Ułatwienia wizowe

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Państwa członkowskie UE, do których umowy mają zastosowanie

• Umowy mają zastosowanie wyłącznie do krótkoterminowego pobytu w państwach należących do strefy Schengen. Dorobek prawny Schengen (acquis) jest stosowany w 22 spośród 27 państw członkowskich. Dorobku Schengen nie stosują jeszcze w pełni Bułgaria, Chorwacja, Cypr i Rumunia. Z kolei Irlandia korzysta z klauzuli opt-out. Islandia, Liechtenstein, Norwegia i Szwajcaria nie są członkami UE, ale należą do strefy Schengen.
• Dania i Irlandia korzystają z klauzul opt-out w obszarze wolności, bezpieczeństwa oraz sprawiedliwości i nie są stronami umów.

Obowiązki wizowe dla obywateli państw trzecich

Rozporządzenie (UE) 2018/1806 uchyla i ujednolica rozporządzenie (WE) nr 539/2001. Wymienia się w nim państwa nienależące do UE, których obywatele są zwolnieni z obowiązku posiadania wizy (załącznik II), i te państwa trzecie, których obywatele muszą uzyskać wizę, aby móc podróżować do strefy Schengen.

Ułatwienia stosowane na zasadzie wzajemności do obywateli UE

Ułatwienia przyznane obywatelom Azerbejdżanu, Republiki Zielonego Przylądka i Rosji mają zastosowanie, na zasadzie wzajemności, do obywateli UE.

Dokumenty potwierdzające cel podróży

Osoby ubiegające się o wizę należące do poszczególnych kategorii wnioskodawców muszą przedstawić odpowiednie dokumenty potwierdzające cel podróży. W zależności od konkretnego państwa kategorie te mogą obejmować:

• bliskich krewnych osób legalnie zamieszkujących: współmałżonków, dzieci (w tym przysposobione), rodziców (w tym opiekunów), dziadków i wnuki;
• członków oficjalnych delegacji;
• przedsiębiorców i przedstawicieli organizacji branżowych;
• kierowców przewożących ładunki i świadczących usługi transportu pasażerskiego w ruchu międzynarodowym;
• uczniów, studentów i towarzyszących im nauczycieli w ramach wyjazdów studyjnych;
• osoby biorące udział w działaniach naukowych, akademickich, kulturalnych lub artystycznych;
• dziennikarzy i towarzyszących im członków ekipy technicznej;
• uczestników międzynarodowych imprez sportowych i osoby im towarzyszące w celach zawodowych;
• uczestników oficjalnych programów wymiany organizowanych przez miasta partnerskie;
• osoby podróżujące w celach medycznych i w razie konieczności osoby im towarzyszące;
• przedstawicieli wolnych zawodów uczestniczących w międzynarodowych wystawach, konferencjach, sympozjach, seminariach lub innych podobnych imprezach;
• przedstawicieli organizacji społeczeństwa obywatelskiego odbywających podróż w celu odbycia szkoleń lub wzięcia udziału w seminariach, konferencjach i programach wymiany;
• krewnych podróżujących w celu wzięcia udziału w ceremonii pogrzebowej;
• osoby pragnące odwiedzić cmentarz wojskowy lub cywilny;
• osoby podróżujące w celach turystycznych.

Wizy wielokrotnego wjazdu

Do osób należących do poszczególnych kategorii wnioskodawców stosuje się różne wymagania, a wydawane wizy mają okres ważności do pięciu lat. Ogólnie rzecz biorąc, w zależności od państwa, członkowie rodziny i członkowie oficjalnych delegacji mogą otrzymać wizy o okresie ważności pięciu lat, natomiast osoby należące do pozostałych kategorii otrzymują wizy ważne od roku do pięciu lat.

Opłaty

Umowy przewidują obniżenie opłat dla obywateli państw spoza UE ubiegających się o wizę Schengen. We wszystkich streszczanych umowach w sprawie ułatwień w wydawaniu wiz (z wyjątkiem umowy zawartej z Republiką Zielonego Przylądka) ustalono, że pobierana jest opłata w wysokości 35 EUR (za rozpatrzenie jednego wniosku). Ponadto w przypadku wielu kategorii obywateli odstępuje się od pobierania opłat w zależności od celu podróży.

Wyjazd w przypadku zgubienia lub kradzieży dokumentów

Obywatele, którzy zgubili swoje dokumenty lub którym takie dokumenty ukradziono, mogą opuścić terytorium danego państwa na podstawie ważnych dowodów tożsamości upoważniających do przekroczenia granicy i wydanych przez misje dyplomatyczne lub urzędy konsularne, bez konieczności posiadania wizy lub innego rodzaju upoważnienia.

Przedłużenie okresu ważności wizy w wyjątkowych okolicznościach

Obywatele, którzy wskutek zaistnienia wyjątkowych okoliczności (siły wyższej) nie mogą wyjechać przed upływem terminu ważności wizy, mogą skorzystać z nieodpłatnego przedłużenia okresu ważności wizy zgodnie z przepisami danego państwa.

Paszporty dyplomatyczne

Posiadacze ważnych paszportów dyplomatycznych mogą wjechać na terytoria objęte umowami, opuścić je lub przejechać przez nie bez wiz. W umowie zawartej z Republiką Zielonego Przylądka to samo zwolnienie przyznano posiadaczom paszportów służbowych (paszportów wydawanych pracownikom rządowym).

Posiadacze takich paszportów mogą pozostać w strefie Schengen przez okres nie dłuższy niż 90 dni w każdym 180-dniowym okresie.

Wspólne komitety

Wspólne komitety ekspertów złożone z przedstawicieli UE i danego państwa nienależącego do UE monitorują wykonywanie umów.

Powrót i readmisja

Umowy są powiązane z umowami o readmisji i wspólnymi normami dotyczącymi powrotu migrantów o nieuregulowanym statusie.

Zawieszenie ułatwień wizowych UE–Rosja

Po pogorszeniu się sytuacji wywołanej agresją militarną Rosji wobec Ukrainy, która doprowadziła do wprowadzenia szeregu środków ograniczających (zob. streszczenie) i uzasadnia wprowadzenie środków ochrony podstawowych interesów bezpieczeństwa UE i jej państw członkowskich, stosowanie umowy w sprawie ułatwień w wydawaniu wiz zostaje całkowicie zawieszone dla wszystkich obywateli Rosji od 12 września 2022 r. (zob. decyzja Rady (UE) 2022/1500).

Komisja zaktualizowała wytyczne w sprawie wydawania wiz w odniesieniu do wnioskodawców z Rosji i kontroli obywateli Rosji na granicach zewnętrznych, w tym obywateli Rosji uciekających przed mobilizacją wojskową. W wytycznych wzywa się konsulaty państw członkowskich i organy graniczne do stosowania zaostrzonych kontroli bezpieczeństwa i kontroli wydawania wiz, a także do zwiększenia liczby kontroli granicznych, przy jednoczesnym poszanowaniu polityki azylowej UE wobec osób rzeczywiście potrzebujących ochrony międzynarodowej (zob. wytyczne i komunikat w sprawie wytycznych dotyczących wydawania wiz wnioskodawcom z Rosji).