—

uwzględniając wpływ polityki spójności UE w Irlandii Północnej,

—

uwzględniając postanowienia porozumienia wielkopiątkowego z 1998 r.,

—

uwzględniając art. 52 Regulaminu, a także art. 1 ust. 1 lit. e) decyzji Konferencji Przewodniczących z dnia 12 grudnia 2002 r. w sprawie procedury udzielania zgody na sporządzenie sprawozdań z własnej inicjatywy oraz załącznik 3 do tej decyzji,

—

uwzględniając sprawozdanie Komisji Rozwoju Regionalnego oraz opinię Komisji Kontroli Budżetowej (A8-0240/2018),

A.

mając na uwadze, że polityka spójności UE w Irlandii Północnej jest realizowana za pomocą różnych instrumentów, w tym Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego, programu PEACE dla Irlandii Północnej i Regionu Granicznego Irlandii oraz programu współpracy transgranicznej INTERREG;

B.

mając na uwadze, że Irlandia Północna jest regionem czerpiącym ogromne korzyści z polityki spójności UE; mając na uwadze, że z wielkim zadowoleniem przyjęto zobowiązanie do przyszłego finansowania zawarte w sporządzonym przez Komisję projekcie wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2021–2027;

C.

mając na uwadze, że oprócz bardziej ogólnych środków polityki spójności Irlandia Północna korzystała w szczególności ze specjalnych programów transgranicznych oraz programów wspierających kontakty między społecznościami i wzajemne relacje społeczności, w tym programu PEACE;

D.

mając na uwadze, że polityka spójności UE, szczególnie za pośrednictwem programu PEACE, zdecydowanie przyczyniła się do procesu pokojowego w Irlandii Północnej, wspiera porozumienie wielkopiątkowe, a także nadal wspiera pojednanie między społecznościami;

E.

mając na uwadze, że po utworzeniu pierwszego programu PEACE w 1995 r. na podwójny cel wspierania spójności między społecznościami zaangażowanymi w konflikt w Irlandii Północnej oraz granicznymi hrabstwami Irlandii, a także stabilności gospodarczej i społecznej wydatkowano kwotę ponad 1,5 mld EUR;

F.

mając na uwadze, że sukces finansowania w ramach polityki spójności UE wynika częściowo z faktu, iż jest ono postrzegane jako „środki neutralne”, tj. niepowiązane bezpośrednio z interesami żadnej społeczności;

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

—

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego, ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (1),

—

uwzględniając komunikat Komisji z dnia 15 lipca 2015 r. zatytułowany „Nowy start dla zatrudnienia i wzrostu gospodarczego w Grecji”(COM(2015)0400),

—

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/1839 z dnia 14 października 2015 r. zmieniające rozporządzenie (UE) nr 1303/2013 w zakresie szczególnych środków dla Grecji (2),

—

uwzględniając rozporządzenie (UE) 2017/825 w sprawie utworzenia Programu wspierania reform strukturalnych na lata 2017–2020 (3),

—

uwzględniając dokument roboczy służb Komisji z dnia 19 września 2016 r. dotyczący ocen ex post EFRR i Funduszu Spójności 2007–2013 (SWD(2016)0318),

—

uwzględniając sprawozdanie greckiego Ministerstwa Gospodarki i Rozwoju dotyczące wykorzystania kwot udostępnionych na podstawie rozporządzenia (UE) 2015/1839 (okres programowania 2007–2013) (4),

—

uwzględniając pytanie do Komisji wymagające odpowiedzi ustnej dotyczące wdrożenia rozporządzenia (UE) 2015/1839 w zakresie szczególnych środków dla Grecji (O-000100/2017-B8-0001/2018)

—

uwzględniając art. 52 Regulaminu oraz art. 1 ust. 1 lit. e) decyzji Konferencji Przewodniczących z dnia 12 grudnia 2002 r. w sprawie procedury udzielania zgody na sporządzenie sprawozdań z własnej inicjatywy, a także załącznik 3 do tej decyzji,

—

uwzględniając sprawozdanie Komisji Rozwoju Regionalnego (A8-0244/2018),

A.

mając na uwadze, że polityka spójności jest wyrazem solidarności i głównym instrumentem inwestycyjnym UE, obejmującym wszystkie regiony i mającym na celu zmniejszanie dysproporcji; mając na uwadze, że znaczenie jej wartości dodanej i jej elastyczność w reagowaniu na kryzys gospodarczy i finansowy zostały kilkukrotnie potwierdzone; mając na uwadze, że polityka spójności z obecnie dostępnymi zasobami budżetowymi przyczyniła się do utrzymania bardzo potrzebnych możliwości realizowania inwestycji publicznych, pomogła w zapobieganiu dalszemu pogłębianiu się kryzysu oraz umożliwiła państwom członkowskim i regionom podejmowanie dostosowanej do potrzeb reakcji w celu zwiększania odporności na nieprzewidziane wydarzenia i zewnętrzne wstrząsy;

B.

mając na uwadze, że w latach 2007–2015 wsparcie z EFRR i Funduszu Spójności w Grecji wyniosło 15,8 mld EUR, co odpowiada ok. 19 % łącznych nakładów inwestycyjnych rządu;

C.

mając na uwadze, że kryzys gospodarczy i finansowy doprowadził do utrzymujących się ujemnych stóp wzrostu w Grecji, którym nie udało się zaradzić przy pomocy trzech międzynarodowych pakietów pomocowych, do poważnych problemów z płynnością finansową tego kraju oraz do wyczerpania się jego środków publicznych;

D.

mając na uwadze, że Grecja i wyspy greckie zostały wyjątkowo ciężko doświadczone – i nadal są ciężko doświadczane – przez kryzys uchodźczy i migracyjny, a zwiększony napływ migrantów i uchodźców wywiera na nie ogromną presję, co poważnie narusza lokalną działalność gospodarczą, szczególnie w dziedzinie turystyki;

E.

mając na uwadze, że od 2007 r. do 2013 r. PKB Grecji zmniejszył się o 26 % w ujęciu rzeczywistym i że choć recesja zakończyła się w 2014 r., przez dwa kolejne lata wzrost wynosił poniżej 1 %; mając na uwadze, że wskaźnik zatrudnienia spadł z 66 % do 53 % w 2013 r., co oznacza, że jedynie ponad połowa osób w wieku produkcyjnym była zatrudniona, a bezrobocie wzrosło w tym samym okresie z 8,4 % do 27,5 %, co decydująco wpłynęło na siłę nabywczą ludności Grecji i poważnie dotknęło kilka sektorów, w tym sektor zdrowia; mając na uwadze, że według najnowszych danych Eurostatu stopa bezrobocia wynosi 20,8 %, z wysokim poziomem bezrobocia młodzieży;

F.

mając na uwadze uznanie przez Komisję i współprawodawców w 2015 r., że Grecja została dotknięta kryzysem w sposób wyjątkowy, co mogło mieć poważny wpływ zarówno na finalizację operacji w ramach programów operacyjnych w latach 2000–2006 i 2007–2013, jak i na rozpoczęcie wdrażania programów polityki spójności w latach 2014–2020;

G.

mając na uwadze, że przyjęcie rozporządzenia (UE) 2015/1839 miało na celu zapewnienie Grecji płynności w kluczowym momencie, przed wstrzymaniem realizacji programów oraz utratą potrzebnych możliwości inwestycyjnych, ponieważ znaczne kwoty zostałyby odzyskane, jeśli projekty z lat 2000–2006 i 2007–2013 nie zostałyby ukończone;

H.

mając na uwadze, że w rozporządzeniu (UE) 2015/1839 przewidziano dodatkowe kwoty początkowych płatności zaliczkowych na okres programowania 2014–2020, obejmujące dwie raty, każdą w wysokości 3,5 % kwoty wsparcia ze środków polityki spójności oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego (EFMR), a także zastosowanie w okresie programowania 2007–2013 poziomu współfinansowania wynoszącego 100 % wydatków kwalifikowalnych oraz przedterminowe udostępnienie ostatnich 5 % pozostałych płatności unijnych, które powinny były zostać zatrzymane do zamknięcia programów;

I.

mając na uwadze, że rozporządzenie zostało przyjęte z myślą o możliwie jak najszybszej reakcji na poważną sytuację kryzysową oraz zapewnieniu Grecji wystarczającego finansowania na ukończenie projektów w okresie programowania 2007–2013 i rozpoczęcie realizacji programów w bieżącym okresie;

J.

mając na uwadze, że zgodnie z art. 152 ust. 6 akapit drugi do końca 2016 r. Grecja musiała przedstawić Komisji sprawozdanie na temat wykonania przepisów dotyczących zastosowania poziomu współfinansowania wynoszącego 100 % oraz pułapu dla płatności na rzecz programów na koniec okresu programowania;

K.

mając na uwadze, że UE pokryła również 95 % całkowitych kosztów inwestycyjnych za okres programowania 2007–2013 w Grecji (w porównaniu z poziomem 85 %, mającym zastosowanie w innych przypadkach), na podstawie tzw. rozporządzenia w sprawie środków uzupełniających (UE) nr 1311/2011;

L.

mając na uwadze, że w październiku 2015 r. wprowadzono wyodrębniony rachunek, na który przeniesiono wszystkie środki przydzielone na finansowanie projektów finansowanych przez UE w celu zapewnienia, by środki wykorzystywano wyłącznie na płatności na rzecz beneficjentów i działania w ramach programów operacyjnych;

M.

mając na uwadze, że Grecja otrzymywała również wsparcie od 2011 r. za pośrednictwem utworzonej przez Komisję grupy zadaniowej ds. Grecji, udzielającej pomocy technicznej na rzecz procesu reform w tym kraju, oraz od 2015 r. za pośrednictwem Służby ds. Wspierania Reform Strukturalnych, udzielającej pomocy na rzecz przygotowania, planowania, wdrażania i oceny reform sprzyjających wzrostowi gospodarczemu; mając na uwadze, że rozporządzenie (UE) 2017/825 w sprawie utworzenia Programu wspierania reform strukturalnych na lata 2017–2020 weszło w życie w dniu 20 maja 2017 r. i stanowiło ważny moment pod względem zobowiązań Służby ds. Wspierania Reform Strukturalnych wobec zainteresowanych państw członkowskich, w tym Grecji;

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

—

uwzględniając Powszechną deklarację praw człowieka,

—

uwzględniając Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej,

—

uwzględniając międzyinstytucjonalną proklamację Europejskiego filaru praw socjalnych,

—

uwzględniając Europejską kartę społeczną z dnia 3 maja 1996 r.,

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 15 września 2016 r. w sprawie stosowania dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w obszarze zatrudnienia i pracy (1),

—

uwzględniając wspólne oświadczenie Europejskiego Sojuszu przeciwko Chorobom Przewlekłym z listopada 2017 r. pt. „Poprawa stanu zatrudnienia osób dotkniętych chorobami przewlekłymi w Europie”,

—

uwzględniając Konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych (UN CRDP) i jej wejście w życie w UE w dniu 21 stycznia 2011 r. zgodnie z decyzją Rady 2010/48/WE z dnia 26 listopada 2009 r.,

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie strategicznych ram UE dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2014–2020 (2),

—

uwzględniając wspólne sprawozdanie Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (EU-OSHA) oraz Europejskiej Fundacji na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy (Eurofound) z 2014 r. pt. „Zagrożenia psychospołeczne w Europie – występowanie i strategie zapobiegania”,

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 30 listopada 2017 r. w sprawie wdrażania europejskiej strategii w sprawie niepełnosprawności (3),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 7 lipca 2016 r. w sprawie wdrażania Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych ze szczególnym uwzględnieniem uwag podsumowujących Komitetu do spraw Praw Osób Niepełnosprawnych ONZ (4),

—

uwzględniając deklarację z Filadelfii z dnia 10 maja 1944 r. dotyczącą celów Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 23 maja 2007 r. w sprawie upowszechniania godnej pracy dla wszystkich (5),

—

uwzględniając komunikat Komisji z dnia 2 lipca 2008 r. pt. „Odnowiona agenda społeczna: możliwości, dostęp i solidarność w Europie XXI wieku”(COM(2008)0412),

—

uwzględniając sprawozdanie Komisji z dnia 24 lutego 2011 r. dotyczące wykonania umowy ramowej w sprawie stresu związanego z pracą, przyjętej przez europejskich partnerów społecznych (SEC(2011)0241),

—

uwzględniając komunikat Komisji z dnia 21 lutego 2007 r. pt. „Podniesienie wydajności i jakości w pracy: wspólnotowa strategia na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2007–2012”(COM(2007)0062),

—

uwzględniając dyrektywę Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającą ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (6),

—

uwzględniając dyrektywę antydyskryminacyjną 2000/78/WE i orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, np. w sprawach połączonych C-335/11 i C-337/11 (HK Denmark) z dnia 11 kwietnia 2013 r., które razem ustanawiają zakaz dyskryminacji pracowników przez pracodawców w przypadku, gdy długotrwała choroba może być przyrównana do niepełnosprawności, oraz nakładają na pracodawców obowiązek odpowiedniego dostosowania warunków pracy,

—

uwzględniając wspólne działanie UE w zakresie zdrowia i dobrostanu psychicznego zapoczątkowane w 2013 r.,

—

uwzględniając kampanię EU-OSHA pod hasłem „Stres w pracy? Nie, dziękuję!”,

—

uwzględniając niedawny projekt pilotażowy dotyczący bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w starszym wieku, przeprowadzony EU-OSHA,

—

uwzględniając sprawozdanie EU-OSHA z 2016 r. pt. „Rehabilitacja i powrót do pracy: raport z analizy w sprawie polityki, strategii i programów realizowanych na szczeblu UE i na szczeblu państw członkowskich”,

—

uwzględniając sprawozdanie Eurofoundu z 2014 r. dotyczące możliwości zatrudnienia osób cierpiących na choroby przewlekłe,

—

uwzględniając dokument organizacji Business Europe z 2012 r. dotyczący stosowanych przez pracodawców praktyk w celu utrzymania aktywności zawodowej osób starszych,

—

uwzględniając art. 52 Regulaminu,

—

uwzględniając sprawozdanie Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych (A8-0208/2018),

A.

mając na uwadze, że stres związany z pracą, który stanowi drugą najczęściej zgłaszaną dolegliwość zdrowotną związaną z pracą w Europie, to nasilający się problem; mając na uwadze, że 25 % (7) pracowników zgłasza, iż doświadcza stresu związanego z pracą; mając na uwadze, że stres związany z pracą może naruszać prawo jednostki do zdrowych warunków pracy; mając na uwadze, że stres związany z pracą jest ponadto przyczyną absencji i niskiego poziomu zadowolenia z pracy, negatywnie wpływa na wydajność i odpowiada za prawie połowę straconych dni roboczych rocznie;

B.

mając na uwadze, że starzenie się europejskiej siły roboczej stawia nowe wyzwania, jeśli chodzi o środowisko pracy i zmiany w organizacji pracy; mając na uwadze, że starzeniu się towarzyszy zwiększone ryzyko występowania przewlekłych zaburzeń zdrowia psychicznego i fizycznego, w tym niepełnosprawności i chorób, co sprawia, że profilaktyka, reintegracja i rehabilitacja stają się strategiami politycznymi ważnymi dla utrzymania miejsc pracy oraz systemów emerytalno-rentowych i zabezpieczenia społecznego; mając na uwadze, że choroby przewlekłe nie dotyczą wyłącznie osób starszych;

C.

mając na uwadze, że długotrwała nieobecność w pracy ma szkodliwy wpływ na zdrowie psychiczne i fizyczne i powoduje wysokie koszty społeczne i ekonomiczne oraz może uniemożliwić powrót do pracy; mając na uwadze, że zdrowie i dobrostan odgrywają centralną rolę w budowaniu zrównoważonych gospodarek; mając na uwadze istotne znaczenie, jakie ma uwzględnienie poważnych skutków finansowych choroby lub niepełnosprawności dla rodzin, w przypadku gdy dotknięte nią osoby nie mogą wrócić do pracy;

D.

mając na uwadze, że mimo różnic między niepełnosprawnością, urazami, chorobami i chorobami związanymi z wiekiem często dolegliwości te nakładają się na siebie i wymagają kompleksowego, lecz zindywidualizowanego podejścia do każdej osoby;

E.

mając na uwadze, że starzenie się jest jednym z głównych wyzwań społecznych stojących przed UE; mając na uwadze, że w związku z tym istnieje potrzeba polityki wspierającej aktywne starzenie się, aby umożliwić wszystkim utrzymanie aktywności i zatrudnienia do osiągnięcia wieku emerytalnego lub dłużej, jeżeli wyrażą taką wolę; mając na uwadze, że starsze pokolenie i jego doświadczenie są niezbędne na rynku pracy; mając na uwadze, że osoby starsze, które pragną nadal pracować, często poszukują elastycznych lub zindywidualizowanych warunków pracy; mając na uwadze, że choroba, niepełnosprawność i wykluczenie z rynku pracy mają poważne konsekwencje finansowe;

F.

mając na uwadze, że palenie tytoniu oraz nadużywanie alkoholu i narkotyków stanowią najistotniejsze czynniki ryzyka dla zdrowia ludności w wieku produkcyjnym w UE, gdyż wiążą się zarówno z urazami, jak i z różnymi chorobami niezakaźnymi (8); mając na uwadze, że w 20–25 % wszystkich wypadków w miejscu pracy uczestniczą osoby znajdujące się pod wpływem alkoholu (9), oraz mając na uwadze, że według szacunków między 5 % a 20 % ludności aktywnej zawodowo w Europie doświadcza poważnych problemów w związku z nadużywaniem alkoholu (10); mając na uwadze, że reintegracja pracowników, którzy doświadczyli problemów związanych z nadużywaniem substancji odurzających, na stanowiska pracy wysokiej jakości stwarza szczególne wyzwania dla pracodawców;

G.

mając na uwadze, że osoby niepełnosprawne, cierpiące na choroby przewlekłe lub powracające do zdrowia po urazie lub chorobie znajdują się w trudnej sytuacji i powinny korzystać z indywidualnego wsparcia, wracając do swojego miejsca pracy lub na rynek pracy; mając na uwadze, że niektóre osoby cierpiące na choroby przewlekłe nie chcą lub nie mogą wrócić do pracy;

H.

mając na uwadze, że dziedzina rehabilitacji zawodowej i powrotu do pracy może oferować cenne możliwości wolontariatu, np. przez zaangażowanie wolontariuszy będących emerytami; mając na uwadze, że należy wspierać wolontariat wśród osób w każdym wieku;

I.

mając na uwadze, że pracodawcy muszą przede wszystkim promować kulturę bezpieczeństwa i higieny w miejscu pracy; mając na uwadze, że dobrowolny udział w działaniach związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy (BHP) takich jak praca w grupach roboczych także może przyczynić się do zmiany kulturowej w tym zakresie;

J.

mając na uwadze, że praca odgrywa ważną rolę w ułatwianiu procesu powrotu do zdrowia i rehabilitacji z uwagi na istotne korzyści psychospołeczne, jakie przynosi pracownikom; mając na uwadze, że dobre praktyki w zakresie BHP mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia produktywności i motywacji personelu, co pomaga przedsiębiorstwom w utrzymaniu konkurencyjności i innowacyjności, zapewnia dobrostan pracowników oraz pomaga zachować cenne umiejętności i doświadczenie zawodowe, ograniczyć rotację personelu i zapobiegać wykluczeniu, wypadkom i urazom; mając na uwadze, że w związku z tym zachęca się Komisję do rozważenia pełnej ewidencji kosztów w dziedzinie aktywnej integracji i włączenia społecznego; mając na uwadze, że przyjęcie odpowiedniego i indywidualnie dopasowanego podejścia do reintegracji osób powracających do zdrowia po urazie lub chorobie na wysokiej jakości stanowiskach pracy stanowi ważny czynnik zapobiegania dodatkowej absencji lub obecności w pracy pomimo choroby;

K.

mając na uwadze, że definicje osób o obniżonej zdolności do pracy mogą być różne w poszczególnych państwach członkowskich;

L.

mając na uwadze, że MŚP i mikroprzedsiębiorstwa mają szczególne potrzeby w tym zakresie, ponieważ mają mniej zasobów potrzebnych do spełnienia obowiązków związanych z chorobą i zapobieganiem wypadkom, a tym samym często wymagają wsparcia, aby osiągnąć cele w zakresie BHP; mając z drugiej strony na uwadze, że dobre praktyki w zakresie BHP mają zasadnicze znaczenie dla MŚP i mikroprzedsiębiorstw, w szczególności dla stabilności ich działalności; mając na uwadze, że różne programy finansowane przez UE stwarzają możliwości cennej wymiany innowacji i najlepszych praktyk w dziedzinie trwałego BHP;

M.

mając na uwadze, że negatywne czynniki psychospołeczne w miejscu pracy wiążą się nie tylko z wynikami zdrowotnymi, lecz także z częstszą absencją i niskim poziomem zadowolenia z pracy; mając na uwadze, że indywidualnie dostosowane środki BHP mogą umożliwić osobie, której zdolność do pracy uległa zmianie, utrzymanie zatrudnienia, z korzyścią dla ogółu siły roboczej; mając na uwadze, że choć nieobecność w pracy jest czasami niezbędna z medycznego punktu widzenia, to występują także inne negatywne skutki psychospołeczne u osób, które spędzają dłuższy czas poza pracą i w konsekwencji mają coraz mniejsze szanse na powrót na rynek pracy; mając na uwadze, że skoordynowana opieka na wczesnym etapie, przy priorytetowym traktowaniu dobrostanu pracownika, ma zasadnicze znaczenie dla poprawy wyników w zakresie powrotu pracowników do pracy i zapobiegania długoterminowym negatywnym konsekwencjom dla jednostki;

N.

mając na uwadze, że dostępność i porównywalność danych na temat chorób zawodowych na szczeblu UE jest często niedostateczna; mając na uwadze, że według Eurofoundu ok. 28 % Europejczyków skarży się na przewlekłe zaburzenia zdrowia psychicznego i fizycznego, chorobę lub niepełnosprawność (11); mając na uwadze, że według szacunków jedna z czterech osób w wieku produkcyjnym ma długotrwałe problemy zdrowotne (12); mając na uwadze, że niepełnosprawność i zły stan zdrowia mogą jednocześnie stanowić przyczynę i konsekwencję ubóstwa; mając na uwadze, że według badania OECD dochody osób niepełnosprawnych są średnio o 12 % niższe niż dochody pozostałej części ludności (13); mając na uwadze, że w niektórych krajach ta różnica w dochodach wynosi nawet 30 %; mając na uwadze, że według badania z 2013 r. 21,8 % pacjentów w wieku 18–57 lat cierpiących na raka straciło pracę natychmiast po diagnozie, natomiast 91,6 % osób w tej grupie straciło pracę w ciągu 15 miesięcy od diagnozy (14); mając na uwadze, że według badania Eurostatu z 2011 r. (15) tylko 5,2 % zatrudnionych osób o ograniczonej zdolności do pracy z powodu przewlekłych problemów zdrowotnych lub mających trudności w wykonywaniu codziennych czynności podaje, że korzysta ze specjalnych warunków pracy; mając na uwadze, że według tego samego badania 24,2 % osób niezatrudnionych stwierdza, iż specjalne warunki pracy byłyby konieczne, aby umożliwić im powrót do pracy;

O.

mając na uwadze, że cyfryzacja z dużym prawdopodobieństwem doprowadzi do istotnych przemian w organizacji pracy i może poprawić szanse pracowników, np. tych, których sprawność fizyczna się obniżyła; mając na uwadze, że starsze pokolenie prawdopodobnie będzie musiało zmierzyć się ze specyficznymi wyzwaniami w tym zakresie; mając na uwadze, że powinno ono również odnieść korzyści z tych zmian;

P.

mając na uwadze, że w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej zapisano prawo do warunków pracy szanujących zdrowie, bezpieczeństwo i godność każdego pracownika, a dobre warunki pracy same w sobie stanowią pozytywną wartość; mając na uwadze, że każdy człowiek ma prawo do poziomu życia zapewniającego zdrowie i dobrobyt oraz prawo do pracy i do sprawiedliwych i korzystnych warunków pracy, zgodnie z Powszechną deklaracją praw człowieka; mając na uwadze, że poprawa stanu zdrowia i reintegracja pracowników przekładają się na poprawę ogólnego dobrostanu społeczeństwa i przynoszą korzyści gospodarcze państwom członkowskim, pracownikom – w tym pracownikom starszym i osobom z problemami zdrowotnymi – i pracodawcom oraz przyczyniają się do utrzymania umiejętności, które w przeciwnym razie zostałyby utracone; mając na uwadze, że pracodawcy, pracownicy, rodziny i społeczności korzystają na przekształcaniu niezdolności do pracy w zdolność do pracy;

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

22.

23.

24.

25.

26.

27.

28.

29.

30.

31.

32.

33.

34.

35.

36.

37.

38.

39.

40.

41.

42.

—

uwzględniając sprawozdanie przedstawione w dniu 25 lutego 2009 r. przez grupę wysokiego szczebla ds. nadzoru finansowego w UE pod przewodnictwem Jacques’a de Larosière,

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 11 marca 2014 r. zawierającą zalecenia dla Komisji dotyczące oceny Europejskiego Systemu Nadzoru Finansowego (ESNF) (1),

—

uwzględniając dokument roboczy służb Komisji z dnia 15 maja 2014 r. zatytułowany „Przegląd gospodarczy programu działań w dziedzinie regulacji sektora finansowego”(SWD(2014)0158),

—

uwzględniając sprawozdanie Komisji z dnia 8 sierpnia 2014 r. dotyczące funkcjonowania Europejskich Urzędów Nadzoru i Europejskiego Systemu Nadzoru Finansowego (COM(2014)0509),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 12 kwietnia 2016 r. w sprawie roli UE w ramach międzynarodowych instytucji i organów finansowych, walutowych i regulacyjnych (2),

—

uwzględniając komunikat Komisji z dnia 23 listopada 2016 r. zatytułowany „Zaproszenie do zgłaszania uwag na temat ram regulacyjnych UE dotyczących usług finansowych”(COM(2016)0855),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 19 stycznia 2016 r. w sprawie bilansu obecnej sytuacji i przyszłych wyzwań związanych z regulacją usług finansowych w UE: wpływ unijnych ram dotyczących regulacji finansowych i unii rynków kapitałowych oraz dalsze działania na rzecz ich usprawnienia (3),

—

uwzględniając dokument roboczy służb Komisji z dnia 27 lutego 2017 r. zatytułowany „Unijne decyzje w kwestii równoważności w ramach polityki usług finansowych: ocena”(SWD(2017)0102),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 14 marca 2018 r. w sprawie ram przyszłych stosunków między UE a Zjednoczonym Królestwem (4),

—

uwzględniając art. 52 Regulaminu,

—

uwzględniając sprawozdanie Komisji Gospodarczej i Monetarnej (A8-0263/2018),

A.

mając na uwadze, że od czasu kryzysu finansowego przyjęto ponad 40 nowych aktów ustawodawstwa finansowego UE, z których 15 zawiera przepisy dotyczące państw trzecich, które uprawniają Komisję do podjęcia, w imieniu UE, jednostronnej decyzji o tym, czy uregulowania istniejące w ramach zagranicznych jurysdykcji można uznać za równoważne;

B.

mając na uwadze, że równoważność oraz prawa do paszportowania są zupełnie odrębnymi pojęciami, z których wynikają różne prawa i różne obowiązki w odniesieniu do organów regulacyjnych, organów nadzoru, instytucji finansowych i uczestników rynku; mając na uwadze, że decyzje w kwestii równoważności nie przyznają „praw do paszportowania”instytucjom finansowym mającym siedzibę w państwach trzecich, jako że pojęcie to jest nierozerwalnie związane z rynkiem wewnętrznym, na którym obowiązują wspólne ramy regulacyjne, nadzorcze, wykonawcze i sądowe;

C.

mając na uwadze, że do żadnej umowy handlowej zawartej przez UE nie włączono postanowień dotyczących wzajemnego dostępu do usług finansowych w kontekście transgranicznym;

D.

mając na uwadze, że nie istnieją jednolite ramy będące podstawą decyzji w kwestii równoważności; mając na uwadze, że każdy akt ustawodawczy określa konkretny system stwierdzania równoważności dostosowany do celów politycznych tego aktu; mając na uwadze, że obecne przepisy dotyczące równoważności oferują różne podejścia, które umożliwiają szereg ewentualnych korzyści w zależności od dostawcy usług finansowych i rynku, na którym działa;

E.

mając na uwadze, że równoważność jest między innymi narzędziem służącym propagowaniu międzynarodowej zbieżności przepisów, dzięki której może wzrosnąć konkurencja na unijnym rynku wewnętrznym na równych zasadach i która jednocześnie pozwala zapobiegać arbitrażowi regulacyjnemu, chronić konsumentów i inwestorów, utrzymać stabilność finansową UE i zachować spójność w ramach rynku wewnętrznego; mając na uwadze, że równoważność jest również narzędziem zapewniającym sprawiedliwe i równe traktowanie regulacyjne i nadzorcze instytucji finansowych UE i instytucji finansowych państw trzecich;

F.

mając na uwadze, że decyzje w kwestii równoważności opierają się na jednolitym zbiorze przepisów UE i są podejmowane na podstawie oceny technicznej; mając na uwadze, że powinny one jednak podlegać większej kontroli ze strony Parlamentu;

G.

mając na uwadze, że Komisja opisuje równoważność jako „kluczowy instrument służący do skutecznego zarządzania transgraniczną działalnością podmiotów rynkowych w stabilnym i bezpiecznym środowisku ostrożnościowym z jurysdykcjami państw trzecich, które stosują, wdrażają i rygorystycznie egzekwują te same wysokie standardy w zakresie wymogów ostrożnościowych, które obowiązują w UE”;

H.

mając na uwadze, że zbliżające się wystąpienie Zjednoczonego Królestwa z UE prawdopodobnie znacząco wpłynie na uregulowanie usług finansowych i nadzór nad nimi z uwagi na bliskie stosunki, które obecnie istnieją między państwami członkowskimi w tej dziedzinie; mając na uwadze, że negocjacje dotyczące wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE nadal się toczą;

I.

mając na uwadze, że w przypadku uzgodnienia i ratyfikacji umowy o wystąpieniu, w tym okresu przejściowego, instytucje finansowe będą miały dłuższy okres na dostosowanie się do brexitu; mając na uwadze, że w przypadku braku okresu przejściowego Komisja i europejskie urzędy nadzoru muszą być przygotowane do ochrony stabilności finansowej, integralności rynku wewnętrznego i autonomii podejmowania decyzji w UE;

J.

mając na uwadze, że na potrzeby zapewnienia stabilności finansowej Unii należy całościowo rozważyć stopień wzajemnych powiązań między rynkami państw trzecich a jednolitym rynkiem UE;

K.

mając na uwadze, że w swojej rezolucji z dnia 19 stycznia 2016 r. w sprawie bilansu obecnej sytuacji i przyszłych wyzwań związanych z regulacją usług finansowych w UE Parlament zwrócił się do Komisji „o zaproponowanie spójnych, konsekwentnych, przejrzystych i praktycznych przepisów ramowych dotyczących procedur i decyzji w sprawie równoważności w odniesieniu do krajów trzecich, z uwzględnieniem analizy opartej na wynikach oraz międzynarodowych standardów lub umów”;

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

22.

23.

24.

25.

26.

27.

28.

—

uwzględniając art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) oraz art. 4, 162, art. 174–178 i art. 349 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE),

—

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (1),

—

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1299/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie przepisów szczegółowych dotyczących wsparcia z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach celu „Europejska współpraca terytorialna” (2),

—

uwzględniając rozporządzenie (WE) nr 1082/2006 w sprawie europejskiego ugrupowania współpracy terytorialnej (EUWT) (3),

—

uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/24/UE z dnia 9 marca 2011 r. w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej (4),

—

uwzględniając komunikat Komisji z dnia 20 września 2017 r. pt. „Zwiększanie wzrostu gospodarczego i spójności w regionach przygranicznych UE”(COM(2017)0534),

—

uwzględniając dokument roboczy służb Komisji z dnia 20 września 2017 r., który towarzyszy komunikatowi Komisji pt. „Zwiększanie wzrostu gospodarczego i spójności w regionach przygranicznych UE”(SWD(2017)0307),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 13 marca 2018 r. w sprawie słabiej rozwiniętych regionów UE (5),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 17 kwietnia 2018 r. w sprawie wzmacniania spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej w Unii Europejskiej: 7. sprawozdanie Komisji Europejskiej (6),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 13 czerwca 2017 r. w sprawie elementów składowych polityki spójności UE na okres po roku 2020 (7),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 13 czerwca 2017 r. w sprawie zwiększenia zaangażowania partnerów i widoczności wyników europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (8),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 18 maja 2017 r. w sprawie właściwej kombinacji funduszy na rzecz regionów Europy: zapewnienie równowagi między instrumentami finansowymi a dotacjami w ramach polityki spójności UE (9),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 16 lutego 2017 r. w sprawie inwestycji na rzecz zatrudnienia i wzrostu gospodarczego – maksymalizowanie wkładu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych: ocena sprawozdania na mocy art. 16 ust. 3 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów (10),

—

uwzględniając opinię Komitetu Regionów z dnia 8 lutego 2017 r. zatytułowaną „Brakujące połączenia transportowe w regionach przygranicznych” (11),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 13 września 2016 r. w sprawie polityki spójności i strategii dotyczących badań naukowych i innowacji na rzecz inteligentnej specjalizacji (RIS3) (12),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 13 września 2016 r. w sprawie Europejskiej współpracy terytorialnej – najlepsze praktyki i działania innowacyjne (13),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 10 maja 2016 r. w sprawie nowych narzędzi rozwoju terytorialnego w polityce spójności na lata 2014–2020: zintegrowane inwestycje terytorialne (ZIT) i rozwój lokalny kierowany przez społeczność (RLKS) (14),

—

uwzględniając konkluzje i zalecenia grupy wysokiego szczebla monitorującej uproszczenie dla beneficjentów europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych,

—

uwzględniając art. 52 Regulaminu,

—

uwzględniając sprawozdanie Komisji Rozwoju Regionalnego oraz opinię Komisji Kultury i Edukacji (A8-0266/2018),

A.

mając na uwadze, że liczba wewnętrznych granic lądowych i wewnętrznych regionów przygranicznych UE i jej najbliższych sąsiadów w ramach Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) wynosi 40 oraz że regiony te stanowią 40% terytorium Unii, mieszka w nich prawie 30% ludności UE, a jednocześnie składają się one na niemal jedną trzecią unijnego PKB;

B.

mając na uwadze, że regiony przygraniczne – w szczególności te o mniejszej gęstości zaludnienia – mają przeważnie gorsze warunki, jeśli chodzi o rozwój społeczny i gospodarczy, i na ogół osiągają gorsze wyniki gospodarcze niż inne regiony w państwach członkowskich, a ich potencjał gospodarczy nie jest w pełni wykorzystywany;

C.

mając na uwadze, że także bariery fizyczne lub geograficzne przyczyniają się do ograniczenia spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej między regionami przygranicznymi z UE i spoza niej, zwłaszcza w przypadku regionów górskich;

D.

mając na uwadze, że mimo już podjętych wysiłków nadal istnieją przeszkody – głównie administracyjne, językowe i prawne – które hamują wzrost, rozwój gospodarczy i społeczny oraz spójność w regionach przygranicznych i między nimi;

E.

mając na uwadze, że zgodnie z szacunkami Komisji z 2017 r. usunięcie jedynie 20% istniejących przeszkód w regionach przygranicznych dałoby wzrost ich PKB o 2%, czyli o około 91 mld EUR, co przekładałoby się na utworzenie około miliona nowych miejsc pracy; mając na uwadze, że powszechnie uznano, iż współpraca terytorialna, w tym współpraca transgraniczna, daje rzeczywistą i widoczną wartość dodaną, w szczególności obywatelom UE mieszkającym na terenach położonych przy granicach wewnętrznych;

F.

mając na uwadze, że całkowita liczba studentów oraz pracowników transgranicznych aktywnych zawodowo w innym państwie UE wynosi około 2 mln, przy czym liczba pracowników wynosi 1,3 mln, co stanowi 0,6 % wszystkich pracowników w UE-28;

G.

mając na uwadze, że w obecnych wieloletnich ramach finansowych (WRF) 95 % funduszy transeuropejskich sieci transportowych (TEN-T) i instrument „Łącząc Europę”(CEF) przeznacza się na korytarze sieci bazowej TEN-T, natomiast niewielkie projekty dotyczące sieci kompleksowej i połączeń z siecią TEN-T, pomimo że mają istotne znaczenie dla rozwiązania konkretnych problemów oraz dla rozwoju transgranicznych kontaktów i powiązań gospodarczych, często w ogóle nie kwalifikują się do współfinansowania lub finansowania krajowego;

H.

mając na uwadze, że Komisja zamierza również przedstawić swoje stanowisko w sprawie regionów położonych nad wewnętrznymi granicami morskimi;

I.

mając na uwadze, że na stanowisko Komisji zasługuje również wiele wyzwań, przed którymi stoją regiony UE położone przy granicach zewnętrznych, w tym regiony najbardziej oddalone, obszary wiejskie, obszary podlegające przemianom przemysłowym i regiony Unii, które borykają się z oddaleniem, wyspiarskim charakterem lub innymi poważnymi i trwałymi niekorzystnymi warunkami przyrodniczymi lub demograficznymi, zgodnie z art. 174 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE);

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

22.

23.

24.

25.

26.

27.

28.

29.

30.

31.

32.

33.

34.

35.

36.

—

uwzględniając art. 2 i 3 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) oraz art. 8, 10, 19 i 157 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE),

—

uwzględniając Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej, która weszła w życie wraz z przyjęciem traktatu lizbońskiego w grudniu 2009 r. (1), a w szczególności jej art. 1, 20, 21, 23 i 31,

—

uwzględniając sprawozdanie Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA) z 2014 r. zatytułowane „Violence against women: an EU-wide survey”[Przemoc wobec kobiet: badanie na poziomie UE] (2),

—

uwzględniając dyrektywę 2006/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy (3),

—

uwzględniając dyrektywę Rady 2004/113/WE z dnia 13 grudnia 2004 r. wprowadzającą w życie zasadę równego traktowania mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do towarów i usług oraz dostarczania towarów i usług, która definiuje i potępia nękanie i molestowanie seksualne (4),

—

uwzględniając wskaźnik równouprawnienia płci opracowany przez Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE),

—

uwzględniając publikację EIGE z czerwca 2017 r. pt. „Cyberprzemoc wobec kobiet i dziewcząt”,

—

uwzględniając deklarację trzech prezydencji UE z dnia 19 lipca 2017 r. w sprawie równości kobiet i mężczyzn, wydaną przez Estonię, Bułgarię i Austrię,

—

uwzględniając instrumenty prawne ONZ w dziedzinie praw człowieka, zwłaszcza te dotyczące praw kobiet, takie jak Karta Narodów Zjednoczonych, Powszechna deklaracja praw człowieka, Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych, Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych, Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW) i Protokół do tej konwencji oraz Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania,

—

uwzględniając inne instrumenty ONZ w sprawie molestowania seksualnego i przemocy wobec kobiet, takie jak deklaracja wiedeńska i program działania z dnia 25 czerwca 1993 r. przyjęte przez Światową Konferencję Praw Człowieka, deklaracja Zgromadzenia Ogólnego ONZ w sprawie eliminacji przemocy wobec kobiet z dnia 20 grudnia 1993 r., rezolucja z dnia 21 lipca 1997 r. w sprawie przeciwdziałania przestępczości i środków prawa karnego mających na celu likwidację przemocy wobec kobiet, sprawozdania specjalne sprawozdawców ONZ w sprawie przemocy wobec kobiet oraz zalecenie ogólne nr 19 przyjęte przez Komitet ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet,

—

uwzględniając deklarację pekińską i pekińską platformę działania, przyjęte podczas czwartej Światowej Konferencji w sprawie Kobiet w dniu 15 września 1995 r., oraz późniejsze dokumenty końcowe przyjęte na posiedzeniach specjalnych Organizacji Narodów Zjednoczonych Pekin +5 (2000 r.), Pekin +10 (2005 r.), Pekin +15 (2010 r.) oraz Pekin +20 (2015 r.),

—

uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustanawiającą normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępującą decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW (5) („dyrektywa w sprawie praw ofiar”),

—

uwzględniając wniosek Komisji z dnia 14 listopada 2012 r. dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie poprawy równowagi płci wśród dyrektorów niewykonawczych spółek, których akcje są notowane na giełdzie, i odnośnych środków (dyrektywa w sprawie kobiet w zarządach) (COM(2012)0614),

—

uwzględniając porozumienie ramowe dotyczące nękania i przemocy w miejscu pracy zawarte między ETUC/CES, BusinessEurope, UEAPME oraz CEEP w dniu 26 kwietnia 2007 r.,

—

uwzględniając sprawozdanie europejskiej sieci krajowych organów ds. równości (EQUINET) zatytułowane „The Persistence of Discrimination, Harassment and Inequality for Women. The Work of Equality Bodies informing a new European Commission Strategy for Gender Equality”[Utrzymywanie się zjawiska dyskryminacji, molestowania i nierówności w stosunku do kobiet. Prace organów ds. równości wykorzystane w nowej strategii Komisji Europejskiej na rzecz równouprawnienia płci], opublikowane w 2015 r.,

—

uwzględniając sprawozdanie EQUINET pt. „Harassment on the Basis of Gender and Sexual Harassment: Supporting the Work of Equality Bodies”[Molestowanie ze względu na płeć i molestowanie seksualne: wsparcie prac organów ds. równości], opublikowane w 2014 r.,

—

uwzględniając konwencję stambulską o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, w szczególności jej art. 2 i 40 (6), i rezolucję Parlamentu z dnia 12 września 2017 r. w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady w sprawie zawarcia, w imieniu Unii Europejskiej, Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (7),

—

uwzględniając swoje rezolucje z dnia 20 września 2001 r. w sprawie nękania w miejscu pracy (8), z dnia 26 listopada 2009 r. w sprawie eliminacji przemocy wobec kobiet (9), z dnia 5 kwietnia 2011 r. w sprawie priorytetów oraz zarysu ram nowej polityki UE w dziedzinie walki z przemocą wobec kobiet (10), z dnia 15 grudnia 2011 r. w sprawie śródokresowej analizy europejskiej strategii na lata 2007–2012 na rzecz zdrowia i bezpieczeństwa w pracy (11), z dnia 25 lutego 2014 r. zawierającą zalecenia dla Komisji w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet (12) oraz ocenę europejskiej wartości dodanej z listopada 2013 r., z dnia 24 listopada 2016 r. w sprawie przystąpienia UE do Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (konwencji stambulskiej) (13),

—

uwzględniając rezolucję z dnia 14 marca 2017 r. w sprawie równości kobiet i mężczyzn w Unii Europejskiej w latach 2014–2015 (14), z dnia 10 marca 2015 r. w sprawie postępów w dążeniu do równości kobiet i mężczyzn w Unii Europejskiej – 2013 r. (15) oraz z dnia 24 października 2017 r. w sprawie uzasadnionych środków ochrony sygnalistów działających w interesie publicznym podczas ujawniania poufnych informacji posiadanych przez przedsiębiorstwa i organy publiczne (16),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 26 października 2017 r. w sprawie przeciwdziałania molestowaniu i wykorzystywaniu seksualnemu w UE (17),

—

uwzględniając sprawozdanie Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych pt. „Safe at home, safe at work – Trade union strategies to prevent, manage and eliminate work-place harassment and violence against women”[Bezpieczna w domu, bezpieczna w pracy – Strategie związków zawodowych mające na celu przeciwdziałanie molestowaniu i przemocy wobec kobiet w miejscu pracy, a także zarządzanie tym zjawiskiem i eliminowanie go],

—

uwzględniając sprawozdanie z posiedzenia ekspertów ds. przemocy wobec kobiet i mężczyzn w środowisku pracy, zorganizowanego przez Międzynarodową Organizację Pracy w dniach 3–6 października 2016 r.,

—

uwzględniając badanie Unii Międzyparlamentarnej pt. „Sexism, harassment and violence against women parliamentarians”[Seksizm, przemoc i molestowanie posłanek], opublikowane w 2016 r. (18),

—

uwzględniając badanie pt. „Bullying and sexual harassment at the workplace, in public spaces, and in political life in the EU”[Nękanie i molestowanie seksualne w miejscu pracy, przestrzeni publicznej i życiu politycznym w UE], opublikowane w marcu 2018 r. przez Dyrekcję Generalną PE ds. Polityki Wewnętrznej Unii Europejskiej (19),

—

uwzględniając art. 52 Regulaminu,

—

uwzględniając sprawozdanie Komisji Praw Kobiet i Równouprawnienia (A8-0265/2018),

A.

mając na uwadze, że równość kobiet i mężczyzn jest podstawową wartością UE uznaną w Traktatach oraz w Karcie praw podstawowych; mając na uwadze, że przemoc uwarunkowana płcią wynika z nierównowagi w relacji sił i obowiązków między mężczyznami i kobietami i wiąże się z patriarchatem oraz utrzymującą się dyskryminacją ze względu na płeć;

B.

mając na uwadze, że osoby starsze, zwłaszcza samotne kobiety w podeszłym wieku, stanowią szczególnie bezbronną grupę społeczną w obliczu molestowania fizycznego i psychicznego oraz nękania;

C.

mając na uwadze, że w dyrektywie 2002/73/WE zdefiniowano molestowanie seksualne jako „sytuację, w której ma miejsce jakakolwiek forma niepożądanego zachowania werbalnego, niewerbalnego lub fizycznego o charakterze seksualnym, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności osoby, w szczególności przy stwarzaniu atmosfery zastraszenia, wrogości, poniżenia, upokorzenia lub obrazy”;

D.

mając na uwadze, że definicja ta powinna zostać przeredagowana w związku z rozwojem społecznym i technologicznym oraz ewolucją i zmianą postaw, jaka dokonała się na przestrzeni lat;

E.

mając na uwadze, że zwalczanie zjawiska, jakim jest nękanie z powodu ciąży i macierzyństwa, jest niezbędne w celu osiągnięcia przez kobiety faktycznej równowagi między życiem zawodowym a prywatnym;

F.

mając na uwadze, że molestowanie seksualne jest formą przemocy, a także najskrajniejszym, lecz powszechnie występującym przejawem dyskryminacji ze względu na płeć; mając na uwadze, że kobiety stanowią blisko 90 % ofiar molestowania seksualnego, a mężczyźni około 10 %; mając na uwadze, że ogólnounijne badanie Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej z 2014 r. pt. „Violence against women”[Przemoc wobec kobiet] dowodzi, iż jedna kobieta na trzy doświadczyła przemocy fizycznej lub seksualnej w dorosłym życiu; mając na uwadze, że 55 % kobiet w UE było molestowanych seksualnie; mając na uwadze, że 32 % ofiar w UE doniosło, że sprawcą był ich przełożony, współpracownik lub klient; mając na uwadze, że 75 % kobiet pracujących w zawodach wymagających specjalnych kwalifikacji lub zajmujących wyższe stanowiska kierownicze było molestowanych seksualnie; mając na uwadze, że 61 % kobiet zatrudnionych w sektorze usług było molestowanych seksualnie; mając na uwadze, że w każdej chwili ogółem 5–10 % europejskich pracowników jest nękanych w miejscu pracy;

G.

mając na uwadze, że zarówno nękanie psychiczne, jak i molestowanie seksualne w środowisku pracy są zabronione na szczeblu UE, w tym w odniesieniu do dostępu do zatrudnienia, szkolenia zawodowego i awansu, oraz wchodzą w zakres kwestii związanych ze zdrowiem i bezpieczeństwem;

H.

mając na uwadze, że obowiązkiem instytucji i agencji UE jest ciągłe doskonalenie istniejących mechanizmów przez wprowadzanie najskuteczniejszych przepisów w celu podnoszenia świadomości na temat definicji molestowania seksualnego oraz ochrony pracowników;

I.

mając na uwadze, że przypadki molestowania seksualnego nader często nie są zgłaszane ze względu na niski poziom świadomości społecznej na temat tego problemu, strach i wstyd wiążący się z jego podejmowaniem z innymi, obawę o utratę pracy, trudności w zdobyciu dowodów, niewystarczające kanały zgłaszania i monitorowania przypadków molestowania oraz ochrony ofiar, a także ze względu na banalizację przemocy;

J.

mając na uwadze, że bardzo często zgłoszenie molestowania seksualnego w miejscu pracy może skutkować zwolnieniem lub izolacją ofiary w miejscu pracy; mając na uwadze, że czyny niedozwolone mniejszej wagi, które pozostawia się bez reakcji, motywują do popełniania poważniejszych przestępstw;

K.

mając na uwadze, że nękanie i molestowanie seksualne nadal są przyczyną poważnych problemów w różnych kontekstach społecznych, w tym w miejscu pracy, w przestrzeni publicznej, przestrzeni wirtualnej, takiej jak internet, oraz w życiu politycznym, oraz że coraz częściej dochodzi do nękania z użyciem nowych technologii, np. stron internetowych lub sieci społecznościowych, gdzie osoby dopuszczające się tego przestępstwa czują się bezkarne pod osłoną anonimowości;

L.

mając na uwadze, że w kontekście powstających nowych form organizacji pracy i życia społecznego i zacierającej się granicy między życiem prywatnym, zawodowym i społecznym, może dochodzić do intensyfikacji negatywnych zachowań wymierzonych w jednostki lub grupy społeczne; mając na uwadze, że nękanie w miejscu pracy bardzo często przybierać może różne formy i dochodzi do niego w ramach różnych relacji: hierarchicznych (w relacjach między przełożonymi i podwładnymi) lub partnerskich (w relacjach między współpracownikami tego samego szczebla);

M.

mając na uwadze, że molestowanie seksualne i nękanie psychiczne są zjawiskiem, które dotyczy ofiar i sprawców niezależnie od wieku, wykształcenia i zaplecza kulturowego, poziomu dochodów czy statusu społecznego, oraz że wywołuje skutki fizyczne, seksualne, emocjonalne i psychologiczne u ofiar; mając na uwadze, że stereotypy dotyczące płci i seksizm, w tym seksistowska mowa nienawiści zarówno w internecie, jak i poza nim, stanowią podstawowe przyczyny wielu form przemocy wobec kobiet i dyskryminacji kobiet i są przeszkodą we wzmacnianiu pozycji kobiet;

N.

mając na uwadze, że w dyrektywie o prawach ofiar przemoc na tle płciowym jest rozumiana jako pogwałcenie podstawowych wolności ofiary i obejmuje przemoc seksualną (w tym gwałt, napaść na tle seksualnym i molestowanie seksualne); mając na uwadze, że kobiety będące ofiarami przemocy na tle płciowym oraz ich dzieci często wymagają szczególnego wsparcia i szczególnej ochrony ze względu na występujące w przypadku takiej przemocy wysokie ryzyko ponownej wiktymizacji, zastraszania i odwetu;

O.

mając na uwadze, że problem przemocy w środowisku pracy często podejmuje się fragmentarycznie, skupiając się na bardziej widocznych formach przemocy, jak przemoc fizyczna; mając na uwadze tymczasem, że molestowanie seksualne i nękanie psychiczne mogą mieć nawet jeszcze bardziej destrukcyjny wpływ na dotknięte nimi osoby;

P.

mając na uwadze, że przejawy seksizmu i wynikające z nich przypadki molestowania seksualnego, jakich mogą doświadczać kobiety w miejscu pracy, są czynnikiem przyczyniającym się do opuszczania przez nie rynku pracy, co ma niekorzystny wpływ na niezależność finansową kobiet i na dochód rodziny;

Q.

mając na uwadze, że kobiety będące ofiarami molestowania i przemocy na obszarach wiejskich i oddalonych w UE zwykle mają utrudniony dostęp do pełnego wsparcia i ochrony przed sprawcami;

R.

mając na uwadze, że skutki zarówno molestowania fizycznego, jak i werbalnego, w tym molestowania w internecie, są szkodliwe nie tylko w perspektywie krótkoterminowej, ale również długoterminowej i mogą obejmować, między innymi, stres, ciężką depresję, a nawet prowadzić do samobójstwa ofiary, na co wskazuje wzrost liczby rejestrowanych tego typu przypadków; mając na uwadze, że oprócz negatywnych skutków zdrowotnych nękanie i molestowanie seksualne w miejscu pracy ma również negatywne konsekwencje dla kariery zawodowej danej osoby, dla organizacji oraz dla społeczeństwa; konsekwencje te obejmują zwiększenie absencji, ograniczenie wydajności i obniżenie jakości usług oraz utratę kapitału ludzkiego;

S.

mając na uwadze, że prawo UE zobowiązuje państwa członkowskie oraz instytucje i agencje UE do ustanowienia organu ds. równości, który udziela niezależnej pomocy ofiarom molestowania, prowadzi niezależne badania, gromadzi stosowne, zdezagregowane, porównywalne dane, prowadzi badania dotyczące definicji i klasyfikacji czynów, publikuje niezależne sprawozdania i wydaje zalecenia w sprawach dotyczących zatrudnienia i kształcenia zawodowego, dostępności oraz dostarczania towarów i usług, a także zalecenia dla osób prowadzących działalność na własny rachunek;

T.

mając na uwadze, że kobiety w UE nie są w równym stopniu chronione przed przemocą uwarunkowaną płcią, molestowaniem seksualnym i nękaniem psychicznym ze względu na rozbieżną politykę i przepisy prawne w państwach członkowskich; mając na uwadze, że systemy sądownicze nie zawsze zapewniają kobietom wystarczające wsparcie; mając na uwadze, że sprawcy przemocy ze względu na płeć są często wcześniej znani ofierze, a ofiara jest niejednokrotnie uzależniona od sprawcy, co zwiększa jej strach przed zgłoszeniem doświadczanej przemocy;

U.

mając na uwadze, że wszystkie państwa członkowskie podpisały konwencję stambulską, ale nie wszystkie ją ratyfikowały, a to opóźnienie utrudnia pełne stosowanie konwencji;

V.

mając na uwadze, że seksizm w odniesieniu do posłanek oraz molestowanie seksualne i nękanie psychiczne posłanek są realnym i powszechnie występującym zjawiskiem; mając na uwadze, że sprawcami nękania i molestowania są nie tylko oponenci polityczni, ale mogą być nimi również członkowie tej samej partii, a także przywódcy religijni, przedstawiciele organów lokalnych, a nawet członkowie rodziny;

W.

mając na uwadze, że na politykach jako wybranych przedstawicielach obywateli spoczywa podstawowy obowiązek stanowienia pozytywnego wzorca dla innych, jeśli chodzi o zapobieganie molestowaniu seksualnemu i zwalczanie go w społeczeństwie;

X.

mając na uwadze, że legitymacja kobiet obecnych w sferze politycznej jest niekiedy w dalszym ciągu podważana, a kobiety cierpią z powodu stereotypów, które zniechęcają je do angażowania się w politykę, co widać wyraźnie wszędzie tam, gdzie kobiety są niedoreprezentowane w polityce;

Y.

mając na uwadze, że nie wszystkie parlamenty krajowe, regionalne i lokalne posiadają specjalne struktury i przepisy wewnętrzne, które ustanawiałyby stosowne kanały zapewniające możliwość bezpiecznego i poufnego składania skarg związanych z molestowaniem oraz ich rozpatrywania; mając na uwadze, że szkolenie z problematyki molestowania seksualnego i nękania psychicznego powinno być obowiązkowe dla wszystkich pracowników i członków parlamentów, w tym Parlamentu Europejskiego;

Z.

mając na uwadze, że przemoc domowa jest problemem dotyczącym również środowiska pracy, ponieważ może mieć wpływ na to, na ile ofiara angażuje się w wykonywaną pracę, jakie osiąga wyniki oraz czy wykonuje pracę bezpiecznie;

AA.

mając na uwadze, że do molestowania seksualnego i nękania psychicznego dochodzi nie tylko w miejscu pracy, ale również w przestrzeni publicznej, w tym w strukturach kształcenia formalnego i nieformalnego, w placówkach opieki zdrowotnej i w obiektach rekreacyjnych, na ulicy i w środkach transportu publicznego;

AB.

mając na uwadze, że cyberstalking i molestowanie w internecie wiążą się z wykorzystaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych do uporczywego nękania, molestowania i kontrolowania innych osób lub manipulowania nimi; mając na uwadze, że molestowanie w internecie jest problemem dotykającym zwłaszcza młode kobiety, ponieważ w większym stopniu korzystają one z internetu; mając na uwadze, że 20 % młodych kobiet (w wieku od 18 do 29 lat) w UE-28 doświadczyło molestowania w internecie;

AC.

mając na uwadze, że według ustaleń zawartych w sprawozdaniu z 2016 r. ponad połowa kobiet objętych badaniem na terenie Zjednoczonego Królestwa doświadczyła jakiejś formy molestowania seksualnego w miejscu pracy, lecz cztery na pięć z nich nie zgłosiły pracodawcy, że były molestowane (20);

AD.

mając na uwadze, że nowe technologie mogą również stanowić pomoc w analizowaniu i rozumieniu zjawisk przemocy oraz zapobieganiu im;

AE.

mając na uwadze, że zwłaszcza młode kobiety padają ofiarą nękania lub molestowania seksualnego z użyciem nowych technologii, np. stron internetowych i sieci społecznościowych, a w niektórych przypadkach proceder ten jest organizowany za pośrednictwem niejawnych forów lub grup w mediach społecznościowych; mając na uwadze, że czyny te obejmują grożenie zgwałceniem, grożenie śmiercią, podejmowanie prób hakowania, upublicznianie prywatnych informacji i zdjęć; mając na uwadze, że według szacunków w związku z powszechnym korzystaniem z mediów internetowych i społecznościowych jedna na dziesięć dziewcząt doświadczyła już jakiejś formy cyberprzemocy, w tym cyberstalkingu i molestowania, przed ukończeniem 15 lat; mając na uwadze, że kobiety, które odgrywają rolę publiczną, jak między innymi dziennikarki i w szczególności osoby LGBTI i kobiety niepełnosprawne, są głównym celem cyberprzemocy i nękania w internecie, oraz mając na uwadze, że w związku z tym niektóre z nich były zmuszone do opuszczenia sieci społecznościowych, gdyż boją się o własne życie i zdrowie, są zestresowane, mają problemy z koncentracją, odczuwają lęk przed powrotem do domu i martwią się o najbliższych;

AF.

mając na uwadze, że zapobieganie molestowaniu w środowisku pracy można osiągnąć wyłącznie wtedy, gdy zarówno spółki prywatne, jak i publiczne stworzą kulturę, w której kobiety są traktowane na równi z mężczyznami, a pracownicy odnoszą się do siebie z szacunkiem;

AG.

mając na uwadze, że według badań molestowanie jest rozpowszechnionym zjawiskiem w miejscach pracy, w których większość stanowisk kierowniczych zajmują mężczyźni, a kobiety mają słabą pozycję, w tym w sektorach działalności rozrywkowej i mediów, ale występuje także w przedsiębiorstwach prowadzących działalność technologiczną i prawniczą, w sektorze sprzedaży oraz w wielu innych sektorach, jeżeli zdominowane przez mężczyzn zespoły kierownicze tolerują traktowanie pracowników w sposób naznaczony kontekstem seksualnym; mając na uwadze, że w przedsiębiorstwach, w których większa liczba kobiet zajmuje stanowiska kierownicze, rzadziej zdarzają się przypadki molestowania seksualnego;

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

22.

23.

24.

25.

26.

27.

28.

29.

30.

31.

32.

33.

34.

35.

36.

37.

38.

39.

40.

41.

42.

43.

44.

45.

46.

47.

48.

49.

50.

51.

52.

53.

54.

55.

56.

57.

58.

59.

60.

61.

—

uwzględniając art. 2 i art. 3 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE),

—

uwzględniając art. 21 ust. 1 i art. 22 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej,

—

uwzględniając Konwencję UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego z 2003 r.,

—

uwzględniając dyrektywę 2003/98/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego (1),

—

uwzględniając dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/37/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. zmieniającą dyrektywę 2003/98/WE w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego (2),

—

uwzględniając decyzję Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2240 z dnia 25 listopada 2015 r. ustanawiającą program na rzecz rozwiązań interoperacyjnych i wspólnych ram dla europejskich administracji publicznych, przedsiębiorstw i obywateli (program ISA2) jako środek modernizacji sektora publicznego (3),

—

uwzględniając rezolucję Rady z dnia 21 listopada 2008 r. w sprawie europejskiej strategii na rzecz wielojęzyczności (2008/C 320/01) (4),

—

uwzględniając decyzję Rady z dnia 3 grudnia 2013 r. ustanawiającą program szczegółowy wdrażający program „Horyzont 2020”– program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji (2014–2020) i uchylająca decyzje 2006/971/WE, 2006/972/WE, 2006/973/WE, 2006/974/WE i 2006/975/WE (5),

—

uwzględniając Konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych (UN CRPD) ratyfikowaną przez UE w 2010 r.,

—

uwzględniając komunikat Komisji z dnia 18 września 2008 r. zatytułowany „Wielojęzyczność: atut dla Europy i wspólne zobowiązanie”(COM(2008)0566),

—

uwzględniając komunikat Komisji z dnia 26 sierpnia 2010 r. zatytułowany „Europejska agenda cyfrowa”(COM(2010)0245),

—

uwzględniając komunikat Komisji z dnia 11 stycznia 2012 r. zatytułowany „Spójne ramy na rzecz wzmocnienia zaufania na jednolitym rynku cyfrowym handlu elektronicznego i usług online”(COM(2011)0942),

—

uwzględniając komunikat Komisji z dnia 6 maja 2015 r. zatytułowany „Strategia jednolitego rynku cyfrowego dla Europy”(COM(2015)0192),

—

uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów zatytułowanego „Europejska agenda cyfrowa”(COM(2010)0245) (6),

—

uwzględniając zalecenie dotyczące promowania i stosowania wielojęzyczności oraz powszechnego dostępu do cyberprzestrzeni przyjęte przez Konferencję Generalną UNESCO na 32. sesji w Paryżu w dniu 15 października 2003 r.,

—

uwzględniając sprawozdanie z badania specjalnego Eurobarometru nr 386 zatytułowane „Europejczycy i ich języki”, opublikowane w czerwcu 2012 r.,

—

uwzględniając konkluzje prezydencji ze szczytu Rady Europejskiej w Barcelonie w dniach 15 i 16 marca 2002 r. (SN 100/1/02 REV 1),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 17 czerwca 1988 r. w sprawie języka migowego dla osób niesłyszących (7),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 14 stycznia 2004 r. w sprawie zachowania i wspierania różnorodności kulturowej: rola regionów Europy i organizacji międzynarodowych, takich jak UNESCO i Rada Europy (8) oraz swoją rezolucję z dnia 4 września 2003 r. w sprawie europejskich języków regionalnych i rzadziej używanych – języków mniejszości w UE – w kontekście rozszerzenia i różnorodności kulturowej (9),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 24 marca 2009 r. w sprawie wielojęzyczności: atut dla Europy i wspólne zobowiązanie (10),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 11 września 2013 r. w sprawie języków europejskich zagrożonych wymarciem oraz różnorodności językowej w Unii Europejskiej (11),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 7 lutego 2018 r. w sprawie ochrony i niedyskryminacji mniejszości w państwach członkowskich UE (12),

—

uwzględniając opublikowane w marcu 2017 r. badanie Biura Analiz Parlamentu Europejskiego (EPRS) i Zespołu Ekspertów ds. Weryfikacji Rozwiązań Naukowych i Technologicznych (STOA) pt. „Language equality in the digital age – Towards a Human Language Project”[Równość językowa w erze cyfrowej – w kierunku projektu dotyczącego języka ludzkiego],

—

uwzględniając art. 52 Regulaminu,

—

uwzględniając sprawozdanie Komisji Kultury i Edukacji oraz opinię Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii (A8-0228/2018),

A.

mając na uwadze, że technologie językowe mogą ułatwić komunikację osobom niesłyszącym i niedosłyszącym, osobom niewidomym i niedowidzącym oraz osobom z dysleksją, a także mając na uwadze, że do celów niniejszego sprawozdania „technologie językowe”odnoszą się do technologii, które wspierają nie tylko języki mówione, ale także języki migowe, gdyż uznaje się, że języki migowe są ważnym elementem różnorodności językowej w Europie;

B.

mając na uwadze, że rozwój technologii językowych dotyczy wielu obszarów i dyscyplin badawczych, w tym lingwistyki komputerowej, sztucznej inteligencji, informatyki z lingwistyką komputerową, i obejmuje takie zastosowania jak m.in. przetwarzanie języka naturalnego, analizę danych tekstowych, technologie mowy, eksplorację danych;

C.

mając na uwadze, że według sprawozdania z badania specjalnego Eurobarometru nr 386 zatytułowanego „Europejczycy i ich języki”nieco ponad połowa Europejczyków (54 %) jest w stanie porozumiewać się w co najmniej jednym dodatkowym języku, jedna czwarta (25 %) potrafi komunikować się w co najmniej dwóch dodatkowych językach, a jedna osoba na dziesięć (10 %) doskonale zna co najmniej trzy języki;

D.

mając na uwadze, że w Unii Europejskiej obowiązują 24 języki urzędowe i że na jej obszarze używa się ponad 60 języków narodowych, regionalnych i języków mniejszości, nie licząc języków migrantów, oraz istnieje wiele języków migowych urzędowo uznanych na podstawie Konwencji NZ o prawach osób niepełnosprawnych; mając na uwadze, że wielojęzyczność jest jednym z największych atutów wynikających z różnorodności kulturowej w Europie, a jednocześnie stanowi jedno z największych wyzwań związanych z budową prawdziwie zintegrowanej UE;

E.

mając na uwadze, że wspieranie lokalnych społeczności – takich jak społeczności tubylcze, wiejskie lub zamieszkujące obszary oddalone – w przezwyciężaniu przeszkód geograficznych, społecznych i ekonomicznych utrudniających dostęp szerokopasmowy jest zasadniczym warunkiem wstępnym skutecznej unijnej polityki wielojęzyczności;

F.

mając na uwadze, że wielojęzyczność wchodzi w zakres wielu obszarów polityki UE, takich jak kultura, edukacja, gospodarka, jednolity rynek cyfrowy, uczenie się przez całe życie, zatrudnienie, włączenie społeczne, konkurencyjność, młodzież, społeczeństwo obywatelskie, mobilność, badania naukowe i media; mając na uwadze, że należy przywiązywać większą wagę do usuwania barier utrudniających dialog międzykulturowy i międzyjęzykowy oraz do sprzyjania wzajemnemu zrozumieniu;

G.

mając na uwadze, że Komisja przyznaje, iż jednolity rynek cyfrowy musi być wielojęzyczny; mając na uwadze, że nie zaproponowano wspólnej polityki unijnej, aby rozwiązać problem barier językowych;

H.

mając na uwadze, że technologie językowe są stosowane praktycznie we wszystkich produktach i usługach cyfrowych codziennego użytku, ponieważ większość tych produktów i usług w jakimś stopniu wykorzystuje język – dotyczy to w szczególności wszystkich produktów związanych z internetem, takich jak wyszukiwarki internetowe, sieci społecznościowe i usługi w zakresie handlu elektronicznego; mając na uwadze, że stosowanie technologii językowych oddziałuje również w pewnym stopniu na sektory o kluczowym znaczeniu dla codziennego dobrobytu obywateli europejskich, takich jak edukacja, kultura i zdrowie;

I.

mając na uwadze, że transgraniczny handel elektroniczny ma bardzo ograniczony zasięg: w 2015 r. zaledwie 16 % europejskich obywateli kupiło towary online w innych krajach UE; mając na uwadze, że technologie językowe mogą w przyszłości przyczynić się do europejskiej komunikacji transgranicznej i wielojęzycznej, pobudzić wzrost gospodarczy i zwiększyć stabilność społeczną oraz zredukować naturalne bariery, przyczyniając się tym samym do poszanowania i promowania spójności i konwergencji oraz wzmocnienia konkurencyjności UE na świecie;

J.

mając na uwadze, że rozwój technologiczny jest w coraz większym stopniu oparty na języku oraz ma wpływ na wzrost gospodarczy i społeczeństwo; mając na uwadze, że potrzebne są liczniejsze strategie polityczne uwzględniające kwestie językowe, jak również badania naukowe w dziedzinie technologii, które byłyby rzeczywiście wielodyscyplinarne, oraz kształcenie w dziedzinie komunikacji cyfrowej i technologii językowych uwzględniające ich związek ze wzrostem gospodarczym i rozwojem społeczeństwa;

K.

mając na uwadze, że osiągnięcie celu barcelońskiego zakładającego zapewnienie obywatelom możliwości umiejętnego posługiwania się językiem ojczystym i dwoma innymi językami stworzy ludziom, oprócz dostępu do jednolitego rynku treści cyfrowych, więcej możliwości dostępu do treści kulturalnych, edukacyjnych i naukowych w postaci cyfrowej i podejmowania aktywności obywatelskiej; mając na uwadze, że dodatkowe środki i narzędzia, zwłaszcza te, których dostarczają technologie językowe, mają zasadnicze znaczenie dla właściwego zarządzania wielojęzycznością w Europie i wspierania wielojęzyczności indywidualnej;

L.

mając na uwadze zasadnicze przełomy w rozwoju sztucznej inteligencji oraz szybkie tempo rozwoju technologii językowych; mając na uwadze, że sztuczna inteligencja ukierunkowaną na kwestie językowe stwarza nowe możliwości w zakresie komunikacji cyfrowej, komunikacji wspomaganej cyfrowo i komunikacji opartej na technologii oraz możliwości współpracy we wszystkich językach europejskich (i nie tylko), a także daje użytkownikom różnych języków równy dostęp do informacji i wiedzy oraz usprawnia funkcje sieci informatycznych;

M.

mając na uwadze, że wspólne europejskie wartości, jakimi są współpraca, solidarność, równość, uznanie i szacunek, powinny oznaczać, że wszyscy obywatele mają pełny i równy dostęp do technologii cyfrowych, co przyczyniłoby się nie tylko do zwiększenia spójności i dobrostanu w Europie, ale również umożliwiłoby powstanie wielojęzycznego jednolitego rynku treści cyfrowych;

N.

mając na uwadze, że dostępność narzędzi technologicznych – takich jak gry wideo lub aplikacje edukacyjne w językach mniejszościowych i rzadziej używanych – ma decydujące znaczenie dla rozwoju umiejętności językowych, zwłaszcza u dzieci;

O.

mając na uwadze, że osoby posługujące się rzadziej używanymi językami europejskimi muszą mieć możliwość wyrażania się w sposób zrozumiały pod względem kulturowym i tworzenia własnych treści o charakterze kulturowym w językach lokalnych;

P.

mając na uwadze, że wraz z pojawieniem się takich metod jak uczenie głębokie, opierających się na zwiększonej mocy obliczeniowej i dostępie do bardzo dużej ilości danych, technologie językowe stają się realnym rozwiązaniem umożliwiającym przezwyciężenie barier językowych;

Q.

mają na uwadze, że bariery językowe w istotny sposób wpływają na budowę tożsamości europejskiej i przyszłość procesu integracji europejskiej; mając na uwadze, że obywateli UE należy informować o podejmowanych w UE decyzjach i różnych strategiach politycznych w ich językach ojczystych, zarówno w internecie, jak i poza nim;

R.

mając na uwadze, że język stanowi ogromną część stale rozwijających się zasobów dużych zbiorów danych;

S.

mając na uwadze, że ogromna ilość danych jest wyrażona w językach naturalnych; mając na uwadze, że zarządzanie technologiami językowymi mogłoby zaowocować powstaniem szerokiej gamy nowatorskich produktów i usług informatycznych dla przemysłu, handlu, na potrzeby sprawowania rządów, badań naukowych, usług publicznych i administracji, a to dzięki redukowaniu naturalnych barier oraz obniżaniu kosztów rynkowych;

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

22.

23.

24.

25.

26.

27.

28.

29.

30.

31.

32.

33.

34.

35.

36.

37.

38.

39.

40.

41.

42.

43.

44.

45.

46.

—

uwzględniając plan działania dotyczący egzekwowania prawa, zarządzania i handlu w dziedzinie leśnictwa (FLEGT) z września 2001 r. oraz umowy o dobrowolnym partnerstwie dotyczące egzekwowania prawa, zarządzania i handlu w dziedzinie leśnictwa zawarte z państwami trzecimi,

—

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) i jego art. 208,

—

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 995/2010 z dnia 20 października 2010 r. ustanawiające obowiązki podmiotów wprowadzających do obrotu drewno i produkty z drewna (1) (unijne rozporządzenie w sprawie drewna),

—

uwzględniając Partnerstwo z Pusanu w sprawie skutecznej współpracy na rzecz rozwoju z 2011 r.,

—

uwzględniając cele zrównoważonego rozwoju ONZ na lata 2015–2030,

—

uwzględniając porozumienie paryskie osiągnięte podczas 21. sesji Konferencji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w Sprawie Zmian Klimatu (COP21),

—

uwzględniając sprawozdanie końcowe z badania Komisji zatytułowane „Wpływ konsumpcji UE na wylesianie: kompleksowa ocena wpływu konsumpcji UE na wylesianie” (2013),

—

uwzględniając projekt studium wykonalności dotyczącego możliwości intensyfikacji działań UE przeciwko wylesianiu, zleconego przez Dyrekcję Generalną Komisji Europejskiej ds. Środowiska (2017),

—

uwzględniając komunikat Komisji z dnia 17 października 2008 r. zatytułowany „Podjęcie wyzwań związanych z wylesianiem i degradacją lasów w celu przeciwdziałania zmianom klimatycznym i utracie różnorodności biologicznej” (COM(2008)0645),

—

uwzględniając Consumer Goods Forum [Forum Dóbr Konsumpcyjnych] z 2010 r. – światową sieć detalistów, producentów i usługodawców, która przyjęła za cel osiągnięcie zerowego wylesiania netto w swoich łańcuchach dostaw do 2020 r.,

—

uwzględniając wyzwanie z Bonn z 2011 r., które stanowi globalny wysiłek mający na celu przywrócenie do 2020 r. 150 mln hektarów wylesionych i zdegradowanych gruntów na świecie, a do 2030 r. – 350 mln hektarów,

—

uwzględniając Tropical Forest Alliance 2020 [Sojusz na rzecz lasów tropikalnych 2020],

—

uwzględniając nowojorską deklarację w sprawie lasów i plan działania z 2014 r.,

—

uwzględniając konkluzje Rady z 2016 r. w sprawie egzekwowania prawa, zarządzania i handlu w dziedzinie leśnictwa,

—

uwzględniając deklarację amsterdamską z grudnia 2015 r. pt. „Towards Eliminating Deforestation from Agricultural Commodity Chains with European Countries” [W kierunku eliminacji wylesiania z łańcuchów towarów rolnych obejmujących kraje europejskie],

—

uwzględniając strategię Komisji pt. „Handel z korzyścią dla wszystkich” z 2015 r.,

—

uwzględniając program ONZ na rzecz redukcji emisji spowodowanych wylesianiem i degradacją lasów w krajach rozwijających się (REDD+),

—

uwzględniając strategiczny plan ONZ na rzecz lasów w okresie 2017–2030, który określa sześć globalnych celów dla lasów oraz 26 powiązanych celów, które należy osiągnąć do 2030 r.,

—

uwzględniając Konwencję Narodów Zjednoczonych w sprawie zwalczania pustynnienia, przyjętą dnia 17 czerwca 1994 r.,

—

uwzględniając rozwijanie krajowych platform zrównoważonych towarów w ramach Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju,

—

uwzględniając mechanizm koordynacji dwustronnej ds. egzekwowania prawa i zarządzania w dziedzinie leśnictwa (BCM-FLEG) z Chinami z 2009 r.,

—

uwzględniając Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych z 1966 r.,

—

uwzględniając Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych z 1966 r.,

—

uwzględniając Amerykańską konwencję praw człowieka z 1969 r.,

—

uwzględniając Afrykańską kartę praw człowieka i ludów z 1987 r.,

—

uwzględniając konwencję Międzynarodowej Organizacji Pracy nr 169 z 1989 r. dotyczącą ludności tubylczej i plemiennej,

—

uwzględniając Deklarację praw ludów tubylczych ONZ (UNDRIP) z 2007 r.,

—

uwzględniając dobrowolne wytyczne dotyczące zarządzania własnością (VGGT) wydane w 2012 r. przez Organizację Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO),

—

uwzględniając zasady FAO z 2014 r. dotyczące odpowiedzialnego inwestowania w rolnictwo i systemy żywnościowe,

—

uwzględniając najnowsze sprawozdanie w sprawie poziomów krytycznych dla planety,

—

uwzględniając Konwencję o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (CITES) z 1973 r.,

—

uwzględniając Konwencję o różnorodności biologicznej z 1992 r. oraz związany z nią protokół kartageński o bezpieczeństwie biologicznym z 2000 r., a także protokół z Nagoi o dostępie do zasobów genetycznych oraz sprawiedliwym i równym podziale korzyści wynikających z wykorzystania tych zasobów z 2010 r.,

—

uwzględniając sprawozdanie końcowe grupy ekspertów wysokiego szczebla ds. zrównoważonego finansowania,

—

uwzględniając wytyczne dotyczące biznesu i praw człowieka, przyjęte przez Radę Praw Człowieka ONZ w 2011 r., oraz wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych, zaktualizowane w 2011 r.,

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 4 kwietnia 2017 r. w sprawie oleju palmowego i wylesiania lasów deszczowych (2),

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 25 października 2016 r. w sprawie odpowiedzialności przedsiębiorstw za poważne naruszenia praw człowieka w państwach trzecich (3),

—

uwzględniając deklarację przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego z kwietnia 2018 r. dotyczącą roli UE w ochronie lasów,

—

uwzględniając globalny program Biura Narodów Zjednoczonych ds. Narkotyków i Przestępczości (UNODC) w zakresie zwalczania przestępstw przeciwko dzikiej faunie i lasom,

—

uwzględniając swoją rezolucję z dnia 12 września 2017 r. w sprawie wpływu międzynarodowych i unijnych politycznych strategii handlowych na globalne łańcuchy wartości (4),

—

uwzględniając art. 52 Regulaminu,

—

uwzględniając sprawozdanie Komisji Rozwoju, a także opinie przedstawione przez Komisję Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności i Komisję Handlu Międzynarodowego (A8-0249/2018),

A.

mając na uwadze, że zróżnicowane biologicznie lasy w znacznym stopniu przyczyniają się do łagodzenia zmiany klimatu i przystosowywania się do niej oraz do zachowania różnorodności biologicznej;

B.

mając na uwadze, że w lasach zamieszkuje 300 milionów osób, a utrzymanie 1,6 mld osób – w tym ponad 2000 grup tubylczych – zależy bezpośrednio od lasów; mając na uwadze, że lasy odgrywają kluczową rolę w rozwoju lokalnych gospodarek; mając na uwadze, że lasy są domem dla około 80 % wszystkich gatunków lądowych, a więc stanowią ważną rezerwę różnorodności biologicznej; mając na uwadze, że według danych FAO każdego roku zanika ok. 13 mln ha lasów;

C.

mając na uwadze, że wylesianie i degradacja lasów mają miejsce głównie na południowej półkuli i w lasach tropikalnych;

D.

mając na uwadze, że lasy zapobiegają degradacji gleby i pustynnieniu, a tym samym zmniejszają ryzyko powodzi, osuwania się ziemi i suszy;

E.

mając na uwadze, że lasy mają zasadnicze znaczenie dla zrównoważonego rolnictwa oraz zwiększenia bezpieczeństwa żywnościowego i wartości odżywczej żywności;

F.

mając na uwadze, że lasy zapewniają również podstawowe usługi ekosystemowe, które wspierają zrównoważone rolnictwo przez regulowanie przepływów wody, stabilizację gleb, utrzymanie żyzności gleby, regulację klimatu oraz stworzenie warunków do życia dla dzikich zapylaczy i drapieżników żywiących się szkodnikami rolniczymi;

G.

mając na uwadze, że produkty leśne stanowią 1 % światowego PKB;

H.

mając na uwadze, że odnowa lasów jest jedną z niezbędnych strategii ograniczenia globalnego ocieplenia do 1,5 stopnia; mając na uwadze, że wszystkie rządy powinny wziąć na siebie odpowiedzialność i podjąć kroki w celu ograniczenia kosztów emisji gazów cieplarnianych we własnym kraju;

I.

mając na uwadze, że wylesianie i degradacja lasów to druga pod względem wielkości antropogeniczna przyczyna emisji dwutlenku węgla, oraz mając na uwadze, ze wylesianie i degradacja lasów odpowiada za niemal 20 % wszystkich światowych emisji gazów cieplarnianych;

J.

mając na uwadze, że drewno opałowe wciąż jest najważniejszym produktem leśnym w krajach rozwijających się i najważniejszym źródłem energii w wielu krajach afrykańskich i azjatyckich; mając na uwadze, że w Afryce Subsaharyjskiej cztery osoby na pięć wciąż używają drewna do gotowania;

K.

mając na uwadze, że lasy pierwotne mają bogatą różnorodność biologiczną i magazynują o 30–70 % więcej dwutlenku węgla niż lasy, z których pozyskuje się drewno, lub lasy zdegradowane;

L.

mając na uwadze, że posiadanie jasnych, spójnych i aktualnych informacji na temat pokrywy leśnej jest kluczowe dla skutecznego monitorowania i egzekwowania prawa;

M.

mając na uwadze, że choć umowy o dobrowolnym partnerstwie FLEGT okazały się cenne, jeśli chodzi o przyczynianie się do poprawy zarządzania lasami, nadal mają one wiele słabych stron;

N.

mając na uwadze, że umowy o dobrowolnym partnerstwie FLEGT koncentrują się na pozyskiwaniu drewna na skalę przemysłową, podczas gdy nielegalne pozyskiwanie drewna w bardzo dużej mierze odbywa się metodami rzemieślniczymi i w gospodarstwach rolnych;

O.

mając na uwadze, że umowy o dobrowolnym partnerstwie FLEGT zawierają zbyt wąską definicję „legalności”, pomijając niekiedy kluczowe kwestie związane z prawem własności gruntów i prawami lokalnej ludności;

P.

mając na uwadze, że umowy o dobrowolnym partnerstwie FLEGT, program REDD+ oraz certyfikacja wciąż są odrębnymi inicjatywami, które wymagają dalszej koordynacji;

Q.

mając na uwadze, że osiągnięcie celów FLEGT zależy w dużej mierze od krajów, które prowadzą na dużą skalę działalność w zakresie produkcji, przetwórstwa i handlu, takich jak Chiny, Rosja, Indie, Korea Południowa i Japonia, oraz od ich zaangażowania w walkę z nielegalnym pozyskiwaniem drewna i handlem produktami z nielegalnie pozyskanego drewna, oraz mając na uwadze, że dwustronny dialog polityczny z tymi partnerami do tej pory przyniósł niewielkie rezultaty;

R.

mając na uwadze, że celem rozporządzenia UE w sprawie drewna (EUTR) jest zapewnienie, że nielegalne drewno nie będzie wprowadzane do obrotu na rynku europejskim; mając na uwadze, że w wyniku przeprowadzonego w 2016 r. przeglądu EUTR stwierdzono, iż wdrożenie i egzekwowanie tego rozporządzenia jest niekompletne; mając na uwadze, że na początku roku rozpoczęto konsultacje publiczne na potrzeby ewentualnej rewizji zakresu stosowania EUTR;

S.

mając na uwadze, że strefy obszarów chronionych powinny znaleźć się w centrum każdego strategicznego podejścia do ochrony przyrody; mając na uwadze, że powinny one stanowić ośrodki bezpiecznego rozwoju gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu w oparciu o zrównoważone rolnictwo, energię, kulturę i turystykę i wiązać się z rozwojem dobrej administracji;

T.

mając na uwadze znaczenie partnerstw publiczno-prywatnych (PPP) dla zrównoważonego rozwoju parków w Afryce Subsaharyjskiej z poszanowaniem praw społeczności leśnych;

U.

mając na uwadze, że korupcja i niestabilne instytucje to największe przeszkody dla ochrony i zachowania lasów; mając na uwadze, że we wspólnym sprawozdaniu Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP) i Interpolu (5) z 2016 r. przestępstwa związane z lasami uznano za jedno z pięciu najistotniejszych wyzwań utrudniających realizację celów zrównoważonego rozwoju oraz stwierdzono, że 15–30 % drewna, którym handluje się na świecie, jest pozyskiwane nielegalnie; mając na uwadze, że według danych Banku Światowego każdego roku poszkodowane kraje tracą ok. 15 mld USD z powodu nielegalnego pozyskiwania drewna i nielegalnego handlu drewnem;

V.

mając na uwadze, że przestępczość związana z lasami może przybierać różne formy, takie jak: nielegalna eksploatacja zagrożonych gatunków drewna o wysokiej wartości (ujętych w wykazie CITES), nielegalne pozyskiwanie drewna do produkcji materiałów budowlanych i mebli, nielegalne pozyskiwanie i „legalizowanie” drewna za pośrednictwem firm przykrywek zajmujących się prowadzeniem szkółek leśnych i działalnością rolniczą, które ma na celu dostarczanie pulpy celulozowej dla przemysłu papierniczego, oraz wykorzystywanie nieuregulowanego w dużej mierze handlu drewnem opałowym i węglem drzewnym, aby zatuszować nielegalne pozyskiwanie drewna na obszarach chronionych i poza nimi;

W.

mając na uwadze, że urbanizacja, złe zarządzanie, wylesianie na dużą skalę do celów rolnictwa, górnictwa i rozwoju infrastruktury powoduje poważne naruszenia praw człowieka, które mają katastrofalne skutki dla lokalnych społeczności i ludzi, których egzystencja zależy od lasów, takie jak masowy wykup i dzierżawa ziemi, przymusowe eksmisje, nękanie przez policję, arbitralne aresztowania, a także oraz kryminalizacja przywódców społeczności, obrońców praw człowieka i działaczy na rzecz praw człowieka;

X.

mając na uwadze, że w Agendzie na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 wyznaczono cel powstrzymania i odwrócenia wylesiania i degradacji lasów do 2020 r.; mając na uwadze, że o zobowiązaniu tym przypomniano w porozumieniu paryskim w sprawie klimatu i nie należy go odkładać na później;

Y.

mając na uwadze, że cel zrównoważonego rozwoju nr 15 wyraźnie wskazuje na zapotrzebowanie na dobrą gospodarkę leśną, ponieważ lasy mogą pomóc w osiągnięciu wielu innych celów zrównoważonego rozwoju;

Z.

mając na uwadze, że REDD+ przyniósł wielu krajom rozwijającym się korzyści środowiskowe i społeczne, od zachowania różnorodności biologicznej po rozwój obszarów wiejskich i poprawę zarządzania lasami; mając jednakże na uwadze, że program ten jest krytykowany za wywieranie presji na społeczności żyjące w lasach;

AA.

mając na uwadze, że coraz więcej dowodów wskazuje na to, iż zabezpieczenie praw własności takich wspólnot prowadzi do ograniczenia wylesiania i bardziej zrównoważonej gospodarki leśnej;

AB.

mając na uwadze, że rolnictwo odpowiada za 80 % wylesiania na całym świecie; mając na uwadze, że w szczególności hodowla zwierząt gospodarskich, duże przemysłowe uprawy soi i pozyskiwanie oleju palmowego to podstawowe przyczyny wylesiania, zwłaszcza w krajach tropikalnych, z powodu rosnącego popytu na te produkty w krajach rozwiniętych i gospodarkach wschodzących oraz ekspansji rolnictwa przemysłowego na całym świecie; mając na uwadze, że w badaniu Komisji z 2013 r. wykazano, iż UE-27 była największym światowym importerem netto wylesiania związanego z produkcją towarów (w latach 1990–2008); mając na uwadze, że w związku z tym UE ma do odegrania decydującą rolę w walce z wylesianiem i degradacją lasów, zwłaszcza jeśli chodzi o popyt i wymogi należytej staranności w odniesieniu do towarów rolnych;

AC.

mając na uwadze, że ekspansja upraw soi doprowadziła do problemów społecznych i środowiskowych, takich jak erozja gleby, zubożenie zasobów wody, skażenie pestycydami oraz przymusowe przesiedlenia ludności; mając na uwadze, że do najbardziej poszkodowanych grup należą społeczności tubylcze;

AD.

mając na uwadze, że ekspansja plantacji palmy olejowej doprowadziła do niszczenia lasów na masową skalę i do konfliktów społecznych między przedsiębiorstwami prowadzącymi plantacje a grupami tubylczymi i społecznościami lokalnymi;

AE.

mając na uwadze, że w ostatnich latach sektor prywatny wykazuje coraz większe zaangażowanie w ochronę lasów, a także mając na uwadze, że ponad 400 przedsiębiorstw zobowiązało się do wyeliminowania wylesiania ze swoich produktów i łańcuchów dostaw zgodnie z nowojorską deklaracją w sprawie lasów, koncentrując się w szczególności na takich towarach jak olej palmowy, soja, wołowina i drewno; mając na uwadze, że mimo to działania publiczne dotyczące produktów rolnych nadal są stosunkowo rzadkie;

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

22.

23.

24.

25.

26.

27.

28.

29.

30.

31.

32.

33.

34.

35.

36.

37.

38.

39.

40.

41.

42.

43.

44.

45.

46.

47.

48.

49.

50.