Narażenie na działanie czynników rakotwórczych i mutagenów

 

STRESZCZENIE DOKUMENTÓW:

Dyrektywa 2004/37/WE – ochrona przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych lub mutagenów podczas pracy

JAKIE SĄ CELE DYREKTYWY?

W dyrektywie określono minimalne wymogi ochrony pracowników przed zagrożeniem ich zdrowia i bezpieczeństwa wynikającym lub mogącym wynikać z narażenia na działanie czynników rakotwórczych* i mutagenów* w miejscu pracy. Aby ograniczyć zagrożenia dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników, wynikające z takiego narażenia, przewidziano w niej działania zapobiegawcze i ochronne, a także dopuszczalne wartości narażenia.

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Zakres

Dyrektywa ma zastosowanie do substancji lub mieszanin spełniających kryteria klasyfikacji jako czynnik rakotwórczy kategorii 1A lub 1B albo spełniających kryteria klasyfikacji jako substancja działająca mutagennie na komórki rozrodcze kategorii 1A lub 1B określonych w załączniku I do rozporządzenia (WE) nr 1272/2008 (w sprawie klasyfikacji, pakowania i oznakowania substancji i mieszanin). Ponadto ma ona zastosowanie do substancji rakotwórczej, mieszaniny lub procesu, o których mowa w załączniku I do dyrektywy, a także do substancji lub mieszaniny powstałej w wyniku procesu, o którym mowa w tym załączniku. Po dokonanej w 2017 r. zmianie dyrektywy załącznik ten zawiera sześć pozycji:

Dyrektywa nie ma zastosowania do pracowników, którzy narażeni są tylko na działanie promieniowania, objętych Traktatem ustanawiającym Europejską Wspólnotę Energii Atomowej.

Ma ona zastosowanie do pracowników narażonych na działanie azbestu, jeśli jej przepisy są bardziej korzystne dla bezpieczeństwa i higieny pracy niż przepisy zawarte w dyrektywie 2009/148/WE (w sprawie ochrony pracowników przed narażeniem na działanie azbestu).

Dyrektywę 89/391/EWG (w sprawie zasad ogólnych dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy) stosuje się w pełni, bez wpływu na zastosowanie bardziej surowych lub szczegółowych przepisów zawartych w streszczanej dyrektywie.

Określanie narażenia i ocena zagrożeń

W przypadku każdej czynności, która może narażać pracownika na działanie czynników rakotwórczych lub mutagenów, należy w sposób systematyczny określać charakter, stopień i czas trwania takiego kontaktu, tak aby ocenić zagrożenie zdrowia i bezpieczeństwa pracownika oraz podjąć decyzję w sprawie dalszych kroków. Przy przeprowadzaniu oceny uwzględniane są wszystkie sposoby narażenia, w tym wchłanianie do skóry lub przez nią. Uwagę należy zwracać zwłaszcza na pracowników szczególnie zagrożonych.

Dyrektywa 2014/27/UE dostosowuje dyrektywę 2004/37/WE do rozporządzenia (WE) nr 1272/2008, w którym ustanowiono nowy system klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin w UE w oparciu o Globalny Zharmonizowany System Klasyfikacji i Oznakowania Chemikaliów przyjęty na szczeblu międzynarodowym.

Dyrektywa (UE) 2017/2398 aktualizuje dyrektywę 2004/37/WE poprzez:

OBOWIĄZKI PRACODAWCY

Zmniejszenie i zastąpienie

Pracodawcy mają zmniejszyć zużycie czynnika rakotwórczego lub mutagenu, szczególnie poprzez zastąpienie ich, w miarę istnienia technicznych możliwości, substancją, mieszaniną lub procesem, który jest bezpieczny lub jest mniej niebezpieczny.

Zapobieganie i zmniejszenie narażenia

Jeżeli zastąpienie czynnika rakotwórczego lub mutagenu jest niemożliwe, pracodawca ma zapewnić, że czynnik rakotwórczy lub mutagen jest wytwarzany i używany w systemie zamkniętym. Jeżeli z przyczyn technicznych jest to niemożliwe, pracodawca ma zapewnić, że narażenie jest zmniejszone do tak niskiego poziomu, na jaki pozwalają możliwości techniczne.

Narażenie nie może przekraczać wartości dopuszczalnych określonych w załączniku III.

Wszędzie tam, gdzie używany jest czynnik rakotwórczy lub mutagen, pracodawca ma zastosować określone środki.

Informowanie właściwych organów

Pracodawcy mają przekazywać, na wniosek, właściwym organom informacje między innymi na temat powodów wykorzystywania czynników rakotwórczych lub mutagenów, podjętych środków zapobiegawczych i liczby narażonych pracowników.

Nieprzewidziane narażenie

W razie nieprzewidzianych zdarzeń lub wypadków, które mogą spowodować nadmierne narażenie pracowników, pracodawcy mają powiadomić o tym swoich pracowników. Należy wówczas stosować ubrania ochronne i indywidualny sprzęt ochronny. Z kolei konieczny czas trwania narażenia ma być jak najkrótszy, a na zagrożonym terenie mają przebywać tylko pracownicy niezbędni dla wykonania prac.

Przewidywalne narażenie

W razie przewidywalnego ryzyka większego narażenia, na przykład podczas wykonywania prac konserwacyjnych, pracodawcy – po wykorzystaniu wszystkich innych środków zapobiegawczych – podejmują decyzję o środkach niezbędnych do skrócenia możliwie w jak największym stopniu czasu trwania narażenia pracowników oraz zapewniają ochronę pracowników w trakcie wykonywania tych czynności. Należy stosować ubrania ochronne i indywidualne środki ochrony dróg oddechowych, zaś czas narażenia należy ograniczyć do minimum. Ponadto teren, na którym wykonuje się te czynności, ma być wyraźnie oddzielony i oznaczony.

Wstęp na teren zagrożenia

Pracodawcy mają ograniczyć dostęp do terenów zagrożenia, tak aby przyznać go wyłącznie tym pracownikom, którzy ze względu na swoją pracę lub swoje obowiązki muszą mieć tam wstęp.

Środki w zakresie higieny i ochrony osobistej

Pracodawcy są zobowiązani podjąć następujące działania w zakresie higieny i ochrony osobistej w odniesieniu do wszystkich czynności, co do których zachodzi niebezpieczeństwo skażenia:

Kosztów tych działań nie mogą ponosić pracownicy.

Informowanie i szkolenie pracowników oraz konsultacje z pracownikami

Pracodawcy mają podjąć odpowiednie środki, aby zapewnić, że pracownicy lub ich przedstawiciele przejdą odpowiednie i wystarczające szkolenie na temat:

Pracodawcy mają zapewnić, że pojemniki, opakowania i urządzenia zawierające czynniki rakotwórcze lub mutageny są wyraźnie i czytelnie oznakowane oraz że umieszczone są na nich wyraźnie widoczne znaki ostrzegawcze.

Należy podjąć odpowiednie środki w celu zapewnienia, że pracownicy są w stanie sprawdzić, czy dyrektywa jest prawidłowo stosowana. Muszą być oni niezwłocznie informowani o przypadkach nadmiernego narażenia.

Pracodawcy mają prowadzić aktualny wykaz pracowników wykonujących czynności wykazujące istnienie zagrożenia dla ich zdrowia lub bezpieczeństwa w zakresie narażenia na czynniki rakotwórcze i mutageny.

Pracownicy i ich przedstawiciele są konsultowani we wszystkich sprawach związanych z narażeniem na czynniki rakotwórcze i mutageny oraz są angażowani w te sprawy.

PRZEPISY RÓŻNE

Kontrola zdrowia

Państwa UE mają ustanowić rozwiązania służące kontrolowaniu zdrowia pracowników umożliwiające w razie potrzeby poddawanie ich odpowiedniej kontroli zdrowia przed narażeniem i w regularnych odstępach czasu po narażeniu. Rozwiązania te mają pozwalać na zastosowanie środków indywidualnej i zawodowej ochrony zdrowia. W razie przeprowadzania kontroli zdrowia pracowników prowadzi się indywidualne rejestry medyczne.

Zgodnie ze zmianą wprowadzoną w dyrektywie 2004/37/WE na mocy dyrektywy (UE) 2017/2398 kontrola zdrowia może – na podstawie zalecenia lekarza lub właściwego organu odpowiedzialnego za kontrolę zdrowia pracowników – być kontynuowana po zakończeniu narażenia, tak długo jak jest to uznawane za konieczne do zagwarantowania zdrowia danych pracowników.

W załączniku II podano praktyczne zalecenia na temat kontroli zdrowia pracowników.

Wszystkie przypadki zachorowania na nowotwory uznane za wynik zawodowego narażenia są zgłaszane właściwemu organowi. Państwa UE uwzględniają te informacje w swoich sprawozdaniach przekazywanych Komisji Europejskiej na mocy dyrektywy 89/391/EWG.

Ocena

Zgodnie z dyrektywą (UE) 2017/2398 Komisja jest zobowiązana ocenić – w ramach kolejnej oceny wdrażania dyrektywy 2004/37/WE – potrzebę zmiany wartości dopuszczalnej dla krzemionki krystalicznej – frakcji respirabilnej.

Ponadto do końca pierwszego kwartału 2019 r. Komisja ma ocenić, uwzględniając rozwój wiedzy naukowej, wariant zmiany zakresu stosowania streszczanej dyrektywy polegający na włączeniu substancji reprotoksycznych*.

Prowadzenie rejestrów

Aktualny wykaz pracowników poddanych narażeniu, który pracodawca jest zobowiązany prowadzić, oraz indywidualne rejestry medyczne przechowuje się przez co najmniej 40 lat po zakończeniu narażenia.

Wartości dopuszczalne

Po dokonanej w 2017 r. zmianie dyrektywy w załączniku III określone są wartości dopuszczalne dla wymienionych poniżej substancji.

W dyrektywie (UE) 2017/2398 zweryfikowano wartości dopuszczalne dla chlorku winylu i pyłów drewna twardego w świetle nowszych danych naukowych. Wprowadzono dopuszczalne wartości narażenia zawodowego dotyczące 11 nowych czynników rakotwórczych.

OD KIEDY DYREKTYWA MA ZASTOSOWANIE?

Dyrektywa ma zastosowanie od dnia 20 maja 2004 r. Dyrektywa 2004/37/WE kodyfikuje i zastępuje dyrektywę 90/394/EWG (oraz jej późniejsze zmiany), dyrektywę 97/42/WE i dyrektywę 1999/38/WE. Terminy włączenia przepisów tych dyrektyw do prawa krajowego (najpóźniej do dnia 29 kwietnia 2003 r.) pozostały niezmienione.

Państwa UE mają obowiązek wdrożenia do prawa krajowego środków przewidzianych dyrektywą (UE) 2017/2398 do dnia 17 stycznia 2020 r.

KONTEKST

Więcej informacji:

KLUCZOWE POJĘCIA

Czynniki rakotwórcze: substancje mogące wywoływać nowotwory.
Mutageny: substancje zmieniające materiał genetyczny.
Substancje reprotoksyczne: substancje wpływające szkodliwie na rozrodczość.

GŁÓWNY DOKUMENT

Dyrektywa 2004/37/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych lub mutagenów podczas pracy (szósta dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy Rady 89/391/EWG) (wersja skodyfikowana) (Dz.U. L 158 z 30.4.2004, s. 50–76).

Kolejne zmiany dyrektywy 2004/37/WE zostały włączone do tekstu podstawowego. Tekst skonsolidowany ma jedynie wartość dokumentacyjną.

DOKUMENTY POWIĄZANE

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/2398 z dnia 12 grudnia 2017 r. zmieniająca dyrektywę 2004/37/WE w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych lub mutagenów podczas pracy (Dz.U. L 345 z 27.12.2017, s. 87–95)

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/148/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy (Dz.U. L 330 z 16.12.2009, s. 28–36)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniające i uchylające dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Dz.U. L 353 z 31.12.2008, s. 1–1355)

Zobacz tekst skonsolidowany.

Dyrektywa Rady 89/391/EWG z dnia 12 czerwca 1989 r. w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy (Dz.U. L 183 z 29.6.1989, s. 1–8)

Zobacz tekst skonsolidowany.

Ostatnia aktualizacja: 20.04.2018