Sprawa C‑530/11
Komisja Europejska
przeciwko
Zjednoczonemu Królestwu Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej
„Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego — Udział społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostęp do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska — Pojęcie „niedyskryminacyjnego ze względu na koszty” charakteru postępowania sądowego”
Streszczenie – wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 13 lutego 2014 r.
Akty instytucji – Dyrektywy – Wykonanie przez państwa członkowskie – Dyrektywa służąca przyznaniu jednostkom praw – Wymogi jasności i pewności prawa – Transpozycja przez orzecznictwo – Dopuszczalność
(dyrektywa 2003/35 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 3 pkt 7, art. 4 pkt 4)
Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Przedmiot sporu – Określenie w trakcie postępowania poprzedzającego wniesienie skargi
(art. 258 TFUE)
Środowisko naturalne – Ocena skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia na środowisko naturalne – Dyrektywy 85/337, 96/61 – Transpozycja dyrektywy 2003/35 – Prawo do wniesienia skargi – Wymóg postępowania niedyskryminacyjnego ze względu na koszty – Zakres swobodnego uznania przysługujący sądowi krajowemu – Wymóg przepisu prawa gwarantującego postępowanie niedyskryminujące ze względu na koszty
(dyrektywy: 2003/35 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 3 pkt 7, art. 4 pkt 4; Rady 85/337, art. 10a; Rady 96/61, art. 15a)
Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dowód na istnienie uchybienia – Ciężar dowodu spoczywający na Komisji – Domniemania – Niedopuszczalność
(art. 258 TFUE)
Środowisko naturalne – Ocena skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia na środowisko naturalne – Dyrektywy 85/337, 96/61 – Transpozycja dyrektywy 2003/35 – Prawo do wniesienia skargi – Wymóg postępowania niedyskryminacyjnego ze względu na koszty – System zabezpieczeń wzajemnych względem środków tymczasowych – Włączenie
(dyrektywy: 2003/35 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 3 pkt 7, art. 4 pkt 4; Rady: 85/337, art. 10a; Rady 96/61, art. 15a)
Transpozycja dyrektywy niekoniecznie wymaga formalnego i dosłownego przeniesienia jej przepisów do wyraźnego i szczególnego przepisu ustawowego lub wykonawczego, lecz może być dla niej wystarczający ogólny kontekst prawny, o ile faktycznie zapewnia on pełne stosowanie dyrektywy w sposób wystarczająco jasny i ścisły.
W szczególności gdy przepis dyrektywy ma na celu przyznanie praw jednostkom, stan prawny wynikający z tych zasad winien być dostatecznie precyzyjny i jasny, a uprawnieni muszą mieć możliwość rozeznania się we wszystkich przysługujących im prawach i w razie potrzeby powołania się na nie przed sądem krajowym.
W tym względzie nie można uznać, że każda praktyka sądowa ma niepewny charakter i że ze względu na swą naturę nie jest w stanie spełnić niezbędnych wymogów jasności i precyzyjności by być uznana za odpowiednie wykonanie zobowiązań wynikających z art. 3 pkt 7 i art. 4 pkt 4 dyrektywy 2003/35 przewidującej udział społeczeństwa w odniesieniu do sporządzania niektórych planów i programów w zakresie środowiska oraz zmieniającej w odniesieniu do udziału społeczeństwa i dostępu do wymiaru sprawiedliwości dyrektywy 85/337 i 96/61.
(por. pkt 33–36)
Zobacz tekst orzeczenia.
(por. pkt 39)
Wymóg dotyczący braku dyskryminacyjnego ze względu na koszty charakteru postępowania ustanowiony w art. 3 pkt 7 i art. 4 pkt 4 dyrektywy 2003/35 przewidującej udział społeczeństwa w odniesieniu do sporządzania niektórych planów i programów w zakresie środowiska oraz zmieniającej w odniesieniu do udziału społeczeństwa i dostępu do wymiaru sprawiedliwości dyrektywy 85/337 i 96/61, nie zakazuje sądom krajowym obciążania kosztami po przeprowadzeniu postępowania sądowego, pod warunkiem że ich wysokość jest rozsądna i że koszty poniesione przez daną stronę postępowania nie mają globalnie dyskryminacyjnego charakteru
W tym względzie zakres uznania, jakim dysponuje sąd w ramach stosowania w konkretnych sprawach krajowego reżimu prawnego kosztów postępowania, nie może być sam w sobie uznawany za niezgodny z wymogiem dotyczącym braku dyskryminacyjnego ze względu na koszty charakteru postępowania. Ponadto możliwość wydania przez sąd rozpoznający sprawę postanowienia o ograniczeniu kosztów, które pozwala stronie na uzyskanie, na wczesnym etapie postępowania, ograniczenia kwoty kosztów postępowania, którą mogłaby ona zostać obciążona, zwiększa przewidywalność kosztów postępowania i przyczynia się do poszanowania tego wymogu.
Jednakże wspomniane przepisy dyrektywy 2003/35 można uznać za właściwie transponowane jedynie wówczas, gdy sąd krajowy jest zobowiązany na mocy przepisu prawa do zapewnienia, że postępowanie nie będzie miało dla strony powodowej charakteru dyskryminacyjnego ze względu na koszty. Tymczasem sama okoliczność, że w celu zbadania, czy prawo krajowe jest zgodne z celami tej dyrektywy, Trybunał jest zmuszony do przeprowadzenia analizy i oceny zakresu różnych decyzji sądów krajowych, a zatem całego orzecznictwa, podczas gdy prawo Unii przyznaje jednostkom precyzyjne uprawnienia, które, aby mogły być skuteczne, wymagają istnienia jednoznacznych reguł, prowadzi do wniosku, że transpozycja nie jest w każdym razie wystarczająco jasna i precyzyjna.
Ponadto same przesłanki, na podstawie których sąd krajowy orzeka w przedmiocie wniosków o ograniczenie kosztów, nie pozwalają na zapewnienie zgodności prawa krajowego z ustanowionym w dyrektywie 2003/35 wymogiem braku charakteru dyskryminacyjnego ze względu na koszty, jeżeli sąd krajowy może wydać postanowienie o ograniczeniu kosztów wyłącznie w wypadku gdy wymagające rozstrzygnięcia kwestie leżą w interesie ogólnym i że sąd nie ma obowiązku przyznania ograniczenia kosztów w sytuacji, gdy koszty postępowania są obiektywnie nieracjonalne lub gdy w grę wchodzi jedynie indywidualny interes strony powodowej.
(por. pkt 44, 54–57)
Zobacz tekst orzeczenia.
(por. pkt 60–62)
Wymóg dotyczący braku dyskryminacyjnego ze względu na koszty charakteru postępowania ustanowiony w art. 3 pkt 7 i art. 4 pkt 4 dyrektywy 2003/35 przewidującej udział społeczeństwa w odniesieniu do sporządzania niektórych planów i programów w zakresie środowiska oraz zmieniającej w odniesieniu do udziału społeczeństwa i dostępu do wymiaru sprawiedliwości dyrektywy 85/337 i 96/61, ma zastosowanie również do kosztów finansowych wynikających z zastosowania środków, od których sąd krajowy może uzależnić przyznanie środków zabezpieczających w ramach sporów objętych tymi przepisami.
Z tym zastrzeżeniem przesłanki, w oparciu o które sąd krajowy zarządza takie środki tymczasowe, podlegają co do zasady wyłącznie prawu krajowemu, w granicach wyznaczonych przez zasady równoważności i skuteczności. Wymóg dotyczący braku dyskryminacyjnego ze względu na koszty charakteru postępowania nie może być interpretowany w ten sposób, że sprzeciwia się on a priori zastosowaniu poręczenia finansowego takiego jak zabezpieczenie wzajemne, polegające na zobowiązaniu skarżącego do naprawienia szkody, jaka może wyniknąć z zastosowania środka tymczasowego w wypadku, gdy służył on ochronie uprawnienia, które ostatecznie uznano za niezasadne, gdy jest ono przewidziane w prawie krajowym. To samo dotyczy konsekwencji finansowych, jakie mogą wyniknąć, według tego prawa, z powództwa noszącego znamiona nadużycia uprawnień.
Z kolei zadaniem sądu orzekającego w tym przedmiocie jest upewnienie się, że wynikające stąd ryzyko finansowe dla strony powodowej również zawiera się w rozmaitych kosztach związanych z postępowaniem, gdy sąd ten dokonuje oceny kwestii braku dyskryminacyjnego ze względu na koszty charakteru postępowania.
(por. pkt 64, 66–68)
Sprawa C‑530/11
Komisja Europejska
przeciwko
Zjednoczonemu Królestwu Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej
„Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego — Udział społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostęp do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska — Pojęcie „niedyskryminacyjnego ze względu na koszty” charakteru postępowania sądowego”
Streszczenie – wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 13 lutego 2014 r.
Akty instytucji — Dyrektywy — Wykonanie przez państwa członkowskie — Dyrektywa służąca przyznaniu jednostkom praw — Wymogi jasności i pewności prawa — Transpozycja przez orzecznictwo — Dopuszczalność
(dyrektywa 2003/35 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 3 pkt 7, art. 4 pkt 4)
Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego — Przedmiot sporu — Określenie w trakcie postępowania poprzedzającego wniesienie skargi
(art. 258 TFUE)
Środowisko naturalne — Ocena skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia na środowisko naturalne — Dyrektywy 85/337, 96/61 — Transpozycja dyrektywy 2003/35 — Prawo do wniesienia skargi — Wymóg postępowania niedyskryminacyjnego ze względu na koszty — Zakres swobodnego uznania przysługujący sądowi krajowemu — Wymóg przepisu prawa gwarantującego postępowanie niedyskryminujące ze względu na koszty
(dyrektywy: 2003/35 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 3 pkt 7, art. 4 pkt 4; Rady 85/337, art. 10a; Rady 96/61, art. 15a)
Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego — Dowód na istnienie uchybienia — Ciężar dowodu spoczywający na Komisji — Domniemania — Niedopuszczalność
(art. 258 TFUE)
Środowisko naturalne — Ocena skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia na środowisko naturalne — Dyrektywy 85/337, 96/61 — Transpozycja dyrektywy 2003/35 — Prawo do wniesienia skargi — Wymóg postępowania niedyskryminacyjnego ze względu na koszty — System zabezpieczeń wzajemnych względem środków tymczasowych — Włączenie
(dyrektywy: 2003/35 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 3 pkt 7, art. 4 pkt 4; Rady: 85/337, art. 10a; Rady 96/61, art. 15a)
Transpozycja dyrektywy niekoniecznie wymaga formalnego i dosłownego przeniesienia jej przepisów do wyraźnego i szczególnego przepisu ustawowego lub wykonawczego, lecz może być dla niej wystarczający ogólny kontekst prawny, o ile faktycznie zapewnia on pełne stosowanie dyrektywy w sposób wystarczająco jasny i ścisły.
W szczególności gdy przepis dyrektywy ma na celu przyznanie praw jednostkom, stan prawny wynikający z tych zasad winien być dostatecznie precyzyjny i jasny, a uprawnieni muszą mieć możliwość rozeznania się we wszystkich przysługujących im prawach i w razie potrzeby powołania się na nie przed sądem krajowym.
W tym względzie nie można uznać, że każda praktyka sądowa ma niepewny charakter i że ze względu na swą naturę nie jest w stanie spełnić niezbędnych wymogów jasności i precyzyjności by być uznana za odpowiednie wykonanie zobowiązań wynikających z art. 3 pkt 7 i art. 4 pkt 4 dyrektywy 2003/35 przewidującej udział społeczeństwa w odniesieniu do sporządzania niektórych planów i programów w zakresie środowiska oraz zmieniającej w odniesieniu do udziału społeczeństwa i dostępu do wymiaru sprawiedliwości dyrektywy 85/337 i 96/61.
(por. pkt 33–36)
Zobacz tekst orzeczenia.
(por. pkt 39)
Wymóg dotyczący braku dyskryminacyjnego ze względu na koszty charakteru postępowania ustanowiony w art. 3 pkt 7 i art. 4 pkt 4 dyrektywy 2003/35 przewidującej udział społeczeństwa w odniesieniu do sporządzania niektórych planów i programów w zakresie środowiska oraz zmieniającej w odniesieniu do udziału społeczeństwa i dostępu do wymiaru sprawiedliwości dyrektywy 85/337 i 96/61, nie zakazuje sądom krajowym obciążania kosztami po przeprowadzeniu postępowania sądowego, pod warunkiem że ich wysokość jest rozsądna i że koszty poniesione przez daną stronę postępowania nie mają globalnie dyskryminacyjnego charakteru
W tym względzie zakres uznania, jakim dysponuje sąd w ramach stosowania w konkretnych sprawach krajowego reżimu prawnego kosztów postępowania, nie może być sam w sobie uznawany za niezgodny z wymogiem dotyczącym braku dyskryminacyjnego ze względu na koszty charakteru postępowania. Ponadto możliwość wydania przez sąd rozpoznający sprawę postanowienia o ograniczeniu kosztów, które pozwala stronie na uzyskanie, na wczesnym etapie postępowania, ograniczenia kwoty kosztów postępowania, którą mogłaby ona zostać obciążona, zwiększa przewidywalność kosztów postępowania i przyczynia się do poszanowania tego wymogu.
Jednakże wspomniane przepisy dyrektywy 2003/35 można uznać za właściwie transponowane jedynie wówczas, gdy sąd krajowy jest zobowiązany na mocy przepisu prawa do zapewnienia, że postępowanie nie będzie miało dla strony powodowej charakteru dyskryminacyjnego ze względu na koszty. Tymczasem sama okoliczność, że w celu zbadania, czy prawo krajowe jest zgodne z celami tej dyrektywy, Trybunał jest zmuszony do przeprowadzenia analizy i oceny zakresu różnych decyzji sądów krajowych, a zatem całego orzecznictwa, podczas gdy prawo Unii przyznaje jednostkom precyzyjne uprawnienia, które, aby mogły być skuteczne, wymagają istnienia jednoznacznych reguł, prowadzi do wniosku, że transpozycja nie jest w każdym razie wystarczająco jasna i precyzyjna.
Ponadto same przesłanki, na podstawie których sąd krajowy orzeka w przedmiocie wniosków o ograniczenie kosztów, nie pozwalają na zapewnienie zgodności prawa krajowego z ustanowionym w dyrektywie 2003/35 wymogiem braku charakteru dyskryminacyjnego ze względu na koszty, jeżeli sąd krajowy może wydać postanowienie o ograniczeniu kosztów wyłącznie w wypadku gdy wymagające rozstrzygnięcia kwestie leżą w interesie ogólnym i że sąd nie ma obowiązku przyznania ograniczenia kosztów w sytuacji, gdy koszty postępowania są obiektywnie nieracjonalne lub gdy w grę wchodzi jedynie indywidualny interes strony powodowej.
(por. pkt 44, 54–57)
Zobacz tekst orzeczenia.
(por. pkt 60–62)
Wymóg dotyczący braku dyskryminacyjnego ze względu na koszty charakteru postępowania ustanowiony w art. 3 pkt 7 i art. 4 pkt 4 dyrektywy 2003/35 przewidującej udział społeczeństwa w odniesieniu do sporządzania niektórych planów i programów w zakresie środowiska oraz zmieniającej w odniesieniu do udziału społeczeństwa i dostępu do wymiaru sprawiedliwości dyrektywy 85/337 i 96/61, ma zastosowanie również do kosztów finansowych wynikających z zastosowania środków, od których sąd krajowy może uzależnić przyznanie środków zabezpieczających w ramach sporów objętych tymi przepisami.
Z tym zastrzeżeniem przesłanki, w oparciu o które sąd krajowy zarządza takie środki tymczasowe, podlegają co do zasady wyłącznie prawu krajowemu, w granicach wyznaczonych przez zasady równoważności i skuteczności. Wymóg dotyczący braku dyskryminacyjnego ze względu na koszty charakteru postępowania nie może być interpretowany w ten sposób, że sprzeciwia się on a priori zastosowaniu poręczenia finansowego takiego jak zabezpieczenie wzajemne, polegające na zobowiązaniu skarżącego do naprawienia szkody, jaka może wyniknąć z zastosowania środka tymczasowego w wypadku, gdy służył on ochronie uprawnienia, które ostatecznie uznano za niezasadne, gdy jest ono przewidziane w prawie krajowym. To samo dotyczy konsekwencji finansowych, jakie mogą wyniknąć, według tego prawa, z powództwa noszącego znamiona nadużycia uprawnień.
Z kolei zadaniem sądu orzekającego w tym przedmiocie jest upewnienie się, że wynikające stąd ryzyko finansowe dla strony powodowej również zawiera się w rozmaitych kosztach związanych z postępowaniem, gdy sąd ten dokonuje oceny kwestii braku dyskryminacyjnego ze względu na koszty charakteru postępowania.
(por. pkt 64, 66–68)