(1)

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) narażenie na wtórny dym tytoniowy jest powszechnym powodem zgonów, zachorowań i niepełnosprawności w Unii Europejskiej. Takie narażenie jest związane z konsumpcją wyrobów tytoniowych pozostającą główną przyczyną nowotworów, którym można zapobiec – 27 % wszystkich nowotworów przypisuje się używaniu tytoniu.

(2)

Używanie tytoniu jest nadal powszechne na całym świecie i w całej Unii. Szacuje się, że w 2023 r. 24 % ludności Unii Europejskiej było palaczami (1).

(3)

Światowy roczny koszt gospodarczy palenia oszacowano na 1,4 bln USD w 2012 r., co odpowiadało 1,8 % światowego produktu krajowego brutto (PKB). Już w 2009 r. palenie tytoniu kosztowało UE 544 mld EUR, co stanowiło około 4,6 % łącznego PKB UE-27 (2).

(4)

Należy działać na rzecz zmniejszenia liczby palaczy w Unii, zgodnie z celem europejskiego planu walki z rakiem (3), jakim jest ukształtowanie pokolenia wolnego od tytoniu, w którym do 2040 r. mniej niż 5 % ludności Unii będzie używać wyrobów tytoniowych.

(5)

Ramowa konwencja WHO o ograniczeniu użycia tytoniu (FCTC) została opracowana w celu wspierania skutecznej i kompleksowej międzynarodowej reakcji na rozprzestrzenianie się globalnej epidemii tytoniowej. Art. 8 FCTC nakłada na jej strony obowiązek zapewnienia skutecznej ochrony przed wtórnym dymem tytoniowym w miejscach pracy, transporcie publicznym i pomieszczeniach zamkniętych; wytyczne załączone do FCTC mają na celu pomóc stronom w wypełnieniu ich zobowiązań na podstawie tego artykułu.

(6)

Europejska strategia ograniczenia użycia tytoniu przyjęta we wrześniu 2002 r. przez Komitet regionalny dla Europy, działający w ramach WHO, zaleciła państwom członkowskim WHO, by zagwarantowały swoim obywatelom prawo do środowiska wolnego od dymu tytoniowego poprzez, między innymi, zapewnienie wolnych od dymu miejsc publicznych, miejsc pracy i środków transportu publicznego, zakaz palenia w miejscach na świeżym powietrzu we wszystkich placówkach edukacyjnych dla małoletnich, we wszystkich miejscach świadczenia opieki zdrowotnej oraz w trakcie imprez publicznych, a także zaklasyfikowanie środowiskowego dymu tytoniowego jako czynnika rakotwórczego (4).

(7)

Wtórne emisje z nowych wyrobów mogą mieć potencjalnie szkodliwy wpływ na zdrowie. WHO podkreśla, że wtórne emisje z nowych wyrobów mogą narażać ludzi na potencjalnie szkodliwe poziomy cząstek stałych i głównych substancji toksycznych.

(8)

WHO (5), (6), (7) zwróciła uwagę, oprócz innych obaw związanych z nowymi wyrobami, na negatywne skutki zdrowotne narażenia na wtórne aerozole. Na przykład niedawne dowody wskazują na to, że narażenie na wtórne emisje z podgrzewanych wyrobów tytoniowych wiąże się ze znacznymi nieprawidłowościami układu oddechowego i układu krążenia u osób postronnych (8), (9), (10), (11), (12), (13). Ponadto wtórne aerozole z papierosów elektronicznych, w tym zarówno zawierających nikotynę, jak i jej niezawierających, narażają osoby postronne na wymierne poziomy cząstek stałych oraz głównych substancji toksycznych i zanieczyszczeń (14), (15), (16), (17), (18), (19), (20).

(9)

WHO uważa, że żaden poziom narażenia na strumień boczny nie jest bezpieczny ani akceptowalny (4), zatem należy przyjąć ostrożne podejście. WHO zaleca stosowanie środków ograniczania użycia tytoniu, w tym ochrony przed narażeniem, do papierosów elektronicznych (21), (4), (5).

(10)

W swojej opinii z 2021 r. w sprawie papierosów elektronicznych (22) Komitet Naukowy ds. Zagrożeń dla Zdrowia i Środowiska oraz Pojawiających się Zagrożeń (SCHEER) stwierdził, że istnieją słabe lub umiarkowane dowody na ryzyko uszkodzenia układu oddechowego i układu krążenia oraz uszkodzenia kancerogennego w wyniku narażenia wtórnego na działanie aerozoli z papierosów elektronicznych.

(11)

Zapewnienie środowisk wolnych od dymu tytoniowego i aerozoli jest powszechnie uznanym i sprawdzonym podejściem do odpowiedniej ochrony zdrowia ludzi przed skutkami wtórnego dymu tytoniowego i wtórnych aerozoli.

(12)

W ostatnich latach nowe wyroby, takie jak papierosy elektroniczne i podgrzewane wyroby tytoniowe, ugruntowały swoje udziały w rynku, a ich popularność rośnie. Według danych Eurobarometru rozpowszechnienie używania papierosów elektronicznych w całej Unii wynosi 3 %, a podgrzewanych wyrobów tytoniowych – 2 %.

(13)

Kwestią budzącą szczególne obawy w związku z rozwojem rynku nowych wyrobów, takich jak papierosy elektroniczne i podgrzewane wyroby tytoniowe, jest ich szczególna popularność i atrakcyjność wśród dzieci i młodzieży.

(14)

Narażenie na wtórny dym tytoniowy i wtórne aerozole może stwarzać szczególne zagrożenie dla dzieci i młodzieży i może zwiększyć prawdopodobieństwo, że nabiorą nawyków związanych z paleniem (4), (5), (6).

(15)

W 2023 r. oszacowano, że 54 % obecnych i byłych palaczy rozpoczynało palenie przed ukończeniem 19. roku życia, a 14 % – w dzieciństwie, przed ukończeniem 15. roku życia (1).

(16)

Stosowanie nowych wyrobów zawierających nikotynę, w szczególności przez młodych ludzi, wiąże się z uzależnieniem i może stać się punktem wyjścia do późniejszego używania tradycyjnych wyrobów tytoniowych (4).

(17)

Ważne jest nie tylko uwzględnienie ostatnich zmian rynkowych i technologicznych związanych z nowymi wyrobami, ale także lepsza koordynacja i dostosowanie do przyszłych wyzwań krajowych ram regulacyjnych na rzecz środowisk wolnych od dymu tytoniowego i aerozoli.

(18)

Obecnie wtórne narażenie na dym tytoniowy i aerozole w miejscach, takich jak miejsca na świeżym powietrzu obiektów hotelarskich i miejsca na świeżym powietrzu przeznaczone dla dzieci i młodzieży, jest znaczne. W badaniu Eurobarometr z 2023 r. 74 % respondentów stwierdziło, że w ciągu ostatnich sześciu miesięcy zetknęło się z osobami palącymi na tarasach na świeżym powietrzu, a 71 % respondentów – że zetknęło się w takich miejscach z osobami używającymi papierosów elektronicznych i podgrzewanych wyrobów tytoniowych. 42 % respondentów powiedziało, że zetknęło się z osobami palącymi w miejscach na świeżym powietrzu przeznaczonych dla dzieci i młodzieży, a 49 % respondentów – że zetknęło się w takich miejscach z osobami używającymi papierosów elektronicznych i podgrzewanych wyrobów tytoniowych (1).

(19)

Kilka państw członkowskich wprowadziło środki ochronne obejmujące zakaz palenia w pomieszczeniach i miejscach na świeżym powietrzu lub zakaz używania nowych wyrobów w miejscach publicznych (23), (24).

(20)

Należy zatem rozszerzyć zakres zalecenia o konkretne miejsca na świeżym powietrzu, aby lepiej chronić ludzi w Unii, w szczególności dzieci, młodzież i osoby szczególnie narażone, na przykład osoby chorujące na choroby przewlekłe lub inne schorzenia oraz kobiety w ciąży, przed narażeniem na wtórny dym tytoniowy i wtórne aerozole z nowych wyrobów, takich jak podgrzewane wyroby tytoniowe, papierosy elektroniczne, zawierające nikotynę lub nie, oraz substytuty tytoniu, a także wszelkie inne wyroby emitujące dym lub aerozol, takie jak wyroby ziołowe do palenia lub podgrzewane produkty ziołowe.

(21)

Na poparcie zmiany zalecenia ogłoszono zaproszenie do zgłaszania uwag otwarte w okresie od czerwca do lipca 2022 r., a w okresie od marca do maja 2023 r. przeprowadzono konsultacje z przedstawicielami właściwych organów państw członkowskich, organizacji społeczeństwa obywatelskiego, odpowiednich podmiotów gospodarczych i innych odpowiednich zainteresowanych stron w ramach ukierunkowanych konsultacji.

(22)

Rada odnotowuje, że Komisja zamierza wspierać państwa członkowskie w skutecznym wdrażaniu zalecenia za pośrednictwem istniejących unijnych programów i narzędzi współpracy.

(23)

W szczególności Rada odnotowuje, że Komisja przewiduje wsparcie na rzecz intensyfikacji badań w tej dziedzinie. Te działania badawcze powinny obejmować nowe wyroby (takie jak papierosy elektroniczne, zawierające nikotynę lub nie, oraz podgrzewane wyroby tytoniowe); substytuty tytoniu, które emitują dym tytoniowy lub aerozole oraz wszelkie inne wyroby emitujące dym tytoniowy lub aerozol; oraz wyroby uwalniające nikotynę i wyroby przypominające w użyciu wyroby uwalniające nikotynę. Przewiduje się również wzmocnienie współpracy międzynarodowej, w tym w zakresie badań, w kwestiach objętych niniejszym zaleceniem.

(24)

Rada odnotowuje również, że Komisja zamierza opracować zestaw narzędzi profilaktycznych wspierających lepszą ochronę zdrowia dzieci i młodzieży w tych latach ich życia, w których są one najbardziej narażone na zagrożenia i w których w największym stopniu następuje kształtowanie ich osobowości, w tym skoncentrować się na zapobieganiu paleniu tytoniu i uzależnieniu od nikotyny, a także zająć się powiązaniami między zdrowiem psychicznym i fizycznym oraz kluczowymi uwarunkowaniami zdrowotnymi.

(25)

Rada odnotowuje również, że w ciągu pięciu lat od przyjęcia niniejszego zalecenia Komisja zamierza złożyć sprawozdanie ze stopniowych postępów w jego wdrażaniu, sporządzone na podstawie informacji przekazanych przez państwa członkowskie.

(26)

Należy uwzględnić „Wytyczne w sprawie ochrony przed narażeniem na dym tytoniowy, przyjęte przez drugą Konferencję Stron Ramowej Konwencji WHO o ograniczeniu użycia tytoniu”. Należy zachęcać państwa członkowskie do rozszerzania środków zawartych w tych wytycznych i wychodzenia poza ich zakres.

(27)

Niniejsze zalecenie ma szerszy zakres niż zalecenie 2009/C 296/02 i zastępuje je w celu lepszej ochrony osób w Unii przed wtórnym dymem tytoniowym i wtórnymi aerozolami, co pozytywnie przyczynia się do realizacji celów związanych z tytoniem określonych w europejskim planie walki z rakiem oraz do ograniczenia występowania i do denormalizacji zarówno palenia, jak i używania nowych wyrobów.

(28)

Denormalizacja palenia oraz ograniczenie rozpowszechnienia palenia i używania nowych wyrobów wymagają kompleksowego zestawu działań na szczeblu Unii. W związku z tym ważne jest, aby niniejsze zalecenie było połączone z intensywnymi pracami nad oceną i przeglądem prawodawstwa UE dotyczącego wyrobów tytoniowych, w szczególności w odpowiedzi na obawy dotyczące dostępu młodych ludzi do nowatorskich wyrobów tytoniowych i nikotynowych.