Postępowanie prejudycjalne – zalecenia dla sądów krajowych

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Należy zauważyć, że TSUE składa się z Trybunału Sprawiedliwości i Sądu. Zadaniem tych organów jest zapewnienie jednolitej interpretacji i stosowania prawa Unii Europejskiej.

Zmiana statutu TSUE

Rozporządzenie zmieniające (UE, Euratom) 2024/2019 zmienia protokół (nr 3) i ma na celu zmniejszenie dużego obciążenia pracą Trybunału Sprawiedliwości w dziedzinie orzeczeń w trybie prejudycjalnym. Przenosi ono z dniem 1 października 2024 roku właściwość Trybunału Sprawiedliwości na Sąd do orzekania w trybie prejudycjalnym w sześciu jasno określonych i odrębnych dziedzinach, obejmujących:

• unijny wspólny system podatku od wartości dodanej;
• akcyzę;
• unijny kodeks celny;
• klasyfikację taryfową towarów według scalonej nomenklatury;
• odszkodowania i pomoc dla pasażerów, których usługi transportowe zostały opóźnione lub odwołane lub którym odmówiono wejścia na pokład; a także
• system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych.

Znaczenie procedury prejudycjalnej

Procedura ta jest uznawana za użyteczną w razie wystąpienia przed sądem krajowym nowego zagadnienia interpretacyjnego, które ma generalne znaczenie dla jednolitego stosowania prawa Unii, lub w sytuacji, w której istniejące orzecznictwo wydaje się nie dostarczać wyjaśnień koniecznych w świetle nowej sytuacji prawnej.

Struktura zaleceń

Jeden zbiór zaleceń ma zastosowanie do wszystkich wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, natomiast drugi zbiór ma zastosowanie konkretnie do trybu przyspieszonego² oraz trybu pilnego³.

Kto składa wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym?

Sąd krajowy, przed którym zawisł spór, jest wyłącznie uprawniony zarówno do dokonania oceny co do niezbędności wystąpienia z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, jak i co do zasadności pytań, które zadaje Trybunałowi Sprawiedliwości UE.

Sądy występujące z wnioskiem powinny spełniać szereg warunków, w tym m.in.:

• działać na podstawie upoważnienia ustawowego oraz mieć stały charakter;
• wydawać orzeczenia o wiążącym charakterze;
• orzekać na podstawie przepisów prawa; oraz
• być niezależne.

Przedmiot i zakres

• Istotne jest, aby wniosek dotyczył wykładni lub ważności prawa Unii. Nie może on dotyczyć wykładni prawa krajowego ani kwestii faktycznych podniesionych w ramach sporu w postępowaniu głównym.
• Trybunał Sprawiedliwości ustala, czy wniosek mieści się wyłącznie w jednej lub kilku z sześciu określonych powyżej dziedzin i decyduje, czy wniosek ma zostać przekazany do Sądu.
• Trybunał Sprawiedliwości oraz Sąd mogą wydać orzeczenie wyłącznie, gdy prawo Unii ma zastosowanie w postępowaniu głównym.
• Trybunał Sprawiedliwości i Sąd same nie stosują prawa UE do sporu wniesionego przez sąd odsyłający, ponieważ ich rolą jest pomoc w jego rozstrzygnięciu. Zadaniem sądu krajowego jest wyciągnięcie wniosków z orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości lub Sądu.
• Orzeczenia w trybie prejudycjalnym wiążą zarówno sąd odsyłający, jak i wszystkie sądy w państwach członkowskich.
• Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej i Europejski Bank Centralny są powiadamiane o wszystkich wnioskach o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, aby mogły ocenić, czy mają szczególny interes w danej sprawie i zdecydować, czy chcą skorzystać z prawa do przedstawienia pism procesowych lub uwag na piśmie.

Interakcje między odesłaniem prejudycjalnym a postępowaniem krajowym

• Wniosek należy skierować natychmiast po stwierdzeniu, że rozstrzygnięcie prejudycjalne jest niezbędne do wydania przez sąd krajowy orzeczenia. Decyzja w tym przedmiocie musi być podjęta wówczas, gdy sąd krajowy jest w stanie wystarczająco dokładnie określić ramy prawne i faktyczne sprawy oraz kwestie prawne, których sprawa ta dotyczy.
• Postępowanie krajowe podlega zawieszeniu do czasu wydania orzeczenia przez Trybunał Sprawiedliwości lub Sąd.
• Sąd odsyłający powinien poinformować Trybunał Sprawiedliwości lub Sąd o wszelkich zdarzeniach procesowych mogących mieć wpływ na postępowanie, a w szczególności o cofnięciu powództwa lub ugodowym rozstrzygnięciu sporu w postępowaniu głównym, jak również o wszelkich innych zdarzeniach prowadzących do zakończenia postępowania. Sąd ten powinien również poinformować Trybunał Sprawiedliwości lub Sąd o ewentualnym wydaniu orzeczenia wskutek odwołania wniesionego od postanowienia odsyłającego oraz o skutkach, jakie wywołuje ono w odniesieniu do wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.

Forma i treść wniosku

• Wniosek musi być zredagowany w sposób prosty, jasny i precyzyjny, ponieważ zostanie przetłumaczony w celu umożliwienia innym państwom członkowskim przedstawienia uwag.
• W artykule 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości i artykule 199 regulaminu postępowania przed Sądem określono zawartość wniosku, który powinien zawierać pytania sądu odsyłającego. Istotne elementy wniosku są wskazane w załączniku do zaleceń. W przypadku braku co najmniej jednego z elementów odpowiedni sąd może uznać się za niewłaściwy do orzeczenia w przedmiocie zadanych pytań prejudycjalnych albo odrzucić wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jako niedopuszczalny.
• Sąd odsyłający może zwięźle przedstawić główne argumenty stron w postępowaniu głównym. Należy jednak zaznaczyć, że tłumaczony jest tylko wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, a nie ewentualne załączniki do tego wniosku.
• Sąd odsyłający może także przedstawić krótko swoje stanowisko co do odpowiedzi, jakiej należałoby udzielić na postawione pytania prejudycjalne. Może ono być użyteczne dla Trybunału Sprawiedliwości lub Sądu, szczególnie w wypadku zastosowania trybu przyspieszonego lub pilnego.
• Pytania zadane w trybie prejudycjalnym powinny być zawarte w odrębnej i jasno oznaczonej części postanowienia odsyłającego, najlepiej na początku lub na końcu. Powinny one być zrozumiałe same w sobie, bez konieczności odwoływania się do uzasadnienia wniosku.
• Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym powinien być sporządzony w postaci maszynopisu, zaś strony i poszczególne ustępy tego wniosku powinny być ponumerowane.

Ochrona danych i anonimizacja wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym

• W celu zapewnienia optymalnej ochrony danych osobowych w toku rozpatrywania sprawy przez Trybunał Sprawiedliwości lub Sąd, sąd odsyłający powinien dokonać anonimizacji sprawy poprzez zastąpienie, na przykład inicjałami lub kombinacją liter, nazwisk osób fizycznych wymienionych we wniosku oraz poprzez ukrycie danych, które mogłyby umożliwić identyfikację tych osób.

Przekazanie Trybunałowi Sprawiedliwości wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym

• Wszystkie wnioski muszą być opatrzone datą, podpisane i wysłane drogą elektroniczną lub pocztową do sekretariatu Trybunału Sprawiedliwości w Luksemburgu.
• Trybunał Sprawiedliwości lub Sąd zalecają, by sądy krajowe korzystały z aplikacji e-Curia.
• Wraz z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym sekretariatowi należy przekazać wszelkie dokumenty istotne i przydatne dla rozpatrzenia sprawy przez sądy, w szczególności dokładne dane kontaktowe stron w postępowaniu głównym oraz ich ewentualnych przedstawicieli, jak również akta sprawy lub ich kopię.

Koszty postępowania i pomoc prawna

• Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości lub Sądu jest bezpłatny.
• W razie potrzeby sąd odsyłający orzeka o kosztach ponoszonych przez strony.
• Jeżeli strona w postępowaniu głównym nie dysponuje wystarczającymi zasobami, odpowiedni sąd może przyznać jej pomoc prawną na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem przed Trybunałem Sprawiedliwości lub Sądem, zwłaszcza kosztów reprezentacji. Pomoc ta może jednak zostać przyznana tylko w wypadku, gdy strona nie korzysta równocześnie z pomocy na szczeblu krajowym albo jeżeli owa pomoc nie pokrywa kosztów wynikających z postępowania przed sądem lub pokrywa je jedynie częściowo.

Rola sekretariatu Trybunału Sprawiedliwości

• Sekretariat pozostaje w kontakcie z sądem odsyłającym w trakcie postępowania i przekazuje mu odpisy wszystkich pism procesowych oraz wezwania do udzielenia informacji.
• Po zakończeniu postępowania sekretariat przekazuje orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości lub Sądu sądowi odsyłającemu. Sąd odsyłający informuje sekretariat o dalszym przebiegu postępowania oraz przesyła mu orzeczenie kończące postępowanie główne.

Wnioski składane w trybie przyspieszonym i pilnym

• Zgodnie z postanowieniami statutu i regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości i Sądem, może zostać podjęta decyzja o rozpatrzeniu niektórych spraw w trybie przyspieszonym lub pilnym.
• Terminy w takich postępowaniach są krótsze. Na przykład w przypadku trybu przyspieszonego terminy na przedstawianie uwag przez państwa członkowskie – ulegają skróceniu.
• Sąd odsyłający musi podać elementy dowodzące pilności, wskazując na zagrożenia wynikające z rozpatrzenia wniosku w zwykłym trybie.
• Wniosek o zastosowanie trybu przyspieszonego lub pilnego powinien być dostarczony za pośrednictwem aplikacji e-Curia lub drogą elektroniczną.