Zwalczanie zagrożeń ze strony chemikaliów (konwencja sztokholmska)

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

W konwencji na sygnatariuszy nakłada się obowiązek:

• rozwiązania problemu produkcji i stosowania TZO na skalę międzynarodową poprzez:
  • wyeliminowanie produkcji, stosowania, importu i eksportu substancji chemicznych wymienionych w załączniku A;
  • ograniczenie produkcji i stosowania substancji chemicznych wymienionych w załączniku B;
  • zapewnienie, by substancje chemiczne wymienione w załącznikach A i B były importowane wyłącznie w celu dozwolonego użytkowania i ich usuwania bezpiecznego dla środowiska;
  • prowadzenie publicznie dostępnego rejestru zawierającego wszystkie krajowe wyłączenia od ogólnych zakazów i ograniczeń wymienionych w tych dwóch załącznikach;
• rozwiązania problemu niezamierzonej produkcji i stosowania TZO poprzez:
  • przyjęcie szczegółowego planu działania, w ciągu dwóch lat od dnia wejścia w życie niniejszej konwencji, w celu ograniczenia do minimum i ostatecznego wyeliminowania stosowania substancji chemicznych wymienionych w załączniku C;
• ograniczenia lub wyeliminowania zapasów i odpadów poprzez:
  • opracowanie strategii identyfikowania zmagazynowanych zapasów zawierających substancje chemiczne wymienione w załącznikach A lub B oraz produktów i artykułów będących w użytkowaniu zawierających substancje chemiczne wymienione we wszystkich trzech załącznikach (A, B i C) lub nimi skażonych;
  • zagospodarowanie zmagazynowanych zapasów w sposób bezpieczny, skuteczny i przyjazny dla środowiska;
  • zapewnienie, by ze wszystkimi odpadami obchodzono się oraz gromadzono je, transportowano i magazynowano w sposób przyjazny dla środowiska;
  • usuwanie odpadów w taki sposób, aby zawarte w nich zanieczyszczenia zostały zniszczone lub nie można ich było wykorzystać ponownie, a jeżeli jest to niemożliwe – usuwanie odpadów w sposób jak najbardziej przyjazny dla środowiska;
• sporządzenie planów wdrożeniowych (odpowiednio aktualizowanych) w ciągu dwóch lat od dnia wejścia w życie niniejszej konwencji. Określono w nich sposób wypełniania zobowiązań, współpracy z partnerami, w tym z organizacjami globalnymi, krajowymi, regionalnymi i subregionalnymi, a także sposób przeprowadzania konsultacji z krajowymi zainteresowanymi stronami;
• wymiany odpowiednich informacji, za pośrednictwem sekretariatu konwencji, dotyczących ograniczenia lub wyeliminowania TZO oraz możliwych skutecznych środków alternatywnych;
• propagowania przekazywania informacji, podnoszenia świadomości i edukacji społecznej wśród decydentów i społeczeństwa, zwłaszcza wśród kobiet i dzieci, a także ułatwiania szkoleń dla kluczowego personelu;
• zachęcania do podejmowania lub podejmowania stosownych prac badawczo-rozwojowych, monitoringu i współpracy w zakresie TZO na szczeblu krajowym i międzynarodowym;
• udzielenia pomocy technicznej we właściwym czasie i we właściwy sposób, a w razie potrzeby również wsparcia finansowego, na rzecz krajów rozwijających się i gospodarek w okresie transformacji;
• zapewnienia niezbędnych środków finansowych i zachęt w celu wypełnienia zobowiązań krajowych;
• składania raportów wszystkim pozostałym sygnatariuszom Konferencji Stron – zob. poniżej) dotyczących podjętych działań i ich skutków w celu wykonania zobowiązań wynikających z niniejszej konwencji;
• okresowego przekazywania sekretariatowi konwencji następujących informacji:
  • danych lub rzetelnych szacunków danych dotyczących całkowitej wielkości produkcji, importu i eksportu wszystkich substancji chemicznych wymienionych w załącznikach A i B;
  • wykazu wszystkich państw, z których importowano wszystkie takie substancje, oraz państw, do których eksportowano wszystkie takie substancje.

Na mocy konwencji ustanawia się:

• Konferencję Stron, w skład której wchodzą wszyscy sygnatariusze. Konferencja Stron:
  • spotyka się regularnie, a także podczas nadzwyczajnych sesji, o ile to konieczne;
  • dokonuje ciągłego przeglądu wdrażania niniejszej konwencji;
  • może ustanawiać podgrupy, które uzna za niezbędne;
  • współpracuje z organizacjami międzynarodowymi oraz z podmiotami międzyrządowymi i pozarządowymi;
  • ustanawia Komitet ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych, w skład którego wchodzą wyznaczeni przez rządy eksperci;
  • decyduje o ewentualnym zatwierdzeniu wniosku o umieszczenie danej substancji chemicznej w wykazach znajdujących się w załącznikach A, B i C;
  • dokonuje oceny efektywności niniejszej konwencji po raz pierwszy po upływie czterech lat od terminu wejścia w życie niniejszej konwencji, a następnie okresowo;
  • podejmuje działania w celu określenia i rozpatrzenia przypadków nieprzestrzegania postanowień konwencji oraz wszelkich proponowanych poprawek do konwencji;
• sekretariat, którego funkcje administracyjne sprawuje dyrektor wykonawczy Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska.

Po trzech latach od wejścia w życie niniejszej konwencji każdy z sygnatariuszy może wycofać się z konwencji poprzez przekazanie pisemnego zawiadomienia z rocznym wyprzedzeniem.

UE wypełnia swoje zobowiązania wynikające z konwencji, przyjmując:

• plany wdrożeniowe (na lata 2007, 2014, 2019, czwarty plan wdrożeniowy jest w trakcie realizacji);
• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1021 z dnia 20 czerwca 2019 r. dotyczące trwałych zanieczyszczeń organicznych (zob. streszczenie dokumentu).