Zapobieganie wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub działań związanych z terroryzmem (do 2027 roku)

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Dyrektywa ma zastosowanie do:

• instytucji kredytowych;
• instytucji finansowych;
• wyznaczonych niefinansowych przedsiębiorstw i zawodów, takich jak:
  • biegli rewidenci,
  • zewnętrzni księgowi,
  • doradcy podatkowi,
  • notariusze i prawnicy (w określonych okolicznościach),
  • pośredników w obrocie nieruchomościami działających w charakterze pośredników wynajmu nieruchomości, których miesięczny czynsz wynosi co najmniej 10 000 EUR,
  • podmioty prowadzące handel towarami (np. metalami i kamieniami szlachetnymi, w przypadku dokonywania płatności gotówkowych w kwocie 10 000 euro lub wyższej),
  • pośredników w handlu dziełami sztuki, w przypadkach gdy wartość transakcji wynosi co najmniej 10 000 euro,
  • podmioty świadczące usługi w zakresie gier hazardowych.

Dyrektywa:

• zaostrza przepisy dotyczące identyfikowania klientów – zwłaszcza beneficjentów rzeczywistych⁵ spółek i porozumień prawnych (trustów);
• wprowadza wymóg, zgodnie z którym informacje o beneficjentach rzeczywistych spółek mają być przechowywane w centralnym rejestrze w każdym państwie członkowskim, np. w rejestrze handlowym, rejestrze spółek lub w rejestrze publicznym;
• zwiększa świadomość niedociągnięć w obszarze przeciwdziałania praniu pieniędzy/finansowaniu terroryzmu oraz zdolności reagowania w tym zakresie: oprócz krajowych ocen ryzyka przeprowadzanych przez państwa członkowskie przeprowadzane są również, przez Komisję Europejską, oceny ryzyka związanego z praniem pieniędzy/finansowaniem terroryzmu, które to ryzyko ma wpływ na rynek wewnętrzny i jest związane z działalnością transgraniczną (pierwsze sprawozdanie opublikowano w czerwcu 2017 roku).
• wprowadza metodę rozpoznawania państw trzecich wysokiego ryzyka z niedostatecznie rygorystycznymi przepisami w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, które stanowią duże zagrożenie dla unijnego systemu finansowego – pierwszy unijny wykaz „państw trzecich wysokiego ryzyka” został przyjęty przez Komisję w drodze aktu delegowanego w lipcu 2016 roku i był od tego czasu kilkakrotnie zmieniany.
• zacieśnia i usprawnia współpracę pomiędzy jednostkami analityki finansowej, które stanowią jedne z kluczowych podmiotów zaangażowanych w przeciwdziałanie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu – systemowa wymiana informacji między jednostkami analityki finansowej powinna się odbywać z wykorzystaniem zaawansowanej infrastruktury technicznej, za pomocą FIU.net – zdecentralizowanej sieci komputerowej używającej skomplikowanych technik dopasowywania.
• wskazuje, że podejrzenia prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu muszą być zgłaszane władzom publicznym, zwykle jednostkom analityki finansowej;
• wymaga, aby adresaci wprowadzili:
  • środki wspierające, takie jak zapewnianie odpowiednich szkoleń dla personelu oraz ustanowienie adekwatnych wewnętrznych polityk i procedur zapobiegawczych;
  • dodatkowe zabezpieczenia, takie jak wzmocnione środki należytej staranności wobec klienta na wypadek sytuacji zwiększonego ryzyka, takich jak handel z bankami spoza UE oraz, w szczególności, w przypadku osób fizycznych lub prawnych mających siedzibę w państwach niebędących członkami UE, określonych przez Komisję jako państwa trzecie wysokiego ryzyka.
• zakazy prowadzenia przez banki anonimowych skrytek depozytowych oprócz anonimowych rachunków i książeczek oszczędnościowych dla banków;
• obejmuje działania mające na celu zapobieganie zagrożeniom związanym z kartami przedpłaconymi i wirtualnymi walutami, które obejmują:
  • obniżenie progu identyfikacji dla posiadaczy kart przedpłaconych z obecnych 250 euro do 150 euro;
  • umożliwienie krajowym jednostkom analityki finansowej uzyskanie informacji pozwalających im na zidentyfikowanie tożsamości właściciela wirtualnej waluty;
• zapewnia ściślejszą współpracę między jednostkami analityki finansowej umożliwiającą zwiększoną wymianę informacji;
• powierza Europejskiemu Urzędowi Nadzoru Bankowego (EUNB), od 1 stycznia 2020 roku, zadania zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do celów prania pieniędzy i finansowania terroryzmu oraz kierowania, koordynowania i monitorowania wysiłków wszystkich unijnych dostawców usług finansowych i właściwych organów w tej dziedzinie (zob. streszczenie).

Rozporządzenie zmieniające (UE) 2023/1113

Rozporządzenie (UE) 2023/1113 tworzy system umożliwiający kontrolę giełd kryptowalut w celu zapewnienia, że nie są one wykorzystywane w sposób niezgodny z prawem, np. do obchodzenia sankcji lub finansowania terroryzmu lub wojny. W celu zapewnienia zgodności z międzynarodowymi normami dotyczącymi transferów kryptoaktywów i zapewnienia ich identyfikowalności, wymaga od dostawców usług związanych z kryptoaktywami gromadzenia i ujawniania właściwym organom określonych informacji o nadawcach i beneficjentach wszelkich transferów tych aktywów, których dokonują, niezależnie od ich wartości.

Rozporządzenie (UE) 2023/1113 zmieniło dyrektywę (UE) 2015/849 w celu:

• włączenia wszystkich kategorii dostawców usług w zakresie kryptoaktywów określonych w rozporządzeniu (UE) 2023/1114 do definicji „instytucji finansowych” zawartej w dyrektywie (UE) 2015/849 (art. 3);
• objęcia dostawców usług w zakresie kryptoaktywów wymogiem stosowania środków łagodzących współmiernych do ryzyka związanego z transferami obejmującymi samodzielnie hostowane adresy oraz wdrożenia, w stosownych przypadkach, wzmocnionych środków należytej staranności (art. 19a);
• objęcia dostawców usług w zakresie kryptoaktywów wymogiem stosowania odpowiednich środków ograniczających ryzyko przy nawiązywaniu transgranicznych relacji korespondenckich obejmujących świadczenie usług w zakresie kryptoaktywów z pozwanym podmiotem niemającym siedziby w UE (nowy art. 19b);
• umożliwienia państwom członkowskim wymagania od dostawców usług w zakresie kryptoaktywów mających siedzibę na ich terytorium w formie innej niż oddział i których główna siedziba znajduje się w innym państwie członkowskim, wyznaczenia centralnego punktu kontaktowego na ich terytorium (art. 45 ust. 9);
• zniesienia wymogów rejestracyjnych w odniesieniu do tych kategorii dostawców usług związanych z kryptoaktywami, które będą podlegać jednolitemu systemowi licencjonowania na mocy rozporządzenia (UE) 2023/1114 (art. 47 ust. 1) – te zmiany dyrektywy (UE) 2015/849 wymagają również od Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego wydania wytycznych dotyczących szeregu zagadnień, w tym:
  • kryteria i warunki, które dostawcy usług w zakresie kryptoaktywów muszą uwzględnić przy ocenie swoich transgranicznych relacji korespondenckich obejmujących świadczenie usług w zakresie kryptoaktywów, wraz ze środkami ograniczającymi ryzyko związanymi z podmiotami będącymi respondentami, w tym minimalne działania, które muszą podjąć dostawcy usług w zakresie kryptoaktywów, w przypadku gdy podmiot będący respondentem nie jest zarejestrowany lub nie posiada licencji (nowy art. 19b),
  • zmienne ryzyka i czynniki ryzyka, które dostawcy usług w zakresie kryptoaktywów muszą brać pod uwagę przy nawiązywaniu stosunków gospodarczych lub przeprowadzaniu transakcji dotyczących kryptoaktywów (art. 18),
  • środki, które dostawcy usług w zakresie kryptoaktywów muszą wdrożyć w celu identyfikacji i oceny ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu związanego z transferami kryptoaktywów dokonywanymi na adres niehostowany⁶ lub z niego pochodzącymi (nowy art. 19a),
  • sposób stosowania wzmocnionych środków należytej staranności wobec klienta oraz odpowiednie środki ograniczające ryzyko, które należy podjąć, gdy podmioty zobowiązane świadczą usługi związane z kryptoaktywami z niezarejestrowanymi lub nielicencjonowanymi podmiotami, które świadczą usługi związane z kryptoaktywami (nowy art. 24a).

Uzupełnienie dyrektywy (UE) 2015/849

W delegowanym akcie – rozporządzeniu delegowanym (UE) 2019/758 określono szereg dodatkowych środków, w tym minimalny zakres działań, które instytucje kredytowe i finansowe muszą wdrożyć, aby skutecznie zarządzać ryzykiem związanym z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu, gdy prawo państwa niebędącego członkiem UE uniemożliwia wdrożenie obejmujących całą grupę strategii i procedur na szczeblu oddziałów lub jednostek zależnych z większościowym udziałem, które stanowią część grupy i mają siedzibę w państwie niebędącym członkiem UE.

Uchylenie

Dyrektywa (UE) 2015/849 zostanie uchylona i zastąpiona dyrektywą (UE) 2024/1640 (zob. streszczenie) z dniem 9 lipca 2027 roku.