WYROK SĄDU (trzecia izba)

z dnia 15 lipca 2026 r. ( *1 )

Odpowiedzialność pozaumowna Unii – EFRG i EFRROW – Wyrok stwierdzający nieważność decyzji Komisji wyłączającej z finansowania Unii niektóre wydatki poniesione przez państwa członkowskie z tytułu EFRG i EFRROW – Zwrot przez Komisję kwoty nienależnie pobranej – Odmowa zapłaty przez Komisję odsetek od nadpłaconej kwoty – Obowiązek zapłaty odsetek – Zryczałtowane odszkodowanie za pozbawienie możliwości korzystania z kwoty nienależnie wypłaconej Komisji – Artykuł 266 TFUE – Wystarczająco istotne naruszenie normy prawa przyznającej uprawnienia jednostkom

W sprawie T‑661/24

Republika Czeska, którą reprezentowali J. Vláčil, J. Očková i J. Benešová, w charakterze pełnomocników,

strona skarżąca,

przeciwko

Komisji Europejskiej, którą reprezentowali P. Rossi, J. Hradil i M. Salyková, w charakterze pełnomocników,

strona pozwana,

SĄD (trzecia izba),

w składzie: K. Kowalik-Bańczyk, prezeska, H. Cassagnabère i T. Pavelin (sprawozdawczyni), sędziowie,

sekretarz: J. Čuboň, administrator,

uwzględniając pisemny etap postępowania,

po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 5 lutego 2026 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1

W skardze opartej na art. 268 TFUE Republika Czeska wnosi co do istoty o naprawienie szkody, jaką miała ponieść ze względu na brak zapłaty przez Komisję Europejską odsetek należnych jej w następstwie stwierdzenia, w wyroku z dnia 19 grudnia 2019 r., Republika Czeska/Komisja (T‑509/18, EU:T:2019:876), nieważności decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2018/873 z dnia 13 czerwca 2018 r. wyłączającej z finansowania Unii Europejskiej niektóre wydatki poniesione przez państwa członkowskie z tytułu Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) oraz Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. 2018, L 152, s. 29) i nakładającej na nią korektę finansową w ramach EFRROW.

Okoliczności powstania sporu

2

W dniu 13 czerwca 2018 r. Komisja przyjęła decyzję wykonawczą 2018/873. W decyzji tej Komisja uznała, że niektóre wydatki poniesione przez Republikę Czeską w ramach EFRROW wiązały się z naruszeniem prawa Unii Europejskiej i nie mogły być finansowane z EFRROW ze względu na stwierdzone uchybienia w krajowym systemie zarządzania i kontroli. W konsekwencji zastosowała ona ryczałtową korektę finansową w wysokości 5 % na kwotę 151116,65 EUR (zwaną dalej „sporną korektą finansową”).

3

W dniu 10 sierpnia 2018 r. Komisja wykonała decyzję wykonawczą 2018/873 i przypisała kwoty podlegające odzyskaniu z tytułu korekt finansowych do płatności okresowej za drugi kwartał 2018 r.

4

Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2019 r., Republika Czeska/Komisja (T‑509/18, EU:T:2019:876), Sąd uwzględnił wniesioną przez Republikę Czeską skargę na decyzję wykonawczą 2018/873 i stwierdził nieważność tej decyzji w zakresie, w jakim wyłącza ona z finansowania Unii płatności dokonane w 2016 r. przez Republikę Czeską z tytułu EFRROW na kwotę 151116,65 EUR.

5

W dniu 16 czerwca 2020 r. Komisja przyjęła decyzję wykonawczą (UE) 2020/859 wyłączającą z finansowania Unii Europejskiej niektóre wydatki poniesione przez państwa członkowskie z tytułu EFRG i EFRROW (Dz.U. 2020, L 195, s. 59), w której przewidziała zwrot kwoty 151116,65 EUR w wykonaniu wyroku z dnia 19 grudnia 2019 r., Republika Czeska/Komisja (T‑509/18, EU:T:2019:876), ale nie odsetek od tej kwoty.

6

W dniu 27 października 2020 r. Komisja dokonała na rzecz Republiki Czeskiej zwrotu kwoty 151116,65 EUR.

7

Pismem z dnia 26 listopada 2024 r. Republika Czeska zwróciła się do Komisji o zapłatę odsetek za okres od 10 sierpnia 2018 r., dnia, w którym wdrożono sporną korektę finansową, do 27 października 2020 r., kiedy to Komisja dokonała zwrotu kwot będących przedmiotem tej korekty finansowej. Odsetki, których zapłaty żądała Republika Czeska, wynosiły co najmniej 11722,93 EUR i odpowiadały zastosowaniu stopy procentowej w wysokości 3,5 % do kwoty 151116,65 EUR zwróconej jej przez Komisję. Wnioskowana stopa procentowa odpowiadała stopie stosowanej przez Europejski Bank Centralny (EBC) do jego podstawowych operacji refinansujących w okresie od 10 sierpnia 2018 r. do 27 października 2020 r., powiększonej o trzy i pół punktu procentowego.

Żądania stron

8

Republika Czeska wnosi do Sądu zasadniczo o:

–

zasądzenie od Komisji na jej rzecz odszkodowania w wysokości 11722,93 EUR z tytułu szkody poniesionej przez nią w wyniku odmowy zapłaty przez Komisję na jej rzecz odsetek od kwoty 151116,65 EUR za okres od 10 sierpnia 2018 r. do 27 października 2020 r.;

–

zasądzenie od Komisji odsetek za zwłokę od tego odszkodowania od dnia ogłoszenia wyroku do dnia całkowitej zapłaty, według stopy procentowej stosowanej przez EBC do jego głównych operacji refinansujących, powiększonej o trzy i pół punktu procentowego;

–

obciążenie Komisji kosztami postępowania.

9

Komisja wnosi do Sądu o:

–

oddalenie skargi;

–

tytułem ewentualnym, na wypadek gdyby Sąd stwierdził, że przesłanki powstania jej odpowiedzialności pozaumownej zostały spełnione w niniejszej sprawie – zastosowanie stopy odsetek wyrównawczych przewidzianej w art. 109 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2018/1046 z dnia 18 lipca 2018 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii, zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 1296/2013, (UE) nr 1301/2013, (UE) nr 1303/2013, (UE) nr 1304/2013, (UE) nr 1309/2013, (UE) nr 1316/2013, (UE) nr 223/2014 i (UE) nr 283/2014 oraz decyzję nr 541/2014/UE, a także uchylającego rozporządzenie (UE, Euratom) nr 966/2012 (Dz.U. 2018, L 193, s. 1);

–

obciążenie Republiki Czeskiej kosztami postępowania.

Co do prawa

W przedmiocie spełnienia przesłanek powstania odpowiedzialności pozaumownej

10

Na poparcie skargi o odszkodowanie Republika Czeska powołuje się zasadniczo na wyrok z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488) i podnosi, że art. 266 akapit pierwszy TFUE wymaga, aby w następstwie stwierdzenia nieważności decyzji Komisji nakładającej korektę finansową w ramach EFRROW zwrot kwoty korekty na rzecz państwa członkowskiego został dokonany z odsetkami. Zdaniem Republiki Czeskiej zapłata odsetek stanowi środek, którego wymaga wykonanie wyroku stwierdzającego nieważność decyzji w sprawie korekty finansowej, służący zryczałtowanemu odszkodowaniu za pozbawienie możliwości korzystania z kwot będących przedmiotem korekty finansowej. Republika Czeska twierdzi, że odsetki powinny być wypłacone za cały okres liczony od dnia dokonania nienależnej zapłaty do dnia jej zwrotu państwu członkowskiemu.

11

Republika Czeska podnosi, że odmowa zapłaty odsetek przez Komisję stanowi wystarczająco istotne naruszenie art. 266 akapit pierwszy TFUE skutkujące powstaniem odpowiedzialności pozaumownej Unii.

12

W odpowiedzi na argumenty Komisji Republika Czeska utrzymuje zasadniczo, że decyzja w sprawie korekty finansowej pozbawia państwo członkowskie możliwości korzystania z kwot będących przedmiotem tej korekty, i dodaje, że finansowanie wydatków wyłączonych z tytułu takiej korekty finansowej musi zostać zrekompensowane poprzez obciążenie budżetu państwa członkowskiego.

13

W szczególności Republika Czeska twierdzi, że błędne jest uznanie, iż kwoty udostępnione przez Komisję tytułem płatności zaliczkowych umożliwiały zrekompensowanie niedostępności kwot zwróconych Komisji w następstwie decyzji nakładającej korektę finansową. Podkreśla ona w tym względzie, że celem korekty finansowej jest właśnie wyłączenie niektórych wydatków z finansowania Unii. Tak więc dopóki nie zostanie stwierdzona nieważność decyzji Komisji nakładającej taką korektę finansową, państwo członkowskie nie może wykorzystać żadnego finansowania z Unii na finansowanie wyłączonego wydatku.

14

Republika Czeska dodaje, że w praktyce, gdy Komisja postanawia wyłączyć niektóre kwoty z finansowania Unii, państwo członkowskie jest zobowiązane pokryć ten deficyt z własnego budżetu. Wyjaśnia ona, że w niniejszym przypadku wyłączone kwoty zostały już wypłacone rolnikom i nie powinny być zwracane przez ich beneficjentów.

15

Ponadto w przekonaniu tego państwa członkowskiego okoliczność, że decyzja w sprawie korekty finansowej jest objęta reżimem zarządzania dzielonego między Komisją a państwem członkowskim, nie ma znaczenia dla sprawy. Odsetki mogą zostać wypłacone, ponieważ decyzja o dokonaniu korekt finansowych jest aktem władczym Komisji, na mocy którego Komisja jest uprawniona do zmuszenia państwa członkowskiego do zwrotu określonych środków finansowych.

16

Republika Czeska wyjaśnia, że spełnione są również przesłanki dotyczące istnienia szkody i związku przyczynowego. Podnosi ona, że poniesiona szkoda polega na braku zapłaty odsetek za cały okres liczony od dnia zapłaty nienależnie pobranej kwoty do dnia jej zwrotu.

17

Komisja nie zgadza się z argumentami Republiki Czeskiej.

Uwagi wstępne

18

W systemie kontroli sądowej przewidzianym w traktatach obowiązek wynikający z art. 266 akapit pierwszy TFUE może zostać wykonany w drodze skargi o stwierdzenie nieważności, o której mowa w art. 263 TFUE, lub w drodze skargi na bezczynność, o której mowa w art. 265 TFUE, przy czym podmiot prawa może również wnieść do sądu Unii skargę o stwierdzenie powstania odpowiedzialności pozaumownej na podstawie art. 268 i art. 340 akapit drugi TFUE (zob. postanowienie z dnia 22 grudnia 2022 r., British Airways/Komisja, T‑480/21, niepublikowane, EU:T:2022:863, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo).

19

Artykuł 340 akapit drugi TFUE przewiduje, że w dziedzinie odpowiedzialności pozaumownej Unia powinna naprawić, zgodnie z zasadami ogólnymi, wspólnymi dla praw państw członkowskich, szkody wyrządzone przez jej instytucje lub jej pracowników przy wykonywaniu ich funkcji.

20

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem powstanie odpowiedzialności pozaumownej Unii zależy od łącznego spełnienia trzech przesłanek, a mianowicie istnienia wystarczająco istotnego naruszenia normy prawnej mającej na celu przyznanie uprawnień jednostkom, rzeczywistego charakteru szkody oraz istnienia związku przyczynowego między naruszeniem obowiązku spoczywającego na autorze aktu a poniesioną przez poszkodowanego szkodą (zob. wyrok z dnia 10 września 2019 r., HTTS/Rada, C‑123/18 P, EU:C:2019:694, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).

21

Jeżeli jedna z przesłanek wymienionych w pkt 20 powyżej nie jest spełniona, skargę należy w całości oddalić, bez konieczności badania pozostałych przesłanek powstania odpowiedzialności pozaumownej Unii. Ponadto sąd Unii nie jest zobowiązany do badania tych przesłanek w określonym porządku (zob. wyrok z dnia 5 września 2019 r., Unia Europejska/Guardian Europe i Guardian Europe/Unia Europejska, C‑447/17 P i C‑479/17 P, EU:C:2019:672, pkt 148 i przytoczone tam orzecznictwo).

W przedmiocie istnienia wystarczająco istotnego naruszenia

22

Z art. 266 akapit pierwszy TFUE wynika, że instytucja będąca autorem aktu, którego nieważność stwierdzono, jest zobowiązana do podjęcia środków, które zapewnią wykonanie wyroku stwierdzającego nieważność tego aktu ze skutkiem ex tunc (wyrok z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom, C‑221/22 P, EU:C:2024:488, pkt 51).

23

Wynikający z art. 266 akapit pierwszy TFUE obowiązek podjęcia środków niezbędnych do usunięcia skutków stwierdzonych niezgodności z prawem może pociągać za sobą, w przypadku aktu, który został już wykonany, przywrócenie sytuacji, w jakiej strona skarżąca znajdowała się przed wydaniem tego aktu (wyrok z dnia 10 października 2001 r., Corus UK/Komisja, T‑171/99, EU:T:2001:249, pkt 50).

24

Jak wynika z pkt 52 wyroku z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488) i przytoczonego tam orzecznictwa, wypłata odsetek stanowi środek zapewniający wykonanie wyroku stwierdzającego nieważność, do którego przyjęcia Komisja jest zobowiązana w rozumieniu art. 266 akapit pierwszy TFUE, jako że służy on zapewnieniu zryczałtowanego odszkodowania za pozbawienie możliwości korzystania z wierzytelności.

25

Ponadto obowiązek zwrotu kwot pieniężnych pobranych z naruszeniem prawa Unii, czy to przez władze krajowe, czy przez instytucję, organ lub jednostkę organizacyjną Unii, a także powiększenia tego zwrotu o odsetki obejmujące cały okres liczony od dnia zapłaty tych kwot do dnia ich zwrotu, stanowi wyraz zasady ogólnej zwrotu nienależnego świadczenia (wyrok z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom, C‑221/22 P, EU:C:2024:488, pkt 56).

26

Jak wynika z pkt 62 wyroku z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488), i zasadniczo z pkt 103 i 104 wyroku z dnia 20 stycznia 2021 r., Komisja/Printeos (C‑301/19 P, EU:C:2021:39), gdy instytucja, organ lub jednostka organizacyjna Unii są zobowiązane, zgodnie z art. 266 akapit pierwszy TFUE, do naliczania odsetek od zwrotu określonej kwoty pieniężnej, nie dysponują one żadnym zakresem uznania w odniesieniu do stosowności zapłaty tych odsetek, tak że zwykłe naruszenie prawa Unii polegające na odmowie ich zapłaty wystarczy do wykazania istnienia wystarczająco istotnego naruszenia tego prawa mogącego prowadzić do powstania odpowiedzialności pozaumownej Unii.

27

Wreszcie odsetki, które należy zapłacić na podstawie art. 266 akapit pierwszy TFUE w celu naprawienia szkody wynikającej z pozbawienia korzystania z danych kwot, mają charakter „ryczałtowy”, w związku z czym instytucja, organ lub jednostka organizacyjna Unii nie mogą uchylić się od tego obowiązku na tej podstawie, że strona skarżąca nie udowodniła w wystarczający sposób istnienia szkody (wyrok z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom, C‑221/22 P, EU:C:2024:488, pkt 62).

28

W niniejszej sprawie wyrokiem z dnia 19 grudnia 2019 r., Republika Czeska/Komisja (T‑509/18, EU:T:2019:876), Sąd stwierdził nieważność decyzji wykonawczej 2018/873, na mocy której Komisja nałożyła – na podstawie art. 52 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U. 2013, L 347, s. 549) – sporną korektę finansową, wyłączając kwotę 151116,65 EUR z finansowania wypłaconego Republice Czeskiej w ramach EFRROW.

29

Należy najpierw zbadać ramy prawne, w które wpisuje się korekta finansowa nałożona na podstawie art. 52 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013, a następnie sprawdzić, czy istniał obowiązek zapłaty przez Komisję odsetek na rzecz Republiki Czeskiej w następstwie stwierdzenia nieważności decyzji nakładającej sporną korektę finansową.

– W przedmiocie ram prawnych, w które wpisuje się korekta finansowa nałożona na podstawie art. 52 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013

30

Po pierwsze, należy zauważyć, że zgodnie z art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 EFRROW stanowi część budżetu ogólnego Unii. Jak przewidziano w art. 5 tego rozporządzenia, EFRROW finansuje wkład finansowy Unii przeznaczony na programy rozwoju obszarów wiejskich realizowane zgodnie z prawem unijnym dotyczącym wsparcia na rzecz rozwoju obszarów wiejskich.

31

Po drugie, należy podkreślić, że zgodnie z art. 5 rozporządzenia nr 1306/2013 oraz art. 4 ust. 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz.U. 2013, L 347, s. 320), EFRROW jest wdrażany zgodnie z zasadą zarządzania dzielonego między państwami członkowskimi a Unią. Zgodnie z art. 317 TFUE w ramach zarządzania dzielonego Komisja wykonuje budżet we współpracy z państwami członkowskimi, na własną odpowiedzialność i w granicach przyznanych środków. Państwa członkowskie współpracują z Komisją w celu zapewnienia, aby środki były wykorzystywane zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami.

32

W art. 63 ust. 1 rozporządzenia 2018/1046 uściślono w tym względzie, że w przypadku gdy Komisja wykonuje budżet w trybie zarządzania dzielonego, zadania związane z wykonaniem budżetu delegowane są na państwa członkowskie.

33

Jak wynika z art. 6–10 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz.U. 2013, L 347, s. 487), wykonywanie budżetu EFRROW przez państwa członkowskie wpisuje się w ramy programów rozwoju obszarów wiejskich przedkładanych przez każde państwo członkowskie do zatwierdzenia przez Komisję.

34

W ramach realizacji tych programów rozwoju obszarów wiejskich, zgodnie z art. 49 rozporządzenia nr 1305/2013, wybór operacji finansowanych w ramach EFRROW podlega zarządzaniu na poziomie państw członkowskich. Artykuł 7 rozporządzenia nr 1306/2013 przewiduje również, że zarządzanie wydatkami w ramach EFRROW i ich kontrola, w tym dokonywanie tych wydatków, odbywa się na poziomie państw członkowskich. W szczególności, jak wynika z art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013, art. 36 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia oraz art. 22 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 908/2014 z dnia 6 sierpnia 2014 r. ustanawiającego zasady dotyczące stosowania rozporządzenia nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, przepisów dotyczących kontroli, zabezpieczeń i przejrzystości (Dz.U. 2014, L 255, s. 59), płatności na rzecz beneficjentów są dokonywane przez państwa członkowskie, a następnie co kwartał zwracane przez Komisję na podstawie deklaracji wydatków.

35

Wreszcie należy podkreślić, że zgodnie z art. 34 rozporządzenia nr 1306/2013 środki niezbędne do finansowania wydatków w ramach EFRROW są udostępniane państwom członkowskim w formie płatności zaliczkowych, płatności okresowych oraz płatności salda.

36

Przede wszystkim, zgodnie z art. 35 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013 i art. 81 ust. 1 rozporządzenia nr 1303/2013, po zatwierdzeniu programu rozwoju obszarów wiejskich Komisja wypłaca wstępną kwotę płatności zaliczkowych na cały okres programowania. Zgodnie z art. 35 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013 odsetki od kwoty płatności zaliczkowych są przekazywane na rzecz danego programu rozwoju obszarów wiejskich i odejmowane od kwoty wydatków publicznych wskazanej w końcowej deklaracji wydatków po zakończeniem programu. Ponadto zgodnie z art. 35 ust. 4 rozporządzenia nr 1306/2013 kwota wypłacona w ramach płatności zaliczkowych zostaje rozliczona przed zakończeniem programu rozwoju obszarów wiejskich.

37

Artykuł 81 ust. 2 rozporządzenia nr 1303/2013 uściśla, że początkowe płatności zaliczkowe są wykorzystywane wyłącznie do płatności na rzecz beneficjentów podczas realizacji programu. W tym celu są one bezzwłocznie udostępniane właściwemu podmiotowi.

38

Jak wynika z motywu 70 rozporządzenia nr 1303/2013 i z motywu 25 rozporządzenia nr 1306/2013, płatności zaliczkowe są wypłacane państwom członkowskim właśnie po to, aby dysponowały one środkami Unii od momentu wdrożenia programu rozwoju obszarów wiejskich. Wprowadzenie płatności zaliczkowych ma na celu zapewnienie regularnego przepływu umożliwiającego odpowiednie dokonywanie płatności na rzecz beneficjentów.

39

Następnie płatności okresowe są dokonywane kwartalnie zgodnie z art. 36 rozporządzenia nr 1306/2013 w celu zwrotu wydatków faktycznie poniesionych z tytułu EFRROW przez agencje płatnicze państwa członkowskiego.

40

Wreszcie art. 37 rozporządzenia nr 1306/2013 przewiduje, że płatności salda dokonuje się z chwilą zakończenia programu.

41

Po trzecie, art. 52 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013 przewiduje, iż w przypadku, gdy wydatki w ramach EFRROW zostały dokonane niezgodnie z prawem Unii, Komisja dokonuje korekt finansowych, przyjmując akty wykonawcze określające kwoty, które mają być wyłączone z finansowania unijnego. Zgodnie z art. 85 ust. 1 rozporządzenia nr 1303/2013 Komisja dokonuje takich korekt finansowych w drodze anulowania całości lub części wkładu Unii do programu rozwoju obszarów wiejskich i odzyskania od państwa członkowskiego kwot, w celu wyłączenia z finansowania unijnego dokonanych już wydatków, które naruszają obowiązujące przepisy prawa.

42

Zgodnie z art. 34 ust. 8 akapit drugi rozporządzenia nr 908/2014 w przypadku przyjęcia decyzji o nałożeniu korekty finansowej na podstawie art. 52 rozporządzenia nr 1306/2013 Komisja dokonuje potrąceń z finansowania unijnego dotyczących płatności, w odniesieniu do których państwo członkowskie złożyło deklarację wydatków po przyjęciu tej decyzji.

43

Ponadto należy również zauważyć, że zgodnie z art. 54 rozporządzenia nr 1306/2013 państwa członkowskie mają, z zastrzeżeniem odstępstw przewidzianych w tym artykule, obowiązek wystąpienia do beneficjentów o zwrot nienależnych płatności wynikających z nieprawidłowości lub zaniedbań. Zgodnie z art. 56 tego rozporządzenia anulowane kwoty finansowania unijnego w ramach EFRROW i kwoty odzyskane, wraz z odsetkami, są ponownie przypisywane do danego programu. Jednakże unijne środki finansowe anulowane lub odzyskane mogą być ponownie wykorzystane przez państwa członkowskie jedynie na operację w ramach tego samego programu rozwoju obszarów wiejskich oraz pod warunkiem, że kwoty te nie zostaną ponownie przeznaczone na operacje, które były przedmiotem dostosowania finansowego. Po zakończeniu programu rozwoju obszarów wiejskich państwo członkowskie przekazuje odzyskane kwoty do budżetu Unii.

– W przedmiocie obowiązku dokonania zwrotu korekty finansowej wraz z odsetkami

44

To w świetle ram prawnych przedstawionych w pkt 30–43 powyżej należy zbadać, czy – jak twierdzi Republika Czeska – w konkretnym przypadku stwierdzenia nieważności decyzji nakładającej korektę finansową z tytułu EFRROW na Komisji ciąży automatyczny i bezwarunkowy obowiązek zapłaty odsetek na podstawie art. 266 akapit pierwszy TFUE, wynikający z orzecznictwa przedstawionego w pkt 23–27 powyżej.

45

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że obowiązek zapłaty odsetek wynikający z orzecznictwa przedstawionego w pkt 23–27 powyżej, a w szczególności w wyroku z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488), został ustanowiony w kontekście, odmiennym od kontekstu niniejszej sprawy, w którym kwota została nienależnie pobrana od podmiotu podlegającego władztwu administracyjnemu. Jak wynika bowiem z pkt 53–56 wyroku z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488), wynikający z orzecznictwa obowiązek doliczenia odsetek do zwrotu kwoty dotyczy sytuacji „podmiotu podlegającego władztwu administracyjnemu”, który nienależnie zapłacił kwotę z tytułu grzywny, sankcji, okresowej kary pieniężnej, opłaty, podatku lub innej płatności na rzecz instytucji Unii lub organów państwa członkowskiego. Rozważania te dotyczą zatem uprawnienia podmiotu podlegającego władztwu administracyjnemu do uzyskania zapłaty odsetek mających na celu zrekompensowanie niedostępności kwoty nienależnie pobranej przez administrację.

46

Tymczasem, jak wynika z rozważań przedstawionych w pkt 30–34 powyżej, w ramach zarządzania dzielonego wykonanie budżetu Unii przydzielonego na EFRROW i wdrażanie tego funduszu Unii są delegowane na państwa członkowskie, których nie można tym samym utożsamiać z podmiotami podlegającymi władztwu administracyjnemu.

47

Ponadto, jak wynika z rozważań przedstawionych w pkt 30–34 powyżej, państwa członkowskie nie są beneficjentami wydatków w ramach EFRROW. Państwa członkowskie są bowiem odpowiedzialne, w ramach zarządzania dzielonego, za zarządzanie środkami finansowymi Unii i ich wdrażanie. W konsekwencji, jak słusznie podnosi Komisja, w przypadku gdy państwo członkowskie musi zwrócić kwoty z tytułu korekty finansowej, zwraca ono środki finansowe Unii udostępnione mu do celów zarządzania EFRROW.

48

W świetle tych okoliczności należy zatem stwierdzić, że wbrew temu, co twierdzi Republika Czeska, sytuacja w niniejszej sprawie różni się od sytuacji, o których mowa w pkt 53–56 wyroku z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488). Przedstawione w nim rozważania nie uwzględniają charakteru stosunków między państwami członkowskimi a Komisją, specyfiki zarządzania dzielonego ani faktu, że państwa członkowskie udostępniają środki finansowe Unii na zasadzie delegacji. Rozważania te nie znajdują zatem bezpośredniego zastosowania w kontekście stwierdzenia nieważności decyzji nakładającej korektę finansową na państwo członkowskie.

49

W drugiej kolejności należy zauważyć, że automatyczność i bezwarunkowość obowiązku zapłaty odsetek, wypracowana w orzecznictwie przedstawionym w pkt 24–27 powyżej, opiera się w sposób dorozumiany, lecz konieczny na założeniu, zgodnie z którym w następstwie stwierdzenia nieważności decyzji nakładającej na instytucję obowiązek zapłaty adresat tej decyzji ponosi rzeczywistą i pewną szkodę z powodu pozbawienia go możliwości korzystania z kwoty podlegającej zwrotowi.

50

Tymczasem, jak wynika z rozważań przedstawionych w pkt 35–43 powyżej, korekta finansowa taka jak sporna korekta finansowa wpisuje się w złożoną kombinację przepływów finansowych rozciągającą się na cały okres realizacji programu rozwoju obszarów wiejskich. W odróżnieniu od sytuacji, o których mowa w pkt 52, 55 i 56 wyroku z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488), nie jest w tym kontekście pewne, czy stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie korekty finansowej automatycznie pociąga za sobą pozbawienie państwa członkowskiego możliwości korzystania z kwoty będącej przedmiotem korekty finansowej.

51

Po pierwsze, jak wynika z pkt 35 i 38 powyżej, państwa członkowskie mają do dyspozycji zaliczkę na realizację wydatków w ramach EFRROW, w tym wydatków, które są następnie przedmiotem korekty finansowej. W związku z tym państwa członkowskie nie są co do zasady zobowiązane do uruchamiania własnych zasobów finansowych w celu pokrycia wydatków w ramach EFRROW.

52

Jak bowiem wskazała Komisja w swoich pismach, udostępnienie państwu członkowskiemu dodatkowych środków w drodze płatności okresowych pozwala na zasilenie rezerwy finansowej pierwotnie utworzonej przez kwotę wypłaconą tytułem płatności zaliczkowych. Dzięki temu kwota pierwotnie wypłacona w ramach płatności zaliczkowych jest dostępna do sfinansowania, ze środków finansowych udostępnionych przez Unię, nowych wydatków w ramach EFRROW poniesionych przez państwo członkowskie, przy czym państwo członkowskie nie jest co do zasady zobowiązane do faktycznego uruchomienia własnych zasobów finansowych w celu ich pokrycia.

53

Po drugie, korekta finansowa niekoniecznie oznacza, że państwo członkowskie musi dokonać płatności na rzecz Komisji bezpośrednio z zasobów krajowych. Jak bowiem wskazano w pkt 42 powyżej, zgodnie z art. 34 ust. 8 akapit drugi rozporządzenia nr 908/2014 kwota korekty finansowej jest odliczana od kwoty płatności okresowych lub płatności salda dokonanych przez Komisję tytułem zwrotu innych wydatków poniesionych przez państwo członkowskie w ramach programu rozwoju obszarów wiejskich.

54

W związku z tym, w przypadku gdy kwota korekty finansowej zostaje odliczona od kwoty płatności okresowej, pierwotnie utworzona przez kwotę wypłaconą tytułem płatności zaliczkowych rezerwa finansowa, która znajduje się rzeczywiście w dyspozycji państwa członkowskiego w celu sfinansowania przyszłych wydatków w ramach EFRROW, zostaje obniżona o kwotę tej korekty.

55

W tym względzie należy zauważyć, że samo zmniejszenie kwoty płatności zaliczkowej rzeczywiście dostępnej na finansowanie wydatków w ramach EFRROW nie może jako takie być utożsamiane z pozbawieniem państwa członkowskiego możliwości korzystania z części jego zasobów krajowych.

56

Z jednej strony bowiem, jak potwierdziły Komisja i Republika Czeska na rozprawie, z art. 35 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013 wynika, że kwota wypłacona z tytułu płatności zaliczkowej nie jest przeznaczona na generowanie odsetek na rzecz państw członkowskich. Z drugiej strony zgodnie z art. 35 ust. 4 rozporządzenia nr 1306/2013 kwota wypłacona w ramach płatności zaliczkowej zostaje w każdym wypadku rozliczona przed zakończeniem programu rozwoju obszarów wiejskich. Procedura rozliczenia polega na potrąceniu wydatków zadeklarowanych przez państwo członkowskie z kwoty udostępnionej w ramach płatności zaliczkowych w miejsce dokonywania zwrotu w drodze płatności okresowej lub płatności salda. W związku z tym Komisja odzyskuje saldo płatności zaliczkowych od państwa członkowskiego dopiero po zakończeniu programu, jeżeli kwota wypłacona w ramach płatności zaliczkowych nie zostanie w pełni wykorzystana.

57

Po trzecie, jak wskazano w pkt 43 powyżej, państwa członkowskie mają co do zasady obowiązek żądania od beneficjentów zwrotu nienależnych płatności wynikających z nieprawidłowości lub zaniedbań, które można przypisać wspomnianym beneficjentom. W przypadku gdy kwoty będące przedmiotem korekty finansowej nałożonej przez Komisję na państwo członkowskie są odzyskiwane przez państwo członkowskie od beneficjenta, nałożenie korekty finansowej nie może w żadnym przypadku skutkować pozbawieniem państwa członkowskiego możliwości korzystania z części jego krajowych zasobów finansowych.

58

W konsekwencji, biorąc pod uwagę brak pewności co do wpływu korekty finansowej na zasoby krajowe państwa członkowskiego, z wyroku z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom (C‑221/22 P, EU:C:2024:488), nie można wyprowadzić wniosku, że Komisja podlega z zasady bezwzględnemu i bezwarunkowemu obowiązkowi, wynikającemu z tego wyroku, automatycznej zapłaty odsetek w wykonaniu wyroku stwierdzającego nieważność decyzji nakładającej korektę finansową z tytułu EFRROW.

59

Wniosku tego nie podważają argumenty Republiki Czeskiej.

60

Wbrew bowiem temu, co twierdzi Republika Czeska, okoliczność, że istnieją odosobnione przypadki, w których Komisja z własnej inicjatywy dokonała zwrotu korekt finansowych wraz z odsetkami, nie może stanowić dowodu, że taki obowiązek powstaje po stronie Komisji w sposób automatyczny i bezwarunkowy na podstawie art. 266 akapit pierwszy TFUE, gdy tylko zostanie stwierdzona nieważność decyzji nakładającej korektę finansową.

61

Ponadto wbrew temu, co twierdzi Republika Czeska, okoliczność, że decyzja o zastosowaniu korekty finansowej wiąże dane państwo członkowskie, nie wystarcza do uznania, że w przypadku stwierdzenia nieważności tej decyzji należy zapłacić odsetki. Przyjęcie takiej argumentacji nie uwzględniałoby bowiem faktu, że odsetki powinny być wypłacane na podstawie art. 266 akapit pierwszy TFUE jedynie w zakresie, w jakim mają one na celu zrekompensowanie pozbawienia możliwości korzystania z kwoty podlegającej zwrotowi.

– W przedmiocie braku obowiązku zapłaty odsetek w niniejszej sprawie

62

W niniejszej sprawie Republika Czeska utrzymuje, że ponieważ płatności zostały już dokonane na rzecz beneficjentów i nie mogły zostać odzyskane po nałożeniu spornej korekty finansowej, korekta ta doprowadziła do pozbawienia Republiki Czeskiej możliwości korzystania z kwoty odpowiadającej tej korekcie.

63

Jednakże, po pierwsze, bezsporne jest, że Republice Czeskiej została udostępniona, w latach 2015 i 2016, zaliczka w wysokości 69170219,88 EUR.

64

Ponadto, jak podnosi Komisja, za każdym razem, gdy Republika Czeska otrzymywała zwrot wydatków poniesionych w ramach EFRROW w formie płatności okresowych, rezerwa finansowa pierwotnie utworzona przez kwotę wypłaconą tytułem zaliczki była zasilana i stawała się ponownie dostępna do finansowania nowych wydatków w ramach EFRROW poniesionych przez to państwo członkowskie, w związku z czym Republika Czeska nie wykazała, że była zmuszona do rzeczywistego uruchomienia własnych zasobów krajowych w celu dokonania wspomnianych wydatków.

65

Po drugie, jak wynika z załącznika A.1 do skargi, kwota spornej korekty finansowej została odliczona od kwoty płatności okresowej wypłaconej Republice Czeskiej w celu wdrożenia programu rozwoju obszarów wiejskich w drugim kwartale 2018 r. Sporna korekta finansowa nie wiązała się zatem z przekazaniem Komisji przez Republikę Czeską jej własnych zasobów finansowych.

66

Po trzecie, należy podkreślić, że kwota udostępniona Republice Czeskiej przez Komisję z tytułu płatności zaliczkowych, obniżona o kwotę spornej korekty finansowej, pozostała co do zasady dostępna w okresie od dnia 10 sierpnia 2018 r. do dnia 27 października 2020 r., w którym wspomniana korekta finansowa została wprowadzona. Bezsporne jest bowiem, że w niniejszej sprawie procedura rozliczania płatności zaliczkowych przewidziana w art. 35 ust. 4 rozporządzenia nr 1306/2013 rozpoczęła się dopiero w 2023 r.

67

Po czwarte, Republika Czeska nie przedstawiła żadnego dowodu, w tym w odpowiedziach na pytania zadane przez Sąd w ramach środka organizacji postępowania i na rozprawie, pozwalającego uznać, że płatności zaliczkowe nie były dostępne albo że były niewystarczające, ani też żadnego innego dowodu pozwalającego wykazać, że rzeczywiście musiała uruchomić swoje zasoby krajowe w celu zrekompensowania zwrotu wydatków tymczasowo uznanych za niekwalifikowalne w wyniku spornej korekty finansowej.

68

Z jednej strony, dowody przedstawione przez Republikę Czeską na poparcie jej skargi, a mianowicie sprawozdanie z płatności okresowej dotyczące drugiego kwartału 2018 r., odpowiedni wyciąg z konta ministerstwa rolnictwa z dnia 10 sierpnia 2018 r. oraz wyciąg z konta ministerstwa rolnictwa z dnia 27 października 2020 r., nie pozwalają na wykazanie rzeczywistego uruchomienia zasobów krajowych Republiki Czeskiej. Dokumenty te wykazują wyłącznie dokonanie przez Komisję rekompensaty przy wypłacie płatności okresowej w drugim kwartale 2018 r. oraz zwrotu kwoty spornej korekty finansowej w 2020 r.

69

Z drugiej strony, Republika Czeska przedstawiła dwa dokumenty księgowe w załącznikach E.1 i E.2. Z tych dwóch dokumentów wynika, że kwota spornej korekty finansowej została zaksięgowana w księgach rachunkowych czeskiego ministerstwa rolnictwa kolejno jako „ujemna wartość, z obniżeniem przychodów”, a następnie jako „dodatnia wartość, ze wzrostem przychodów”. Jednakże zaksięgowania kwoty odpowiadającej spornej korekcie finansowej w księgach rachunkowych ministerstwa rolnictwa nie można interpretować w ten sposób, że rzeczona korekta finansowa została sfinansowana z zasobów krajowych Republiki Czeskiej. Te zapisy księgowe nie pozwalają bowiem same w sobie na wykazanie, że Republika Czeska rzeczywiście musiała uruchomić swoje własne środki w celu zrekompensowania chwilowego obniżenia dostępnych środków w związku ze sporną korektą finansową, która została następnie uchylona.

70

Ponadto Republika Czeska twierdzi, że w praktyce nie wykorzystuje ona zaliczek, w związku z czym jest zobowiązana do pokrycia kwoty korekty finansowej z własnych zasobów krajowych. Należy jednak stwierdzić, że ze względu na to, iż płatności zaliczkowe oddane do jej dyspozycji były zawsze, w braku dowodów przeciwnych, wystarczające do pokrycia wydatków w ramach EFRROW poniesionych przez Republikę Czeską w rozpatrywanym okresie, brak skorzystania z płatności zaliczkowych wynikał wyłącznie z jej wyboru. Co za tym idzie, nie może ona twierdzić, że musiała pokryć kwotę spornej korekty finansowej z własnych zasobów krajowych.

71

Powyższych stwierdzeń nie podważa argument Republiki Czeskiej, zgodnie z którym art. 85 rozporządzenia nr 1303/2013 oraz art. 52 i art. 81 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 stoją na przeszkodzie temu, aby płatność zaliczkowa została wykorzystana na finansowanie spornej korekty finansowej.

72

Nie chodzi bowiem o uznanie, że sporna korekta finansowa jest bezpośrednio finansowana z kwoty udostępnionej tytułem zaliczki, lecz że Republika Czeska nie musiała faktycznie skompensować wynikającego z tej korekty finansowej zmniejszenia udostępnionych jej środków finansowych z własnych środków krajowych. Tymczasem, ponieważ kwota spornej korekty finansowej była niższa od salda płatności zaliczkowych udostępnionych Republice Czeskiej, nie pozbawiono tego państwa członkowskiego możliwości wykorzystania kwoty wypłaconej z tytułu pozostałej płatności zaliczkowej, która była dostępna na finansowanie innych wydatków w ramach EFRROW. Ponadto, jak wynika z pkt 69 powyżej, Republika Czeska nie wykazała, że była zmuszona do wykorzystania własnych zasobów w celu skompensowania korekty finansowej w oczekiwaniu na jej uchylenie, a ostatecznie – na jej zwrot. Co więcej, wbrew temu, co twierdzi Republika Czeska, przepisy, o których mowa w pkt 71 powyżej, nie podważają faktu, że płatności zaliczkowe mogły zostać pierwotnie wykorzystane na finansowanie wydatków w ramach EFRROW, zanim nie stały się one przedmiotem spornej korekty finansowej.

73

W świetle całości powyższych rozważań i pomimo braku odzyskania od beneficjentów kwot będących przedmiotem spornej korekty finansowej nie można stwierdzić, że sporna korekta finansowa skutkowała faktycznym uruchomieniem zasobów krajowych Republiki Czeskiej ani, a fortiori, pozbawieniem tego państwa członkowskiego możliwości korzystania z kwoty odpowiadającej tej korekcie finansowej.

74

W konsekwencji zapłata odsetek nie stanowiła środka wykonawczego, który Komisja powinna była przyjąć w następstwie wyroku z dnia 19 grudnia 2019 r., Republika Czeska/Komisja (T‑509/18, EU:T:2019:876), zgodnie ze zobowiązaniami, które na niej ciążą na mocy art. 266 akapit pierwszy TFUE.

75

W tych okolicznościach, wobec braku obowiązku zapłaty odsetek w niniejszym przypadku, Komisja – nie dodając odsetek do zwrotu spornej korekty finansowej – nie dopuściła się wystarczająco istotnego naruszenia art. 266 akapit pierwszy TFUE, które mogłoby prowadzić do powstania odpowiedzialności pozaumownej Unii.

76

W związku z tym pierwsza przesłanka powstania odpowiedzialności pozaumownej Unii, dotycząca istnienia wystarczająco istotnego naruszenia normy prawnej przyznającej uprawnienia jednostkom, nie została spełniona. Zgodnie z orzecznictwem przedstawionym w pkt 21 powyżej samo to stwierdzenie wystarcza do wykluczenia powstania odpowiedzialności pozaumownej Unii.

77

W konsekwencji niniejszą skargę należy oddalić.

W przedmiocie kosztów

78

Zgodnie z art. 134 § 1 regulaminu postępowania przed Sądem kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Republika Czeska przegrała sprawę, należy – zgodnie z żądaniem Komisji – obciążyć ją kosztami postępowania.

 

Z powyższych względów

SĄD (trzecia izba)

orzeka, co następuje:

 

1)

Skarga zostaje oddalona.

 

2)

Republika Czeska zostaje obciążona kosztami postępowania.

 

Kowalik-Bańczyk

Cassagnabère

Pavelin

Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 15 lipca 2026 r.

Podpisy


( *1 ) Język postępowania: czeski.