Procedury azylowe Unii Europejskiej (do 2026 r.)

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Kogo dotyczy dyrektywa?

Dyrektywa ma zastosowanie do wszystkich wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonych na terenie państw członkowskich UE (z wyłączeniem Danii, Irlandii i Zjednoczonego Królestwa*), w tym na granicy, na wodach terytorialnych lub w strefach tranzytowych.

Sposób działania

• Dyrektywa określa bardziej przejrzyste zasady dotyczące sposobu składania wniosków o ochronę międzynarodową w celu przyspieszenia i usprawnienia podejmowania decyzji w ich sprawie. Aby pomóc wnioskodawcom w składaniu wniosków, szczególnie na granicach, konieczne jest wdrożenie szczególnych rozwiązań. Co do zasady początkowy etap składania wniosku (z wyłączeniem odwołań) musi zakończyć się w ciągu sześciu miesięcy. Decydenci muszą być odpowiednio przeszkoleni w zakresie procedur, zaś wnioskodawcom należy udzielać gwarancji proceduralnych.
• W dokładnie określonych okolicznościach, w przypadku gdy wniosek najprawdopodobniej okaże się nieuzasadniony lub gdy występują poważne obawy związane z bezpieczeństwem narodowym lub porządkiem publicznym, zastosowanie mogą mieć specjalne procedury, w tym przyspieszenie procedur lub rozpatrywanie wniosków na granicy.

Podstawowe gwarancje

• Państwa członkowskie muszą zagwarantować wnioskodawcom, że:
  • ich wnioski są rozpatrywane indywidualnie, obiektywnie i bezstronnie;
  • są oni informowani, w zrozumiałym dla nich języku, o procedurze, której są poddawani, ich prawach i podjętej decyzji (w razie potrzeby muszą oni mieć możliwość skorzystania z pomocy tłumacza w celu przedłożenia swojej sprawy);
  • mają prawo do skorzystania, na własny koszt, z usług doradcy prawnego;
  • mają prawo do skutecznego odwołania przed sądem lub trybunałem, co wiąże się z zapewnieniem im bezpłatnej pomocy prawnej.
• Państwa członkowskie nie mogą zatrzymywać żadnej osoby wyłącznie na podstawie faktu, że ubiega się ona o azyl. Jeśli wnioskodawca zostaje zatrzymany, stosuje się przepisy UE zgodne ze zmienioną dyrektywą ustanawiającą normy dotyczące przyjmowania osób ubiegających się o ochronę międzynarodową (dyrektywa w sprawie warunków przyjmowania).

Procedura rozpatrywania wniosku

Zanim odpowiedni organ podejmie decyzję, wnioskodawcom przysługuje możliwość stawienia się na przesłuchanie, podczas którego powinni mieć oni możliwość pełnego przedstawienia powodów złożenia wniosku. Osoba przeprowadzająca przesłuchanie musi posiadać kompetencje pozwalające uwzględnić osobiste i ogólne okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku. Państwa członkowskie muszą zagwarantować poufność informacji dotyczących poszczególnych wniosków.

Określone gwarancje dla osób szczególnej troski

• Osoby, które mają specyficzne potrzeby proceduralne, na przykład ze względu na wiek, niepełnosprawność, choroby, orientację seksualną, traumatyczne przeżycia lub z innych powodów, muszą uzyskać odpowiednie wsparcie, w tym wystarczająco dużo czasu, w celu ułatwienia im przejścia procedury składania wniosku.
• Dzieci bez opieki objęte są szczegółowymi wymogami, w tym obowiązkiem wyznaczenia uprawnionego przedstawiciela. W ogólniejszym ujęciu przy stosowaniu dyrektywy należy dążyć do najlepszego zabezpieczenia interesów wszystkich dzieci.

Zapobieganie powtórnemu składaniu wniosków

Państwa członkowskie zyskały nowe sposoby postępowania w przypadku powtórnego złożenia wniosku przez tę samą osobę. Osoby, które nie wymagają ochrony, nie mogą już unikać deportacji do kraju pochodzenia poprzez ciągłe składanie nowych wniosków.

Uchylenie

Dyrektywa 2013/32/UE zostanie uchylona i zastąpiona rozporządzeniem (UE) 2024/1348 (zob. streszczenie) od 12 czerwca 2026 r.