Przepisy UE dotyczące kontraktów pochodnych będących przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym, kontrahentów centralnych i repozytoriów transakcji

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

• W celu zwiększenia przejrzystości w rozporządzeniu EMIR wskazano, że wszelkie informacje o wszystkich europejskich kontraktach pochodnych mają być zgłaszane repozytoriom transakcji i udostępniane organom nadzoru, w tym także Europejskiemu Urzędowi Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA).
• Aby ograniczyć ryzyko kredytowe kontrahenta⁴, w rozporządzeniu EMIR ustanawia się rygorystyczne zobowiązania organizacyjne w zakresie prowadzenia działalności i ostrożności dla kontrahentów centralnych. Standardowe kontrakty pochodne muszą być rozliczane poprzez kontrahenta centralnego (zob. rozliczanie⁵).
• W celu wzmocnienia operacyjnej odporności cyfrowej sektora finansowego Unii Europejskiej (UE) rozporządzenie zmieniające (UE) 2022/2554 ustanawia wymogi dotyczące odporności sieci i systemów informatycznych kontrahentów centralnych i repozytoriów transakcji, aby zagwarantować, że będą one odporne na wszelkie zakłócenia i zagrożenia związane z ICT, a także zdolne do reagowania na takie zakłócenia i zagrożenia oraz do przywracania swojej sprawności po wystąpieniu takich zakłóceń i zagrożeń.
• Aby ograniczyć ryzyko operacyjne⁶ w przypadku nierozliczanych centralnie kontraktów pochodnych będących przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym, rozporządzenie EMIR wymaga, by kontrahenci dysponowali solidnymi procedurami służącymi zatwierdzaniu w odpowiednim czasie warunków kontraktów, wczesnemu wykrywaniu sporów pomiędzy stronami i ich rozstrzyganiu oraz codziennemu dokonywaniu wyceny rynkowej⁷ pozostających do uregulowania kontraktów. Ponadto kontrahenci muszą dokonać wymiany zabezpieczeń i zapewnić, że dysponują kapitałem wystarczającym do zarządzania ryzykiem nieobjętym zabezpieczeniem.
• Obowiązki rozliczeniowe i sprawozdawcze mają zastosowanie do przedsiębiorstw posiadających duże udziały w instrumentach pochodnych będących przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym, w tym:
  • przedsiębiorstw finansowych, np. banków i zakładów ubezpieczeń;
  • przedsiębiorstw niefinansowych, np. przedsiębiorstw sektora energetycznego i linii lotniczych.

Wyłączenia

• Pod określonymi warunkami transakcje wewnątrzgrupowe są wyłączone z rozliczania centralnego, sprawozdawczości i obowiązku wymiany depozytów zabezpieczających w przypadku nierozliczanych centralnie instrumentów pochodnych będących przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym.
• Systemy programów emerytalnych podlegają wyłączeniu czasowemu, ponieważ nie opracowano jeszcze praktycznego rozwiązania umożliwiającego udział systemów programów emerytalnych w rozliczaniu centralnym.
• Niektóre podmioty publiczne i instytucje międzynarodowe są wyłączone z zakresu stosowania rozporządzenia EMIR (przy czym wyłączenie w zakresie sprawozdawczości zależy od podmiotu).
• Zawieszenie obowiązku rozliczania dla niektórych kontraktów pochodnych będących przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym lub niektórych kontrahentów możliwe jest pod określonymi warunkami.

Obowiązki Europejskiego Urzędu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych

• ESMA odpowiada za określanie kontraktów, które powinny podlegać obowiązkowi rozliczania, tj. takich, które są standaryzowane i muszą zostać rozliczone przez kontrahenta centralnego.
• ESMA odgrywa ważną rolę w zapewnianiu dalszej unijnej harmonizacji i współpracy między organami państw członkowskich UE odpowiedzialnymi za nadzór nad unijnymi kontrahentami centralnymi.
• ESMA odpowiada za uznawania kontrahentów centralnych z państw trzecich, którzy chcą oferować usługi rozliczeniowe w UE, i nadzoruje kontrahentów centralnych z państw trzecich, którzy mają znaczenie systemowe z punktu widzenia stabilności finansowej UE lub co najmniej jednego państwa członkowskiego (kontrahenci centralni Tier 2).
• ESMA nadzoruje także repozytoria transakcji.
• W rozporządzeniu zmieniającym (UE) 2022/2554 nałożono na ESMA obowiązek opracowania projektów regulacyjnych standardów technicznych w celu określenia minimalnego zakresu i minimalnych wymogów dotyczących strategii na rzecz ciągłości działania oraz planu przywracania sprawności po wystąpieniu sytuacji nadzwyczajnej, z wyjątkiem strategii na rzecz ciągłości działania w zakresie ICT i planów przywracania sprawności po wystąpieniu sytuacji nadzwyczajnej w zakresie ICT.

Kompetencje

• Rozporządzenie EMIR określa kompetencje:
  • właściwych organów krajowych, kolegiów organów nadzorujących i ESMA – w zakresie udzielania zezwoleń kontrahentom centralnym z siedzibą w UE i nadzoru nad nimi;
  • ESMA, kolegiów ds. kontrahentów centralnych z państw trzecich oraz banków centralnych emitujących waluty unijne – w zakresie uznawania kontrahentów centralnych z państw trzecich oraz stałego nadzoru nad przestrzeganiem zapisów rozporządzenia EMIR przez kontrahentów centralnych Tier 2.
• Komisja Europejska przyjęła kilka aktów delegowanych, w tym standardy techniczne na podstawie projektów ESMA, w celu uzupełnienia przepisów rozporządzenia. Standardy techniczne opracowane przez ESMA dotyczą szeregu kwestii, w tym:
  • wymogów kapitałowych dotyczących kontrahentów centralnych;
  • minimalnych wymogów w zakresie danych przekazywanych repozytoriom transakcji;
  • sprawozdań związanych z wymogiem dotyczącym pokrycia płynności składanych przez instytucje do organów nadzoru.
• Komisja jest również uprawniona do przyjmowania rozporządzeń delegowanych odnoszących się do różnych kwestii, w tym:
  • zmian wykazu podmiotów wyłączonych z zakresu stosowania rozporządzenia;
  • przepisów regulaminowych odnoszących się do nakładania grzywien lub okresowych kar pieniężnych;
  • środków zmieniających załącznik II w celu uwzględnienia rozwoju sytuacji na rynkach finansowych;
  • dodatkowego uściślenia rodzaju opłat, czynności, za które są one pobierane, wysokości opłat oraz sposobu ich uiszczania.
• Komisja przyjęła decyzje wykonawcze w odniesieniu do kilku kwestii, w tym równoważności systemów regulacyjnych dla kontrahentów centralnych w niektórych państwach trzecich.