Żegluga śródlądowa: dostęp do rynku

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Ramy legislacyjne dotyczące transportu wodnego śródlądowego w UE obejmują akty prawne zmierzające do osiągnięcia różnych celów z myślą o liberalizacji rynku usług w dziedzinie transportu wodnego śródlądowego w drodze:

• zapewnienia, że operatorzy mają swobodny dostęp do wszystkich europejskich dróg wodnych śródlądowych;
• zniesienia dyskryminacyjnych i nieuczciwych praktyk handlowych, zwłaszcza w odniesieniu do stawek i taryf;
• stworzenia uczciwych warunków konkurencji dzięki wspólnym zasadom, w tym regulującym dostęp do zawodu przewoźnika w żegludze śródlądowej.

Rozporządzenie (WE) nr 169/2009 ma na celu harmonizację obowiązujących w UE zasad konkurencji w odniesieniu do transportu drogowego, kolejowego i żeglugi śródlądowej. Ustanawia ono wyjątki od zakazu stosowania porozumień ograniczających, decyzji lub praktyk uzgodnionych, o ile zmierzają one do stosowania ulepszeń technicznych lub do osiągnięcia współpracy technicznej poprzez:

• standaryzację sprzętu;
• wymianę lub łączenie personelu, sprzętu, pojazdów i stałych instalacji;
• ustalanie i stosowanie zryczałtowanych stawek obowiązujących w odniesieniu do sukcesywnych, uzupełniających, substytucyjnych lub kombinowanych usług transportowych, w tym specjalnych stawek konkurencyjnych;
• korzystanie z najbardziej racjonalnych tras;
• koordynację rozkładów jazdy na łączących się trasach;
• łączenie pojedynczych przesyłek;
• ustanawianie jednolitych zasad do struktury taryf, pod warunkiem, że te zasady nie określają stawek i warunków transportowych.

W rozporządzeniu przewidziano także wyłączenia dla niektórych małych i średnich przedsiębiorstw.

Rozporządzenie (WE) nr 718/1999 ma na celu określenie polityki w zakresie zdolności przewozowych floty w żegludze śródlądowej w UE.

• Jego zakresem objęte są statki wykonujące handlowe operacje transportu rzeczy, przy czym w tym względzie przewidziano szereg wyjątków, w tym między innymi dla statków, które pływają wyłącznie na Dunaju, oraz dla statków wykorzystywanych do magazynowania towarów lub do bagrowania.
• Zobowiązuje ono państwa UE, których floty posiadają tonaż przekraczający 100 000 ton i których drogi wodne są połączone z drogami wodnymi innych państw UE, do utworzenia funduszu wodnych dróg śródlądowych. Każdy fundusz musi posiadać fundusz rezerwowy złożony z oddzielnego rachunku dla jednostek przewożących ładunki suche¹, zbiornikowców² i pchaczy³. Za administrowanie tymi funduszami odpowiadają organy krajowe.
• Z funduszu rezerwowego można skorzystać:
  • w przypadku „poważnych zakłóceń” na rynku żeglugi śródlądowej (w rozumieniu dyrektywy 96/75/WE; zob. poniżej), na wniosek państwa UE; lub
  • jeżeli jednomyślnie zażądają tego organizacje reprezentujące transport wodny śródlądowy.

W rozporządzeniu (WE) nr 181/2008 ustanowiono praktyczne środki wykonania polityki dotyczącej zdolności przewozowej floty UE, w tym wysokość składek na rzecz funduszu.

Rozporządzeniem zmieniającym (UE) nr 546/2014 rozszerzono zakres środków ustanowionych na mocy rozporządzenia (WE) nr 718/1999.

W dyrektywie 96/75/WE przewidziano dwa zestawy instrumentów polityki:

• służące doprowadzeniu do sytuacji, w której umowy czarterowe i stawki przewozowe w UE są swobodnie negocjowane. W tym celu przewidziano odejście od dotychczasowego „rotacyjnego systemu czarterowania” w odniesieniu do zleceń przewozowych (pozyskiwanych po z góry określonych cenach w takiej kolejności, w jakiej statki są wolne po rozładunku);
• umożliwiające Komisji Europejskiej podejmowanie działań w przypadku poważnych zakłóceń na rynku żeglugi śródlądowej, które obejmują w szczególności środki przewidujące ograniczenie każdego dalszego podwyższania zdolności przewozowych.

Rozporządzenie (WE) nr 1356/96 ma na celu zapewnienie, aby operatorzy transportujący towary lub pasażerów w żegludze śródlądowej mogli prowadzić działalność transportową pomiędzy państwami UE oraz w tranzycie przez nie, bez dyskryminowania ze względu na ich narodowość lub miejsce prowadzenia działalności, o ile:

• są oni zgodnie z prawem zarejestrowani w państwie UE oraz uprawnieni w tym państwie do prowadzenia międzynarodowego transportu towarów lub pasażerów w żegludze śródlądowej z wykorzystaniem statków zarejestrowanych w państwie UE;
• spełniają oni warunki ustanowione w rozporządzeniu (EWG) nr 3921/91.

Zasady szczególne dotyczące praw operatorów z państw trzecich przewidziano w poprawionej Konwencji dotyczącej żeglugi na Renie (konwencji z Mannheim) i konwencji o żegludze na Dunaju (konwencji belgradzkiej). Takie zasady mogą też wynikać z innych umów międzynarodowych lub traktatów, których stroną jest UE.

Rozporządzenie (EWG) nr 3921/91 opiera się na ogólnych zasadach równego traktowania i swobody świadczenia usług, zgodnie z którymi przewoźnicy niemający stałej siedziby w państwie UE powinni być dopuszczeni do prowadzenia krajowej działalności transportowej („kabotażu”) na śródlądowych drogach wodnych w UE. Ustanowiono w nim następujące warunki:

• przewoźnicy mogą tymczasowo prowadzić kabotaż bez konieczności ustanawiania siedziby statutowej, o ile posiadają siedzibę w państwie UE zgodnie z jego prawodawstwem oraz o ile są upoważnieni do prowadzenia międzynarodowego transportu rzeczy lub osób drogą wodną śródlądową;
• przewoźnicy mogą wykorzystywać jedynie statki, których właścicielami są:
  • rezydenci UE lub obywatele państw UE, lub
  • osoby prawne posiadające zarejestrowaną siedzibę w państwie UE, w których większościowy udział mają obywatele państw UE.

Dyrektywa 87/540/EWG ustanawia wymóg, zgodnie z którym osoby fizyczne i przedsiębiorstwa muszą spełnić warunek posiadania, uznawanych przez władzę lub organ wyznaczone przez każde państwo UE, kompetencji w następujących dziedzinach:

• prawo;
• zarządzanie handlowe i finansowe przedsiębiorstwem;
• dostęp do rynku;
• standardy techniczne i techniczne aspekty działalności;
• bezpieczeństwo;
• zagadnienia związane z prowadzeniem transportu międzynarodowego.

Władza wydaje zaświadczenie na podstawie dyplomu, uczestnictwa w kursie lub potwierdzonego doświadczenia praktycznego. Jeśli przewoźnik przestaje spełniać przepisane warunki, zaświadczenie można wycofać.

Rozporządzenie (EWG) nr 2919/85. Poprawiona Konwencja dotycząca żeglugi na Renie (zmieniona Protokołem dodatkowym nr 2) przewiduje, że żeglugę po Renie mogą uprawiać jedynie statki należące do Żeglugi Reńskiej.

Statek należy do Żeglugi Reńskiej, jeżeli legitymuje się dokumentem wydanym przez właściwy organ państwa leżącego nad Renem (tj. Belgii, Francji, Niemiec, Niderlandów i Szwajcarii). Na mocy rozporządzenia stosowanie konwencji rozciągnięto na wszystkie państwa UE, co pozwala zapewnić równe traktowanie jednostek z całej UE.

Rozporządzenie Rady EWG nr 11/1960 ma na celu wykonanie art. 79 ust. 3 traktatu rzymskiego (obecnie art. 95 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej). Rozporządzenie:

• zakazuje wszelkiej dyskryminacji – polegającej na stosowaniu przez przewoźników różnych stawek i warunków transportu względem tych samych towarów na tych samych połączeniach przewozowych – ze względu na kraj pochodzenia lub przeznaczenia przewożonych towarów;
• ma zastosowanie do przewozu wszelkich towarów przy użyciu kilku rodzajów transportu, czy to koleją, czy też transportem drogowym lub śródlądową drogą wodną;
• ustanawia zasady dotyczące sporządzania i przechowywania dokumentów przewozowych;
• zobowiązuje państwa UE do sprawdzania, czy przewoźnicy wywiązują się ze swoich obowiązków.