Unijne środki ograniczające w związku z rosyjską wojną napastniczą przeciwko Ukrainie

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

• Pierwotne sankcje nałożone na Federację Rosyjską, które obowiązują od 2014 r., były wielokrotnie zmieniane, na przykład w celu zaktualizowania wykazów osób lub przedłużenia dotychczasowych sankcji.
• Od czasu podjęcia przez Federację Rosyjską w lutym 2022 r. decyzji o uznaniu kontrolowanych przez separatystów obszarów obwodów donieckiego i ługańskiego w Ukrainie za niezależne byty, a następnie dokonania inwazji na terytorium Ukrainy, Unia Europejska przyjęła największy w historii pakiet środków ograniczających w postaci serii decyzji wchodzących w skład 19 pakietów i wymierzonych w szereg sektorów rosyjskiej gospodarki oraz osoby fizyczne wspierające rosyjską agresję.

Ukierunkowane sankcje

Unia Europejska ustanowiła różne rodzaje sankcji o zróżnicowanych celach i zadaniach.

Sankcje indywidualne

Są to sankcje skierowane przeciwko osobom fizycznym, podmiotom i organizacjom, które między innymi podejmują działania podważające integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażające. Sankcje te obejmują:

• zamrażanie aktywów i środków na terytorium Unii Europejskiej;
• zakazy udostępniania środków finansowych przez obywateli i przedsiębiorstwa działające na terenie UE;
• zakazy podróżowania dotyczące konkretnych osób fizycznych, uniemożliwiające im wjazd lub przejazd przez terytorium UE;
• kryterium dotyczące umieszczania w wykazie nakierowane na:
  • osoby fizyczne lub podmioty z państw nienależących do UE pomagające w naruszaniu przepisów zakazujących omijania sankcji nałożonych przez Unię Europejską na osoby fizyczne lub podmioty;
  • osoby odpowiedzialne za deportacje, przymusowe przesiedlenie lub asymilację (w tym indoktrynację) albo zmilitaryzowaną edukację małoletnich Ukraińców, a także osoby wspierające lub realizujące takie działania; oraz
  • osoby lub podmioty eksploatujące, kontrolujące lub wspierające statki stanowiące część rosyjskiej „floty cieni”, wykorzystywanej do omijania środków ograniczających dotyczących ropy naftowej.

Wykazy osób fizycznych, podmiotów i organizacji są regularnie aktualizowane. Zostały one również uzupełnione przez uwzględnienie niektórych kontrolowanych przez Federację Rosyjską podmiotów z siedzibami na terytorium nielegalnie zaanektowanego Krymu i Sewastopola oraz podmiotów z państw nienależących do UE wspierających bezpośrednio rosyjską agresję.

Pakiet sankcji uchwalonych w lutym 2025 r. obejmuje:

• dodatkowe 48 osób, w tym dyrektorów/kierowników przedsiębiorstw powiązanych z przemysłem górniczym i energetycznym, polityków oraz osoby z ich otoczenia z niekontrolowanych przez rząd obszarów ukraińskich, osoby zaangażowane w masowe uprowadzenia, nielegalną reedukację, deportacje oraz przymusowe przesiedlanie dzieci ukraińskich do Rosji, a także dwóch wyższych rangą oficerów Koreańskiej Armii Ludowej;
• 35 podmiotów prowadzących działalność lub powiązanych z działalnością związaną z przemysłem wojskowym, w tym podmioty produkujące sprzęt wojskowy i technologię wojskową (tj. pojazdy, pociski i uzbrojenie) oraz transportujące sprzęt wojskowy, podmioty transportujące rosyjską ropę naftową i produkty ropopochodne, media propagandowe (NewsFront i SouthFront, które prezentują zniekształconą wizję historii i zmanipulowane informacje), Garantex (rosyjską giełdę krytpowalut) oraz operatorów z państw nienależących do UE wspierających bezpośrednio rosyjską agresję, takich jak chińskie przedsiębiorstwo dostarczające zdjęcia satelitarne.

Pakiet sankcji uchwalonych w maju 2025 r. obejmuje:

• 17 dodatkowych osób, w tym wysokich rangą menedżerów i członków kierownictwa producentów sprzętu obronnego i podmiotów finansujących działalność militarną oraz osoby ułatwiające omijanie sankcji UE;
• 58 dodatkowych podmiotów, w tym przedsiębiorstwa rosyjskiego sektora obronnego produkujące lub dostarczające broń, amunicję, drony oraz inne towary i technologie o przeznaczeniu wojskowym, a także podmioty z państw nienależących do UE uczestniczące w omijaniu sankcji lub dostarczające Rosji produkty objęte ograniczeniami.

Pakiet sankcji uchwalonych w lipcu 2025 r. obejmuje:

• 14 dodatkowych osób, w tym członków kadry kierowniczej przedsiębiorstw produkujących broń i drony, operatorów w sektorze transportu ropy naftowej oraz osoby zaangażowane w omijanie sankcji;
• 41 dodatkowych podmiotów, w tym producentów przemysłu obronnego, przedsiębiorstwa transportujące ropę naftową i produkty ropopochodne, zagranicznych dostawców towarów i technologii objętych ograniczeniami oraz inne podmioty wspierające rosyjską agresję lub zaangażowane w omijanie sankcji UE.

Pakiet sankcji uchwalonych w październiku 2025 r. obejmuje:

• 69 dodatkowych osób, w tym przedsiębiorców, finansistów i członków kadry kierowniczej powiązanych z rosyjskimi sektorami wojskowo-przemysłowym i energetycznym, wysokie rangą osoby odpowiedzialne za deportacje oraz przymusowe przesiedlanie dzieci ukraińskich oraz osoby zaangażowane w omijanie sankcji UE lub wspierające rosyjską agresję;
• 45 dodatkowych podmiotów, w tym przedsiębiorstwa sektora obronnego i energetycznego, operatorów morskich i logistycznych oraz podmioty z państw nienależących do UE, które ułatwiają dostawy towarów podwójnego zastosowania oraz zaawansowanych technologii do Rosji lub w inny sposób wspierają rosyjską agresję.

Te najnowsze pakiety oznaczają, że unijne środki ograniczające związane z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy albo im zagrażającymi są obecnie wymierzone łącznie w ponad 2700 osób i podmiotów.

Sankcje ekonomiczne

• Sankcje na sektor finansowy, w tym:
  • znaczące ograniczenie dostępu Federacji Rosyjskiej do unijnych rynków kapitałowych oraz usług;
  • odłączenie kluczowych rosyjskich banków od systemu SWIFT (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication);
  • zakaz świadczenia jakichkolwiek usług w zakresie oceny wiarygodności kredytowej, kryptowalut, doradztwa w zakresie funduszy powierniczych i pomocy finansowej w zakresie handlu lub inwestycji oraz całkowity zakaz dokonywania transakcji za pośrednictwem kluczowych banków rosyjskich;
  • zakaz podejmowania przez obywateli UE pracy w organach zarządzających jakichkolwiek osób prawnych, podmiotów lub organizacji będących własnością Federacji Rosyjskiej lub kontrolowanych przez Federację Rosyjską zarejestrowanych na terytorium Federacji Rosyjskiej;
  • zakaz pełnienia przez obywateli rosyjskich lub osoby fizyczne zamieszkujące na terytorium Federacji Rosyjskiej jakichkolwiek funkcji w organach zarządzających właścicielami/operatorami infrastruktury krytycznej¹, europejskiej infrastruktury krytycznej² lub kluczowych podmiotów;
  • sankcje wobec instytucji finansowych korzystających z rosyjskiego systemu SPFS (system przekazywania komunikatów finansowych) w celu obejścia środków ograniczających, w tym:
    • zakaz korzystania z SPFS przez banki UE,
    • od lutego 2025 r. zakaz transakcji z instytucjami kredytowymi lub finansowymi spoza Rosji korzystającymi z SPFS,
    • od lipca 2025 r. rozszerzenie tego zakazu transakcji na 22 dodatkowe rosyjskie banki i instytucje finansowe, a także na niektóre zagraniczne instytucje finansowe oraz dostawców usług w zakresie kryptowalut utrudniających stosowanie unijnych środków ograniczających oraz
    • zakaz zawierania transakcji z Rosyjskim Funduszem Inwestycji Bezpośrednich (RDIF) oraz z podmiotami, w które fundusz ten dokonał znaczących inwestycji;
  • od października 2025 r. środki dotyczące rosyjskich systemów przekazywania komunikatów finansowych oraz systemów płatności, w tym:
    • zakaz nawiązywania współpracy z Krajowym Systemem Kart Płatniczych („Mir”) oraz Systemem Szybkich Płatności („SBP”), stanowiącymi główne krajowe sieci płatnicze Rosji, oraz korzystania z innych podobnych systemów,
    • ograniczone wyjątki, na przykład dotyczące funkcji dyplomatycznych lub konsularnych oraz niektórych wcześniej zawartych umów, z krótkim okresem wygaszania oraz
    • zakaz świadczenia niektórych usług związanych z kryptowalutami, płatnościami i pieniądzem elektronicznym na rzecz rosyjskich osób i podmiotów, w tym transakcji obejmujących kryptowaluty wykorzystywane do omijania unijnych środków ograniczających;
  • sankcje wobec rosyjskiej giełdy krytpowalut Garantex;
  • zakaz dostarczania specjalistycznego oprogramowania do użytku w rosyjskich sektorach bankowym i finansowym;
  • przepisy doprecyzowujące, że państwa członkowskie nie powinny uznawać ani wykonywać orzeczeń arbitrażowych lub zagranicznych wyroków związanych z unijnymi środkami sankcyjnymi, oraz umożliwiające im dochodzenie zwrotu kosztów i odszkodowań od rosyjskich lub białoruskich osób bądź podmiotów objętych sankcjami, które uczestniczyły w takich postępowaniach.
• Sankcje na sektor energetyczny, w tym:
  • zakaz przywozu rosyjskiego węgla oraz innych stałych paliw kopalnych;
  • zakaz przywozu, zakupu i przesyłu ropy naftowej oraz produktów ropopochodnych z terytorium Federacji Rosyjskiej powyżej ustalonego progu cenowego znanego pod nazwą pułap cenowy dla ropy naftowej (z ograniczonymi czasowo wyjątkami dla niektórych państw członkowskich UE, które są w dużym stopniu zależne od przywozu ropy naftowej z Rosji);
  • dynamiczny mechanizm ustalający pułap cenowy dla ropy naftowej na poziomie 15 % poniżej średniej ceny ropy Urals z ostatnich sześciu miesięcy, regularnie aktualizowany, aby odzwierciedlać zmiany rynkowe;
  • zakaz wywozu paliwa lotniczego do Federacji Rosyjskiej;
  • zakaz dokonywania nowych inwestycji w rosyjski sektor górniczy;
  • zakaz świadczenia usług w zakresie magazynowania gazu ziemnego na rzecz obywateli Federacji Rosyjskiej, osób fizycznych zamieszkałych na terytorium Federacji Rosyjskiej oraz osób prawnych, podmiotów lub organizacji zarejestrowanych na terytorium Federacji Rosyjskiej;
  • zakaz inwestowania w rosyjskie projekty dotyczące skroplonego gazu ziemnego;
  • zakaz zakupu, przywozu lub przesyłu rosyjskiego skroplonego gazu ziemnego (LNG) od 25 kwietnia 2026 r. (a od 1 stycznia 2027 r. w przypadku umów długoterminowych zawartych przed 17 czerwca 2025 r.), stanowiący rozwinięcie wcześniejszych ograniczeń wprowadzonych w lipcu 2025 r. w odniesieniu do reeksportu LNG za pośrednictwem terminali UE niepodłączonych do unijnej sieci gazowej;
  • zakaz przywozu wszystkich węglowodorów alifatycznych (wcześniej, od 20 grudnia 2024 r., ograniczony do skroplonego propanu), z okresem wygaszania do 25 stycznia 2026 r. oraz z tymczasowym odstępstwem wyłącznie dla Węgier dotyczącym niektórych przywozów propanu do 25 lipca 2026 r.;
  • zakaz transakcji związanych z gazociągami Nord Stream i Nord Stream 2;
  • zakaz przywozu od 21 stycznia 2026 r. produktów ropopochodnych pochodzących z rosyjskiej ropy naftowej, przetworzonych w państwach nienależących do UE, niezależnie od miejsca przetworzenia, z wyłączeniem jedynie krajów partnerskich (Australia, Kanada, Japonia, Nowa Zelandia, Norwegia, Szwajcaria, Zjednoczone Królestwo, Stany Zjednoczone) stosujących równoważne środki.
• Sankcje na przestrzeń powietrzną, transport wodny oraz drogowy, w tym:
  • zakaz wywozu, sprzedaży, dostarczania lub przekazywania do Rosji wszystkich samolotów, części zamiennych do samolotów i ich wyposażenia, a także towarów wykorzystywanych w sektorze lotniczym;
  • zamknięcie przestrzeni powietrznej nad Unią Europejską dla wszystkich samolotów będących własnością Rosjan, zarejestrowanych na terytorium Federacji Rosyjskiej lub kontrolowanych przez rosyjskie podmioty, w tym prywatnych odrzutowców oligarchów;
  • zakaz wywozu artykułów związanych z żeglugą morską i technologią łączności radiowej na terytorium Federacji Rosyjskiej;
  • zakaz zawijania rosyjskich statków do portów i śluz UE, który decyzją Rady (WPZiB) 2025/2032 z października 2025 r. został rozszerzony na określone porty i śluzy w państwach nienależących do UE wykorzystywane do ułatwiania przekazywania produktów przyczyniających się do produkcji rosyjskich bezzałogowych statków powietrznych lub pocisków rakietowych bądź do omijania pułapu cenowego dla ropy naftowej lub innych sankcji UE;
  • umieszczenie do października 2025 r. w wykazie 557 dodatkowych statków, którym zakazano dostępu do portów i śluz UE (w tym powiązanych usług) w celu zwalczania tzw. „floty cieni”, wraz z dodaniem kolejnych 41 statków do najnowszych wykazów z grudnia 2025 r.;
  • zakaz prowadzenia działalności przez rosyjskie i białoruskie przedsiębiorstwa transportu drogowego na terytorium Unii Europejskiej;
  • zakaz prowadzenia działalności w zakresie transportu drogowego dla przewoźników z UE będących własnością rosyjskich osób fizycznych;
  • zakaz dokonywania transakcji z Rosyjskim Morskim Rejestrem Nawigacyjnym;
  • zakaz lądowania, startowania oraz przelotu nad terytorium UE dotyczący zarówno załogowych, jak i bezzałogowych rosyjskich statków powietrznych;
  • zakaz bezpośredniego wywozu silników wykorzystywanych w dronach na terytorium Federacji Rosyjskiej;
  • zobowiązanie operatorów statków powietrznych wykonujących nieregularne loty między terytorium Federacji Rosyjskiej i Unii Europejskiej lub w przestrzeni powietrznej UE, obsługiwane bezpośrednio przez państwo nienależące do UE lub za jego pośrednictwem, do przekazywania właściwym organom wszelkich istotnych informacji dotyczących lotu na żądanie właściwego państwa członkowskiego;
  • zakaz dla tankowców spoza UE należących do rosyjskiej „floty cieni”, które omijają mechanizm pułapu cenowego dla ropy naftowej, wspierają rosyjski sektor energetyczny albo przewożą sprzęt wojskowy dla Rosji bądź zboże skradzione z Ukrainy.
• Sankcje na diamenty, w tym:
  • pakiet środków UE przyjęty w grudniu 2023 r. zakazujący bezpośredniego lub pośredniego przywozu, zakupu lub przekazywania z Rosji nieprzemysłowych diamentów naturalnych i syntetycznych, a także biżuterii diamentowej od 1 stycznia 2024 r.;
  • pakiet przyjęty w czerwcu 2024 r. zakazujący pośredniego przywozu rosyjskich diamentów, którego wejście w życie ma być skoordynowane z państwami G7.
• Sankcje związane z kontrolą wywozu i finansowaniem eksportu, w tym:
  • kompleksowe ograniczenia wywozowe dotyczące urządzeń, technologii i usług dla przemysłu energetycznego w Rosji (z pewnymi wyjątkami);
  • ograniczenie wywozu banknotów denominowanych w euro oraz sprzedaży zbywalnych papierów wartościowych denominowanych w euro;
  • ograniczenie wywozu produktów, które mogą przyczynić się do rozwoju rosyjskich sektorów wojskowych i technologicznych, obrony i bezpieczeństwa;
  • zobowiązanie unijnych spółek macierzystych do dołożenia wszelkich starań w celu zapewnienia, że ich spółki zależne w państwach nienależących do UE przestrzegają sankcji UE; wykaz użytkowników końcowych o charakterze wojskowym został rozszerzony o 31 podmiotów w maju 2025 r. i 26 podmiotów w lipcu 2025 r., z których część ma siedzibę w państwach nienależących do UE i dostarcza Rosji towary i technologie o charakterze wojskowym;
  • od października 2025 r. wprowadzono surowsze ograniczenia wywozowe wobec kolejnych 45 podmiotów, w tym 17 z państw nienależących do UE, oraz rozszerzono wykaz produktów objętych kontrolą o dodatkową elektronikę, dalmierze, chemikalia związane z materiałami pędnymi oraz określone metale i stopy;
  • dalsze ograniczenia w odniesieniu do określonych towarów, takich jak chemiczne prekursory materiałów wybuchowych, części zamienne do obrabiarek, a także metale i tworzywa sztuczne wykorzystywane w produkcji wojskowej.
• Embargo na broń, w tym:
  • zakaz sprzedaży, dostarczania, przekazywania lub wywozu wszelkiego rodzaju broni i pokrewnych materiałów na terytorium Federacji Rosyjskiej;
  • ograniczenia eksportowe cywilnej broni palnej;
  • zakaz tranzytu przez terytorium Federacji Rosyjskiej broni palnej, jej części i istotnych komponentów oraz amunicji wywożonych z terytorium Unii Europejskiej.
• Sankcje na produkty podwójnego zastosowania i nowe technologie, w tym:
  • zakaz wywozu produktów podwójnego zastosowania oraz innych zaawansowanych produktów i nowych technologii, które mogą przyczynić się do rozwoju technologicznego rosyjskiego sektora obrony i bezpieczeństwa;
  • wykaz produktów objętych ograniczeniami obejmuje silniki dronów, inne urządzenia chemiczne i biologiczne, środki kontroli zamieszek i komponenty elektroniczne, generatory, drony-zabawki, laptopy, dyski twarde, komponenty IT, sprzęt noktowizyjny i radionawigacyjny, kamery, soczewki, metale ziem rzadkich i związki chemiczne, elektroniczne układy scalone, kamery termowizyjne, komponenty elektroniczne, materiały półprzewodnikowe, sprzęt do produkcji i testowania elektronicznych układów scalonych i płytek drukowanych, prekursory materiałów wybuchowych, prekursory broni chemicznej, komponenty optyczne, instrumenty nawigacyjne, metale używane w sektorze obronnym i sprzęt morski;
  • substancje chemiczne, w tym rudy manganu i związki metali ziem rzadkich, tworzywa sztuczne, maszyny do wydobycia, monitory i sprzęt elektryczny zostały również ograniczone w ramach 14. pakietu sankcji;
  • wprowadzenie klauzuli zakazującej eksportu do Rosji dla unijnych eksporterów, w ramach której umownie zakazują oni reeksportu do Rosji towarów i technologii wrażliwych (w tym produktów wykorzystywanych na polu walki);
  • zakaz tranzytu przez terytorium Federacji Rosyjskiej produktów i technologii podwójnego zastosowania wywożonych z terytorium Unii Europejskiej w celu ograniczenia ryzyka omijania unijnych sankcji, w tym produktów i technologii, które mogą przyczynić się do wzmocnienia potencjału militarnego i technologicznego Rosji, a także do rozwoju sektora zbrojeniowego lub bezpieczeństwa, jak również produktów i technologii przeznaczonych do wykorzystania w przemyśle lotniczym lub kosmicznym oraz paliwa lotniczego i dodatków do paliwa wywożonych z UE do państw nienależących do UE. Pakiet wprowadzony w grudniu 2023 r. rozszerzył zakaz tranzytu na wszystkie produkty wykorzystywane na polu walki;
  • w pakiecie z czerwca 2023 r. do wykazu podmiotów bezpośrednio wspierających rosyjski kompleks zbrojeniowo-przemysłowy w jego wojnie napastniczej przeciwko Ukrainie dodano 87 podmiotów – wykaz ten obejmuje obecnie podmioty w państwach nienależących do UE produkujące i wywożące drony do Federacji Rosyjskiej, a także inne podmioty biorące udział w procederze omijania nałożonych sankcji i dostarczające komponenty elektroniczne do Rosji;
  • pakiet z grudnia 2023 r. wymaga od unijnych eksporterów wprowadzenia umownego zakazu reeksportu do Rosji i reeksportu w celu wykorzystania w Rosji szczególnie wrażliwych towarów i technologii przy ich sprzedaży, dostawie, przekazywaniu lub wywozie do państwa nienależącego do UE, z wyjątkiem krajów partnerskich. Wymóg ten dotyczy zakazanych produktów wykorzystywanych w rosyjskich systemach wojskowych znalezionych na polu bitwy w Ukrainie albo krytycznych dla rozwoju, produkcji lub użytkowania tych rosyjskich systemów wojskowych, wraz z towarami lotniczymi i bronią;
  • w pakiecie z grudnia 2023 r. rozszerzono również wykaz produktów objętych ograniczeniami, które mogłyby przyczynić się do wzmocnienia rosyjskiego sektora obrony i bezpieczeństwa, o substancje chemiczne, akumulatory litowe, termostaty, silniki prądu stałego i serwomotory do bezzałogowych statków powietrznych, obrabiarki i części maszyn;
  • w maju 2025 r. wykaz końcowych użytkowników wojskowych został rozszerzony o kolejne 31 podmiotów, w tym niektóre z państw nienależących do UE, dostarczających Rosji drony, obrabiarki, elektronikę oraz inne towary i technologie o charakterze wojskowym; w lipcu 2025 r. dodano kolejne 26 podmiotów, a jednocześnie wprowadzono nowe ograniczenia dotyczące konkretnych towarów, takich jak chemiczne prekursory materiałów wybuchowych, części zamienne do obrabiarek precyzyjnych, a także metale i tworzywa sztuczne wykorzystywane w rosyjskiej produkcji wojskowej.
• Ograniczenia i zakazy handlu dotyczące różnych towarów, w tym żelaza, stali, węgla, cementu, bitumu i asfaltu, gumy węglowej i syntetycznej, owoców morza, złota pochodzenia rosyjskiego i innych towarów luksusowych.
• Zakaz wywozu produktów z obszarów, w których Federacja Rosyjska jest w dużym stopniu uzależniona od Unii Europejskiej (w tym między innymi półprzewodników, maszyn precyzyjnych, środków transportu i substancji chemicznych).
• Zakaz świadczenia usług w zakresie księgowości, audytu, kontroli ustawowych, prowadzenia ksiąg rachunkowych i doradztwa podatkowego, doradztwa w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania, usług public relations, usług architektonicznych i inżynieryjnych, usług konsultacyjnych w zakresie IT oraz usług doradztwa prawnego na rzecz rządu Federacji Rosyjskiej, a także na rzecz osób prawnych, podmiotów lub organów posiadających siedzibę na terytorium Federacji Rosyjskiej. Pakiet z grudnia 2023 r. rozszerza ten wykaz o oprogramowanie do zarządzania przedsiębiorstwami oraz do projektowania i produkcji przemysłowej.
• Zakaz świadczenia usług reklamowych, badania rynku i opinii publicznej oraz usług w zakresie badania produktów i przeprowadzania przeglądów technicznych.
• Zakaz świadczenia usług dodatkowych wprowadzony w październiku 2025 r., w tym:
  • komercyjnych usług kosmicznych;
  • niektórych usług związanych ze sztuczną inteligencją (takich jak dostęp do modeli, trenowanie, dostrajanie i wnioskowanie);
  • usług wysokowydajnych obliczeń i usług kwantowych; oraz
  • szerszych usług doradczych związanych z inżynierią, nauką i techniką.
• Zakaz świadczenia usług bezpośrednio związanych z działalnością turystyczną w Rosji.
• Świadczenie innych usług na rzecz rządu Federacji Rosyjskiej wymaga uprzedniej zgody, z nielicznymi wyjątkami dotyczącymi celów humanitarnych, dyplomatycznych, energetycznych, cywilno-jądrowych i telekomunikacyjnych oraz niektórych działań związanych z otwartym oprogramowaniem lub powiernictwem.
• Zakaz transportu drogowego towarów do UE na przyczepach i naczepach zarejestrowanych w Rosji, nawet jeśli są one ciągnięte przez pojazdy ciężarowe zarejestrowane poza Rosją.
• Zakaz dostępu do portów i śluz UE dla wszelkich statków, które przeprowadzają przeładunki między statkami, jeśli właściwy organ może podejrzewać, że dany statek narusza zakaz przywozu rosyjskiej ropy naftowej i produktów ropopochodnych drogą morską na teren Unii Europejskiej albo transportuje rosyjską ropę naftową lub produkty ropopochodne zakupione powyżej pułapu cenowego uzgodnionego przez koalicję na rzecz pułapu cenowego.
• Zakaz przywozu towarów z niekontrolowanych przez rząd obszarów ukraińskich, w tym z obwodów donieckiego, ługańskiego, zaporoskiego i chersońskiego oraz z bezprawnie zaanektowanego Krymu i Sewastopola.
• Zakaz przywozu towarów, które generują znaczne przychody dla Rosji (umożliwiając tym samym kontynuowanie jej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie), takich jak surówka i surówka zwierciadlista (stop żelaza i manganu, używany do produkcji stali), druty miedziane, druty aluminiowe, folia, przewody rurowe i rury.
• Zakaz nabywania, przywozu, przekazywania lub wywozu ukraińskich dóbr kultury i innych dóbr o znaczeniu archeologicznym, historycznym, kulturowym, rzadkim znaczeniu naukowym lub religijnym, w przypadku których istnieją uzasadnione podstawy, aby podejrzewać, że towary zostały nielegalnie wywiezione z Ukrainy.

Narzędzie przeciwdziałające omijaniu

W ramach pakietu sankcji z czerwca 2023 r. wprowadzono rozwiązanie mające na celu przeciwdziałanie narastającemu zjawisku omijania unijnych sankcji. Instrument ten polega na podejmowaniu odpowiednich indywidualnych środków ograniczających mających na celu zapobieganie zaangażowaniu podmiotów z państw nienależących do UE w działania umożliwiające omijanie sankcji, aby pozbawić Rosję środków umożliwiających jej prowadzenie wojny napastniczej przeciwko Ukrainie. Ponadto, w przypadkach długotrwałego i systematycznego omijania sankcji, UE może zastosować wyjątkowe środki ostateczne. W takiej sytuacji Rada Unii Europejskiej może jednogłośnie podjąć decyzję o ograniczeniu sprzedaży, dostaw, przekazywania lub wywozu towarów i technologii objętych środkami ograniczającymi do państw nienależących do UE, co do których udowodniono, że stale występuje szczególnie wysokie ryzyko wykorzystywania ich w celu omijania sankcji. Aby jeszcze bardziej utrudnić omijanie sankcji, pakiet z grudnia 2023 r. zakazuje również obywatelom Rosji posiadania, kontrolowania lub zajmowania jakichkolwiek stanowisk w organach zarządzających osób prawnych, podmiotów lub organów świadczących usługi w zakresie portfeli kryptowalut, rachunków lub usług powierniczych na rzecz rosyjskich osób i rezydentów.

Dodatkowy środek przeciwdziałający omijaniu

W ramach pakietu sankcji z lipca 2025 r. państwa członkowskie mogą wymagać uprzedniego zezwolenia na wywóz niektórych towarów i technologii umieszczonych w wykazie do dowolnego państwa nienależącego do UE, w którym występuje wiarygodne ryzyko przekierowania do Rosji lub Białorusi. Ten nowy mechanizm uzupełnia istniejący zakaz wywozu pośredniego i zapewnia właściwym organom dodatkowe narzędzie egzekwowania przepisów, pozwalające zapobiegać ponownemu wywozowi produktów objętych ograniczeniami za pośrednictwem kanałów w państwach nienależących do UE.

Ograniczenia dotyczące rosyjskich mediów

Te ograniczenia obejmują zawieszenie nadawania, dystrybucji i transmisji obejmujące szereg rosyjskich podmiotów państwowych, mające na celu ograniczenie systematycznej propagandy, manipulacji medialnej i dezinformacji. Pakiet sankcji z czerwca 2024 r. obejmuje także zawieszenie licencji nadawczych czterech kolejnych organizacji ze względu na ich ciągłe i skoordynowane działania propagandowe wymierzone w społeczeństwo obywatelskie UE i państwa sąsiadujące, a także poważne przeinaczanie faktów i manipulacje. Pakiet wprowadza również zakazy wsparcia finansowego dla partii politycznych, organizacji pozarządowych, ośrodków analitycznych i usług medialnych pochodzących z Rosji i jej sojuszników, w celu zwalczania rosyjskiej ingerencji i propagandy.

Sankcje dotyczące Białorusi

Zostały one wprowadzone ze względu na sytuację panującą w tym państwie oraz uczestnictwo tego państwa w rosyjskiej wojnie napastniczej przeciwko Ukrainie (zob. streszczenie).

• Wkrótce po przyjęciu 14. pakietu sankcji przeciwko Rosji, 29 czerwca 2024 r. uchwalono pakiet dotyczący Białorusi. Sankcje nałożone na Białoruś w dużej mierze odzwierciedlają środki sektorowe nałożone na Rosję w celu zamknięcia istniejących luk prawnych i ograniczenia możliwości omijania. Pakiet ten obejmuje zakaz wywozu towarów podwójnego zastosowania i zaawansowanych technologii, a także zakaz przywozu złota, diamentów, helu, węgla i produktów mineralnych, w tym ropy naftowej. Rozszerza on również zakaz działalności w zakresie transportu drogowego i uwzględnia klauzulę o dołożeniu wszelkich starań w odniesieniu do spółek zależnych operatorów UE w państwach nienależących do UE. Ponadto wprowadza klauzulę o zakazie handlu z Białorusią dla eksporterów z UE.
• Kolejny pakiet sankcji wobec Białorusi, przyjęty równolegle z 16. pakietem sankcji wobec Rosji, rozszerzył wykaz produktów wywożonych, które mogłyby wzmacniać potencjał wojskowy i przemysłowy Białorusi, o takie pozycje jak prekursory chemiczne środków kontroli zamieszek, oprogramowanie związane z maszynami sterowanymi numerycznie (CNC), rudy i związki chromu, kontrolery służące do sterowania bezzałogowymi statkami powietrznymi, wyroby pirotechniczne oraz materiały palne.
• Kolejny pakiet sankcji wobec Białorusi przyjęto w lipcu 2025 r., równolegle z 18. pakietem sankcji wobec Rosji. Wzmocnił on dodatkowo środki ograniczające w związku z ciągłym wsparciem Białorusi dla rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie. Pakiet ten:
  • dodał do wykazu podmiotów objętych zamrożeniem aktywów osiem białoruskich przedsiębiorstw zaangażowanych w kompleks wojskowo-przemysłowy, takich jak producenci uzbrojenia i bezzałogowych statków powietrznych, dostawcy optyki wojskowej oraz zakłady produkujące pociski artyleryjskie;
  • wprowadził zakaz nabywania broni i powiązanego sprzętu z Białorusi;
  • rozszerzył kontrolę nad towarami podwójnego zastosowania i zaawansowanymi technologiami, obejmując nowe kategorie maszyn oraz prekursory chemiczne;
  • rozszerzył zakazy tranzytu na szerszy zakres towarów objętych ograniczeniami; oraz
  • przekształcił zakaz przekazywania komunikatów finansowych dla niektórych białoruskich banków w zakaz transakcji, z zastrzeżeniem ograniczonych wyjątków.
• Kolejny pakiet sankcji wobec Białorusi przyjęto w październiku 2025 r., równolegle z 19. pakietem sankcji wobec Rosji. Wzmocnił on dodatkowo środki ograniczające w związku z ciągłym wsparciem Białorusi dla rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie. Pakiet ten:
  • dodał do wykazu podmiotów objętych zamrożeniem aktywów kilka białoruskich podmiotów działających w sektorach obronnym, technologicznym i przemysłowym;
  • dostosował ograniczenia dotyczące Białorusi do najnowszych środków wobec Rosji poprzez wprowadzenie zakazu świadczenia usług płatniczych związanych z kryptowalutami oraz rozszerzenie ograniczeń dotyczących oprogramowania, tak aby obejmowały one bankowość i finanse, komercyjne usługi kosmiczne, badania i analizy techniczne, sztuczną inteligencję oraz obliczenia kwantowe; oraz
  • rozszerzył zakres obowiązujących zakazów sektorowych, aby zapobiec dalszemu ich omijaniu za pośrednictwem Białorusi.

Sankcje na obywateli i podmioty z Iranu

Zostały one wprowadzone w związku z ich rolą w opracowywaniu i dostarczaniu bezzałogowych statków powietrznych wykorzystywanych przez Rosję w jej wojnie napastniczej przeciwko Ukrainie.

• W dniu 20 lipca 2023 r. Rada ustanowiła nowe ramy środków ograniczających w związku ze wsparciem wojskowym udzielonym przez Iran rosyjskiej wojnie napastniczej przeciwko Ukrainie, które zabraniają wywozu z Unii Europejskiej do Iranu komponentów wykorzystywanych do budowy i produkcji bezzałogowych statków powietrznych oraz wprowadzają ograniczenia w podróżowaniu i środki w zakresie zamrażania aktywów, które mogą zostać nałożone na osoby odpowiedzialne za irański program bezzałogowych statków powietrznych, a także osoby wspierające taki program lub zaangażowane w jego realizację (zob. streszczenie). Nowy system sankcji stanowi uzupełnienie trzech przyjętych uprzednio pakietów środków ograniczających związanych z dronami, obejmujących osoby fizyczne i podmioty. Tego samego dnia Rada podjęła również decyzję o objęciu sześciu obywateli Iranu dwoma istniejącymi systemami sankcji za irańskie wsparcie wojskowe dla rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie (drony) i dla reżimu syryjskiego (systemy obrony powietrznej).
• 31 maja 2024 r. Rada uchwaliła środki ograniczające wobec sześciu osób fizycznych i trzech podmiotów za ich rolę w przekazywaniu bezzałogowych statków powietrznych Rosji w celu wsparcia jej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie lub w przekazywaniu bezzałogowych statków powietrznych lub pocisków rakietowych uzbrojonym grupom i podmiotom podważającym pokój i bezpieczeństwo na Bliskim Wschodzie i w regionie Morza Czerwonego lub za ich udział w irańskim programie bezzałogowych statków powietrznych.
• 24 czerwca 2024 r. jeden irański podmiot został umieszczony w wykazie ze względu na zaangażowanie w irańskie programy bezzałogowych statków powietrznych i pocisków rakietowych oraz w przekazywanie irańskich bezzałogowych statków powietrznych Rosji w celu wsparcia jej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie.
• 25 lipca 2025 r. Rada zaktualizowała wpisy dotyczące dwóch osób fizycznych i jednego podmiotu już objętych tym systemem, aby odzwierciedlić ich nieustanne zaangażowanie w dostarczanie Rosji bezzałogowych statków powietrznych, pocisków rakietowych i powiązanych technologii i wspieranie w ten sposób jej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie.

Środki o charakterze dyplomatycznym

Obejmują zawieszenie ruchu bezwizowego dla dyplomatów oraz uproszczeń dotyczących wydawania wiz dla posiadaczy paszportów dyplomatycznych i przedsiębiorców.

Wyłączenia

• W celu ochrony bezpieczeństwa żywnościowego i energetycznego na świecie sankcje nie dotyczą wywozu przez Federację Rosyjską produktów rolnych i spożywczych, w tym pszenicy i nawozów, a także dostaw ropy naftowej i produktów ropopochodnych do państw nienależących do UE.
• Istnieje możliwość odmrożenia majątków niektórych osób, które przed wprowadzeniem do wykazu odgrywały znaczącą rolę w międzynarodowym handlu produktami rolnymi i spożywczymi, w tym pszenicą i nawozami, a także udostępnienia im funduszy i innych zasobów gospodarczych.
• Sankcje nałożone przez Unię Europejską nie uniemożliwiają państwom nienależącym do UE i ich obywatelom poza Unią Europejską zakupu produktów farmaceutycznych lub medycznych pochodzących z Federacji Rosyjskiej.
• „Klauzula nadzwyczajna” dopuszcza transport ropy naftowej powyżej pułapu cenowego, świadczenie usług w zakresie pomocy technicznej, pośrednictwa lub finansowania, a także pomocy finansowej związanej z transportem do państw nienależących do UE, celem niezwłocznego zapobieżenia lub złagodzenia skutków zdarzeń mogących mieć poważny wpływ na zdrowie i bezpieczeństwo ludzi lub na środowisko naturalne, a także w ramach reagowania na klęski żywiołowe.

Załączniki do poszczególnych decyzji i rozporządzeń obejmują wykazy osób, podmiotów i organizacji, a także produktów i technologii, których dotyczą wspomniane środki ograniczające.