Broń masowego rażenia: zwalczanie rozprzestrzeniania

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1540 (2004)

Był to pierwszy instrument prawa międzynarodowego kompleksowo odnoszący się do kwestii broni masowego rażenia. Określa ona wiążące zobowiązania dla poszczególnych krajów dotyczące:

• egzekwowania mechanizmów kontroli na szczeblu krajowym i przyjmowania przepisów zapobiegających rozprzestrzenianiu broni jądrowej, chemicznej lub biologicznej oraz środków jej przenoszenia;
• odmowy wszelkiego wsparcia dla osób lub podmiotów niepaństwowych próbujących opracowywać, nabywać, produkować, posiadać, transportować, przekazywać lub wykorzystywać broń masowego rażenia.

W dniu 30 listopada 2022 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła rezolucję nr 2663 przedłużającą mandat Komitetu ustanowionego zgodnie z rezolucją nr 1540 (Komitet 1540) na okres 10 lat do dnia 30 listopada 2032 roku. Komitet aktywnie współpracuje z krajami i odpowiednimi organizacjami międzynarodowymi, regionalnymi i subregionalnymi w zakresie sposobów wdrażania rezolucji 1540.

Strategia UE

Strategia przyjęta w 2003 roku ma na celu zapobieganie tworzeniu, powstrzymywanie, wstrzymywanie i eliminowanie, w miarę możliwości, programów rozprzestrzeniania broni masowego rażenia na całym świecie. Opiera się na następujących podstawowych zasadach.

• Wielostronność. Wzmocnienie międzynarodowych mechanizmów powstrzymujących rozprzestrzenianie broni masowego rażenia oraz usprawnienie systemów weryfikacji naruszania norm ustanowionych przez traktaty wielostronne;
• Zapobieganie. Promowanie stabilnego środowiska regionalnego i międzynarodowego poprzez wzmacnianie programów ukierunkowanych na pomoc w rozbrojeniu oraz włączenie celu, jakim jest nierozprzestrzenianie, do wszelkich politycznych, dyplomatycznych i ekonomicznych działań UE.
• Współpraca międzynarodowa. Ścisła współpraca z ONZ i innymi organizacjami międzynarodowymi oraz kluczowymi partnerami, takimi jak NATO i Stany Zjednoczone, a także pomoc państwom trzecim w usprawnianiu ich procedur i wypełnianiu zobowiązań wynikających z wielostronnych konwencji i systemów.

Decyzja Rady (WPZiB) 2023/654

Decyzja wdraża następujące zasady:

• wykorzystanie doświadczeń z poprzednich wspólnych działań Rady Unii Europejskiej i decyzji Rady wspierających wdrażanie rezolucji RB ONZ nr 1540 (2004);
• uwzględnienie specyficznych potrzeb poszczególnych krajów i dostosowanie wsparcia;
• zachęcanie do krajowej i regionalnej odpowiedzialności za działania w celu zapewnienia ich utrzymania w perspektywie długoterminowej;
• budowanie partnerstw między państwami członkowskimi UE a krajami spoza UE w celu zapewnienia synergii i komplementarności;
• skupienie się na działaniach, które przynoszą konkretne rezultaty we wspieraniu wdrażania na szczeblu krajowym, zwiększaniu pomocy, podnoszeniu świadomości i zaangażowaniu w realizację rezolucji RB ONZ nr 1540 (2004).

Cele szczegółowe to:

• zwiększanie odpowiednich krajowych i regionalnych wysiłków i zdolności w celu wdrożenia rezolucji RB ONZ nr 1540, głównie poprzez szkolenia, budowanie potencjału i pomoc;
• budowanie potencjału punktów kontaktowych, współpracy i interakcji między krajami a Komitetem 1540;
• usprawnienie wdrażania dobrowolnych krajowych planów działań wdrożeniowych poprzez wspieranie ich rozwoju;
• rozwijanie współpracy na szczeblach subregionalnym, regionalnym i międzynarodowym;
• zwiększanie świadomości i zaangażowania odpowiednich interesariuszy oraz wspieranie praktycznego wdrażania konkretnych zaleceń.

Decyzja wspiera następujące działania:

• tematyczne warsztaty i szkolenia w zakresie budowania potencjału, koncentrujące się na krajach Ameryki Łacińskiej, Karaibów, Afryki i Azji oraz urzędnikach państwowych;
• szkolenie regionalnych punktów kontaktowych, zapewnienie im dogłębnej wiedzy na temat rezolucji 1540 oraz wzmocnienie współpracy i komunikacji między krajami;
• opracowanie krajowych planów działania z jasnymi celami, harmonogramami i podziałem obowiązków oraz dostosowanie pomocy w celu zidentyfikowania i skorygowania potencjalnych luk;
• wirtualna konferencja pomocy regionalnej w celu wymiany doświadczeń w zakresie opracowywania planów krajowych oraz identyfikacji możliwości, zdobytych doświadczeń i skutecznych praktyk;
• dwie regionalne konferencje informacyjne mające na celu podniesienie świadomości wśród decydentów i społeczeństwa obywatelskiego;
• tworzenie i rozpowszechnianie wiedzy poprzez publikacje i webinaria na temat wdrażania, potencjalnych i nowych zagrożeń oraz dzielenie się najlepszymi praktykami.

Biuro ONZ ds. Rozbrojenia (UNODA) zapewnia powiązanie projektu UE z Komitetem 1540 oraz współpracuje i koordynuje działania z innymi odpowiednimi programami i projektami UE na mocy następujących decyzji Rady (WPZiB):

• 2016/51, 2019/97, 2021/2072 oraz 2023/123) wspierające konwencję dotyczącą broni biologicznej i toksycznej;
• Decyzji Rady (WPZiB) 2019/1296 wspierającej zwiększenie bezpieczeństwa biologicznego oraz biologicznego bezpieczeństwa fizycznego na Ukrainie;
• Decyzji Rady (WPZiB) 2019/2108 wspierającej zwiększenie bezpieczeństwa biologicznego oraz biologicznego bezpieczeństwa fizycznego w Ameryce Łacińskiej;
• Decyzji Rady (WPZiB) 2020/732 wspierającej mechanizm dochodzeniowy Sekretarza Generalnego ONZ w związku z domniemanym użyciem broni chemicznej i biologicznej lub toksycznej.
• Decyzji Rady (WPZiB) 2021/2072 wspierającej budowanie odporności w zakresie bezpieczeństwa biologicznego i ochrony biologicznej za pośrednictwem konwencji o zakazie broni biologicznej i toksycznej.

Wysoki Przedstawiciel UE do Spraw Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa / Wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej jest odpowiedzialny za wprowadzanie decyzji w życie. Składa on Radzie sprawozdania z jej wdrażania, korzystając z regularnych raportów przekazywanych przez Biuro ONZ ds. Rozbrojenia.

Na realizację projektu przeznaczono budżet w wysokości 2 368 769,46 euro.