Konwencja barcelońska o ochronie Morza Śródziemnego

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Konwencja barcelońska

• Obecnie 22 kraje są umawiającymi się stronami konwencji barcelońskiej, konwencji międzynarodowej obejmującej 21 krajów graniczących z basenem Morza Śródziemnego (w tym osiem państw członkowskich – Chorwację, Cypr, Francję, Grecję, Włochy, Maltę, Słowenię i Hiszpanię) i UE.
• Strony konwencji zobowiązane są do podjęcia wszelkich działań, indywidualnie lub wspólnie, mających na celu ochronę i wzmocnienie środowiska morskiego i regionu przybrzeżnego Morza Śródziemnego, aby przyczynić się do zrównoważonego rozwoju.

Cele niniejszej konwencji są następujące:

• ochrona środowiska morskiego i regionu przybrzeżnego przez działania mające na celu zapobieganie zanieczyszczeniu i ograniczanie go oraz, o ile to możliwe, eliminowanie takiego zanieczyszczenia, bez względu na to, czy było ono spowodowane działaniami na lądzie czy na morzu,
• ocena i kontrola zanieczyszczenia,
• zrównoważone zarządzanie zasobami naturalnymi i przybrzeżnymi,
• włączenie kwestii ochrony środowiska do strategii rozwoju gospodarczego i społecznego,
• ochrona dziedzictwa naturalnego i kulturowego,
• wzmocnienie solidarności między państwami graniczącymi z basenem Morza Śródziemnego,
• przyczynianie się do poprawy jakości życia.

Umawiające się strony konwencji zobowiązują się do:

• wprowadzenia systemu współpracy i realizacji zintegrowanego programu monitorowania i oceny wraz z informacjami i ocenami w celu ochrony środowiska morskiego i regionu przybrzeżnego Morza Śródziemnego oraz ograniczenia lub wyeliminowania zanieczyszczenia w rejonie Morza Śródziemnego, aby osiągnąć dobry stan środowiska¹,
• ustanowienia chronionych obszarów morskich oraz obszarów szczególnie chronionych mających znaczenie dla całego rejonu Morza Śródziemnego,
• wdrożenia zintegrowanego zarządzania strefą przybrzeżną (ICZM)²,
• zapobiegania zanieczyszczeniom pochodzącym ze źródeł lądowych,
• zapobiegania zanieczyszczeniom pochodzącym ze źródeł morskich,
• planowania awaryjnego,
• współpracy w dziedzinie nauki i technologii,
• opracowania odpowiednich procedur służących ustaleniu odpowiedzialności i odszkodowania za szkody wynikłe z naruszenia postanowień konwencji.

Konwencja została zmieniona w 1995 r. Główne zmiany dotyczyły:

• rozszerzenia geograficznego zakresu stosowania konwencji do wybrzeża,
• stosowania zasady ostrożności,
• stosowania zasady „zanieczyszczający płaci” – zob. streszczenie dokumentu,
• propagowania ocen skutków,
• ochrony i zachowania bioróżnorodności,
• zwalczania zanieczyszczenia w związku z transgranicznym przemieszczaniem odpadów niebezpiecznych,
• dostępu do informacji i udziału społeczeństwa.

Do konwencji dołączonych jest siedem protokołów:

Protokół w sprawie zatapiania odpadów

• Obejmuje jedynie zanieczyszczenia regionu Morza Śródziemnego pochodzące ze statków i statków powietrznych.
• W protokole zakazuje się zatapiania niektórych rodzajów odpadów i substancji (niektórych związków toksycznych, rtęci, kadmu, tworzyw sztucznych, ropy naftowej itd.).
• W konwencji wymaga się wydania uprzednich zezwoleń krajowych w odniesieniu do innych rodzajów odpadów lub substancji, takich jak arsen, ołów, miedź, cynk, chrom, nikiel, kontenery, złom i niektóre rodzaje pestycydów.

Protokół dotyczący współpracy w zapobieganiu zanieczyszczeniu ze statków oraz, w przypadkach nadzwyczajnych, walki z zanieczyszczeniem Morza Śródziemnego

• Na mocy protokołu do konwencji barcelońskiej włącza się zasady współpracy między stronami w zakresie zapobiegania zanieczyszczeniu ze statków oraz, w przypadkach nadzwyczajnych, walki z zanieczyszczeniem Morza Śródziemnego.
• Celem protokołu jest również wspieranie opracowywania i wprowadzania w życie międzynarodowych regulacji przyjętych pod egidą Międzynarodowej Organizacji Morskiej.
• W protokole określono środki operacyjne, które każda ze stron musi przedsięwziąć w przypadku wystąpienia zanieczyszczeń pochodzących ze statków (ocena, eliminacja/ograniczenie, działania informacyjne), a także środki nadzwyczajne, które należy przedsięwziąć na pokładzie statków, na oddalonych od brzegu instalacjach oraz w portach (w szczególności posiadanie planów nadzwyczajnych i przestrzeganie zawartych w nich procedur).

Protokół dotyczący ochrony Morza Śródziemnego przed zanieczyszczeniem ze źródeł lądowych

• Protokół dotyczy kwestii zanieczyszczeń w wyniku zrzutów z rzek, wylotów kanałów zrzutu, kanałów lub innych cieków wodnych lub zanieczyszczeń z innych źródeł lądowych lub działalności lądowej (w tym zanieczyszczeń powietrza o pochodzeniu lądowym) na terytorium danej strony protokołu.
• W protokole zawarto wykaz substancji, których zrzuty są zabronione oraz czynników, które należy uwzględnić, aby wyeliminować zanieczyszczenia powodowane przez te substancje.
• Zawarto również wykaz substancji, których zrzuty podlegają zezwoleniom wydawanym przez właściwe organy krajowe.
• W protokole zakłada się współpracę w zakresie badań naukowych i informacji oraz przyjęcie odpowiednich programów, środków i norm mających na celu ograniczenie lub wyeliminowanie takich substancji.

Protokół dotyczący obszarów szczególnie chronionych i różnorodności biologicznej w rejonie śródziemnomorskim

• Protokół dotyczy:
  • obszarów szczególnie chronionych w rejonie Morza Śródziemnego oraz obszarów szczególnie chronionych mających znaczenie dla całego rejonu Morza Śródziemnego,
  • ochrony zasobów naturalnych w rejonie Morza Śródziemnego,
  • zachowania różnorodności puli genetycznej,
  • ochrony niektórych obszarów przyrody przez utworzenie licznych obszarów szczególnie chronionych.
• Na mocy protokołu strony zobowiązane są do opracowania wytycznych dotyczących utworzenia obszarów chronionych i zarządzania nimi. W protokole zawarto również wykaz pewnych właściwych środków podejmowanych przez strony, mianowicie:
  • zakaz zrzutów lub rozładowywania odpadów,
  • uregulowanie wprowadzania nierodzimych lub genetycznie zmodyfikowanych gatunków.
• W protokole określono krajowe i lokalne środki podejmowane przez strony w celu ochrony gatunków zwierząt i roślin w całym rejonie Morza Śródziemnego.

Protokół dotyczący ochrony Morza Śródziemnego przed zanieczyszczeniem powstałym w wyniku działalności poszukiwawczej i wydobywczej na szelfie kontynentalnym oraz na dnie morskim i w jego podgłębiu

• Protokół obejmuje szeroki zakres działalności związanej z poszukiwaniem lub wydobyciem oraz szereg kwestii, w tym:
  • wymogi dotyczące zezwoleń,
  • usuwanie porzuconych lub nieużywanych instalacji,
  • używanie i usuwanie szkodliwych substancji,
  • wymogi dotyczące odpowiedzialności i odszkodowania,
  • współpraca z pozostałymi stronami konwencji barcelońskiej na szczeblu regionalnym.
• Strony protokołu mają obowiązek podejmowania, indywidualnie lub w ramach współpracy dwustronnej bądź wielostronnej, wszelkich stosownych środków mających na celu zapobieganie zanieczyszczeniu powstałemu w wyniku działalności poszukiwawczej i wydobywczej prowadzonej na morzu, jego ograniczenie, zwalczanie i kontrolę na obszarze objętym protokołem.
• Strony zobowiązują się też do stosowania najlepszych dostępnych technik, skutecznych w kategoriach środowiskowych i odpowiednich ze względów ekonomicznych.

Protokół w sprawie zapobiegania zanieczyszczeniu Morza Śródziemnego w związku z transgranicznym przemieszczaniem i usuwaniem odpadów niebezpiecznych

• Na mocy protokołu strony zobowiązane są do podjęcia współpracy, w przypadku gdy znaczne ilości oleju lub innych szkodliwych substancji w Morzu Śródziemnym, pojedynczo lub wszystkie razem, stanowią poważne i bezpośrednie zagrożenie dla środowiska morskiego, wybrzeża lub interesów gospodarczych, zdrowotnych lub ekologicznych co najmniej jednej ze stron.
• Współpraca koncentruje się na:
  • sporządzeniu planów awaryjnych,
  • wspieraniu działań mających na celu zwalczanie zanieczyszczenia morza olejami,
  • monitorowaniu i wymianie informacji dotyczących stanu Morza Śródziemnego,
  • rozpowszechnianiu informacji dotyczących organizacji zasobów,
  • nowych metodach zapobiegania zanieczyszczeniu i jego zwalczania oraz opracowywaniu programów badawczych w tym zakresie.

Protokół w sprawie zintegrowanego zarządzania strefą przybrzeżną Morza Śródziemnego

• Protokół ma na celu ustanowienie wspólnej podstawy zintegrowanego zarządzania strefą przybrzeżną (ICZM) w oparciu o podejście ekosystemowe w rejonie Morza Śródziemnego. Protokół wszedł w życie 24 marca 2011 r.
• Zintegrowane zarządzanie strefą przybrzeżną zakłada osiągnięcie sześciu celów, takich jak:
  • zrównoważony rozwój stref przybrzeżnych dzięki racjonalnemu planowaniu działań,
  • ochrona stref przybrzeżnych,
  • zrównoważone wykorzystanie zasobów naturalnych,
  • ochrona ekosystemów i linii brzegowych,
  • zapobieganie klęskom żywiołowym i zmianom klimatu oraz łagodzenie ich skutków,
  • poprawa współpracy.

UE jest stroną wszystkich powyższych protokołów, z wyjątkiem Protokołu w sprawie zapobiegania zanieczyszczeniu Morza Śródziemnego w związku z transgranicznym przemieszczaniem i usuwaniem odpadów niebezpiecznych.