Sprawa C‑554/24 P

Rzeczpospolita Polska

przeciwko

Komisji Europejskiej

Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 22 stycznia 2026 r.

Odwołanie – Artykuły 259, 260 i 279 TFUE – Wykonanie przez państwo członkowskie postanowienia wiceprezeski Trybunału o zastosowaniu środków tymczasowych – Zasądzenie okresowej kary pieniężnej do czasu wykonania postanowienia – Niepodjęcie środków niezbędnych do zastosowania się do postanowienia i niezapłacenie okresowej kary pieniężnej – Wykreślenie sprawy w postępowaniu co do istoty – Odzyskanie w drodze potrącenia wierzytelności wynikających z niezapłacenia okresowej kary pieniężnej – Skarga o stwierdzenie nieważności

Postępowanie w przedmiocie środków tymczasowych – Środki tymczasowe – Nałożenie okresowej kary pieniężnej w wypadku nieprzestrzegania przez państwo członkowskie zarządzonych wobec niego środków tymczasowych – Ugoda stron i wykreślenie sprawy w postępowaniu co do istoty – Wpływ wykreślenia na kwotę należną z tytułu okresowej kary pieniężnej

(art. 2 TUE; art. 259, 260, 279 TFUE; regulamin postępowania przed Trybunałem, art. 160 § 3, art. 162, 163)

(zob. pkt 49–62, 65–71, 76–79)

Streszczenie

Trybunał, do którego Rzeczpospolita Polska wniosła odwołanie od wyroku Sądu w sprawie Polska/Komisja ( 1 ), oddalił to odwołanie i wyjaśnił, jaki wpływ ma wykreślenie sprawy na okresową karę pieniężną nałożoną w celu zapewnienia skuteczności środków tymczasowych, zarządzonych na podstawie art. 279 TFUE, a konkretnie, jaki charakter ma okresowa kara pieniężna i jakie są skutki jej nałożenia w takim kontekście.

W dniu 26 lutego 2021 r. Republika Czeska wniosła przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej skargę o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego ze względu na rozszerzenie zakresu i przedłużenie wydobycia węgla brunatnego w kopalni odkrywkowej Turów (Polska), znajdującej się w pobliżu granic czeskiej i niemieckiej ( 2 ). Równocześnie Republika Czeska złożyła wniosek w przedmiocie środka tymczasowego zmierzający do nakazania natychmiastowego zaprzestania tej działalności wydobywczej, który to wniosek został uwzględniony przez Trybunał postanowieniem z dnia 21 maja 2021 r. ( 3 )

Uznawszy, że Rzeczpospolita Polska nie zastosowała się do tego postanowienia, w dniu 7 czerwca 2021 r. Republika Czeska złożyła kolejny wniosek w przedmiocie środka tymczasowego, w którym zażądała, by wspomniane państwo członkowskie zostało zobowiązane do zapłaty okresowej kary pieniężnej. Postanowieniem z dnia 20 września 2021 r. ( 4 ) Trybunał zasądził od Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz Komisji Europejskiej okresową karę pieniężną w wysokości 500000 EUR dziennie, począwszy od dnia doręczenia tego postanowienia do dnia, w którym wspomniane państwo członkowskie zastosuje się do treści postanowienia z dnia 21 maja 2021 r. o zastosowaniu środków tymczasowych. Wobec braku dowodów na zaprzestanie przedmiotowej działalności wydobywczej Komisja wysyłała Rzeczypospolitej Polskiej, od dnia 5 listopada 2021 r. do dnia 8 marca 2022 r., wezwania do zapłaty kwot należnych z tytułu tejże okresowej kary pieniężnej.

W dniu 3 lutego 2022 r. Republika Czeska i Rzeczpospolita Polska zawarły ugodę, a następnie poinformowały Trybunał, iż zrzekają się wszelkich roszczeń w sprawie w postępowaniu co do istoty. W związku z wykreśleniem sprawy w postępowaniu co do istoty ( 5 ) Rzeczpospolita Polska wniosła do Trybunału o uchylenie postanowienia z dnia 20 września 2021 r. o zasądzeniu okresowej kary pieniężnej, który to wniosek Trybunał odrzucił postanowieniem z dnia 19 maja 2022 r. ( 6 )

Komisja wezwała Rzeczpospolitą Polską do zapłaty kwot należnych na dzień 3 lutego 2022 r. i wskazała, że w wypadku braku płatności dokona odzyskania tych kwot w drodze potrącenia. Następnie decyzjami przyjętymi w lutym, marcu i maju 2022 r. (zwanymi dalej „spornymi decyzjami”) Komisja dokonała potrącenia kwot należnych z tytułu nałożonej przez Trybunał okresowej kary pieniężnej za okres od dnia 20 września 2021 r. do dnia 3 lutego 2022 r., przy czym kwota roszczenia głównego wyniosła około 68500000 EUR.

Wyrokiem z dnia 29 maja 2024 r. Sąd oddalił dwie złożone przez Rzeczpospolitą Polską skargi zmierzające do stwierdzenia nieważności spornych decyzji Komisji. Orzekając w przedmiocie skutków wykreślenia sprawy w postępowaniu co do istoty w odniesieniu do nałożonej na Rzeczpospolitą Polską okresowej kary pieniężnej, Sąd podkreślił, iż z postanowienia Trybunału z dnia 19 maja 2022 r. wynika, że kara ta przestała wywoływać skutki począwszy od dnia 4 lutego 2022 r., czyli od dnia wykreślenia sprawy w postępowaniu co do istoty Zatem o ile okresowa kara pieniężna faktycznie była naliczana w okresie trwającym od dnia doręczenia postanowienia z dnia 20 września 2021 r. o zasądzeniu okresowej kary pieniężnej do dnia wykreślenia sprawy w postępowaniu co do istoty, o tyle wykreślenie to nie skutkowało jednak wygaśnięciem ciążącego na Rzeczypospolitej Polskiej obowiązku zapłaty kwoty należnej tytułem tejże okresowej kary pieniężnej.

Rzeczpospolita Polska wniosła więc do Trybunału odwołanie od tego wyroku, na poparcie którego to odwołania podniosła między innymi naruszenie art. 279 TFUE. Zdaniem Rzeczypospolitej Polskiej Sąd przyjął błędną wykładnię tego artykułu, która doprowadziła do stwierdzenia, że wykreślenie sprawy w postępowaniu co do istoty nie skutkowało wygaśnięciem ciążącego na Rzeczypospolitej Polskiej obowiązku zapłaty kwoty należnej tytułem okresowej kary pieniężnej zasądzonej od tego państwa w postępowaniu w przedmiocie zastosowania środków tymczasowych.

Ocena Trybunału

Orzekając w przedmiocie argumentów przedstawionych przez Rzeczpospolitą Polską na poparcie zarzutów naruszenia art. 279 TFUE, Trybunał przypomniał, w pierwszej kolejności, że celem okresowej kary pieniężnej nałożonej w wypadku nieprzestrzegania środków tymczasowych zarządzonych przez sędziego orzekającego w przedmiocie tych środków jest zapewnienie skutecznego stosowania prawa Unii Europejskiej, które to stosowanie jest nierozerwalnie związane z wartością, na której opiera się Unia, jaką jest państwo prawne. Po pierwsze, postępowanie w przedmiocie zastosowania środków tymczasowych charakteryzuje się określonym zakresem prerogatyw przyznanych sędziemu orzekającemu w przedmiocie tych środków w celu umożliwienia mu zapewnienia pełnej skuteczności ostatecznego orzeczenia. Po drugie, sędzia ten jest uprawniony na podstawie art. 279 TFUE do tego, by przewidzieć nałożenie kary pieniężnej na państwo członkowskie, w przypadku gdyby nie przestrzegało ono zarządzonych środków tymczasowych. Ze względu bowiem na to, że perspektywa nałożenia kary pieniężnej przyczynia się do odwiedzenia danego uczestnika postępowania od nieprzestrzegania zarządzonych środków tymczasowych, wzmacnia ona skuteczność tych środków i tym samym gwarantuje pełną skuteczność ostatecznego orzeczenia, mieszcząc się w ten sposób w pełni w ramach celu art. 279 TFUE. Wobec tego nałożenie przez sędziego orzekającego w przedmiocie środków tymczasowych okresowej kary pieniężnej w wypadku nieprzestrzegania przez państwo członkowskie zarządzonego wobec niego głównego środka tymczasowego należy uznać za akcesoryjny środek tymczasowy, służący zapewnieniu pełnej skuteczności postanowienia o zastosowaniu tego głównego środka tymczasowego, a także ostatecznego orzeczenia, które ma zostać wydane. Trybunał wyjaśnił ponadto, że akcesoryjny charakter środków tymczasowych względem postępowania co do istoty nie stoi na przeszkodzie temu, by środki te wywoływały, pomimo ich stosowania przez określony czas, skutki nieodwracalne w odniesieniu do tego okresu, ponieważ wywołują one te skutki do dnia wyznaczonego w postanowieniu, w którym je zarządzono, lub do momentu wydania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie.

W drugiej kolejności, orzekając w przedmiocie argumentu Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym w postępowaniach w przedmiocie środków tymczasowych powinno się nadawać tę samą wagę zasadzie skuteczności prawa Unii i zasadzie ochrony interesów strony wnoszącej o zasądzenie środków tymczasowych, Trybunał podkreślił, że w sprawie takiej jak leżąca u podstaw omawianego sporu okresowa kara pieniężna nie jest przekazywana stronie, która wniosła o jej nałożenie, lecz do budżetu Unii, co dowodzi, iż ma ona na celu nie zrekompensowanie szkody poniesionej przez tę stronę, lecz zapewnienie skutecznego stosowania prawa Unii w interesie ogólnym. Ponadto, ponieważ sędzia orzekający w przedmiocie środków tymczasowych powinien zastosować wszelkie środki akcesoryjne mające na celu zapewnienie skuteczności zarządzanych środków tymczasowych, po postanowieniu przez tego sędziego o zastosowaniu środka tymczasowego – czy to głównego, czy akcesoryjnego – strona wnosząca o zasądzenie tego środka nie może już zmienić złożonego wniosku w odniesieniu do przeszłości, lecz jedynie – w odniesieniu do przyszłości.

Zdaniem Trybunału wykładnię tę potwierdzają art. 162 i 163 regulaminu postępowania oraz jego orzecznictwo. I tak, po pierwsze, Trybunał podkreślił, że jeżeli na mocy art. 163 regulaminu postępowania sędzia orzekający w przedmiocie środków tymczasowych może przeformułować postanowienie, w którym zarządzono dany środek, jedynie ze skutkiem na przyszłość, to jest oczywiste, że działania podejmowane przez strony postępowania, w tym zawarcie ugody, także nie mogą skutkować zmianą, orzeczeniem o nieważności bądź uchyleniem z mocą wsteczną postanowienia o zastosowaniu takich środków tymczasowych lub jego skutków. Co się tyczy art. 162 regulaminu postępowania, to ponieważ przepis ten przewiduje, że postanowienia, w których orzeczono o zastosowaniu środków tymczasowych, nie „podlegają zaskarżeniu”, on także nie pozostawia miejsca na możliwość zmiany, orzeczenia o nieważności bądź uchylenia z mocą wsteczną środków tymczasowych zarządzonych przez sędziego orzekającego w przedmiocie tych środków. Po drugie Trybunał przypomniał, że niezależnie od nieodwracalnego charakteru okresowej kary pieniężnej nałożonej tytułem akcesoryjnego środka tymczasowego jedynie w celu zapewnienia przestrzegania głównych środków tymczasowych, nałożenie takiej kary pieniężnej nie ma wpływu na orzeczenie co do istoty, a zatem jest objęte zakresem stosowania art. 279 TFUE.

W trzeciej kolejności, orzekając w przedmiocie argumentu, zgodnie z którym postanowienie o zastosowaniu środków tymczasowych stało się, po zawarciu ugody między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Czeską, bezprzedmiotowe, Trybunał zaznaczył, że skutki akcesoryjnego środka tymczasowego można znieść jedynie w odniesieniu do przyszłości i nie można ich uchylić ani zmienić z mocą wsteczną. Zatem utrzymanie, pomimo zawarcia ugody, obowiązku zapłaty kwoty należnej z tytułu okresowej kary pieniężnej nie jest sprzeczne z celem owej kary, a mianowicie z celem polegającym na zapewnieniu skutecznego stosowania prawa Unii.

W czwartej kolejności, co się tyczy charakteru okresowej kary pieniężnej, Trybunał podkreślił, że kara ta gwarantuje, począwszy od chwili jej orzeczenia, pełną skuteczność ostatecznego orzeczenia, które ma zostać wydane, a także skuteczne stosowanie prawa Unii, ma zatem charakter prewencyjny, a nie – represyjny. Prewencyjnego charakteru okresowej kary pieniężnej nie może zmienić sama okoliczność, że dane państwo członkowskie nie zastosowało się przed zakończeniem postępowania w sprawie co do istoty ani do postanowienia o zastosowaniu głównych środków tymczasowych, ani do postanowienia o nałożeniu okresowej kary pieniężnej. Jakakolwiek inna wykładnia podważałaby bowiem skuteczność (effet utile) takiego akcesoryjnego środka tymczasowego, gdyż umożliwiałaby stronie zobowiązanej powołanie się na jej własną bezczynność w celu zakwestionowania zgodności z prawem zarządzonego środka.

Wobec tego Trybunał stwierdził, że Sąd przyjął wykładnię art. 279 TFUE zgodną z orzecznictwem Trybunału i w żaden sposób nie naruszył prawa.

( 1 ) Wyrok z dnia 29 maja 2024 r., Polska/Komisja (T‑200/22 i T‑314/22, EU:T:2024:329).

( 2 ) Sprawa C‑121/21, Republika Czeska/Polska (zwana dalej „sprawą w postępowaniu co do istoty”).

( 3 ) Postanowienie z dnia 21 maja 2021 r., Republika Czeska/Polska (C‑121/21 R, EU:C:2021:420) (zwane dalej „postanowieniem o zastosowaniu środków tymczasowych”).

( 4 ) Postanowienie z dnia 20 września 2021 r., Republika Czeska/Polska (C‑121/21 R, EU:C:2021:752) (zwane dalej „postanowieniem o zasądzeniu okresowej kary pieniężnej”).

( 5 ) Postanowienie z dnia 4 lutego 2022 r., Republika Czeska/Polska (Kopalnia Turów) (C‑121/21, EU:C:2022:82).

( 6 ) Postanowienie z dnia 19 maja 2022 r., Republika Czeska/Polska (Kopalnia Turów) (C‑121/21 R-RAP, EU:C:2022:408).