Orzeczenia w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej – jurysdykcja, uznawanie i wykonywanie

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie do spraw cywilnych¹ dotyczących:

• rozwodu;
• separacji;
• unieważnienia małżeństwa;
• odpowiedzialności rodzicielskiej (przyznawania, wykonywania, przekazywania, pełnego lub częściowego pozbawienia), w szczególności:
  • pieczy nad dzieckiem i prawa do osobistej styczności z dzieckiem;
  • opieki, kurateli² i podobnych instytucji prawnych;
  • umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczej lub w opiece zastępczej;
  • ochrony dzieci w odniesieniu do ich majątku osobistego.

Obowiązki alimentacyjne są wyłączone z zakresu stosowania niniejszego rozporządzenia.

W kontekście transgranicznym w rozporządzeniu przewidziano:

• zharminizowane przepisy dotyczące jurysdykcji w sprawach dotyczących rozwodu, separacji i unieważnienia małżeństwa;
• zharmonizowane przepisy dotyczące jurysdykcji w sporach z zakresu odpowiedzialności rodzicielskiej, takich jak piecza, prawo do osobistej styczności z dzieckiem lub umieszczenie dziecka w innym państwie członkowskim;
• usprawnioną procedurę powrotu w przypadkach dotyczących uprowadzenia dziecka poprzez wprowadzenie wyraźnych terminów służących szybkiemu rozstrzygnięciu spraw; sądy pierwszej i drugiej instancji będą musiały wydawać orzeczenia w terminie sześciu tygodni;
• propagowanie mediacji;
• możliwość wysłuchania dzieci w trakcie postępowania, które ich dotyczy;
• wyeliminowanie konieczności przeprowadzenia procedury pośredniej („procedury exequatur”) w przypadku orzeczeń dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, tym samym oszczędzając czas i koszty osób fizycznych;
• jaśniejsze przepisy dotyczące umieszczenia dzieci w innym państwie członkowskim, w tym potrzeby uzyskania zgody we wszystkich sytuacjach, z wyjątkiem gdy dziecko ma zostać umieszczone u jednego z rodziców;
• bardziej skuteczne wykonywanie orzeczeń, wprowadzając możliwe podstawy zawieszenia lub odmowy wykonania;
• uproszczony obieg orzeczeń, dokumentów urzędowych³ i określonych porozumień w UE poprzez zastosowanie przepisów dotyczących uznawania i wykonywania w innych państwach członkowskich;
• lepszą współpracę organów centralnych różnych państw członkowskich i sądów, przy jednoczesnym poszanowaniu praw stron i poufności.

Dobro dziecka ma podstawowe znaczenie, zgodnie z art. 24 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej i Konwencją o prawach dziecka z dnia 20 listopada 1989 r., wprowadzonymi w drodze przepisów i procedur krajowych.

Niniejsze rozporządzenie stanowi uzupełnienie konwencji haskiej z 1980 r. dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, która odnosi się do orzeczeń nakazujących powrót dziecka do kraju jego pochodzenia.

Uchylenie

Rozporządzenie (UE) 2019/1111 uchyla rozporządzenie (WE) nr 2201/2003 z dniem 1 sierpnia 2022 r.