Traktat o Unii Europejskiej

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Główne założenia Traktatu z Maastricht

• Unia Europejska składająca się z 3 „filarów”:
  • istniejących wspólnot europejskich — Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG), Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali (ECSC) i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Euratom) oraz
  • 2 nowych obszarów współpracy z międzyrządowym procesem decyzyjnym zamiast „metody wspólnotowej”:
    • wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB); oraz
    • współpracy policji i sądów w sprawach karnych (wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne).
• Więcej instytucji mających legitymację demokratyczną:
  • większy wpływ Parlamentu Europejskiego na proces decyzyjny:
  • rozszerzone zastosowanie procedur współpracy i zgody;
  • wprowadzenie procedury współdecydowania (obecnie zwykła procedura ustawodawcza);
  • uznanie roli europejskich partii politycznych;
  • kadencja Komisji Europejskiej odpowiada kadencji Parlamentu (5 lat);
  • rozszerzone zastosowanie głosowania większością kwalifikowaną w Radzie;
  • utworzenie Komitetu Regionów, w którego skład wchodzą przedstawiciele władz regionalnych (pełni on rolę doradczą).
• Utworzenie unii gospodarczej i walutowej (UGW) w celu uzupełnienia jednolitego rynku.
• Opracowanie wymiaru społecznego WE wraz z Protokołem Społecznym załączonym do Traktatu rozszerzającego kompetencje Wspólnoty w dziedzinie socjalnej.
• Ustanowienie polityk wspólnotowych w 6 nowych obszarach: sieci transeuropejskie (TEN); polityka przemysłowa; ochrona konsumenta, edukacja i kształcenie zawodowe, młodzież; i kultura.
• Ustanowienie zasad pomocniczości i proporcjonalności, aby decyzje były podejmowane jak najbliżej obywateli i ograniczały się do działań niezbędnych do osiągnięcia celów.
• Wprowadzenie pojęcia obywatelstwa UE nadrzędnego względem obywatelstwa krajowego.

Zmiany wniesione do traktatu

Traktat z Maastricht został następnie zmieniony poniższymi traktatami:

• Traktat z Amsterdamu (1997) pozwolił na zwiększenie kompetencji UE dzięki utworzeniu polityki zatrudnienia WE, włączeniu do działań wspólnotowych pewnych dziedzin, wynikających wcześniej ze współpracy w dziedzinie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, podjęciu działań zmierzających do przybliżenia UE do obywateli, możliwości ściślejszej współpracy między niektórymi krajami UE (wzmocniona współpraca). Ponadto rozszerza on zakres stosowania procedury współdecydowania oraz głosowania większością kwalifikowaną. Wprowadza nową i prostszą numerację artykułów w traktatach.
• Traktat z Nicei (2001) zasadniczo dotyczył problemów instytucjonalnych związanych z rozszerzeniem, których nie rozwiązano w 1997 r.: Skład Komisji, ważenie głosów w Radzie i rozszerzenie obszarów głosowania większością kwalifikowaną. Ułatwia stosowanie procedury wzmocnionej współpracy i zwiększa skuteczność systemu sądowego.
• Traktat lizboński (2007) wprowadził gruntowne reformy. Znosi Wspólnotę Europejską — Traktat ustanawiający Unię Europejską jest jednakże także zwany „Traktatem o funkcjonowaniu Unii Europejskiej”. Zniósł on dawną 3-filarową architekturę UE i ponownie rozdzielił kompetencje między UE a krajami UE. Usprawniono również sposób funkcjonowania instytucji europejskich i proces decyzyjny, aby dostosować je do wymogów rozszerzonej UE, złożonej z 28 krajów UE. Dokonano również reformy szeregu wewnętrznych i zewnętrznych polityk UE, a instytucje uzyskały możliwość działania w nowych obszarach polityki. Wymiar demokratyczny w UE został dodatkowo wzmocniony.
• Po 1992 r. TUE został zmieniony różnymi traktatami akcesyjnymi, które stopniowo doprowadziły liczbę państw UE z 12 do 28 państw.