Skuteczność i równy dostęp do unijnych systemów kształcenia i szkolenia

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

• Polityki kształcenia i szkolenia mogą mieć znaczący pozytywny wpływ na wyniki gospodarcze i społeczne, natomiast nierówny dostęp do kształcenia i szkolenia powoduje także wysokie koszty ukryte, w tym straty w podatku dochodowym, wzmożone zapotrzebowanie na opiekę zdrowotną oraz koszty związane z wyższymi wskaźnikami przestępczości. Polityki obniżające takie koszty mogą przynieść korzyści zarówno dla równego dostępu, jak i skuteczności.
• Kraje UE mogą wykorzystać w sposób maksymalny zwroty z systemów kształcenia i szkolenia, uwzględniając równy dostęp obok skuteczności przy podejmowaniu decyzji dotyczących reformy systemu. Kraje UE powinny opracować polityki dla całości kontinuum uczenia się przez całe życie uwzględniające długoterminowe planowanie na szczeblu lokalnym i krajowym przy podejmowaniu decyzji o priorytetach w zakresie wydatków.

Kształcenie przedszkolne: nacisk na uczenie się w młodym wieku

• Kształcenie przedszkolne daje najwyższe zwroty pod względem osiągnięć i przystosowania społecznego dzieci. Kraje UE powinny więcej inwestować w kształcenie przedszkolne jako skuteczny sposób tworzenia podstaw dla dalszego uczenia się, zapobiegania porzucaniu nauki, poprawy wyników równego dostępu i ogólnych poziomów umiejętności. Brak inwestycji we wczesne stadia nauczania prowadzi do zdecydowanie wyższych poziomów wydatków na późniejsze złagodzenie skutków, co jest mniej wydajne pod względem kosztów i może się wiązać ze zwiększonymi wydatkami na walkę z przestępczością, ochronę zdrowia, bezrobocie i inne polityki społeczne.
• Programy skupiające się wokół kwalifikacji osobistych i społecznych dają zazwyczaj lepsze wyniki i mają większe oddziaływanie w całym życiu, a zaangażowanie rodziców jest niezbędne dla osiągnięcia sukcesu w tym zakresie. W wielu krajach UE konieczne będzie wzmocnienie grona specjalnie wyszkolonych nauczycieli nauczania przedszkolnego.

Kształcenie podstawowe i ponadpodstawowe: poprawa jakości kształcenia podstawowego dostępnego dla każdego

• Systemy kształcenia i szkolenia powinny zapewniać podstawowe wykształcenie i kluczowe kwalifikacje, jakie każdy musi posiadać. Jest to szczególnie ważne w przypadku niektórych mniej uprzywilejowanych grup oraz wówczas, gdy kraje UE zaspokajają potrzeby licznych imigrantów i mniejszości etnicznych.
• Większość badań wskazuje, że podział między oddzielne ścieżki kształcenia³ u dzieci w młodym wieku wzmacnia wpływ statusu społeczno-ekonomicznego na poziom wykształcenia i w ujęciu długoterminowym nie podnosi skuteczności. Opóźnienie podziału między oddzielne ścieżki kształcenia wraz z możliwością przeniesienia się do innej szkoły może zmniejszyć segregację i sprzyjać równemu dostępowi, nie zmniejszając skuteczności.
• Lokalna autonomia instytucji oraz centralne systemy sprawozdawczości mogą poprawić osiągnięcia uczniów, lecz muszą zapewniać pełne podporządkowanie równemu dostępowi.
• Najważniejszymi czynnikami dla osiągnięcia skuteczności i równego dostępu są jakość pracy, doświadczenie i motywacja nauczycieli, którzy odgrywają kluczową rolę w zapewnianiu uczestnictwa osób najmniej uprzywilejowanych. Rozwijanie polityk rekrutacji zapewniających dostęp do nauczania wysokiej jakości dla mniej uprzywilejowanych uczniów powinno być priorytetem.

Szkolnictwo wyższe: zwiększanie inwestycji przy jednoczesnym rozszerzaniu uczestnictwa

• Bezpłatny dostęp do szkolnictwa wyższego nie oznacza równego dostępu. Aby wzmocnić zarówno skuteczność, jak i równy dostęp, kraje UE powinny stworzyć odpowiednie warunki i zachęty do tworzenia wyższych inwestycji ze źródeł publicznych i prywatnych, w tym, w odpowiednich przypadkach, poprzez opłaty za naukę powiązane ze środkami finansowymi dla mniej uprzywilejowanych osób.
• Instytucje szkolnictwa wyższego powinny oferować bardziej zróżnicowany wachlarz kursów i zachęt dla zaspokojenia coraz bardziej zróżnicowanych potrzeb społeczno-ekonomicznych.
• Kraje UE powinny opracować wyraźne i zróżnicowane ścieżki kształcenia poprzez systemy kształcenia i szkolenia zawodowego prowadzące do dalszej nauki i zatrudnienia. Powinny one również poprawić programy szkoleń publicznych dla osób bezrobotnych i mniej uprzywilejowanych uczniów.

Działania UE

• Kraje UE pełnią wiodącą rolę w podejmowaniu powyższych wyzwań, a sama UE zapewnia, by zróżnicowane systemy kształcenia i szkolenia czerpały korzyści z dzielenia się najlepszymi praktykami, szczególnie w kształceniu przedszkolnym.
• Program uczenia się przez całe życie wspiera mobilność milionów jednostek, wyposażając je w nowe umiejętności i pomagając w przystosowaniu się do unijnego rynku pracy, wykorzystując fundusze strukturalne UE na potrzeby reformy systemów i projektów rozwijania oferty edukacyjnej i szkoleniowej.