Powroty nielegalnych imigrantów – wspólne normy i procedury

 

STRESZCZENIE DOKUMENTU:

Dyrektywa 2008/115/WE – wspólne normy i procedury w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich

JAKIE SĄ CELE DYREKTYWY?

Ma na celu zapewnienie, by UE dysponowała skuteczną i humanitarną polityką jako koniecznym elementem dobrze zarządzanej polityki migracyjnej.

Ustanawia ona wspólny zbiór zasad dotyczących powrotu obywateli państw trzecich, którzy nie spełniają lub przestali spełniać warunki wjazdu, pobytu lub zamieszkania na terytorium jakiegokolwiek państwa UE, a także związane z nimi gwarancje proceduralne, zachęcając jednocześnie do dobrowolnego powrotu nielegalnych imigrantów.

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Zakończenie nielegalnego pobytu

Nielegalny pobyt zostaje zakończony dwuetapową procedurą:

Decyzja nakazująca powrót

Państwo UE musi wydać decyzję nakazującą powrót obywatela państwa trzeciego przebywającego nielegalnie na jego terytorium, chyba że istnieją co do tego przeciwwskazania ze względu na jego ciężką sytuację albo z przyczyn humanitarnych lub z innych przyczyn, albo trwa procedura przedłużenia ważności zezwolenia na pobyt.

Jeżeli obywatel państwa trzeciego posiada ważne zezwolenie na pobyt lub jego odpowiednik z innego państwa UE, musi niezwłocznie powrócić do tego państwa.

Jeżeli inne państwo UE przyjmie z powrotem nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego na mocy umowy dwustronnej, jest ono odpowiedzialne za wydanie decyzji nakazującej powrót.

Decyzja nakazująca powrót może przewidywać okres dobrowolnego wyjazdu nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego, wynoszący od 7 do 30 dni. W pewnych okolicznościach okres ten może zostać przedłużony; może on również zostać skrócony, a nawet nie zostać przyznany, mianowicie w przypadku, gdy istnieje ryzyko, że obywatel państwa trzeciego nielegalnie przebywający na terytorium UE:

W okresie dobrowolnego wyjazdu na obywatela państwa trzeciego mogą zostać nałożone pewne obowiązki, aby uniemożliwić mu ucieczkę.

Wraz z decyzją nakazującą powrót może zostać wydany zakaz wjazdu, jeżeli nie przyznano okresu dobrowolnego wyjazdu lub jeżeli nielegalnie przebywający obywatel państwa trzeciego nie zastosował się do decyzji nakazującej powrót. Okres obowiązywania zakazu wjazdu jest ustalany indywidualnie dla każdego przypadku i nie może przekraczać 5 lat, chyba że obywatel państwa trzeciego stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego/narodowego.

Wydalenie

Jeżeli nie został przyznany żaden okres lub jeżeli obywatel państwa trzeciego nie zastosował się do decyzji nakazującej powrót w przyznanym okresie dobrowolnego wyjazdu, państwo UE musi przeprowadzić wydalenie tej osoby, z wyjątkiem szczególnych okoliczności, w których wydalenie może zostać odroczone. Należy odroczyć wydalenie obywateli państw trzecich, jeżeli istnieje ryzyko zagrożenia ich życia (zasada non-refoulement*) lub jeżeli decyzja nakazująca powrót została tymczasowo zawieszona.

Środki przymusu, które są proporcjonalne i nie obejmują użycia siły przekraczającego rozsądne granice, mogą być stosowane wyłącznie jako środki ostateczne w celu wydalania obywateli państw trzecich.

Środki detencyjne w celu wydalenia

Pod pewnymi warunkami – i z należytym uwzględnieniem pewnych gwarancji, w tym kontroli sądowej – państwa UE mogą zatrzymać obywatela państwa trzeciego w trakcie procedury wydalenia, jeżeli istnieje ryzyko, że będzie on uciekał lub unikał/utrudniał przygotowanie wydalenia lub proces wydalenia.

Okres zatrzymania nie może być dłuższy niż 6 miesięcy.

Należy korzystać ze specjalistycznych ośrodków detencyjnych lub, jeżeli nie jest to wykonalne, z oddzielnych pomieszczeń więziennych.

Gwarancje proceduralne

W dyrektywie określono szereg gwarancji proceduralnych:

Państwa UE muszą również szanować prawo do jedności rodziny i zapewnić opiekę medyczną w nagłych wypadkach, podstawowy system edukacji małoletnich oraz zwrócić uwagę na szczególne potrzeby osób wymagających szczególnego traktowania, oczekujących na dobrowolny wyjazd lub wydalenie.

Małoletni bez opieki

Przed podjęciem decyzji o wydaniu decyzji nakazującej powrót wobec małoletniego bez opieki, zostaje mu przyznana odpowiednia pomoc, z należytym uwzględnieniem dobra dziecka. Przed wydaleniem małoletniego bez opieki ze swojego terytorium, państwo członkowskie upewnia się, że zostanie on przekazany członkowi swojej rodziny lub wyznaczonemu opiekunowi albo zostanie umieszczony w odpowiednim ośrodku w państwie, do którego następuje wydalenie.

Dyrektywa dąży do ograniczenia zatrzymywania małoletnich bez opieki i rodzin oraz określa odpowiednie warunki zatrzymania.

Zasady ogólne

Niektóre kategorie obywateli państw trzecich mogą zostać wyłączone z zakresu dyrektywy, na przykład osoby zatrzymane w związku z nielegalnym przekroczeniem granicy. Państwa UE muszą jednak zapewnić, by traktowanie i poziom ochrony tych osób co najmniej odpowiadały określonym przepisom dotyczącym środków przymusu, wydalenia, opieki zdrowotnej i zatrzymania. W każdym przypadku państwa UE muszą

Do jakich państw ma zastosowanie ta dyrektywa?

Dyrektywa ma zastosowanie do wszystkich państw UE, z wyjątkiem Irlandii i Zjednoczonego Królestwa, oraz do następujących państw spoza strefy Schengen: Islandii, Liechtensteinu, Norwegii i Szwajcarii.

Wdrażanie i powiązane akty

Komisja Europejska musi co 3 lata składać sprawozdanie na temat stosowania dyrektywy w krajach UE i, w razie potrzeby, proponować poprawki.

Rozporządzenie (UE) 2016/1953 ustanawia jednolity europejski dokument podróży do celów powrotu nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (europejski dokument podróży do celów powrotów). Dokument ten jest ważny na podróż w jedną stronę, do czasu gdy obywatel państwa trzeciego podlegający decyzji nakazującej powrót wydanej przez państwo UE przybędzie do państwa trzeciego będącego państwem powrotu.

W 2017 r. Komisja opublikowała zalecenie (UE) 2017/432 dla państw UE w sprawie zwiększenia skuteczności powrotów przy wdrażaniu dyrektywy, a także zalecenie (C(2017) 6505) ustanawiające wspólny „Podręcznik dotyczący powrotów”, z którego państwa UE będą mogły korzystać przy wykonywaniu zadań związanych z powrotami. Zaproponowała również nowe środki dotyczące polityki w zakresie powrotów imigrantów w formie odnowionego planu działania w sprawie powrotów imigrantów oraz zestawu zaleceń dla państw UE.

OD KIEDY DYREKTYWA MA ZASTOSOWANIE?

Dyrektywa ma zastosowanie od dnia 13 stycznia 2009 r. Musiał on wejść w życie w państwach UE do dnia 24 grudnia 2010 r., z wyjątkiem przepisów dotyczących bezpłatnej pomocy lub reprezentacji prawnej, dla których termin upłynął dnia 24 grudnia 2011 r.

KONTEKST

Więcej informacji:

KLUCZOWE POJĘCIA

Zawracanie na granicy (refoulement): działanie polegające na zmuszeniu uchodźców lub osób ubiegających się o azyl do powrotu do kraju, w którym mogą być prześladowani.

GŁÓWNY DOKUMENT

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (Dz.U. L 348 z 24.12.2008, s. 98–107)

DOKUMENTY POWIĄZANE

Zalecenie Komisji (UE) 2017/2338 z dnia 16 listopada 2017 r. ustanawiające wspólny „Podręcznik dotyczący powrotów” przeznaczony do stosowania przez właściwe organy państw członkowskich wykonujące zadania związane z powrotami (Dz.U. L 339 z 19.12.2017, s. 83–159)

Zalecenie Komisji (UE) 2017/432 z dnia 7 marca 2017 r. w sprawie zapewnienia większej skuteczności powrotów przy wdrażaniu dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE (Dz.U. L 66 z 11.3.2017, s. 15–21)

Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie skuteczniejszej polityki powrotowej w Unii Europejskiej – uaktualniony plan działania (COM(2017) 200 final z 2.3.2017)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1953 z dnia 26 października 2016 r. w sprawie ustanowienia europejskiego dokumentu podróży do celów powrotu nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich oraz uchylające zalecenie Rady z dnia 30 listopada 1994 r. (Dz.U. L 311 z 17.11.2016, s. 13–19)

Komunikat Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego w sprawie polityki UE w zakresie powrotów (COM(2014) 199 final z 28.3.2014)

Ostatnia aktualizacja: 20.02.2018