Dyrektywy Unii Europejskiej

 

STRESZCZENIE DOKUMENTU:

Artykuł 288 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) — dyrektywy

JAKIE SĄ CELE ARTYKUŁU?

Artykuł definiuje różne typy aktów prawnych, jakie Unia Europejska (UE) może przyjmować, w tym dyrektywy.

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Dyrektywy stanowią część prawa wtórnego UE. Z tego powodu przyjmowane są przez instytucje unijne zgodnie z traktatami założycielskimi. Po przyjęciu na szczeblu UE dyrektywy podlegają transpozycji przez kraje UE do aktów prawa krajowego, co umożliwia ich stosowanie.

Przykładowo dyrektywa w sprawie organizacji czasu pracy określa dozwolone w UE minimalne okresy odpoczynku oraz maksymalny limit tygodniowego wymiaru czasu pracy.

Jednak każdy kraj musi wypracować własne przepisy dotyczące sposobów wdrożenia tych zasad.

Wiążący akt o zastosowaniu ogólnym

Zgodnie z artykułem 288 TFUE dyrektywa wiąże każdy kraj, do którego jest kierowana (jednego, kilku lub wszystkich) w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawia jednak organom krajowym swobodę wyboru formy i środków.

Dyrektywa różni się jednak od rozporządzenia lub decyzji:

Przyjęcie dyrektywy

Dyrektywę przyjmuje się po przeprowadzeniu procedury ustawodawczej. Stanowi ona akt ustawodawczy przyjmowany przez Radę i Parlament zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą albo wyłącznie przez Radę zgodnie ze specjalnymi procedurami ustawodawczymi, przy czym wówczas wymagana jest zgoda Parlamentu lub przeprowadzenie z nim konsultacji.

Obowiązkowa transpozycja

Aby dyrektywa weszła w życie na poziomie krajowym, kraje UE muszą przyjąć prawo umożliwiające jej transpozycję. Te krajowe środki muszą osiągnąć cele wyznaczone w dyrektywie. Organy krajowe muszą powiadamiać o tych środkach Komisję Europejską.

Transpozycji dokonuje się w terminie określonym podczas przyjmowania dyrektywy (przeważnie w ciągu dwóch lat).

W przypadku, gdy dany kraj nie dokona transpozycji dyrektywy, Komisja może wszcząć postępowanie o naruszenie i rozpocząć postępowanie przeciwko temu krajowi przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej (niewykonanie wyroku może w tym przypadku doprowadzić do wydania nowego wyroku, który może skutkować karami).

Maksymalna i minimalna harmonizacja

W przypadku dyrektyw należy rozróżnić wymóg minimalnej harmonizacji od wymogu maksymalnej (lub pełnej) harmonizacji.

Minimalna harmonizacja ma miejsce wówczas, gdy dyrektywa nakłada zestaw minimalnych wymagań, które mają zostać wprowadzone przez kraje UE, co często wynika z uznania faktu, że systemy prawne w niektórych krajach UE zawierają już ostrzejsze wymagania. Pozostawia to możliwość ustalenia przez kraj UE wymagań bardziej rygorystycznych niż te określone w dyrektywie.

Maksymalna harmonizacja oznacza, że kraje UE nie mogą ustalać wymagań bardziej rygorystycznych niż te określone w dyrektywie.

Ochrona jednostek w przypadku nieprawidłowej transpozycji dyrektyw

Zasadniczo dyrektywa wchodzi w życie wyłącznie po jej transpozycji. Trybunał jest jednak zdania, że dyrektywa, która nie została transponowana, może wywierać określone bezpośrednie skutki, jeżeli:

Jeżeli powyższe warunki są spełnione, jednostki mogą powoływać się na dyrektywę w sporze sądowym przeciwko krajowi UE. Jednostki nie mogą jednak powoływać się na bezpośrednią skuteczność dyrektywy w sporze z inną jednostką, jeżeli dyrektywa nie została transponowana (zob. wyrok w sprawie C-91/92 Paola Faccini Dori przeciwko Recreb Srl).

Trybunał Sprawiedliwości zezwala też jednostkom, pod określonymi warunkami, na uzyskiwanie odszkodowania w przypadku dyrektyw, których transpozycja była nieprawidłowa lub opóźniona (wyrok w sprawach C-6/90 i C-9/90 Francovich i Bonifaci).

Przeciwdziałanie opóźnieniom w transpozycji

Opóźnienia w transpozycji dyrektyw przez kraje UE wciąż stanowią problem, który uniemożliwia obywatelom i przedsiębiorstwom korzystanie z wymiernych korzyści wynikających z prawa UE.

UE określiła cel redukcji deficytu transpozycji do 1 %. Opublikowana w grudniu 2016 r. przez Komisje Europejską tabela z danymi o transpozycji unijnych dyrektyw w sprawie jednolitego rynku pokazuje, że 20 krajów nie było w stanie osiągnąć tego celu, a tylko jednemu krajowi udało się obniżyć deficyt w dostosowywaniu prawa krajowego do poziomu poniżej 0,5 %, zgodnie z propozycją zawartą w akcie o jednolitym rynku z kwietnia 2011 r.

KONTEKST

Więcej informacji:

GŁÓWNY DOKUMENT

Wersja skonsolidowana Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – Część szósta – Postanowienia instytucjonalne i finansowe – Tytuł I – Postanowienia instytucjonalne – Rozdział 2 – Akty prawne Unii, procedury przyjmowania i inne postanowienia – Sekcja 1 – Akty prawne Unii – Artykuł 288 (dawny artykuł 249 TWE) (Dz.U. C 202 z 7.6.2016, s. 171–172)

Ostatnia aktualizacja: 11.07.2018