Zasada zanieczyszczający płaci i odpowiedzialność za środowisko

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Dyrektywa stosuje następującą definicję szkód wyrządzonych środowisku naturalnemu:

• szkody mające znaczący wpływ na stan (ekologiczny, chemiczny lub ilościowy) zasobów wodnych, określone w dyrektywie 2000/60/WE, tj. ramowej dyrektywie wodnej UE, oraz dyrektywie 2008/56/WE, tj. dyrektywie w sprawie strategii na rzecz środowiska morskiego;
• szkody dotyczące powierzchni ziemi stwarzające znaczące ryzyko dla zdrowia ludzi;
• szkody wyrządzone gatunkom chronionym i w siedliskach przyrodniczych, mające negatywny wpływ na ich ochronę zgodnie z definicją w dyrektywie 2009/147/WE w sprawie ochrony dzikiego ptactwa i dyrektywie 92/43/EWG, zwanej dyrektywą siedliskową.

Definicja szkód obejmuje uwalnianie zanieczyszczeń do atmosfery (ponieważ wpływają one na stan gleb i wód), śródlądowych wód powierzchniowych i wód gruntowych oraz wszelkie umyślne uwalnianie do środowiska naturalnego organizmów zmodyfikowanych genetycznie określonych w dyrektywie 2001/18/WE.

Zakres

Istnieją dwa przypadki, w których obowiązuje odpowiedzialność:

1. Szkody wyrządzone środowisku naturalnemu spowodowane przez wszelką działalność wymienioną w załączniku III do dyrektywy, np.:
   • przemysł energetyczny,
   • produkcja i obróbka metali,
   • przemysł mineralny,
   • przemysł chemiczny,
   • gospodarka odpadami,
   • produkcja masy celulozowo-papierniczej, papieru i tektury na dużą skalę, barwienie tkanin i garbarnie,
   • produkcja mięsa, produktów mlecznych i żywności na dużą skalę.
2. Szkody wyrządzane w odniesieniu do gatunków chronionych i siedlisk przyrodniczych (lub bezpośrednie zagrożenie wystąpieniem takich szkód) przez wykonywanie działalności zawodowej innej niż ta wymieniona w załączniku III oraz w powiązaniu z winą przedsiębiorstwa lub jego zaniedbaniem.

Wyjątki

Wyjątki obejmują konflikt zbrojny, klęskę żywiołową, odpowiedzialność za szkody wyrządzone środowisku naturalnemu objęte zakresem stosowania określonych międzynarodowych konwencji (np. zanieczyszczenie morza) oraz ryzyko związane z promieniowaniem jądrowym ujęte w traktacie Euratom.

Działania zapobiegawcze i zaradcze

• W przypadku zaistnienia bezpośredniego zagrożenia wystąpieniem szkód przedsiębiorstwo musi bezzwłocznie podjąć niezbędne działania zapobiegawcze.
• W przypadku gdy szkoda już powstała, przedsiębiorstwo musi bezzwłocznie poinformować o tym fakcie władze i podjąć działania mające na celu opanowanie sytuacji, aby zapobiec dalszym szkodom wyrządzonym środowisku naturalnemu i zagrożeniom dla zdrowia ludzi oraz podjąć właściwe działania zaradcze.

Przedsiębiorstwo musi zapłacić za działania zapobiegawcze i zaradcze, z wyjątkiem określonych sytuacji, np. gdy szkody zostały spowodowane przez stronę trzecią i wystąpiły pomimo właściwych środków bezpieczeństwa lub powstały na skutek wypełnienia oficjalnych instrukcji.

Wdrażanie

• W ramach sprawozdania z wykonania z 2016 r. przyjrzano się procesowi wykonania dyrektywy w latach 2007–2013, w tym ocenie przeprowadzonej zgodnie z REFIT – programem sprawności i wydajności regulacyjnej Komisji Europejskiej.
• Sprawozdanie potwierdza, że chociaż możliwości dyrektywy nie zostały jeszcze w pełni wykorzystane, przyczyniła się ona do skutecznego zaradzania szkodom wyrządzonym środowisku naturalnemu i zachęcania do podejmowania środków zapobiegawczych.

Rozporządzenie zmieniające (UE) 2019/1010

Dyrektywa została zmieniona w 2019 r. rozporządzeniem (UE) 2019/1010, w którym dostosowano i uproszczono obowiązki sprawozdawcze w dziedzinie prawa ochrony środowiska. Nowe wprowadzone zasady, obowiązujące od 26 czerwca 2019 r., są następujące:

• Kraje UE składają sprawozdania Komisji na podstawie doświadczeń zdobytych podczas wdrażania tej dyrektywy. Informacje, które muszą podawać, są wymienione w załączniku VI do dyrektywy; trzeba je podać do 30 kwietnia 2022 r., a następnie – co 5 lat.
• Do 30 kwietnia 2023 r., a następnie co 5 lat, Komisja opublikuje przeprowadzoną ocenę dyrektywy w oparciu o informacje przekazane przez kraje UE.
• Do 31 grudnia 2020 r. Komisja musi opracować wytyczne zapewniające powszechne zrozumienie terminu „szkoda wyrządzona środowisku naturalnemu”, zdefiniowanego w tej dyrektywie.