WYROK TRYBUNAŁU (dziesiąta izba)

z dnia 21 października 2021 r. ( *1 )

Odesłanie prejudycjalne – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Dyrektywa 2012/13/UE – Prawo do informacji w postępowaniu karnym – Artykuł 6 ust. 3 – Prawa osób podejrzanych lub oskarżonych do informacji dotyczących przysługujących im praw – Artykuły 47 i 48 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Ustawodawstwo krajowe nieprzewidujące trybu postępowania w celu usunięcia po wstępnej rozprawie nieścisłości i braków w treści aktu oskarżenia

W sprawie C‑282/20

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Spetsializiran nakazatelen sad (wyspecjalizowany sąd karny, Bułgaria) postanowieniem z dnia 22 czerwca 2020 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 26 czerwca 2020 r., w postępowaniu karnym przeciwko:

ZX,

przy udziale:

Spetsializirana prokuratura,

TRYBUNAŁ (dziesiąta izba),

w składzie: C. Lycourgos (sprawozdawca), prezes czwartej izby, pełniący obowiązki prezesa dziesiątej izby, I. Jarukaitis i M. Ilešič, sędziowie,

rzecznik generalny: A. Rantos,

sekretarz: A. Calot Escobar,

uwzględniając pisemny etap postępowania,

rozważywszy uwagi, które przedstawili:

w imieniu rządu czeskiego – M. Smolek, J. Vláčil i T. Machovičová, w charakterze pełnomocników,

w imieniu rządu węgierskiego – M. Fehér i M. Tátrai, w charakterze pełnomocników,

w imieniu Komisji Europejskiej – P. Van Nuffel, M. Wasmeier i I. Zaloguin, w charakterze pełnomocników,

podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,

wydaje następujący

Wyrok

1

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 6 ust. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/13/UE z dnia 22 maja 2012 r. w sprawie prawa do informacji w postępowaniu karnym (Dz.U. 2012, L 142, s. 1) oraz art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”).

2

Wniosek ten został złożony w ramach postępowania karnego wszczętego przeciwko ZX w sprawie posiadania fałszywych pieniędzy.

Ramy prawne

Prawo Unii

3

Motywy 14 i 41 dyrektywy 2012/13 stanowią:

„(14)

[…] [Niniejsza dyrektywa ustanawia] – z myślą o zwiększeniu wzajemnego zaufania między państwami członkowskimi – wspólne normy minimalne, które mają być stosowane w odniesieniu do informowania osób podejrzanych i oskarżonych o popełnienie przestępstwa o prawach i o zarzutach. Niniejsza dyrektywa opiera się na prawach określonych w karcie, a w szczególności jej art. 6, 47 i 48, oraz na art. 5 i 6 [europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (EKPC)] zgodnie z wykładnią Europejskiego Trybunału Praw Człowieka […].

[…]

(41)

Niniejsza dyrektywa nie narusza praw podstawowych i jest zgodna z zasadami uznanymi w karcie. W szczególności niniejsza dyrektywa ma na celu promowanie prawa do wolności, prawa do rzetelnego procesu sądowego oraz prawa do obrony. Należy ją zatem odpowiednio wdrożyć”.

4

Artykuł 6 tej dyrektywy, zatytułowany „Prawo do informacji dotyczących oskarżenia”, w ust. 3 i 4 stanowi:

„3.   Państwa członkowskie zapewniają, aby najpóźniej w chwili przekazania podstawy oskarżenia do oceny sądu przedstawiono szczegółowe informacje na temat oskarżenia, w tym rodzaju przestępstwa i jego kwalifikacji prawnej, jak również charakteru udziału osoby oskarżonej.

4.   Państwa członkowskie zapewniają, aby osoby podejrzane lub oskarżone były niezwłocznie informowane o wszelkich zmianach w informacjach podanych zgodnie z niniejszym artykułem, w przypadku gdy jest to konieczne do zagwarantowania rzetelności postępowania”.

Prawo bułgarskie

5

Artykuł 246 ust. 2 i 3 Nakazatelno-protsesualen kodeks (kodeksu postępowania karnego) przewiduje:

„2.   W części aktu oskarżenia dotyczącej okoliczności faktycznych wskazuje się: przestępstwo popełnione przez oskarżonego; czas, miejsce i sposób jego popełnienia; pokrzywdzonego oraz wysokość szkody; […]

3.   w sentencji aktu oskarżenia wskazuje się: […] kwalifikację prawną popełnionego czynu […]”.

6

Artykuł 248 ust. 1 i 3 kodeksu postępowania karnego ma następujące brzmienie:

„1.   Na rozprawie wstępnej porusza się następujące kwestie:

[…]

3) czy w toku postępowania przygotowawczego doszło do usuwalnego naruszenia istotnych wymogów, które spowodowało ograniczenie praw procesowych oskarżonego, pokrzywdzonego lub ich następców prawnych?

[…]

3.   Podczas rozprawy przed sądami pierwszej instancji, odwoławczym i kasacyjnym nie jest dopuszczalne kwestionowanie naruszeń praw procesowych, o których mowa w ust. 1 pkt 3, a które nie były przedmiotem dyskusji na rozprawie wstępnej, w tym z inicjatywy sędziego sprawozdawcy, lub które zostały uznane za nieistotne”.

7

Zgodnie z brzmieniem art. 249 ust. 2 tego kodeksu:

„W razie zawieszenia postępowania na podstawie art. 248 ust. 1 pkt 3 [kodeksu postępowania karnego] sąd zwraca sprawę prokuratorowi w drodze postanowienia wskazującego popełnione naruszenia”.

8

Zgodnie z art. 287 ust. 1 wspomnianego kodeksu „[p]rokurator sporządza nowe oskarżenie, gdy w toku postępowania sądowego stwierdzi, że istnieją powody wprowadzenia istotnej zmiany do części oskarżenia dotyczącej okoliczności faktycznych lub zastosowania ustawy przewidującej karę za poważniejsze przestępstwa”. Zgodnie z art. 287 ust. 3 tego kodeksu zmiana oskarżenia następuje z zagwarantowaniem prawa do obrony, co oznacza, że na wniosek obrony sprawa zostaje odroczona w celu umożliwienia przygotowania się względem zmienionego oskarżenia.

Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

9

Przeciwko ZX toczy się postępowanie karne w Bułgarii w sprawie posiadania w dniu 19 lipca 2015 r. fałszywych pieniędzy znajdujących się w obiegu w kraju i za granicą, mianowicie 88 banknotów o nominale 200 EUR, o których wiedział, że zostały podrobione z naruszeniem art. 244 ust. 2 kodeksu karnego w związku z ust. 1 tego artykułu.

10

Na rozprawie wstępnej rozpatrzono w szczególności prawidłowość aktu oskarżenia. ZX nie zakwestionował go, a właściwy sąd orzekł, że ten akt oskarżenia jest prawidłowy pod względem formalnym.

11

Jednakże po zgromadzeniu wszystkich dowodów przy ocenie, czy zostały spełnione przesłanki wysłuchania stron i wydania wyroku, sąd ten stwierdził pewne nieścisłości i braki w akcie oskarżenia, które nie zostały wykryte podczas rozprawy wstępnej. Otóż najpierw nie wskazano precyzyjnie okresu, podczas którego oskarżony posiadał 88 podrobionych banknotów, następnie w akcie oskarżenia opisano w sposób niepełny prawną charakterystykę zarzucanego czynu i wreszcie popełniono błąd we wskazaniu przepisów bułgarskiego prawa karnego, których naruszenie jest zarzucane.

12

Na rozprawie w dniu 12 czerwca 2020 r. sąd odsyłający zwrócił uwagę na te wady aktu oskarżenia. Spetsializirana prokuratura (wyspecjalizowana prokuratura, Bułgaria, dalej „prokurator”) wyraziła zamiar natychmiastowego usunięcia tych wad poprzez zmianę oskarżenia. ZX zauważył, że pomimo wad w kwalifikacji prawnej okoliczności faktycznych brak jest podstawy do dokonania zmiany oskarżenia na mocy art. 287 kodeksu postępowania karnego. ZX zaproponował sądowi odsyłającemu skorygowanie tych błędów w wyroku w celu sprecyzowania prawidłowej kwalifikacji prawnej przestępstwa.

13

Sąd odsyłający wskazuje, że w ramach sprawy w postępowaniu głównym ma on obowiązek dokonania oceny, czy przy uwzględnieniu oświadczenia prokuratora złożonego na rozprawie w postępowaniu głównym możliwe jest usunięcie tych wad proceduralnych aktu oskarżenia, które uznaje za istotne i uniemożliwiające prawidłowy przebieg postępowania karnego.

14

Uważa on w tym względzie, że należało stwierdzić wspomniane wady podczas rozprawy wstępnej, zawiesić postępowanie sądowe i zwrócić sprawę prokuratorowi wraz z poleceniem usunięcia tych wad oraz sporządzenia nowego aktu oskarżenia. Tak się zaś nie stało. Wskazuje on również, że w następstwie reformy ustawodawczej przyjętej w 2017 r. (zwanej dalej „reformą z 2017 r.”) z art. 248 ust. 3 kodeksu postępowania karnego wynika, że z możliwości takiej można skorzystać wyłącznie na rozprawie wstępnej, ponieważ ustawa bułgarska nie przewiduje mechanizmu usuwania takich wad aktu oskarżenia po odbyciu takiej rozprawy, w szczególności poprzez zwrot sprawy prokuratorowi.

15

W związku z tym sąd odsyłający wskazuje, że pierwsze pytanie prejudycjalne dotyczy kwestii, czy przewidziany w ustawodawstwie krajowym zakaz omawiania wad odnoszących się do przedstawionych informacji dotyczących oskarżenia po odbyciu rozprawy wstępnej i w tym względzie niemożność usunięcia tych wad są zgodne z art. 6 ust. 3 dyrektywy 2012/13. Zastanawia się on w szczególności nad kwestią, czy przepis ten znajduje zastosowanie również po rozprawie wstępnej, na przykład w trakcie kolejnych rozpraw, po zakończeniu gromadzenia dowodów, ale przed wydaniem przez sąd orzeczenia co do istoty oskarżenia. Ponadto sąd odsyłający uważa, że wspomniany zakaz może być niezgodny z art. 47 akapity pierwszy i drugi karty, który dotyczy prawa do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu.

16

Jeżeli Trybunał stwierdzi, że te przepisy krajowe nie są zgodne z prawem Unii, sąd odsyłający zastanawia się w ramach drugiego pytania prejudycjalnego nad sposobem, w jaki należy usunąć wadę proceduralną związaną z prawem oskarżonego do zrozumienia, o co jest oskarżony. Ponieważ zgodnie z wyrokiem z dnia 14 maja 2020 r., Staatsanwaltschaft Offenburg (C‑615/18, EU:C:2020:376), art. 6 ust. 3 dyrektywy 2012/13 jest bezpośrednio skuteczny, byłoby konieczne ustanowienie trybu postępowania pozwalającego na urzeczywistnienie się tego bezpośredniego skutku.

17

W tym względzie sąd odsyłający uważa, że istnieją dwa możliwe tryby postępowania.

18

Pierwszy tryb polega na zastosowaniu w drodze wykładni rozszerzającej art. 287 kodeksu postępowania karnego, który pozwala na zmianę oskarżenia, w szczególności w sytuacji, gdy prokurator dopuścił się błędu przy formułowaniu aktu oskarżenia. Takiej zmianie będą towarzyszyły gwarancje niezbędne do zapewniania oskarżonemu możliwości obrony. Konkretnie, sąd umożliwi prokuratorowi dokonanie odpowiednich zmian w treści aktu oskarżenia, tak aby te nieścisłości i braki zostały usunięte, a następnie prokurator z urzędu powiadomi o tym obronę i umożliwi jej przygotowanie się w odniesieniu do tych zmian, co obejmuje w szczególności możliwość złożenia nowych wniosków dowodowych. Sąd ten wskazuje jednak, że dotychczas sądy krajowe nie korzystały z możliwości zmiany oskarżenia w rozumieniu wspomnianego art. 287 w celu usunięcia wad proceduralnych aktu oskarżenia, takich jak rozpatrywane w postępowaniu głównym.

19

Niemniej jednak uważa on, po pierwsze, że zastosowanie tego trybu postępowania prowadzi do tego, że rozwiązanie wynikające z art. 248 ust. 3 kodeksu postępowania karnego jest niezgodne z prawem Unii. Po drugie, zastosowanie to zakłada, że wada proceduralna aktu oskarżenia zostanie usunięta po zakończeniu postępowania w sprawie gromadzenia dowodów, lecz przed rozpoznaniem sprawy co do istoty.

20

Drugi możliwy tryb polega na odstąpieniu od stosowania zakazu przewidzianego w kodeksie postępowania karnego w następstwie reformy z 2017 r. i na zastosowaniu trybu postępowania, który obowiązywał do tej reformy, a mianowicie zawieszenia postępowania sądowego, zwrotu sprawy prokuratorowi w celu sporządzenia nowego aktu oskarżenia i ponownego podjęcia sprawy wraz z ponownym przesłuchaniem wszystkich świadków.

21

Tak więc w ramach drugiego pytania prejudycjalnego sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy te możliwe tryby postępowania są zgodne z prawem Unii, a w szczególności z art. 6 ust. 3 dyrektywy 2012/13. Ponadto w świetle art. 47 karty zastanawia się on nad kwestią, który z tych trybów postępowania jest najbardziej zgodny z prawem do skutecznego środka prawnego i prawem dostępu do bezstronnego sądu.

22

Sąd odsyłający uściśla, że Trybunał wypowiedział się już w przedmiocie identycznych okoliczności faktycznych, a mianowicie aktu oskarżenia dotkniętego wadami proceduralnymi, które naruszają prawo oskarżonego do zrozumienia, o co jest oskarżony. I tak, z wyroków: z dnia 5 czerwca 2018 r., Kolev i in. (C‑612/15, EU:C:2018:392); a także z dnia 12 lutego 2020 r., Kolev i in. (C‑704/18, EU:C:2020:92), wynika zdaniem tego sądu, że ustawodawstwo krajowe powinno przewidywać wystarczająco skuteczny mechanizm, aby usunąć wady aktu oskarżenia wpływające na prawa oskarżonego, o których mowa w art. 6 ust. 3 dyrektywy 2012/13, czy to za pośrednictwem samego sędziego, czy poprzez zwrot sprawy prokuratorowi. Sąd odsyłający uważa jednak, że wyroki te nie pozwalają mu na udzielenie odpowiedzi na postawione pytania.

23

W tych okolicznościach Spetsializiran nakazatelen sad (wyspecjalizowany sąd karny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1)

Czy przepis krajowy – art. 248 ust. 3 […] kodeksu postępowania karnego […] Republiki Bułgarii, w którym nie przewidziano procesowego trybu usunięcia niejasności i niepełności w treści aktu oskarżenia po zakończeniu pierwszej rozprawy w sprawie karnej (rozprawy wstępnej), co narusza prawo oskarżonego do zrozumienia, o co jest oskarżony – jest zgodny z art. 6 ust. 3 dyrektywy 2012/13 i art. 47 [karty]?

2)

Na wypadek udzielenia odpowiedzi przeczącej – czy zgodna z wyżej wspomnianymi przepisami [dyrektywy 2012/13] i z art. 47 karty będzie wykładnia prawa krajowego dotycząca zmiany oskarżenia, która umożliwia prokuratorowi usunięcie na rozprawie tej niejasności i niepełności w treści aktu oskarżenia w sposób zapewniający, że prawo oskarżonego do zrozumienia, o co jest oskarżony, będzie faktycznie chronione; czy też zgodne z wyżej wspomnianymi przepisami będzie odstąpienie od stosowania krajowego zakazu zawieszenia postępowania sądowego i zwrotu sprawy prokuratorowi w celu sporządzenia nowego aktu oskarżenia?”.

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

W przedmiocie pytania pierwszego

24

Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 6 ust. 3 dyrektywy 2012/13 i art. 47 karty należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie ustawodawstwu krajowemu, które nie przewiduje trybu postępowania pozwalającego usunąć, po przeprowadzeniu rozprawy wstępnej w sprawie karnej, nieścisłości i braków w treści aktu oskarżenia, które powodują naruszenie prawa osoby oskarżonej do otrzymania szczegółowych informacji na temat oskarżenia.

25

Po pierwsze, należy przypomnieć, że art. 6 dyrektywy 2012/13 definiuje w przepisach, które zawiera, zasady odnoszące się do prawa do informacji dotyczących oskarżenia, mające na celu zagwarantowanie rzetelności postępowania oraz umożliwienie skutecznego wykonywania prawa do obrony [wyrok z dnia 13 czerwca 2019 r., Moro, C‑646/17, EU:C:2019:489, pkt 43; a także postanowienie z dnia 14 stycznia 2021 r., UC i TD (wady formalne aktu oskarżenia), C‑769/19, niepublikowane, EU:C:2021:28, pkt 43].

26

Jak w istocie wskazano w motywach 14 i 41 dyrektywy 2012/13, opiera się ona na prawach określonych w szczególności w art. 47 i 48 karty i ma na celu promowanie tych praw. W szczególności art. 6 tej dyrektywy wyraźnie ustanawia jeden z aspektów prawa do skutecznego środka prawnego i prawa do obrony, określonych w art. 47 i art. 48 ust. 2 karty (zob. podobnie wyroki: z dnia 5 czerwca 2018 r., Kolev i in., C‑612/15, EU:C:2018:392, pkt 88; a także z dnia 14 maja 2020 r., Staatsanwaltschaft Offenburg, C‑615/18, EU:C:2020:376, pkt 71).

27

Po drugie, co się tyczy chwili, w której korzystanie z uprawnień procesowych ustanowionych w art. 6 ust. 3 dyrektywy 2012/13 powinno być zapewnione, Trybunał zauważył, że co do zasady powinno to mieć miejsce najpóźniej przed rozpoczęciem rozpoznawania przez sąd karny zarzutów co do istoty i przed rozpoczęciem przewodu sądowego [zob. podobnie wyrok z dnia12 lutego 2020 r., Kolev i in., C‑704/18, EU:C:2020:92, pkt 39; a także postanowienie z dnia 14 stycznia 2021 r., UC i TD (wady formalne aktu oskarżenia), C‑769/19, niepublikowane, EU:C:2021:28, pkt 44].

28

W tym względzie Trybunał orzekł, że nic w dyrektywie 2012/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd podjął odpowiednie kroki w celu usunięcia braków aktu oskarżenia, pod warunkiem właściwej ochrony prawa do obrony oraz prawa do rzetelnego procesu (zob. podobnie wyrok z dnia 5 czerwca 2018 r., Kolev i in., C‑612/15, EU:C:2018:392, pkt 94).

29

Ponadto Trybunał przyjął już, że informacje dotyczące zarzutów oskarżenia, które zostały przekazane obronie, mogą następnie zostać zmienione, w szczególności w odniesieniu do kwalifikacji prawnej zarzucanych czynów. Wszelkie tego typu modyfikacje muszą jednak zostać zakomunikowane osobie oskarżonej oraz jej obrońcy w chwili, w której osoba ta i jej obrońca mają jeszcze możliwość skutecznego zareagowania na nie, a więc przed etapem narady. Możliwość tę przewiduje w tym względzie art. 6 ust. 4 dyrektywy 2012/13, wedle którego wszelkie zmiany w informacjach podanych zgodnie z tym artykułem, do których doszło w toku postępowania karnego, muszą być niezwłocznie przekazywane osobie oskarżonej, w przypadku gdy jest to konieczne do zagwarantowania rzetelności postępowania (zob. podobnie wyrok z dnia 5 czerwca 2018 r., Kolev i in., C‑612/15, EU:C:2018:392, pkt 95).

30

Z całości tego orzecznictwa wynika, że prawa wynikające z art. 6 ust. 3 dyrektywy 2012/13 powinny być zapewnione przez cały czas trwania postępowania karnego, a zatem w niniejszym przypadku również po rozprawie wstępnej w sprawie karnej. Sąd odsyłający wskazuje zaś, że w następstwie reformy z 2017 r. z możliwości zawieszenia postępowania sądowego i zwrotu sprawy prokuratorowi wraz z poleceniem usunięcia wad proceduralnych aktu oskarżenia i sporządzenia nowego aktu oskarżenia można skorzystać ma mocy art. 248 ust. 3 kodeksu postępowania karnego wyłącznie w toku takiej rozprawy, ponieważ ustawa bułgarska nie przewiduje mechanizmu usuwania takich wad po tej rozprawie.

31

Wynika z tego, że takie ustawodawstwo nie jest zgodne z art. 6 ust. 3 dyrektywy 2012/13 ani z art. 47 karty, ponieważ po przeprowadzeniu wspomnianej rozprawy brak trybu postępowania pozwalającego na usunięcie wad aktu oskarżenia uniemożliwia osobie oskarżonej zapoznanie się w sposób wystarczająco szczegółowy ze stawianymi jej zarzutami, co może stanowić przeszkodę w skutecznym wykonywaniu prawa do obrony.

32

W konsekwencji na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, iż art. 6 ust. 3 dyrektywy 2012/13 i art. 47 karty należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie ustawodawstwu krajowemu, które nie przewiduje trybu postępowania pozwalającego usunąć, po przeprowadzeniu rozprawy wstępnej w sprawie karnej, nieścisłości i braków w treści aktu oskarżenia, które powodują naruszenie prawa osoby oskarżonej do otrzymania szczegółowych informacji na temat oskarżenia.

W przedmiocie pytania drugiego

33

Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 6 ust. 3 dyrektywy 2012/13 i art. 47 karty należy interpretować w ten sposób, że wymagają one wykładni ustawy krajowej o zmianie oskarżenia, która pozwala prokuratorowi na usunięcie w toku rozprawy nieścisłości i braków w treści aktu oskarżenia przy zapewnieniu aktywnej i rzeczywistej ochrony prawa osoby oskarżonej do obrony, czy też przepisy te wymagają odstąpienia od stosowania przewidzianego w prawie krajowym zakazu zawieszenia postępowania sądowego i zwrotu sprawy prokuratorowi w celu sporządzenia nowego aktu oskarżenia.

34

Trybunał przypomniał już, że prawo Unii nie wskazuje, którego organu krajowego zadaniem jest upewnienie się, że oskarżeni korzystają z praw ustanowionych w art. 6 ust. 3 dyrektywy 2012/13, ani jaką procedurę należy w tym celu stosować [zob. podobnie wyrok z dnia 12 lutego 2020 r., Kolev i in., C‑704/18, EU:C:2020:92, pkt 40; a także postanowienie z dnia 14 stycznia 2021 r., UC i TD (wady formalne aktu oskarżenia), C‑769/19, niepublikowane, EU:C:2021:28, pkt 44].

35

Ustanowienie szczegółowych zasad wykonywania art. 6 ust. 3 dyrektywy 2012/13 jest zatem objęte autonomią procesową państw członkowskich, z zastrzeżeniem poszanowania zasady równoważności, która wymaga, by normy krajowe nie były mniej korzystne od przepisów dotyczących podobnych sytuacji podlegających prawu krajowemu, oraz zasady skuteczności, która wymaga, by krajowe przepisy proceduralne nie czyniły praktycznie niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym wykonywania praw nadanych w ramach porządku prawnego Unii [zob. podobnie wyrok z dnia 12 lutego 2020 r., Kolev i in., C‑704/18, EU:C:2020:92, pkt 48, 49; a także postanowienie z dnia 14 stycznia 2021 r., UC i TD (wady formalne aktu oskarżenia), C‑769/19, niepublikowane, EU:C:2021:28, pkt 4749].

36

W szczególności art. 6 ust. 3 dyrektywy 2012/13 nie stoi na przeszkodzie temu, by poszanowanie prawa oskarżonych do informacji o oskarżeniu zostało zapewnione bądź przez prokuratora w następstwie zwrotu sprawy do postępowania przygotowawczego, bądź przez właściwy sąd karny, gdy sprawa zostanie do niego skierowana [zob. podobnie wyrok z dnia 12 lutego 2020 r., Kolev i in., C‑704/18, EU:C:2020:92, pkt 44; a także postanowienie z dnia 14 stycznia 2021 r., UC i TD (wady formalne aktu oskarżenia), C‑769/19, niepublikowane, EU:C:2021:28, pkt 46].

37

W niniejszej sprawie należy zauważyć, że w sytuacji gdy postępowanie karne jako całość nie zostało zakończone, wykonywanie praw procesowych ustanowionych w art. 6 ust. 3 dyrektywy 2012/13 może być zagwarantowane, o ile albo sąd w ramach etapu sądowego jest sam w stanie usunąć nieprawidłowości, którymi jest obarczony akt oskarżenia, albo prokurator, któremu sprawa zostałaby zwrócona, ma możliwość uczynienia tego samego, czuwając nad poszanowaniem prawa do obrony [zob. podobnie wyrok z dnia 12 lutego 2020 r., Kolev i in., C‑704/18, EU:C:2020:92, pkt 54, 55; a także postanowienie z dnia 14 stycznia 2021 r., UC i TD (wady formalne aktu oskarżenia), C‑769/19, niepublikowane, EU:C:2021:28, pkt 49].

38

Trybunał podkreślił w tym względzie, że w każdym wypadku, niezależnie od momentu, w którym nastąpiło przekazanie informacji wskazanych w art. 6 ust. 3 dyrektywy 2012/13, osobie oskarżonej i jej obrońcy należy w szczególności, z poszanowaniem zasady kontradyktoryjności i równości broni, wyznaczyć termin wystarczający do zaznajomienia się z tymi informacjami oraz umożliwić skuteczne przygotowanie obrony, przedstawienie ewentualnych uwag oraz, w razie potrzeby, złożenie wszelkiego wniosku, w szczególności o przeprowadzenie kolejnych czynności śledczych, którego możliwość złożenia przewiduje prawo krajowe [zob. podobnie wyrok z dnia 13 czerwca 2019 r., Moro, C‑646/17, EU:C:2019:489, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo; a także postanowienie z dnia 14 stycznia 2021 r., UC i TD (wady formalne aktu oskarżenia), C‑769/19, niepublikowane, EU:C:2021:28, pkt 50].

39

W odniesieniu do dociekań sądu odsyłającego dotyczących tego, czy prawo Unii wymaga zgodnej wykładni prawa krajowego, czy też odstąpienia od stosowania przepisu art. 248 ust. 3 kodeksu postępowania karnego wynikającego z nowelizacji przyjętej w 2017 r. w celu zastosowania obowiązującego do tego czasu przepisu pozwalającego na zawieszenie postępowania sądowego i zwrot sprawy prokuratorowi, należy przypomnieć, że dla zapewnienia skuteczności wszystkich przepisów prawa Unii zasada pierwszeństwa wymaga w szczególności dokonywania przez sądy krajowe wykładni ich prawa krajowego w możliwie największym zakresie zgodnej z prawem Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 24 czerwca 2019 r., Popławski, C‑573/17, EU:C:2019:530, pkt 57).

40

Tylko w razie niemożności dokonania wykładni uregulowania krajowego, która byłaby zgodna z wymogami określonymi w prawie Unii, sąd krajowy, do którego należy stosowanie przepisów prawa Unii, zobowiązany jest zapewnić pełną ich skuteczność, w razie potrzeby nie stosując, z własnej inicjatywy, wszelkich sprzecznych z nimi przepisów prawa krajowego, także późniejszych, bez konieczności żądania uprzedniego uchylenia tych przepisów w drodze ustawodawczej lub w jakimkolwiek innym trybie konstytucyjnym ani bez konieczności oczekiwania na takie uchylenie (zob. podobnie wyrok z dnia 24 czerwca 2019 r., Popławski, C‑573/17, EU:C:2019:530, pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo).

41

W razie niemożności dokonania wykładni zgodnej każdy sąd krajowy, orzekający w ramach swoich kompetencji jako organ państwa członkowskiego, jest zobowiązany odstąpić od stosowania wszelkiego przepisu prawa krajowego sprzecznego z bezpośrednio skutecznym przepisem prawa Unii w ramach toczącego się przed tym sądem sporu (zob. podobnie wyrok z dnia 24 czerwca 2019 r., Popławski, C‑573/17, EU:C:2019:530, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo). W tym względzie Trybunał orzekł już, że art. 6 ust. 3 dyrektywy 2012/13 należy uznać za przepis bezpośrednio skuteczny (zob. podobnie wyrok z dnia 14 maja 2020 r., Staatsanwaltschaft Offenburg, C‑615/18, EU:C:2020:376, pkt 72).

42

W niniejszym przypadku sąd odsyłający wskazuje, że ustawodawstwo krajowe pozwala mu na dokonanie szerokiej wykładni kodeksu postępowania karnego, a w szczególności norm dotyczących zmiany aktu oskarżenia, przewidzianych w art. 287 tego kodeksu, dających możliwość usunięcia wad proceduralnych w akcie oskarżenia. Konkretnie, wskazuje on, że w celu poszanowania prawa osoby oskarżonej do obrony w ramach zastosowania art. 287, najpierw, sąd umożliwiłby prokuratorowi dokonanie odpowiednich zmian w treści aktu oskarżenia, tak aby te nieścisłości i braki zostały usunięte, a następnie prokurator powiadomiłby o tym obronę i, wreszcie, umożliwiłby jej przygotowanie się w odniesieniu do tych zmian, w tym w razie potrzeby poprzez złożenie nowych wniosków dowodowych.

43

Należy zauważyć, że taki mechanizm wydaje się zgodny z art. 6 ust. 3 dyrektywy 2012/13 i z art. 47 karty w zakresie, w jakim umożliwia skuteczne stosowanie wymogów wynikających z tego art. 6 ust. 3 i wydaje się również umożliwiać zapewnienie osobie oskarżonej prawa do skutecznej ochrony sądowej.

44

W tych okolicznościach, skoro sąd odsyłający byłby w stanie dokonać wykładni kodeksu postępowania karnego zgodnej z tymi przepisami prawa Unii, nie jest on zobowiązany do odstąpienia od stosowania art. 248 ust. 3 kodeksu postępowania karnego, który wynika z nowelizacji przyjętej w 2017 r. Do sądu odsyłającego należy jednak dokonanie niezbędnych ustaleń w tym względzie.

45

W świetle powyższych rozważań na pytanie drugie należy odpowiedzieć, że art. 6 ust. 3 dyrektywy 2012/13 i art. 47 karty należy interpretować w ten sposób, że sąd odsyłający jest zobowiązany do dokonania, w możliwie najszerszym zakresie, wykładni zgodnej ustawodawstwa krajowego dotyczącego zmiany oskarżenia, która pozwalałaby prokuratorowi na usunięcie w toku rozprawy nieścisłości i braków w treści aktu oskarżenia przy zapewnieniu aktywnej i rzeczywistej ochrony prawa osoby oskarżonej do obrony. Tylko w przypadku, gdy sąd odsyłający uzna, że wykładnia zgodna w tym znaczeniu okazuje się niemożliwa, sąd ten powinien odstąpić od stosowania przepisu prawa krajowego, który zakazuje zawieszenia postępowania sądowego i zwrotu sprawy prokuratorowi w celu sporządzenia nowego aktu oskarżenia.

W przedmiocie kosztów

46

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

 

Z powyższych względów Trybunał (dziesiąta izba) orzeka, co następuje:

 

1)

Artykuł 6 ust. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/13/UE z dnia 22 maja 2012 r. w sprawie prawa do informacji w postępowaniu karnym i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie ustawodawstwu krajowemu, które nie przewiduje trybu postępowania pozwalającego usunąć, po przeprowadzeniu rozprawy wstępnej w sprawie karnej, nieścisłości i braków w treści aktu oskarżenia, które powodują naruszenie prawa osoby oskarżonej do otrzymania szczegółowych informacji na temat oskarżenia.

 

2)

Artykuł 6 ust. 3 dyrektywy 2012/13 i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że sąd odsyłający jest zobowiązany do dokonania, w możliwie najszerszym zakresie, wykładni zgodnej ustawodawstwa krajowego dotyczącego zmiany oskarżenia, która pozwalałaby prokuratorowi na usunięcie w toku rozprawy nieścisłości i braków w treści aktu oskarżenia przy zapewnieniu aktywnej i rzeczywistej ochrony prawa osoby oskarżonej do obrony. Tylko w przypadku, gdy sąd odsyłający uzna, że wykładnia zgodna w tym znaczeniu okazuje się niemożliwa, sąd ten powinien odstąpić od stosowania przepisu prawa krajowego, który zakazuje zawieszenia postępowania sądowego i zwrotu sprawy prokuratorowi w celu sporządzenia nowego aktu oskarżenia.

 

Podpisy


( *1 ) Język postępowania: bułgarski.