Skuteczniejsze procedury ekstradycji: europejski nakaz aresztowania

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Europejski nakaz aresztowania (ENA) zastępuje system ekstradycji. Wymaga on od każdego krajowego organu sądowego uznawania i wykonywania, przy formalnościach ograniczonych do minimum i w wyznaczonym terminie, wniosków przekazanych przez organ sądowy z innego kraju UE. Założeniem nakazu jest przekazanie danej osoby organom w celu:

• przeprowadzenia sądowego postępowania karnego;
• odbycia przez tę osobę kary pozbawienia wolności lub wykonania środka zabezpieczającego wobec niej.

Nakaz aresztowania ma zastosowanie w następujących przypadkach:

• przestępstwa zagrożone karą pozbawienia wolności lub środkiem zabezpieczającym o wymiarze co najmniej jednego roku,
• gdy zapadł wyrok lub wydano środek zabezpieczający o wymiarze co najmniej czterech miesięcy.

Proporcjonalne stosowanie nakazu

Kraje UE muszą rozpatrzyć następujące kwestie (wykaz otwarty):

• okoliczności i powagę przestępstwa,
• możliwy wyrok,
• alternatywne lżejsze środki przymusu.

W momencie aresztowania osoby należy ją powiadomić o treści nakazu aresztowania.

W jakich przypadkach kraje UE muszą odmówić wykonania nakazu aresztowania?

• Jeśli w kraju UE już wydano ostateczne orzeczenie w sprawie, która dotyczyła tego samego przestępstwa.
• Jeśli przestępstwo będące podstawą nakazu aresztowania jest objęte amnestią w wykonującym nakaz kraju UE, do którego zwrócono się o wydanie sprawcy.
• Jeśli osoba podlegająca europejskiemu nakazowi aresztowania z uwagi na jej wiek nie może być pociągnięta do odpowiedzialności karnej za czyny stanowiące podstawę wydania nakazu aresztowania w kraju UE, do którego zwrócono się o wykonanie nakazu.

Zasady mające na celu zapewnienie praw proceduralnych w postępowaniu dotyczącym europejskiego nakazu aresztowania

Obejmują one:

• dyrektywę 2010/64/UE w sprawie prawa do tłumaczenia ustnego i tłumaczenia pisemnego w postępowaniu karnym,
• dyrektywę 2012/13/UE w sprawie prawa do informacji w postępowaniu karnym,
• dyrektywę 2013/48/UE w sprawie prawa dostępu do adwokata oraz prawa do porozumiewania się z członkami rodziny i pracodawcami w czasie pozbawienia wolności;
• dyrektywę(UE) 2016/1919 w sprawie pomocy prawnej z urzędu dla podejrzanych i oskarżonych w postępowaniu karnym oraz dla osób, których dotyczy wniosek w postępowaniu dotyczącym ENA.

Pole do ulepszeń

Komisja Europejska opublikowała pierwsze sprawozdanie w sprawie ENA w 2011 r. W sprawozdaniu stwierdzono, że chociaż europejski nakaz aresztowania jest bardzo użytecznym narzędziem dla krajów UE w walce z przestępczością, w kilku obszarach można wprowadzić ulepszenia:

• transpozycja,
• prawidłowe zastosowanie,
• proporcjonalność,
• zapewnienie praw proceduralnych.

Komisja opublikowała 4. sprawozdanie z wdrażania w sprawie ENA w lipcu 2020 r.