–

w imieniu mBank S.A. – A. Cudna-Wagner, radca prawny, oraz B. Miąskiewicz, adwokat,

–

w imieniu KŁ oraz JŁ – I. Gabrysiak oraz J. Kmieć, adwokaci,

–

w imieniu rządu polskiego – B. Majczyna, w charakterze pełnomocnika,

–

w imieniu rządu portugalskiego – A. Pimenta oraz A. Rodrigues, w charakterze pełnomocników,

–

w imieniu Komisji Europejskiej – P. Kienapfel oraz B. Sasinowska, w charakterze pełnomocników,

1

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29) oraz zasad skuteczności, proporcjonalności, pewności prawa i prawa do sądu.

2

Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy bankiem mBank S.A. a KŁ i JŁ, dwoma konsumentami, w przedmiocie dochodzenia roszczenia wynikającego z nieważności umowy o kredyt hipoteczny z uwagi na zawarte w niej nieuczciwe warunki.

3

Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 ma następujące brzmienie:

„Państwa członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców [przedsiębiorców] z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków”.

4

Artykuł 7 ust. 1 tej dyrektywy przewiduje:

„Zarówno w interesie konsumentów, jak i konkurentów państwa członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców [przedsiębiorców] z konsumentami”.

5

Artykuł 58 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2024 r., poz. 1061), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „kodeksem cywilnym”), stanowi:

„Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy”.

6

Artykuł 118 owego kodeksu stanowi:

„Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata”.

7

Artykuł 123 § 1 pkt 1 tego kodeksu przewiduje:

„Bieg przedawnienia przerywa się:

8

Zgodnie z art. 124 §§ 1 i 2 tego kodeksu:

„1.   Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo.

2.   W razie przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone”.

9

Artykuł 3851 §§ 1 i 2 kodeksu cywilnego stanowi:

„1.   Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

2.   Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie”.

10

Artykuł 405 owego kodeksu stanowi:

„Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości”.

11

Zgodnie z art. 410 §§ 1 i 2 tego kodeksu:

„1.   Przepisy artykułów poprzedzających stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego.

2.   Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia”.

12

We wrześniu 2008 r. KŁ i JŁ zawarli z mBankiem umowę kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego (CHF), na podstawie której mBank wypłacił im kwotę 226000 złotych polskich (PLN) (ok. 53000 EUR).

13

Uznawszy, że umowa ta zawierała nieuczciwe warunki, obaj konsumenci wystąpili o ustalenie nieważności umowy kredytu w ramach powództwa w postępowaniu grupowym wniesionym do Sądu Okręgowego w Łodzi (Polska) pismem procesowym doręczonym mBankowi w dniu 28 września 2017 r. Skład grupy, do której dołączyli KŁ i JŁ, został określony postanowieniem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 13 marca 2018 r.

14

Z kolei w dniu 13 grudnia 2021 r. mBank wytoczył powództwo przeciwko KŁ i JŁ przed Sądem Okręgowym w Warszawie (Polska), który jest sądem odsyłającym. Domaga się on, aby w przypadku gdyby w wyniku powództwa w postępowaniu grupowym stwierdzono nieważność umowy kredytu, konsumenci zostali zobowiązani do zwrócenia mu, na podstawie art. 405 kodeksu cywilnego w związku z art. 410 § 1 tego kodeksu, kapitału kredytu, powiększonego o ustawowe odsetki za opóźnienie.

15

KŁ i JŁ wnoszą o oddalenie tego powództwa, podnosząc w szczególności przedawnienie roszczenia mBanku. Podkreślają oni, że w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytu w ramach powództwa w postępowaniu grupowym bank domaga się zasądzenia od nich zapłaty tej wierzytelności, a zatem nie dochodzi on bezpośrednio swojej wierzytelności przed sądem rozpoznającym sprawę. W związku z tym wniesienie powództwa przez mBank nie skutkuje przerwaniem biegu terminu przedawnienia jego roszczenia w rozumieniu art. 123 § 1 kodeksu cywilnego.

16

Sąd odsyłający zauważa, że samo istnienie roszczenia mBanku nie budzi żadnych wątpliwości, lecz w celu rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym należy ustalić, czy bieg terminu przedawnienia tego roszczenia został rzeczywiście przerwany przez wniesienie przez mBank powództwa o jej zwrot.

17

W tym względzie sąd ten wyjaśnia, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego (Polska) trzyletni termin przedawnienia roszczenia przedsiębiorcy rozpoczyna bieg w dniu, w którym konsument po raz pierwszy zakwestionował wobec banku wiążący charakter postanowień umowy. W niniejszej sprawie chodzi o dzień, w którym Sąd Okręgowy w Łodzi wydał postanowienie dotyczące ustalenia składu grupy w ramach powództwa w postępowaniu grupowym przeciwko mBankowi, to jest dzień 13 marca 2018 r.

18

I tak, o ile wystąpienie przez mBank w dniu 13 grudnia 2021 r. z powództwem o zwrot można uznać za przyczynę przerwania biegu przedawnienia w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 1 kodeksu cywilnego, o tyle roszczenie mBanku nie uległoby przedawnieniu w rozumieniu art. 118 kodeksu cywilnego. Jeżeli natomiast – jak podnoszą KŁ i JŁ – wniesienie tego powództwa nie przerwało skutecznie biegu terminu przedawnienia, to roszczenie mBanku uległoby obecnie przedawnieniu.

19

Sąd odsyłający podkreśla, że w ramach powództwa w postępowaniu grupowym mBank podnosi, iż rozpatrywana umowa kredytu nie zawiera nieuczciwych warunków, w związku z czym powództwo w celu stwierdzenia jej nieważności powinno zostać oddalone. Jednakże w sprawie w postępowaniu głównym bank ten domaga się zasądzenia od konsumentów zwrotu kapitału kredytu, powiększonego o odsetki za opóźnienie, na wypadek gdyby umowa ta została uznana za nieważną, wiedząc, że kwestia ta zostanie rozstrzygnięta w ramach powództwa w postępowaniu grupowym, którego stronami są ci konsumenci.

20

W tych okolicznościach sąd ten zastanawia się, czy art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoi na przeszkodzie temu, by wystąpienie przez bank z powództwem o zwrot przedmiotu roszczenia banku przerywało bieg terminu jego przedawnienia.

21

Sąd ten zauważa, po pierwsze, że poniesienie tego żądania prowadzi do sytuacji niepewnej dla konsumenta, który jest zmuszony podjąć obronę, mając jednocześnie interes w uznaniu tego żądania i w bezzwłocznej spłacie wypłaconego kapitału kredytu, po to by uniknąć obciążenia odsetkami i kosztami w przypadku oddalenia żądania ustalenia nieważności umowy kredytu w ramach powództwa w postępowaniu grupowym.

22

Po drugie, wspomniany sąd uważa, że zachowanie mBanku jest uzasadnione koniecznością przerwania biegu terminu przedawnienia jego roszczenia przed zakończeniem postępowania w ramach powództwa w postępowaniu grupowym, ponieważ termin ten rozpoczął bieg w dniu 13 marca 2018 r. Przedsiębiorca ów nie może zostać pozbawiony możliwości skutecznego dochodzenia swojego roszczenia, a tym samym prawa do sądu. Zdaniem tego sądu tak istotne ograniczenie praw procesowych tego przedsiębiorcy mogłoby wykraczać poza cel ochrony konsumenta i z tego względu naruszać zasadę proporcjonalności.

23

Ponadto zasada pewności prawa wymaga jednolitej wykładni art. 123 § 1 pkt 1 kodeksu cywilnego w każdych okolicznościach, w tym znaczeniu, że złożenie pozwu o spełnienie świadczenia przerywa w każdym przypadku bieg terminu przedawnienia.

24

W tych okolicznościach Sąd Okręgowy w Warszawie postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

„Czy art. 7 ust. 1 dyrektywy [93/13] oraz zasady skuteczności, proporcjonalności, pewności prawa i prawa do sądu należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej przepisów krajowych, zgodnie z którą bieg terminu przedawnienia roszczenia przedsiębiorcy przeciwko konsumentowi o zwrot świadczeń nienależnych spełnionych na podstawie umowy, która stała się nieważna na skutek zawarcia w niej nieuczciwych warunków umownych, zostaje przerwany przez wniesienie przez bank pozwu o zapłatę, który został złożony przed prawomocnym zakończeniem wszczętego wcześniej przez konsumenta procesu o ustalenie nieważności umowy kredytu[?]”.

25

KŁ i JŁ oraz rząd polski podnoszą, że wbrew temu, co wskazano w postanowieniu odsyłającym, zgodnie z orzecznictwem krajowym termin przedawnienia roszczenia mBanku rozpoczął bieg w dniu doręczenia mu pozwu o ustalenie nieważności umowy kredytu w ramach powództwa w postępowaniu grupowym, czyli w dniu 28 września 2017 r. W związku z tym ich zdaniem roszczenie będące przedmiotem sporu w postępowaniu głównym uległo przedawnieniu już w chwili wniesienia przez ten bank pozwu o zwrot, w związku z czym zadane pytanie jest hipotetyczne, a zatem niedopuszczalne.

26

W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunał jest zobowiązany uwzględnić, w ramach podziału kompetencji między nim a sądami krajowymi, kontekst faktyczny i prawny, w jaki wpisują się pytania prejudycjalne, w takiej postaci, w jakiej został on opisany w orzeczeniu odsyłającym, w związku z czym badania odesłania prejudycjalnego nie można dokonywać z punktu widzenia wykładni prawa krajowego, na którą powołuje się rząd państwa członkowskiego lub strona sporu w postępowaniu głównym (wyrok z dnia 21 grudnia 2021 r., Trapeza Peiraios, C‑243/20, EU:C:2021:1045, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo).

27

Tymczasem w niniejszej sprawie z postanowienia odsyłającego wynika, że sąd odsyłający uważa, iż zgodnie z przepisami krajowymi termin przedawnienia roszczenia mBanku biegnie od dnia wydania w ramach powództwa w postępowaniu grupowym postanowienia ustanawiającego skład grupy, do której dołączyli KŁ i JŁ, czyli od dnia 13 marca 2018 r., i że w związku z tym roszczenie mBanku nie było jeszcze przedawnione w dacie, w której wystąpił on z powództwem o zwrot, czyli w dniu 13 grudnia 2021 r.

28

W tych okolicznościach zadane pytanie nie jest hipotetyczne, a zatem jest dopuszczalne.

29

Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 i zasadę skuteczności, przy uwzględnieniu prawa do sądu, a także zasad proporcjonalności i pewności prawa, należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej przepisu prawa krajowego, zgodnie z którą wytoczenie przez przedsiębiorcę powództwa o zwrot świadczeń spełnionych w ramach umowy kredytu, będącej przedmiotem odrębnego postępowania wszczętego przez konsumenta w celu stwierdzenia nieważności tej umowy ze względu na zawarte w niej nieuczciwe warunki, przerywa bieg terminu przedawnienia roszczenia tego przedsiębiorcy przed ostatecznym zakończeniem tego ostatniego postępowania.

30

Sąd ten wskazuje, że z jednej strony trzyletni termin przedawnienia prawa mBanku do powołania się na skutki restytucyjne stwierdzenia nieważności umowy kredytu upłynąłby – w razie bierności mBanku – przed wydaniem orzeczenia w przedmiocie złożonego przez konsumentów pozwu o ustalenie nieważności tej umowy. Z drugiej strony, wytoczenie przez mBank powództwa o zwrot zmusiłoby konsumentów do podjęcia obrony, podczas gdy mBank w ramach wspomnianego nadal toczącego się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wnosi o stwierdzenie ważności tej umowy.

31

W tym względzie należy przede wszystkim przypomnieć, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia w ich krajowych porządkach prawnych stosownych i skutecznych środków mających na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami.

32

Następnie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, warunek umowny uznany za nieuczciwy należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno co do zasady skutkować przywróceniem sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej konsument znajdowałby się w braku takiego warunku, uzasadniając w szczególności prawo do zwrotu korzyści nienależnie nabytych przez przedsiębiorcę, ze szkodą dla konsumenta, w oparciu o wspomniany nieuczciwy warunek [wyrok z dnia 15 czerwca 2023 r., Bank M. (Skutki uznania umowy za nieważną), C‑520/21, EU:C:2023:478, pkt 65 i przytoczone tam orzecznictwo]. To samo dotyczy sytuacji, gdy nieuczciwy charakter warunków umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem powoduje nie tylko nieważność tych warunków, lecz również nieważność tej umowy w całości [zob. podobnie wyrok z dnia 15 czerwca 2023 r., Bank M. (Skutki uznania umowy za nieważną), C‑520/21, EU:C:2023:478, pkt 66 i przytoczone tam orzecznictwo].

33

Ten cel, polegający na przywróceniu sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej konsument znajdowałby się w przypadku braku w umowie jednego albo kilku nieuczciwych warunków, powinien być realizowany z poszanowaniem zasady proporcjonalności stanowiącej ogólną zasadę prawa Unii, która wymaga, aby uregulowanie krajowe wprowadzające w życie to prawo nie wykraczało poza to, co jest konieczne do osiągnięcia zamierzonego celu (wyrok z dnia 23 listopada 2023 r., Provident Polska, C‑321/22, EU:C:2023:911, pkt 85 i przytoczone tam orzecznictwo).

34

Tymczasem owa zasada proporcjonalności zostałaby naruszona, gdyby restitutio in integrum zostało wykluczone w odniesieniu do przedsiębiorcy. Tak więc obowiązek zwrotu, wynikający ze stwierdzenia nieważności umowy kredytu zawierającej nieuczciwe warunki, powinien być wzajemny, przy czym bank nie ma jednak prawa żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tejże umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za opóźnienie liczonych od dnia wezwania do zapłaty [zob. podobnie wyrok z dnia 7 grudnia 2023 r., mBank (Oświadczenie konsumenta), C‑140/22, EU:C:2023:965, pkt 62 i przytoczone tam orzecznictwo].

35

Ponadto skutek restytucyjny związany ze stwierdzeniem nieważności umowy kredytu zawierającej nieuczciwe warunki, który uzasadnia również wystąpienie przez bank z powództwem o zwrot, pozwala na zapewnienie tego, żeby ochrona praw zagwarantowanych przez porządek prawny Unii nie prowadziła do bezpodstawnego wzbogacenia konsumenta (zob. analogicznie wyrok z dnia 13 lipca 2006 r., Manfredi i in., od C‑295/04 do C‑298/04, EU:C:2006:461, pkt 94).

36

Wreszcie, należy przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem zasada równości broni, która jest konsekwencją samego pojęcia rzetelnego procesu i której celem jest zapewnienie równowagi między stronami w postępowaniu, wiąże się z obowiązkiem przyznania każdej ze stron rozsądnej możliwości przedstawienia swojej sprawy w warunkach niestawiających jej w wyraźnie mniej korzystnej sytuacji w stosunku do strony przeciwnej (wyrok z dnia 28 lipca 2016 r., Ordre des barreaux francophones et germanophone i in., C‑543/14, EU:C:2016:605, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo), w tym – w niniejszej sprawie – poprzez wniesienie przez przedsiębiorcę powództwa o zwrot, odrębnego od równoległego postępowania w sprawie ustalenia nieważności umowy kredytu zawierającej nieuczciwe warunki, mającego na celu przerwanie biegu przedawnienia jego roszczenia.

37

Wytoczenie takiego powództwa nie tylko bowiem co do zasady nie narusza wykonywania przez konsumentów ich prawa do zwrotu korzyści nienależnie uzyskanych przez tego przedsiębiorcę na podstawie nieuczciwych warunków, lecz również przyczynia się do przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej konsumenci ci znaleźliby się w przypadku braku w umowie tych warunków umownych.

38

Ponadto co się tyczy zasady pewności prawa, do której odwołuje się sąd odsyłający, z utrwalonego orzecznictwa wynika, że zasada ta zmierza do zagwarantowania przewidywalności sytuacji i stosunków prawnych (wyrok z dnia 16 października 2019 r., Agrárminiszter, C‑490/18, EU:C:2019:863, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo). W związku z tym zasada ta nie stoi na przeszkodzie przepisowi prawa krajowego takiemu jak art. 123 § 1 pkt 1 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym złożenie pozwu o spełnienie świadczenia przerywa w każdych okolicznościach bieg terminu przedawnienia roszczenia o to świadczenie.

39

Niemniej jednak sąd odsyłający zauważa, że w przypadku gdy przerwanie biegu terminu przedawnienia roszczenia przedsiębiorcy następuje poprzez wytoczenie przez niego odrębnego powództwa o zwrot przed ostatecznym zakończeniem postępowania mającego za przedmiot powództwo o ustalenie nieważności wytoczone uprzednio przez konsumentów przed innym sądem, owi konsumenci byliby zmuszeni do złożenia odpowiedzi na pozew, i – gdyby przegrali proces – zostaliby zobowiązani do zapłaty odsetek za opóźnienie i kosztów w ramach postępowania wszczętego przez tego przedsiębiorcę.

40

W odniesieniu do terminu przedawnienia roszczenia restytucyjnego przedsiębiorcy należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w braku stosownych uregulowań unijnych w tej dziedzinie właściwymi procedurami służącymi zapewnieniu ochrony konsumentów przewidzianej w dyrektywie 93/13 są – zgodnie z zasadą autonomii proceduralnej państw członkowskich – procedury ustanowione w wewnętrznym porządku prawnym tych państw. Jednocześnie owe krajowe przepisy nie mogą być mniej korzystne od procedur dotyczących podobnych sytuacji o charakterze wewnętrznym (zasada równoważności) ani zorganizowane w taki sposób, by czyniły wykonywanie uprawnień przyznanych przez prawo Unii nadmiernie utrudnionym lub praktycznie niemożliwym (zasada skuteczności) [wyrok z dnia 14 grudnia 2023 r., Getin Noble Bank (Termin przedawnienia roszczeń restytucyjnych), C‑28/22, EU:C:2023:992, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo].

41

W tym względzie Trybunał orzekł już, że przepisy proceduralne, które powodują zbyt wysokie koszty dla konsumenta, mogłyby prowadzić do tego, że ów konsument zostałby zniechęcony do wzięcia udziału w postępowaniu mającym umożliwić mu skuteczną obronę jego praw przed sądem, przed którym powództwo przeciwko niemu wytoczył przedsiębiorca (zob. podobnie wyrok z dnia 7 kwietnia 2022 r., Caixabank, C‑385/20, EU:C:2022:278, pkt 54).

42

Do sądu odsyłającego będzie zatem należało zastosowanie w miarę możliwości prawa krajowego, w tym przepisów proceduralnych pozwalających w razie potrzeby na zawieszenie postępowania w przedmiocie powództwa o zwrot wytoczonego przez przedsiębiorcę w oczekiwaniu na ostateczne rozstrzygnięcie wcześniej wszczętego przez konsumentów postępowania w sprawie żądania stwierdzenia nieważności umowy kredytu, tak aby konsekwencje, które zgodnie z tym prawem wynikają z przerwania przez mBank biegu terminu przedawnienia jego roszczenia przed stwierdzeniem nieważności umowy kredytu ze względu na zawarte w niej nieuczciwe warunki, nie naruszały celu dyrektywy 93/13, jakim jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumenta. Sąd ten powinien ponadto czuwać nad tym, aby koszty powstałe w związku z powództwem o zwrot wniesionym przez bank przed stwierdzeniem nieważności mowy – które to koszty konsumenci musieliby ponieść, gdyby przegrali proces w ramach tego powództwa – nie były nieproporcjonalnie wysokie, co mogłoby zniechęcić konsumentów do dochodzenia praw, które wywodzą z tej dyrektywy.

43

Co się tyczy podkreślonej przez sąd odsyłający okoliczności, że konsument byłby w ten sposób zmuszony do złożenia odpowiedzi na pozew w postępowaniu dotyczącym wniesionego przez przedsiębiorcę powództwa o zwrot, należy zauważyć, że sam ten fakt, który ma ponadto na celu zapewnienie poszanowania zasady kontradyktoryjności, nie czyni w praktyce niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym wykonywania praw przyznanych konsumentowi przez porządek prawny Unii.

44

W świetle powyższych rozważań na zadane pytanie należy odpowiedzieć, iż art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 i zasadę skuteczności, przy uwzględnieniu prawa do sądu, a także zasad proporcjonalności i pewności prawa, należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one co do zasady na przeszkodzie wykładni sądowej przepisu prawa krajowego, zgodnie z którą wytoczenie przez przedsiębiorcę powództwa o zwrot świadczeń spełnionych w ramach umowy kredytu będącej przedmiotem odrębnego postępowania wszczętego przez konsumenta w celu stwierdzenie nieważności tej umowy ze względu na nieuczciwy charakter zawartych w niej warunków, przerywa bieg terminu przedawnienia roszczenia tego przedsiębiorcy przed ostatecznym zakończeniem tego ostatniego postępowania, pod warunkiem że sąd krajowy, uwzględniając ogół przepisów prawa krajowego, podejmie wszelkie niezbędne środki w celu zagwarantowania, aby wykonywanie praw, które konsument wywodzi z dyrektywy 93/13, nie było nadmiernie utrudnione lub niemożliwe.

45

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (dziewiąta izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich oraz zasadę skuteczności, przy uwzględnieniu prawa do sądu, a także zasad proporcjonalności i pewności prawa,

należy interpretować w ten sposób, że:

nie stoją one co do zasady na przeszkodzie wykładni sądowej przepisu prawa krajowego, zgodnie z którą wytoczenie przez przedsiębiorcę powództwa o zwrot świadczeń spełnionych w ramach umowy kredytu będącej przedmiotem odrębnego postępowania wszczętego przez konsumenta w celu stwierdzenia nieważności tej umowy ze względu na nieuczciwy charakter zawartych w niej warunków, przerywa bieg terminu przedawnienia roszczenia tego przedsiębiorcy przed ostatecznym zakończeniem tego ostatniego postępowania, pod warunkiem że sąd krajowy, uwzględniając ogół przepisów prawa krajowego, podejmie wszelkie niezbędne środki w celu zagwarantowania, aby wykonywanie praw, które konsument wywodzi z dyrektywy 93/13, nie było nadmiernie utrudnione lub niemożliwe.