła zmiana w rozwoju wewnątrzwspólnotowej wymiany handlowej.

(41)

Niniejszy środek stanowi zatem pomoc w rozumieniu art. 87 ust. 1 Traktatu WE.

(42)

Zakaz pomocy państwa przewidziany w art. 87 ust. 1 Traktatu WE został uzupełniony o wyłączenia wymienione w ust. 2 i 3.

(43)

Brak przesłanek dla zastosowania wyłączenia w rozumieniu art. 87 ust. 2 Traktatu WE ze względu na rodzaj i cel pomocy. Niemcy nie wniosły o zastosowanie art. 87 ust. 2.

(44)

Artykuł 87 ust. 3 Traktatu WE wymienia rodzaje pomocy, które można uznać za zgodne z zasadami wspólnego rynku. Zgodność pomocy należy zbadać z punktu widzenia Wspólnoty, a nie wyłącznie danego państwa. Wyłączenia wymienione w art. 87 ust. 3 podlegają wąskiej interpretacji, co ma gwarantować płynne funkcjonowanie wspólnego rynku.

(45)

W świetle przepisów art. 87 ust. 3 lit. a) Traktatu WE należy zwrócić uwagę, że beneficjent pomocy posiada siedzibę w regionie, którego sytuacja gospodarcza jest szczególnie niekorzystna w porównaniu ze średnią wspólnotową (produkt krajowy brutto pro capita – według siły nabywczej – poniżej 75 % średniej wspólnotowej) w rozumieniu Wspólnotowych wytycznych w sprawie krajowej pomocy regionalnej (12). W rozumieniu wspomnianych Wspólnotowych wytycznych w sprawie krajowej pomocy regionalnej (oraz zgodnie z wcześniejszą wersją tych wytycznych (13)) do sektora rolniczego nie stosuje się przepisów o regionalnej pomocy państwa zgodnie z art. 87 ust. 3 lit. a) Traktatu WE. Zatem nie można powoływać się na art. 87 ust. 3 lit. a) Traktatu WE w celu uzasadnienia pomocy na rzecz wytworzenia, przetwórstwa i sprzedaży produktów wymienionych w załączniku I.

(46)

Odnośnie do art. 87 ust. 3 lit. b) Traktatu WE należy stwierdzić, że pomoc nie była przeznaczona na wspieranie realizacji ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania ani nie miała na celu zaradzenia poważnym zaburzeniom w gospodarce Niemiec.

(47)

Ponadto środek nie jest przeznaczony ani też właściwy do urzeczywistnienia celów wymienionych w art. 87 ust. 3 lit. d) Traktatu WE.

(48)

Komisja może uznać pomoc przeznaczoną na ułatwienie rozwoju niektórych działań gospodarczych lub niektórych regionów gospodarczych za zgodną z zasadami wspólnego rynku na podstawie art. 87 ust. 3 lit. c) Traktatu WE, jeżeli ułatwia ona rozwój określonych działań gospodarczych lub niektórych regionów gospodarczych i jeżeli nie zmienia warunków wymiany handlowej w sposób sprzeczny ze wspólnym interesem.

(49)

Zwykle Komisja bada zgodność pomocy przyznanej przedsiębiorstwom zagrożonym z artykułem 87 ust. 3 lit. c) Traktatu WE na podstawie Wytycznych wspólnotowych w sprawie pomocy państwa na ratowanie i restrukturyzację przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji (14) z 2004 r. (zwanych dalej wytycznymi z 2004 r.). Zgodnie z pkt 103 i 104 tych wytycznych Komisja analizuje zgłoszenia zarejestrowane przed dniem 10 października 2004 r. oraz pomoc udzielaną w celu ratowania i restrukturyzacji, która nie została zgłoszona i została przyznana w pełni przed opublikowaniem wytycznych z 2004 r., w świetle kryteriów obowiązujących w momencie dokonania zgłoszenia lub udzielenia pomocy. Środek pomocowy nr 1 przyznano w 1996 r., a środek pomocowy nr 2 zgłoszono w listopadzie 1997 r. W tamtym okresie obowiązywały wytyczne z 1994 r. Zgodnie z sekcją 2.2. tych wytycznych to Państwa Członkowskie decydują o stosowaniu w sektorze rolniczym szczegółowych przepisów Komisji, które obowiązywały przed wejściem w życie wspomnianych wytycznych, jeżeli chcą przyznać pomoc w celu ratowania i restrukturyzacji pojedynczych beneficjentów z tego sektora. Niemcy nie wnioskowały o skorzystanie z tej możliwości. Dlatego środek zostanie poddany ocenie na podstawie przepisów wytycznych z 1994 r.

(50)

Środek pomocowy nr 1 dotyczy poręczenia 80 % kredytu w wysokości 1,1 mln DEM. Komisja wszczęła postępowanie z art. 88 ust. 2 Traktatu WE z następujących powodów:

(51)

Niemcy przedłożyły kopię umowy poręczenia. Zgodnie z tą umową z poręczenia można skorzystać wyłącznie w przypadku trudności finansowych beneficjenta pomocy (postępowanie upadłościowe itp.) i jeżeli poręczonego kredytu nie można spłacić poprzez sprzedaż innych aktywów majątkowych przedsiębiorstwa. W ten sposób wypełniono warunek określony w piśmie Komisji do Państw Członkowskich SG(89) D/4328 z dnia 5 kwietnia 1989 r. (15). Oznacza to, że poręczenie spełniało szczególne wymogi stawiane poręczeniom państwowym.

(52)

Ponieważ beneficjenta pomocy, przedsiębiorstwo Greußener Salamifabrik GmbH, należało uznać za przedsiębiorstwo zagrożone w momencie udzielenia poręczenia, pomoc należy zbadać w świetle przepisów wspólnotowych dotyczących pomocy państwa na ratowanie i restrukturyzację przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji (por. motyw 49), obowiązujących w momencie przyznania poręczenia. Poręczenia udzielono w ramach procesu naprawy przedsiębiorstwa beneficjenta.

(53)

Niemcy przedłożyły ekspertyzę z dnia 9 września 1996 r. sporządzoną przez firmę Dr. Zimmermann & Partner. Według informacji udzielonych przez Niemcy ekspertyza przedstawia plan naprawczy przedsiębiorstwa, przedłożony w momencie przyznania pierwszego środka pomocowego. Ekspertyza nie może stanowić planu naprawczego przedsiębiorstwa z dwóch powodów: status ekspertyzy jest niejasny, a ponadto nie zawiera ona informacji o restrukturyzacji.

(54)

Ekspertyza sprawia raczej wrażenie opisu stanu przedsiębiorstwa na dzień 9 września 1996 r. Według ekspertyzy trudną sytuację wywołał kryzys związany z chorobą szalonych krów (BSE) oraz załamanie rynków eksportowych we wschodniej Europie. Ekspertyza zawiera ponadto, naniesione prawdopodobnie później, ręczne korekty danych liczbowych. Status powyższych korekt jest niejednoznaczny. Ponadto nie wiadomo, czy właściciele przedsiębiorstwa zaakceptowali wspomniany plan.

(55)

Ekspertyza omawia strukturę kosztów oraz zapotrzebowanie kapitałowe przedsiębiorstwa we wrześniu 1996 r. Sposób przeprowadzenia restrukturyzacji przedsiębiorstwa nie został przedstawiony, poza opisem wzmocnienia istniejącej kadry kierowniczej. Jeśli w momencie sporządzenia ekspertyzy miała ona stanowić plan restrukturyzacyjny, co nie jest jednoznaczne, można by wywnioskować, że przedsiębiorstwo mogło przezwyciężyć trudności dzięki rozszerzeniu działalności, a bez przeprowadzania jakiejkolwiek restrukturyzacji.

(56)

Zgodnie z wytycznymi z 1994 r. pomoc można uznać za zgodną z zasadami wspólnego rynku, jeśli spełnia następujące warunki:

(57)

Zgodnie z ekspertyzą firmy Dr. Zimmermann & Partner obroty beneficjenta wykazywały trwałą tendencję spadkową od 1994 r. Ekspertyza przewidywała jednak, że w kolejnym roku obroty ponownie wzrosną. Nie wyjaśniono tej oczekiwanej zmiany, pomimo iż zależało od niej przywrócenie rentowności. Według sekcji 3.2.2. lit. i) wytycznych z 1994 r. należy „doprowadzić do poprawy rentowności przedsiębiorstwa […], w szczególności poprzez przeprowadzenie odpowiednich działań wewnątrzzakładowych przewidzianych w planie restrukturyzacyjnym. Czynniki zewnętrzne, jak na przykład wyższe ceny […], należy uwzględnić wyłącznie, jeśli prognozy rynkowe, z których je zaczerpnięto, są ogólnie uznane”. Ponieważ powyższa przesłanka nie została spełniona, Komisja nie podziela stanowiska, że środek pomocowy w formie poręczenia prowadzi do przywrócenia rentowności.

(58)

Rentowność miała zostać przywrócona dzięki wzrostowi obrotów. Nawet jeśli wzrost obrotów można było osiągnąć przy wykorzystaniu istniejących zdolności produkcyjnych, rentowność można było przywrócić tylko dzięki utracie udziałów rynkowych przez konkurentów (gdyby rynek był stabilny, jak stwierdza ekspertyza „restrukturyzacyjna”, doszłoby do spadku popytu). Komisja wysuwa zatem wniosek, że pomoc nie umożliwiała uniknięcia nieuzasadnionego zakłócenia konkurencji, ponieważ przywrócenie rentowności działałoby na niekorzyść przedsiębiorstw konkurencyjnych.

(59)

Trudno ocenić, czy spełniono wymóg proporcjonalności kosztów do korzyści z restrukturyzacji. Z reguły oczekuje się od przedsiębiorstw otrzymujących pomoc, że przyczynią się zdecydowanie do restrukturyzacji wykorzystując własne środki lub zewnętrzne źródła finansowania. Zgodnie z informacjami znajdującymi się w ekspertyzie firmy Dr. Zimmermann & Partner właściciel miał dokapitalizować przedsiębiorstwo, jednak nie wiadomo, czy faktycznie do tego doszło. Komisja nie może zatem ostatecznie stwierdzić, czy w tym punkcie pomoc była zgodna z wyżej wymienionymi wytycznymi z 1994 r.

(60)

Wreszcie nie wiadomo także, czy „restrukturyzacja” miała podlegać kontroli. Zatem tego warunku wytycznych również nie spełniono.

(61)

Greußener Salamifabrik GmbH spełnia warunki do zakwalifikowania jako małe lub średnie przedsiębiorstwo (MŚP). Zgodnie z sekcją 3.2.4. wytycznych z 1994 r. Komisja nie stawia tak ostrych warunków pomocy restrukturyzacyjnej dla MŚP jak dla pomocy restrukturyzacyjnej dla dużych przedsiębiorstw, ponieważ taka pomoc zwykle w mniejszym stopniu wpływa na wymianę handlową. Łagodniejsza ocena pomocy restrukturyzacyjnej dla MŚP dotyczy w szczególności zobowiązania do zmniejszenia wydajności w sektorach gospodarki o strukturalnych przerostach produkcyjnych, a także obowiązku sprawozdawczego. Niezależnie od łagodniejszej oceny pomocy dla MŚP, stwierdzono, że pomoc nie spowodowała przywrócenia rentowności przedsiębiorstwa beneficjenta (por. motyw 57) oraz że prowadziła do nieuzasadnionego zakłócenia konkurencji.

(62)

Z powyższych powodów Komisja uznaje pierwszy środek pomocowy, który Greußener Salamifabrik GmbH otrzymało w formie poręczenia państwowego do wysokości 880 000 DEM, za niezgodny z art. 87 i 88 Traktatu WE. Ponieważ pomoc przyznano bezprawnie i niezgodnie z Traktatem, podlega ona windykacji.

(63)

Drugi środek pomocowy dotyczy częściowego wykorzystania pierwszego poręczenia i wypłaty w ramach tegoż 370 000 DEM na rzecz banku Sparkasse Erfurt w związku z konsolidacją długów/restrukturyzacją w 1997 r. oraz poręczenia państwowego 80 % kredytu w wysokości 2,5 mln DEM, którego udzielił Dresdner Bank w 1997 r.

(64)

Ponieważ pierwsze poręczenie państwowe, jak stwierdzono w pkt 62, stanowi pomoc bezprawną, niezgodną z art. 87 i 88 Traktatu WE, przyznaną na rzecz Greußener Salamifabrik GmbH, powyższe stwierdzenia dotyczą także częściowego wykorzystania pierwszego poręczenia w ramach drugiego planu restrukturyzacyjnego.

(65)

Poręczenie państwowe 80 % kredytu w wysokości 2,5 mln DEM należy ocenić zgodnie z postanowieniami obwieszczenia Komisji w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu WE odnośnie do pomocy państwa udzielanej w formie poręczeń (por. motyw 34). Zgodnie z ogólnymi warunkami udzielania poręczeń przez Thüringer Aufbaubank, które były dostępne Komisji, z poręczenia można skorzystać wyłącznie w przypadku trudności finansowych przedsiębiorstwa beneficjenta (postępowanie upadłościowe itp.) i jeżeli poręczonego kredytu nie można spłacić poprzez sprzedaż innych aktywów majątkowych przedsiębiorstwa (por. motyw 51). W ten sposób zostały spełnione warunki szczególne wymienione w pkt 5.3 wspomnianego obwieszczenia Komisji.

(66)

W rozumieniu sekcji 2.1. wytycznych z 1994 r. typowe symptomy przedsiębiorstwa zagrożonego to: spadająca rentowność, rosnące straty, malejący obrót, zwiększanie się zapasów, nadwyżki produkcji, zmniejszający się przepływ środków finansowych, rosnące zadłużenie oraz rosnące odsetki i zmniejszająca się lub zerowa wartość aktywów netto.

(67)

Ponieważ Niemcy stwierdziły, że przedsiębiorstwo było stale zagrożone upadłością, uznano, że Greußener Salamifabrik GmbH w momencie udzielenia poręczenia było przedsiębiorstwem zagrożonym (por. motywy 9 i 34). Pomoc podlega zatem kontroli w świetle obowiązujących przepisów Wspólnoty dotyczących oceny pomocy państwa na ratowanie i restrukturyzację przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji. Zgodnie z informacjami zawartymi w motywie 49 zastosowanie znajdują wytyczne z 1994 r. Komisja wszczęła postępowanie z art. 88 ust. 2 Traktatu WE odnośnie do przedmiotowej pomocy w związku z wątpliwościami, czy zostały spełnione poniższe warunki wytycznych z 1994 r.:

(68)

W rozumieniu sekcji 3.2.2. lit. i) wytycznych z 1994 r. pomoc restrukturyzacyjną można przyznać tylko jeden raz. Niemcy nie wypowiedziały się w tej kwestii.

(69)

Fakt, że w ramach drugiej restrukturyzacji przyznano dalsze środki pomocowe, narusza zasadę jednorazowego przyznania pomocy restrukturyzacyjnej.

(70)

Komisja wyraziła wątpliwości, czy plan restrukturyzacyjny, który przedłożono w celu uzasadnienia drugiej pomocy restrukturyzacyjnej (w formie drugiego poręczenia), przyczyni się do przywrócenia rentowności przedsiębiorstwa. W tym celu konieczny byłby znaczny wzrost obrotów. Wydawało się to zdecydowanie nieprawdopodobne, szczególnie po tym, jak pierwsze prognozy obrotów okazały się zbyt optymistyczne już w momencie wszczęcia postępowania. Niemcy nie uzasadniły ani nie wyjaśniły przedłożonych prognoz dotyczących obrotów. Stąd Komisja nadal wątpi, czy spełniony został wymóg, by dzięki wdrożeniu planu restrukturyzacyjnego można było przywróć długoterminową rentowność przedsiębiorstwa.

(71)

Niemcy przedstawiły dwa argumenty odnośnie do kryterium niepowodowania niepożądanego zakłócenia konkurencji. Po pierwsze, przedmiotowe przedsiębiorstwo jest zbyt małe, aby zakłócić konkurencję lub mieć wpływ na wewnątrzwspólnotową wymianę handlową. Po drugie, przedmiotowe przedsiębiorstwo nie zwiększy zdolności produkcyjnych, lecz będzie w lepszy sposób wykorzystywało zdolności istniejące.

(72)

Pierwszy argument należy odrzucić w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (por. motyw 38). Odnośnie do drugiego argumentu należy stwierdzić, że zgodnie z sekcją 3.2.2. lit. ii) wytycznych z 1994 r. Komisja wymaga zmniejszenia zdolności produkcyjnych wyłącznie w sytuacji istnienia strukturalnej nadprodukcji wewnątrz Wspólnoty. Wszczynając postępowanie, Komisja stwierdziła, że w przedmiotowym sektorze nie występuje nadprodukcja. Komisja wyraziła jednakże wątpliwość, czy przyznając środek, kierowano się wspólnym interesem, skoro celem przyznanej pomocy był wzrost produkcji, który automatycznie doprowadziłby do spadku udziałów rynkowych konkurencyjnych przedsiębiorstw.

(73)

Niemcy nie wyjaśniły w żaden sposób, jak miałoby dojść do wchłonięcia przez rynek wzrostu produkcji bez negatywnego wpływu na przedsiębiorstwa konkurencyjne. Niemcy nie podały ponadto żadnych informacji dotyczących stosunku między korzyścią dla przedmiotowego przedsiębiorstwa oraz kosztami, które musiałby ponieść cały sektor. Komisja nie może zatem ocenić, czy przyznana pomoc nie spowodowałaby nieuzasadnionego zakłócenia konkurencji.

(74)

Niemcy nie przekazały informacji dotyczącej kontroli przeprowadzenia restrukturyzacji.

(75)

W dniu 8 stycznia 1997 r. przedsiębiorstwo Ergewa GmbH przejęło 75 % udziałów beneficjenta. Nie jest jasne, czy kategoria MŚP obejmuje Ergewa GmbH w rozumieniu wytycznych z 1994 r. i czy wskutek przejęcia udziałów doszło do zmiany statusu Greußener Salamifabrik GmbH, w którym Ergewa GmbH posiada ponad 25 % udziałów. Nawet jeśli zastosuje się łagodniejsze kryteria oceny pomocy restrukturyzacyjnej dla MŚP (sekcja 3.2.4. wytycznych z 1994 r.), należy stwierdzić, że, zgodnie z motywem 72, w przedmiotowym sektorze nie występowała nadprodukcja oraz że nie można było ocenić kryteriów kontrolnych, ponieważ informacje były niewystarczające. Fakt, że beneficjent mógł prawdopodobnie spełniać kryteria MŚP także w 1997 r., nie zmienia oceny przedmiotowej pomocy.

(76)

Z powyższych powodów Komisja jest zdania, że drugi środek pomocowy przyznany Greußener Salamifabrik GmbH w formie poręczenia państwowego do wysokości 2 mln DEM jest niezgodny z art. 87 i 88 Traktatu WE. W piśmie z dnia 4 lutego 1999 r. oraz ponownie w piśmie z dnia 18 maja 2005 r. Niemcy poinformowały, że poręczenie zostało udzielone wyłącznie pod warunkiem otrzymania zgody od Komisji. Ponieważ w ramach powyższego poręczenia nie dokonano płatności, nakaz windykacji tej pomocy niezgodnej z Traktatem jest bezprzedmiotowy.

(77)

Komisja stwierdza, że pomoc państwa przyznana w formie poręczeń państwowych w wysokości 880 000 DEM (środek pomocowy nr 1) oraz 2 mln DEM (środek pomocowy nr 2), łącznie 2,88 mln DEM, za kredyty w wysokości 1,1 mln DEM oraz 2,5 mln DEM, a więc łącznie 3,6 mln DEM, jest niezgodna z zasadami wspólnego rynku.

(78)

Bezprawnie przyznana pomoc, która jest niezgodna z Traktatem, podlega windykacji. Komisja stwierdziła, że w dniu 1 października 1999 r. wszczęto postępowanie upadłościowe w stosunku do majątku Greußener Salamifabrik GmbH. Ponieważ Komisji nie wiadomo, czy postępowanie upadłościowe zakończyło działalność przedsiębiorstwa, windykacja pomocy jest w miarę możliwości nadal aktualna.

(79)

Komisja zwraca uwagę Niemcom, że problem naruszenia stosunku prawnego między państwem a osobami trzecimi z powodu bezprawności pomocy należy zbadać na gruncie prawa wewnętrznego, jak stanowią pkt 6.4. i 6.5. obwieszczenia Komisji w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu WE odnośnie do pomocy państwa udzielanej w formie poręczeń. Sądy krajowe powinny w razie potrzeby zbadać, czy przepisy krajowe nie są sprzeczne z wymogiem przestrzegania umów gwarancyjnych; badając powyższą kwestię, sądy powinny uwzględnić naruszenie prawa wspólnotowego,