Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
ANDREI BIONDIEGO
przedstawiona w dniu 25 czerwca 2026 r.(1)
Sprawa C‑670/24 P
Mead Johnson Nutrition (Asia Pacific) Pte Ltd,
MJN Global Holdings BV,
Mead Johnson Nutrition Co.
przeciwko
Komisji Europejskiej
Odwołanie – Pomoc państwa – Zjednoczone Królestwo – System poboru podatku dochodowego od osób prawnych w Gibraltarze – Zwolnienie podatkowe dotyczące dochodów z tytułu odsetek i opłat licencyjnych – Interpretacje indywidualne prawa podatkowego na rzecz przedsiębiorstw wielonarodowych – Decyzja o rozszerzeniu formalnego postępowania wyjaśniającego przewidzianego w art. 108 ust. 2 TFUE – Środek pomocy już wdrożony w dniu wydania decyzji – Skarga o stwierdzenie nieważności – Definicja „aktu podlegającego zaskarżeniu”
I. Wprowadzenie
1. W niniejszym odwołaniu zwrócono się do Trybunału w pierwszej kolejności, by orzekł w przedmiocie spójności linii orzecznictwa wypracowanej przez Sąd w odniesieniu do występującej w pewnych okolicznościach niedopuszczalności skarg o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji Europejskiej o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego przewidzianego w art. 108 ust. 2 TFUE i art. 4 ust. 4 rozporządzenia Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej(2).
2. Zgodnie z tą linią orzecznictwa należy dokonać rozróżnienia i uzależnić dopuszczalność takich skarg od tego, czy zaskarżona decyzja dotyczy środków krajowych, które są w trakcie wdrażania, czy też już wdrożonych. O ile decyzje o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego w odniesieniu do środków będących w trakcie wdrażania wywołują samodzielne skutki prawne, zwłaszcza, że wiążą się z koniecznością zawieszenia środka, a zatem podlegają zaskarżeniu na podstawie art. 263 TFUE, o tyle decyzje dotyczące środków już wdrożonych nie wywołują tego rodzaju samodzielnych skutków prawnych, ponieważ nie są bezzwłoczne, pewne i wystarczająco wiążące dla państwa członkowskiego, które jest ich adresatem, lub beneficjenta, lub beneficjentów zaskarżonego środka(3). Środek będący przedmiotem niniejszego odwołania należy do drugiej z wymienionych kategorii.
3. W swoim odwołaniu Mead Johnson Nutrition (Asia Pacific) Pte Ltd, MJN Global Holding BV i Mead Johnson Nutrition Co. (zwani dalej „wnoszącymi odwołanie”) wnoszą o uchylenie postanowienia Sądu z dnia 13 sierpnia 2024 r., Mead Johnson Nutrition (Asia Pacific) i in. przeciwko Komisji(4) (zwanego dalej „zaskarżonym postanowieniem”), w którym to postanowieniu Sąd, powołując się na przytoczone wyżej orzecznictwo, odrzucił ich skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji C(2022)7665 final z dnia 31 października 2022 r. w sprawie pomocy państwa SA.34914 (2013/C) – Zjednoczone Królestwo – System poboru podatku dochodowego od osób prawnych w Gibraltarze(5) (zwanej dalej „sporną decyzją”), uznając ją za niedopuszczalną.
II. Kontekst sporu, zaskarżone postanowienie, żądania stron i postępowanie przed Trybunałem
4. Okoliczności powstania sporu w postaci przedstawionej w zaskarżonym postanowieniu zostały opisane następująco(6).
Wnoszącymi odwołanie są spółki należące do międzynarodowej grupy Mead Johnson Nutrition (zwaną dalej „grupą MJN”). Sporna decyzja stanowi część procedury kontroli pomocy państwa wszczętej w 2013 r. w następstwie skargi wniesionej w 2012 r. przez Królestwo Hiszpanii w przedmiocie systemu opodatkowania gibraltarskich spółek. Procedura ta skutkowała wydaniem decyzji Komisji (UE) 2019/700 z dnia 19 grudnia 2018 r.(7) (zwanej dalej „ostateczną decyzją z 2018 r.”). W decyzji tej Komisja uznała między innymi, że traktowanie podatkowe stosowane przez rząd Gibraltaru w oparciu o interpretacje indywidualne prawa podatkowego wydane na rzecz pięciu gibraltarskich przedsiębiorstw, w tym MJN Holdings (Gibraltar) Ltd (zwanego dalej „MJN GibCo”), stanowiło niezgodną z prawem i rynkiem wewnętrznym indywidualną pomoc państwa.
5. W wyroku z dnia 6 kwietnia 2022 r. Mead Johnson Nutrition (Asia Pacific) i in./Komisja(8) Sąd stwierdził częściową nieważność ostatecznej decyzji z 2018 r., w zakresie, w jakim stwierdzono istnienie pomocy indywidualnej na korzyść MJN GibCo. Sąd orzekł, że chociaż interpretacja indywidualna prawa podatkowego wydana dla MJN GibCo stanowiła część przedmiotu formalnego postępowania wyjaśniającego jako potencjalny środek pomocy indywidualnej, to ani decyzja o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego, ani decyzja o rozszerzeniu postępowania nie zawierała informacji niezbędnych do określenia charakteru i zakresu środka pomocy przyznanego MJN GibCo po 31 grudnia 2013 r., rozpatrywanego w ostatecznej decyzji z 2018 r. Sąd orzekł zatem, że Komisja wydała decyzję z naruszeniem prawa zainteresowanych stron do przedstawienia swoich uwag w formalnym postępowaniu wyjaśniającym w odniesieniu do pomocy udzielonej MJN GibCo po 31 grudnia 2013 r.
6. W następstwie stwierdzenia częściowej nieważności ostatecznej decyzji z 2018 r. Komisja wydała sporną decyzję, na mocy której rozszerzyła formalne postępowanie wyjaśniające w odniesieniu do systemu poboru podatku dochodowego od osób prawnych w Gibraltarze o traktowanie podatkowe MJN GibCo od 1 stycznia 2014 r. do czasu jej likwidacji w dniu 16 października 2018 r.(9) (zwane dalej „spornym środkiem”).
7. Wnoszący odwołanie wnieśli do Sądu skargę o stwierdzenie nieważności spornej decyzji. Na poparcie swojej skargi podnieśli oni trzy zarzuty. W zarzucie pierwszym podnieśli, że Komisja nie miała właściwości do wydania spornej decyzji na podstawie art. 92 ust. 3 lit. a) Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (zwanej dalej „umową o wystąpieniu”)(10). W zarzucie drugim i trzecim podnieśli, że doszło odpowiednio do naruszenia istotnych wymogów proceduralnych oraz naruszenia zasady dobrej administracji.
8. Rząd Gibraltaru został dopuszczony do udziału w postępowaniu przed Sądem w charakterze interwenienta po stronie wnoszących odwołanie.
9. Komisja stwierdziła w odpowiedzi na skargę, że skarga była niedopuszczalna, ponieważ sporna decyzja nie stanowiła środka, przeciwko któremu przysługiwałaby skarga o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 263 TFUE.
10. W zaskarżonym postanowieniu Sąd, powołując się na linię orzecznictwa przytoczoną w pkt 2 niniejszej opinii, odrzucił skargę jako niedopuszczalną. Po pierwsze, uznał, że w chwili wydania spornej decyzji sporny środek nie był już w trakcie wdrażania, a zatem nie mogło już dojść do żadnego naruszenia obowiązku zawieszenia jego wdrażania. Po drugie, co się tyczy możliwości przyjęcia środków tymczasowych, Sąd zauważył, że sporna decyzja nie obejmuje nakazu tymczasowej windykacji pomocy na podstawie art. 13 ust. 2 rozporządzenia 2015/1589 i nie przedstawiono żadnych dowodów sugerujących, że „wymagane jest pilne działanie” lub „istnieje poważne ryzyko wyrządzenia konkurentowi poważnej i nieodwracalnej szkody”, co mogłoby ewentualnie skłonić Komisję do przyjęcia takich środków. Dodał, że chociaż nie można wykluczyć, że sąd krajowy może zasądzić środki tymczasowe, aby zabezpieczyć w szczególności interesy zainteresowanych stron w oczekiwaniu na końcową decyzję Komisji, nie przedstawiono żadnych argumentów ani dowodów w sprawie na poparcie poglądu, że spełnione zostały warunki mające zastosowanie na podstawie prawa krajowego, którego dotyczy sprawa, umożliwiające sądowi krajowemu zastosowanie takich środków. Po trzecie, Sąd uznał, że samo ryzyko, iż sąd krajowy mógłby zastosować środki tymczasowe, nie nadaje spornej decyzji skutku, który byłby bezzwłoczny, pewny i wystarczająco wiążący. Po czwarte, Sąd zauważył w każdym razie, że w zawisłej przed nim sprawie wnoszący odwołanie nie podnosili kwestii żadnego innego skutku prawnego wynikającego z decyzji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego, w tym ryzyka, że sąd krajowy może nakazać odzyskanie całej pomocy; podnosili oni jedynie, że skarga była dopuszczalna w świetle podstaw stwierdzenia nieważności, na które się powoływali, a mianowicie brak właściwości Komisji do wydania spornej decyzji(11).
11. W związku z powyższym Sąd orzekł, że spornej decyzji nie można postrzegać jako decyzji o skutkach wystarczająco bezzwłocznych, pewnych i prawnie wiążących i nie można uznać jej za akt podlegający zaskarżeniu(12).
12. Na poparcie swojego odwołania wnoszący odwołanie podnosili, że Sąd nie zbadał argumentów dotyczących jurysdykcji na podstawie art. 92 ust. 3 lit. a) umowy o wystąpieniu. Twierdzą, że przy zastosowaniu prawidłowej wykładni postanowienie to nie daje Komisji uprawnień, by badać dalej traktowanie podatkowe wnoszących odwołanie na podstawie art. 108 ust. 2 TFUE. Sporna decyzja jest zatem aktem przyjętym ultra vires, wywołującym skutki prawne względem wnoszących odwołanie. Przechodząc bezpośrednio do analizy przepisów mających zastosowanie do kontroli sądowej decyzji podejmowanych w ramach przepisów unijnych regulujących postępowania administracyjne związane z pomocą państwa, Sąd dopuścił się naruszenia prawa. Wnoszący odwołanie zarzucają również naruszenie art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.
13. W odpowiedzi na odwołanie rząd Gibraltaru argumentuje, że wbrew rozstrzygnięciu Sądu zawartemu w zaskarżonym postanowieniu sporna decyzja, mimo iż jest aktem przygotowawczym wydanym w ramach systemu kontroli pomocy państwa, wywołuje wiążące skutki prawne. Zdaniem rządu Gibraltaru dokonane przez Sąd rozróżnienie na decyzje Komisji wszczynające formalne postępowanie wyjaśniające w odniesieniu do środków będących w trakcie wdrażania jako nowa pomoc z jednej strony oraz środków już wdrożonych z drugiej strony nie znajduje potwierdzenia w orzecznictwie Trybunału. Powołuje się on w szczególności na wyroki z dnia 11 marca 2010 r., CELF i Ministre de la Culture et de la Communication(13), z dnia 24 października 2013 r., Deutsche Post/Komisja(14), a także z dnia 21 listopada 2013 r., Deutsche Lufthansa(15).
14. Do argumentacji tej wnoszący odwołanie przychylili się w pełni w swojej replice. Podkreślają oni w szczególności ryzyko, że przed sądami Gibraltaru może zostać zainicjowane postępowanie o nakaz natychmiastowego odzyskania spornego zwolnienia.
15. Wnoszący odwołanie i rząd Gibraltaru podnoszą, że Trybunał powinien, po pierwsze, uchylić zaskarżone postanowienie; po drugie, orzec, że skarga w pierwszej instancji jest dopuszczalna; po trzecie, wydać ostateczny wyrok w niniejszej sprawie i stwierdzić nieważność spornej decyzji; po czwarte, obciążyć Komisję kosztami postępowania przed Trybunałem i Sądem; po piąte, tytułem żądania ewentualnego przekazać sprawę Sądowi w celu rozpoznania co do istoty. Komisja zwraca się do Trybunału z żądaniem oddalenia odwołania i obciążenia wnoszących odwołanie kosztami postępowania.
16. Wnoszący odwołanie, rząd Gibraltaru i Komisja przedstawili swoje uwagi ustnie na rozprawie w dniu 2 marca 2026 r.
III. Analiza
17. Zgodnie z żądaniem Trybunału w opinii skupię się na kwestii tego, czy w świetle unijnych zasad pomocy państwa i orzecznictwa Trybunału decyzja o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 108 ust. 2 TFUE w odniesieniu do środka, który nie jest już w trakcie wdrażania, wywołuje samodzielne wiążące skutki prawne, a w związku z tym należy postrzegać ją jako „akt podlegający zaskarżeniu” w rozumieniu art. 263 TFUE.
18. Na wstępie należy ustosunkować się jednak do twierdzenia Komisji o niedopuszczalności argumentów przytoczonych przez rząd Gibraltaru w odpowiedzi na odwołanie oraz popartych przez wnoszących odwołanie w replice, o których to argumentach mowa w pkt 14 niniejszej opinii(16).
19. Takie twierdzenie można bez trudu obalić.
20. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału każda okoliczność dotycząca dopuszczalności skargi o stwierdzenie nieważności wniesionej do Sądu może stanowić bezwzględną przeszkodę procesową, którą Trybunał, rozpoznając odwołanie, jest zobowiązany uwzględnić z urzędu(17).
21. Uściśliwszy powyższe, przypominam, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem skarga o stwierdzenie nieważności ustanowiona w art. 263 TFUE przysługuje w odniesieniu do wszystkich aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii, które to akty zmierzają do wywarcia wiążących skutków prawnych, niezależnie od ich charakteru lub formy. W celu ustalenia, czy akt wywołuje takie skutki i w rezultacie czy może być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 263 TFUE, należy wziąć pod uwagę istotę tego aktu, przy czym skutki prawne aktu należy oceniać na podstawie obiektywnych kryteriów, przede wszystkim takich jak jego treść, z uwzględnieniem kontekstu jego wydania oraz uprawnień instytucji, organu lub jednostki organizacyjnej, która go wydała(18).
22. W przypadku aktów, których opracowanie przebiega w kilku etapach proceduralnych, Trybunał doprecyzował, że aktem podlegającym zaskarżeniu może być, co do zasady, jedynie akt, który ostatecznie określa stanowisko właściwej instytucji, właściwego organu lub właściwej jednostki organizacyjnej Unii, z wyłączeniem aktów pośrednich, których celem jest przygotowanie tego ostatecznego środka i które nie wywołują samodzielnych skutków prawnych wobec osób trzecich. Tego rodzaju akty pośrednie stanowią w szczególności akty wyrażające tymczasową opinię instytucji, organu lub jednostki organizacyjnej Unii(19). Wynika to z faktu, że akt pośredni również nie może w szczególności być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności, jeżeli zostanie wykazane, że bezprawność, jaką jest on dotknięty, może być także powołana na poparcie skargi skierowanej przeciwko decyzji końcowej, względem której akt ten ma charakter aktu przygotowawczego. W tych okolicznościach skarga wniesiona na decyzję kończącą postępowanie zapewnia wystarczającą ochronę sądową(20).
23. W ramach niniejszego odwołania należy zatem zbadać, czy Sąd słusznie uznał, że sporna decyzja, która jest aktem pośrednim, nie miała na celu wywołania wiążących skutków prawnych, a zatem nie podlegała zaskarżeniu.
24. W tym celu zbadam najpierw zasadność dokonanego przez Sąd rozróżnienia między decyzjami o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego w sprawie środków będących w trakcie wdrażania a decyzjami dotyczącymi już wdrożonych środków, które to rozróżnienie ma determinować, czy sporna decyzja podlega zaskarżeniu na podstawie art. 263 TFUE.
A. W przedmiocie możliwości zaskarżenia decyzji o wszczęciu postępowania przewidzianego w art. 108 ust. 2 TFUE
1. System uprzedniej kontroli nowej pomocy państwa ustanowiony traktatem
25. Zgodnie z art. 108 ust. 3 TFUE państwa członkowskie są zobowiązane do zgłaszania Komisji wszelkich planów dotyczących przyznania lub zmiany pomocy państwa. Jeżeli po przeprowadzeniu wstępnego badania Komisja ma wątpliwości co do zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym, wszczyna postępowanie na podstawie art. 108 ust. 2 TFUE. Zgodnie z art. 108 ust. 3 zdanie ostatnie TFUE do czasu wydania decyzji końcowej dane państwo członkowskie nie może wdrażać proponowanego środka („klauzula zawieszająca”).
26. Nowa pomoc podlega zatem systemowi uprzedniej kontroli, który ma na celu zagwarantowanie, że realizowana jest jedynie pomoc zgodna z rynkiem wewnętrznym(21). Podstawowe elementy tego systemu to obowiązek zgłoszenia i wynikający z niego obowiązek stosowania okresu zawieszenia. Państwa członkowskie muszą zgłaszać wszelkie środki stanowiące nową pomoc lub zmieniające pomoc istniejącą oraz powstrzymać się od wprowadzania ich w życie do czasu przyjęcia przez Komisję końcowej decyzji(22).
27. Spoglądając z perspektywy historycznej, Trybunał orzekł już w wyroku w sprawie Costa(23), że zakaz wdrażania, o którym mowa w ostatnim zdaniu ówczesnego art. 93 ust. 3 Traktatu EWG, ma bezpośredni skutek i przyznaje prawa osobom fizycznym, które to osoby sądy krajowe są zobowiązane chronić. Zakaz ten ma zastosowanie do wszelkiej niezgłoszonej pomocy, a w przypadku pomocy zgłoszonej obowiązuje do czasu wydania przez Komisję końcowej decyzji(24).
28. Egzekwowanie przepisów w dziedzinie pomocy państwa opiera się zatem na lojalnej współpracy Komisji, sądów Unii Europejskiej i sądów krajowych, w ramach której to współpracy każdy wykonuje funkcje powierzone mu przez traktat FUE(25).
29. W szczególności do sądów krajowych należy ochrona praw jednostek w przypadku naruszenia obowiązku stosowania okresu zawieszenia(26). W tym celu mogą one być zmuszone do dokonania wykładni i stosowania pojęcia „pomocy państwa” zawartego w art. 107 ust. 1 TFUE w celu ustalenia, czy środek powinien był zostać zgłoszony(27). W przypadku stwierdzenia, że pomoc przyznano z naruszeniem art. 108 ust. 3 TFUE, muszą one wyciągnąć wszelkie konieczne konsekwencje prawne na mocy prawa krajowego(28). Mogą one w szczególności zarządzić środki tymczasowe, nakazać odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy(29) oraz rozpoznać roszczenia odszkodowawcze wniesione przez konkurentów, którzy ponieśli szkodę w wyniku pomocy(30). Celem tych uprawnień jest usunięcie niezgodności z prawem wynikającej z naruszenia obowiązku stosowania okresu zawieszenia oraz dopilnowanie, aby pomoc nie pozostawała do dyspozycji beneficjenta(31).
2. Skutki wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego
30. W kolejnej części niniejszej opinii zbadam wpływ wszczęcia postępowania na podstawie art. 108 ust. 2 TFUE na wykonywanie uprawnień przyznanych sądom krajowym w ramach opisanego powyżej unijnego systemu kontroli pomocy państwa.
31. W tym względzie należy zauważyć, że art. 108 ust. 3 TFUE zdanie ostatnie nie odnosi się w żaden sposób do roli, funkcji ani szczególnych uprawnień Komisji(32). Szczególna rola, jaką odgrywają sądy krajowe w ramach systemu kontroli pomocy państwa, wynika bowiem z bezpośredniej skuteczności tego postanowienia(33).
32. W konsekwencji decyzja Komisji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego nie może zwolnić sądów krajowych z obowiązku ochrony praw jednostek w przypadku ewentualnego naruszenia obowiązku stosowania okresu zawieszenia(34).
33. Z tych samych powodów przy wykonywaniu swoich funkcji sądy krajowe mają „pewną niezależność i autonomię” w stosunku do działań Komisji(35). W konsekwencji decyzja Komisji stwierdzająca zgodność pomocy z rynkiem wewnętrznym nie wywołuje skutku w postaci konwalidacji aktów wykonawczych podjętych z naruszeniem obowiązku stosowania okresu zawieszenia, gdyż „byłoby to sprzeczne z bezpośrednią skutecznością [art. 108 ust. 3 zdanie ostatnie TFUE] i naruszałoby interesy jednostek, które sądy krajowe mają za zadanie chronić”(36). Podobnie Trybunał wyjaśnił, że chociaż sądy krajowe nie są do tego zobowiązane na mocy prawa Unii, mogą one w ramach swojego prawa krajowego i w razie potrzeby nakazać odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy uznanej przez Komisję za zgodną z rynkiem wewnętrznym(37) lub uwzględnić żądania naprawienia szkód wyrządzonych wskutek bezprawnego charakteru pomocy(38).
34. Uściśliwszy powyższe, należy stwierdzić, że zakres spoczywającego na sądach krajowych obowiązku ochrony praw jednostek w przypadku ewentualnego naruszenia art. 108 ust. 3 TFUE „może się zmieniać” w zależności od tego, czy Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające. Jak wskazał Trybunał w wyroku Deutsche Lufthansa, na który w znacznej mierze powołują się wnoszący odwołanie i rząd Gibraltaru, chociaż prawdą jest, że oceny przeprowadzone w decyzji o wszczęciu rzeczonego postępowania mają charakter wstępny, „okoliczność ta nie oznacza, iż decyzja nie wywiera skutków prawnych”(39).
35. Skutki te zależą jednak od tego, czy decyzja dotyczy środków, które są w trakcie wdrażania, czy też środków, które zostały już wdrożone.
a) Wszczęcie postępowania określonego w art. 108 ust. 2 TFUE w odniesieniu do środków będących w trakcie wdrażania
36. Jak wskazał Trybunał w wyroku Deutsche Lufthansa, sytuacja, w której Komisja wszczęła już formalne postępowanie wyjaśniające na podstawie art. 108 ust. 2 TFUE, a sądy krajowe mogłyby odstąpić od wstępnej oceny Komisji, uznającej, że sporny środek może zawierać elementy pomocy, a zatem mogłyby nie zawieszać jego wprowadzania w życie, prowadziłaby do podważenia skuteczności art. 108 ust. 3 TFUE(40).
37. Trybunał uznał, że obowiązek stosowania okresu zawieszenia ma zastosowanie wyłącznie do środków, które można zakwalifikować jako pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, oraz że przed wyciągnięciem stosownych wniosków z ewentualnego naruszenia tego obowiązku sądy krajowe muszą najpierw ustalić, czy sporny środek stanowi pomoc państwa czy też nie. Stwierdził on jednak, że po wydaniu decyzji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego cel polegający na zapobieganiu, który leży u podstaw systemu kontroli pomocy państwa ustanowionego w TFUE byłby zagrożony, gdyby wdrożenie spornego środka nie było odroczone do czasu rozwiania przez Komisję podniesionych wątpliwości co do charakteru pomocowego tego środka i jego zgodności z rynkiem wewnętrznym(41), niezależnie od tego, czy środek rzeczywiście stanowi pomoc państwa.
38. Innymi słowy, w przypadku gdy Komisja wydaje decyzję o wszczęciu postępowania przewidzianego w art. 108 ust. 2 TFUE w odniesieniu do środka, który nie został zgłoszony i nie został jeszcze wdrożony lub który jest w trakcie wdrażania, dane państwo członkowskie ma obowiązek zawiesić jego wdrażanie do czasu zakończenia postępowania. Ze swej strony sądy krajowe są zobowiązane na podstawie art. 108 ust. 3 zdanie ostatnie TFUE do wykonania tego obowiązku, poprzez nakazanie zawieszenia wykonania każdego aktu wykonawczego i odrzucenie żądania płatności w wykonaniu tego środka(42).
39. W konsekwencji decyzja ta ma na celu wywołanie samodzielnych wiążących skutków prawnych, w związku z czym stanowi akt podlegający zaskarżeniu na podstawie art. 263 TFUE(43). Jak orzekł już Trybunał w wyroku Italgrani(44), decyzja Komisji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego w opisanych powyżej okolicznościach nie jest jedynie etapem przygotowawczym, w którym to przypadku skarga na decyzję kończącą to postępowanie zapewniałaby wystarczającą ochronę przed wszelką bezprawnością. Nieodwracalne skutki opóźnienia w wypłacie pomocy ze względu na zakaz ustanowiony w art. 108 ust. 3 zdanie ostatnie TFUE nie mogą zostać wyeliminowane w drodze decyzji stwierdzającej zgodność pomocy z traktatem ani w drodze skargi na decyzję Komisji stwierdzającą niezgodność pomocy.
40. Inaczej jest, jak słusznie orzekł Sąd w zaskarżonym postanowieniu, gdy środek został już w pełni wdrożony.
b) Wszczęcie postępowania przewidzianego w art. 108 ust. 2 TFUE w odniesieniu do środków już wdrożonych
41. Skutek zawieszający wynikający z decyzji Komisji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego w odniesieniu do środka w trakcie wdrażania – który ma zastosowanie niezależnie od tego, czy elementy pomocy występują – nie wchodzi w grę, gdy środek został już wdrożony.
42. Jeżeli Komisja wstępnie zakwalifikuje dany środek jako pomoc, decyzja ta może stanowić podstawę do zarządzenia przez sądy krajowe środków tymczasowych, w tym odzyskania wypłaconych kwot. Nie są one jednak do tego zobowiązane, jeżeli mają wątpliwości co do istnienia pomocy państwa.
43. Wszczęcie formalnego postępowania wyjaśniającego, które jest aktem pośrednim opartym na tymczasowych ocenach, samo w sobie nie nakłada na sądy krajowe (lub organy krajowe) obowiązku odzyskania pomocy. W tym względzie sądy krajowe (i organy krajowe) są związane jedynie zakazem ustanowionym w art. 108 ust. 3 zdanie ostatnie TFUE(45), mającym zastosowanie wyłącznie do środków, które można zakwalifikować jako pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
44. Trybunał stwierdził to jasno w wyroku CELF II. Sąd krajowy, do którego wniesiono sprawę w następstwie wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 108 ust. 3 TFUE, domagając się odzyskania bezprawnie przyznanej pomocy nie ma obowiązku uwzględnienia żądania, o ile nie są spełnione przesłanki uzasadniające takie działanie, w tym w szczególności brak jakichkolwiek wątpliwości co do tego, czy środek stanowi pomoc państwa(46). Wbrew temu, co twierdzi rząd Gibraltaru, wyrok ten nie stoi w sprzeczności z dokonanym przez Sąd w zaskarżonym postanowieniu rozróżnieniem między środkami już wdrożonymi a środkami, które nie zostały jeszcze wdrożone lub są w trakcie wdrażania, w odniesieniu do skutków prawnych decyzji Komisji o wszczęciu postępowania przewidzianego w art. 108 ust. 2 TFUE, a jedynie potwierdza to rozróżnienie.
45. Podobnie rozróżnienia tego nie zakwestionowano w wyroku Deutsche Lufthansa.
46. Prawdą jest, że w wyroku tym Trybunał orzekł, iż w ramach współpracy między sądami krajowymi z jednej strony a Komisją i sądami Unii z drugiej strony sądy krajowe muszą w szczególności powstrzymać się od wydawania orzeczeń sprzecznych z decyzją Komisji, choćby tymczasową, i są zobowiązane do przyjęcia wszelkich niezbędnych środków w celu wyciągnięcia stosownych konsekwencji z naruszenia obowiązku stosowania okresu zawieszenia. Trybunał wyjaśnił również, że w tym celu sądy krajowe mogą, poza zawieszeniem wprowadzania w życie rozpatrywanego środka, nakazać odzyskanie już dokonanych płatności lub zastosować środki tymczasowe mające na celu ochronę zarówno interesów uczestników postępowania, jak i skuteczności decyzji Komisji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego(47).
47. Po pierwsze, jednak, twierdzenia te dotyczą sytuacji, w której Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające w sprawie środka będącego w trakcie wdrażania(48). Po drugie, nawet w takiej sytuacji Trybunał orzekł, zgodnie ze swoim wcześniejszym orzecznictwem, że przyjęcie takich środków wymaga, aby nie ulegało wątpliwości, że rozpatrywany środek stanowi pomoc państwa: jeżeli sąd krajowy ma wątpliwości co do tego, czy rozpatrywany środek stanowi pomoc państwa, lub co do ważności lub wykładni decyzji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego, może on zwrócić się do Komisji o wyjaśnienia, lub, co ważniejsze, przedłożyć Trybunałowi pytanie prejudycjalne(49). Po trzecie, Sąd odniósł się do „możliwości” wydawania przez sądy krajowe nakazu odzyskania pomocy lub zastosowania środków tymczasowych(50), a nie do „obowiązku”(51). Oznacza to moim zdaniem, że sądy krajowe muszą każdorazowo przed podjęciem decyzji w przedmiocie odzyskania pomocy lub zastosowania środków tymczasowych znaleźć równowagę między różnymi wchodzącymi w grę interesami.
48. Rozumowanie Sądu zawarte w zaskarżonym postanowieniu, zgodnie z którym to rozumowaniem decyzje o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego w odniesieniu do już wdrożonych środków nie mają na celu wywołania wiążących skutków prawnych, nie jest też kwestionowane wyrokiem Komisja/Hansestadt Lübeck(52), na który rząd Gibraltaru i wnoszący odwołanie również się powołują.
49. Sprawa, w której zapadł ten ostatni wyrok, dotyczyła skargi o stwierdzenie nieważności decyzji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego w odniesieniu do środków dotyczących portu lotniczego w Lubece. W postępowaniu przed Sądem i w postępowaniu odwoławczym przed Trybunałem Komisja podniosła, że po sprzedaży portu lotniczego inwestorowi prywatnemu miasto Lubeka (Niemcy) nie ma już interesu we wszczęciu postępowania. Zdaniem Komisji sporna decyzja przestała wywoływać jedyny skutek prawny, a mianowicie zawieszenie środka pomocy w oczekiwaniu na postępowanie wyjaśniające(53).
50. Odnosząc się w szczególności do wyroku Deutsche Lufthansa i postanowienia prezesa Trybunału z dnia 4 kwietnia 2014 r., Flughafen Lübeck(54), Trybunał orzekł, że „obowiązek zawieszenia wprowadzenia w życie rozpatrywanego środka nie jest jedynym skutkiem prawnym decyzji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego”. Odrzucając zarzut Komisji wskazany w odwołaniu, zauważył, iż po prywatyzacji portu lotniczego w Lubece miasto Lubeka pozostawało „przynajmniej narażone na ryzyko orzeczenia przez sąd krajowy obowiązku odzyskania ewentualnej przyznanej pomocy” za poprzedniego właściciela. Sąd słusznie zatem orzekł, że „w braku końcowej decyzji Komisji zamykającej formalne postępowanie wyjaśniające skutki spornej decyzji istnieją, tak że miasto Lubeka zachowało interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności tej decyzji”(55).
51. W tym względzie należy przypomnieć w pierwszej kolejności, że w chwili wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności środki, w odniesieniu do których Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające, były nadal w trakcie wdrażania. W związku z tym wyrok Komisja/Hansestadt Lübeck(56), podobnie jak wyrok Deutsche Lufthansa, dotyczył aktu, który w świetle orzecznictwa Trybunału przypomnianego w pkt 37–40 niniejszej opinii podlegał zaskarżeniu.
52. Po drugie, prawdą jest, że decyzja o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego w odniesieniu do środka, który nie został zgłoszony i który został częściowo lub w całości wdrożony, naraża zainteresowane strony na ryzyko zarządzenia przez sądy krajowe środków tymczasowych, w tym odzyskania kwoty już wypłaconej. Po wydaniu takiej decyzji istnieje co najmniej istotna wątpliwość co do zgodności z prawem tego aktu(57).
53. Jak już wspomniałem, orzecznictwo Trybunału wymaga jednak braku wątpliwości co do tej kwalifikacji, aby sądy krajowe mogły nakazać zastosowanie takich środków.
54. Po trzecie, wyrok Komisja/Hansestadt Lübeck(58) dotyczył kwestii tego, czy miasto Lubeka miało interes prawny we wszczęciu postępowania(59), co stanowi przesłankę dopuszczalności odrębną od przesłanki dotyczącej istnienia aktu mogącego być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności. Aby taka skarga była dopuszczalna, obie te przesłanki muszą być spełnione łącznie.
55. Narażenie na ryzyko, że sąd krajowy wyda nakaz odzyskania pomocy wynikający z decyzji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego, podającego w wątpliwość legalność spornego środka, wystarcza do uzasadnienia interesu w uzyskaniu kontroli zgodności z prawem tej decyzji przez sądy Unii. Z powyższych rozważań wynika jednak, że nie wystarczy stwierdzić, iż taka decyzja, mimo że jest aktem pośrednim, wywołuje samodzielne wiążące skutki prawne pozwalające na zakwalifikowanie jej jako aktu podlegającego zaskarżeniu w rozumieniu art. 263 TFUE(60).
56. Wreszcie wyrok z dnia 24 października 2013 r., Deutsche Post/Komisja(61), na który powołują się wnoszący odwołanie i rząd Gibraltaru również nie przeczy moim zdaniem rozumowaniu Sądu zawartemu w zaskarżonym postanowieniu. W wyroku tym(62) Trybunał, powołując się na wyrok Włochy/Komisja, ograniczył się do powtórzenia wiążących skutków prawnych decyzji o wszczęciu postępowania przewidzianego w art. 108 ust. 2 TFUE w odniesieniu do środka będącego w trakcie wdrażania i zakwalifikowanego jako nowa pomoc(63).
3. Wnioski
57. W świetle całości powyższych rozważań jestem zdania, że Sąd nie popełnił błędu, dokonując rozróżnienia między decyzjami Komisji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego w odniesieniu do środków „będących w trakcie wdrażania jako nowa pomoc” a środkami, które „zostały już wdrożone”, na potrzeby zbadania zaskarżalności spornej decyzji.
58. Na zakończenie pragnę podkreślić, że – jak zaznaczył Trybunał – skarga o stwierdzenie nieważności aktu wyrażającego tymczasową opinię mogłaby oznaczać wymóg dokonania przez sądy Unii oceny zagadnień, co do których właściwa instytucja, właściwy organ lub właściwa jednostka organizacyjna nie miały jeszcze okazji ostatecznie się wypowiedzieć, co byłoby niekompatybilne z systemem podziału kompetencji oraz z systemem środków zaskarżenia przewidzianym w traktacie FUE(64). Aby ocenić, czy decyzja o wszczęciu postępowania przewidzianego w art. 108 ust. 2 TFUE podlega zaskarżeniu, należy starannie zbadać „ingerencję” w wykonywanie przez Komisję uprawnień w systemie uprzedniej kontroli pomocy państwa. Formalne postępowanie wyjaśniające umożliwia Komisji zebranie informacji od zainteresowanych stron w celu dokonania oceny nie tylko zgodności rozpatrywanego środka z rynkiem wewnętrznym, ale również jego kwalifikacji jako pomocy państwa. Ponieważ taka kwalifikacja może wymagać szczególnie złożonej oceny, lepiej jest umożliwić Komisji podjęcie ostatecznej i w pełni świadomej decyzji przed zbadaniem jej przez sądy Unii.
B. W przedmiocie możliwości zakwestionowania spornej decyzji
59. W celu ustalenia istnienia aktu podlegającego zaskarżeniu na podstawie art. 263 TFUE sporną decyzję, która rozszerza formalne postępowanie wyjaśniające dotyczące gibraltarskiego systemu podatku dochodowego od osób prawnych na traktowanie podatkowe MJN GibCo, należy uznać za równoważną decyzji o wszczęciu tego postępowania. Kwestia ta została potwierdzona przez wszystkie strony na rozprawie w odpowiedzi na pytanie Trybunału.
60. W zaskarżonym postanowieniu Sąd stwierdził, że w chwili wydania spornej decyzji, czyli w dniu 31 października 2022 r., a w sposób konieczny w chwili wniesienia skargi, sporny środek był już wdrożony(65).
61. W odpowiedzi rząd Gibraltaru utrzymuje jednak, że Sąd nie wskazał, iż sporny środek wywołuje „trwałe skutki”, jak zauważono w samej spornej decyzji. Po pierwsze, w decyzji tej Komisja odniosła się do „dalszego stosowania” interpretacji indywidualnej prawa podatkowego wydanej w 2012 r. spółce Mead Johnson GibCo po zmianie przepisów z 2013 r. i pomimo tej zmiany, która przyniosła opodatkowanie dochodu z opłat licencyjnych począwszy od dnia 1 stycznia 2014 r., bez wskazania daty końcowej. Po drugie, Komisja wskazała, że podnoszona pomoc mogła zostać przekazana innym podmiotom należącym do grupy MJN, a zatem mogła wywołać trwałe skutki po likwidacji Mead Johnson GibCo w październiku 2018 r.(66)
62. W tym względzie wystarczy zauważyć, po pierwsze, że – jak orzekł Sąd w pkt 43 zaskarżonego postanowienia – ze spornej decyzji wynika, iż sporny środek polegał na zastosowaniu interpretacji indywidualnej przyznanej spółce MJN GibCo w okresie od dnia 1 stycznia 2014 r. do jej likwidacji(67). Po drugie, jak wskazała Komisja, odniesienie się w tej decyzji do możliwości przeniesienia korzyści, jaka miała zostać przyznana spółce MJN GibCo, na inne podmioty należące do grupy MJN jest kwestią odmienną od kwestii, czy sporny środek jest nadal wdrażany.
63. W każdym razie podczas rozprawy stało się jasne, że wnoszący odwołanie i rząd Gibraltaru nie kwestionują faktu, iż sporny środek został w pełni wdrożony.
64. Wnoszący odwołanie podnoszą, że sporna decyzja nadal wywołuje wobec nich wiążące skutki prawne, niezależnie od tego, że sporny środek został już w pełni wdrożony.
65. Po pierwsze, podkreślają oni ryzyko wszczęcia przed sądami Gibraltaru postępowań zmierzających do natychmiastowego odzyskania korzyści, jakie miały wynikać ze spornego środka. Na rozprawie przed Trybunałem odnieśli się oni do toczących się już postępowań, nie określając jednak szczegółowo konkretnego przedmiotu tych postępowań ani daty ich wszczęcia. Na rozprawie okazało się również, że postępowania te zostały zawieszone lub przynajmniej częściowo zawieszone.
66. W tym względzie, jak zauważono powyżej, biorąc pod uwagę podział kompetencji między Komisję a sądy krajowe w ramach ustanowionego w traktacie FUE systemu uprzedniej kontroli pomocy państwa, samo ryzyko, że sąd krajowy może nakazać odzyskanie kwot wypłaconych w ramach wdrażania środka, w odniesieniu do którego Komisja wszczęła postępowanie przewidziane w art. 108 ust. 2 TFUE, nie może samo w sobie zostać uznane za wywołujące wiążące skutki prawne, które mogłyby uczynić tę decyzję aktem podlegającym zaskarżeniu na podstawie art. 263 TFUE.
67. Po drugie, wnoszący odwołanie, popierani przez rząd Gibraltaru, twierdzą ponadto, że sporna decyzja wywołuje wiążące skutki prawne, ponieważ przedstawia ostateczne stanowisko Komisji w odniesieniu do jej uprawnień na podstawie art. 92 ust. 3 lit. a) umowy o wystąpieniu. Błędne byłoby zatem uznanie tej decyzji za akt pośredni wyrażający jedynie tymczasowe opinie. Podnoszą one również naruszenie art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, zauważając, że błędny jest argument, iż bezprawność, jaką dotknięte są tymczasowe oceny zawarte w spornej decyzji, może być także powołana na poparcie skargi skierowanej przeciwko ostatecznej decyzji kończącej formalne postępowanie wyjaśniające, co zapewnia skarżącemu wystarczającą ochronę sądową. Nawet gdyby uprawnienia Komisji wynikające z umowy o wystąpieniu zostały skutecznie zakwestionowane w ramach skargi na ostateczną decyzję, nadal miałoby miejsce tymczasowe zakłócenie pewności prawa z perspektywy wnoszących odwołanie w ich stosunkach z gibraltarskimi organami podatkowymi.
68. Chociaż argumenty te odnoszą się do kwestii, które nie wchodzą w zakres niniejszej opinii, przedstawię następujące zwięzłe uwagi.
69. Po pierwsze, pragnę przypomnieć, że Trybunał wyjaśnił już, iż stanowiska wyrażonego w akcie przyjętym przez instytucję Unii w odniesieniu do kompetencji tej instytucji do przyjęcia aktu nie można uznać za wywołujące wiążące skutki prawne w rozumieniu art. 263 TFUE(68). Każdy akt instytucji Unii, niezależnie od tego, czy akt ten wywołuje wiążące skutki prawne, zawiera oświadczenie dotyczące kompetencji instytucji wydającej, czy to w sposób dorozumiany czy wyraźny. Nadanie takiemu oświadczeniu autonomicznego prawnie wiążącego skutku oznaczałoby, że każdy akt przyjęty przez instytucję mógłby zostać zaskarżony na podstawie art. 263 TFUE(69).
70. Ponadto z orzecznictwa Trybunału wynika, że waga uchybienia zarzucanego danej instytucji nie może uzasadniać zarzutu bezwzględnej przeszkody procesowej przewidzianej w traktacie(70). W konsekwencji podnoszony brak kompetencji Komisji na podstawie art. 92 ust. 3 lit. a) umowy o wystąpieniu i wynikające z tego podnoszone naruszenie tej umowy są niewystarczające, aby nadać spornej decyzji wiążący skutek prawny.
71. Po drugie, wniosku, zgodnie z którym sporna decyzja nie jest aktem podlegającym zaskarżeniu, nie podważają argumenty wnoszących odwołanie dotyczące prawa do skutecznej ochrony sądowej i sytuacji braku pewności prawa, która to sytuacja na nich ciąży. Trybunał wyjaśnił już, że choć wymóg wiążących skutków prawnych należy interpretować w świetle prawa do skutecznej ochrony sądowej zagwarantowanego w art. 47 akapit pierwszy Karty praw podstawowych, celem tego prawa nie jest zmiana systemu kontroli sądowej ustanowionego w traktatach, w tym w szczególności przesłanek dopuszczalności skarg wnoszonych bezpośrednio do sądów Unii(71).
72. Wreszcie z orzecznictwa wynika, że akt pośredni również nie może być zaskarżony, jeżeli zostanie wykazane, że bezprawność, jaką jest on dotknięty, może być także powołana w ramach skargi o stwierdzenie nieważności decyzji końcowej, względem której akt ten ma charakter aktu przygotowawczego(72). Ma to miejsce w przypadku podnoszonego braku kompetencji Komisji do wydania spornej decyzji.
C. Wnioski pośrednie
73. W świetle całości powyższych rozważań jestem zdania, że Sąd słusznie stwierdził, iż sporna decyzja nie stanowi aktu podlegającego zaskarżeniu w rozumieniu art. 263 TFUE. Odwołanie należy zatem odrzucić.
IV. Wnioski
74. W świetle wszystkich powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał:
– oddalił odwołanie;
– obciążył spółki Mead Johnson Nutrition (Asia Pacific) Pte Ltd, MJN Global Holding BV i Mead Johnson Nutrition Co. ich własnymi kosztami oraz kosztami poniesionymi przez Komisję Europejską; oraz
– obciążył rząd Gibraltaru własnymi kosztami.
1 Język oryginału: angielski.
2 Dz.U. 2015, L 248, s. 9.
3 Zobacz wyrok z dnia 16 października 2014 r., Alpiq RomIndustries i Alpiq RomEnergie/Komisja (T‑129/13, EU:T:2014:895); a także postanowienia z dnia 3 marca 2015 r., Gemeente Nijmegen/Komisja (T‑251/13, EU:T:2015:142); z dnia 8 grudnia 2015 r., Włochy/Komisja (T‑673/14, EU:T:2015:969).
4 T‑37/23, EU:T:2024:570.
5 Dz.U. 2023, C 52, s. 10.
6 Zobacz pkt 2–12 zaskarżonego postanowienia.
7 Decyzja Komisji w sprawie pomocy państwa SA.34914 (2013/C) wdrożonej przez Zjednoczone Królestwo na rzecz systemu poboru podatku dochodowego od osób prawnych w Gibraltarze (Dz.U. 2019, L 119, s. 151).
8 T‑508/19, EU:T:2022:217.
9 Komisja przypomniała, że interpretacją indywidualną prawa podatkowego wydaną na rzecz MJN GibCo w dniu 11 września 2012 r. potwierdzono w odniesieniu do tej spółki nieopodatkowanie przychodu z opłat licencyjnych w związku z udziałem w niderlandzkiej spółce komandytowej w ramach grupy MJN. W ocenie Komisji po nowelizacji gibraltarskiej ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych z 2010 r., którą przyjęto w 2013 r., a która weszła w życie 1 stycznia 2014 r., zgodnie z którą przychody z tytułu opłat licencyjnych podlegały opodatkowaniu w Gibraltarze niezależnie od źródła, władze Gibraltaru powinny były uznać, że MJN GibCo podlega opodatkowaniu w związku z przychodem z opłat licencyjnych uzyskanym po 1 stycznia 2014 r. Komisja uznała zatem, że utrzymanie w mocy indywidualnej interpretacji prawa podatkowego z 2012 r. w stosunku do MJN GibCo po dokonanej w 2013 r. nowelizacji gibraltarskiej ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych z 2010 r. do czasu likwidacji spółki należy uznać za sporny środek. W następstwie wstępnego badania spornego środka Komisja uznała tymczasowo, że środek powodował przyznanie MJN GibCo pomocy państwa w formie zwolnienia z podatku od osób prawnych, co było potencjalnie niezgodne z rynkiem wewnętrznym.
10 Dz.U. 2020, L 29, s. 7. Zgodnie z art. 92 ust. 1 umowy o wystąpieniu dotyczącym „toczących się postępowań administracyjnych” instytucje UE pozostają właściwe w odniesieniu do postępowań administracyjnych regulowanych rozporządzeniem 2015/1589, wszczętych przed zakończeniem okresu przejściowego w dniu 31 grudnia 2020 r. Zgodnie z art. 92 ust. 3 lit. a) umowy o wystąpieniu postępowanie administracyjne dotyczące pomocy państwa uznaje się za wszczęte w chwili, gdy postępowaniu nadano numer sprawy. Wnoszący odwołanie podnosili w pierwszej instancji, że z uwagi na fakt, iż akta sprawy SA.34914 i wszystkie związane z nią postępowania zostały zamknięte i zakończone przyjęciem ostatecznej decyzji z 2018 r., nie istniało „toczące się postępowanie”, a zatem Komisja nie mogła powołać się na art. 92 ust. 3 lit. a) umowy o wystąpieniu, aby uznać się za właściwą do wydania spornej decyzji.
11 Zobacz zaskarżone postanowienie, pkt 43–59.
12 Zobacz zaskarżone postanowienie, pkt 60, 68.
13 Wyrok w sprawie C‑1/09, zwany dalej „wyrokiem CELF II”, EU:C:2010:136.
14 C‑77/12 P, EU:C:2013:695.
15 Wyrok w sprawie C‑284/12, zwany dalej „wyrokiem Deutsche Lufthansa”, EU:C:2013:755.
16 Komisja uważa, że argument wnoszących odwołanie, iż sporna decyzja wywołuje w odniesieniu do nich wiążące skutki prawne, ponieważ możliwe jest wszczęcie postępowania w przedmiocie potencjalnego odzyskania pomocy, podniesiono niewytłumaczalnie późno i należy uznać go za niedopuszczalny, jako że argumentu tego nie podniesiono w odwołaniu. Podobnie ten sam argument stanowi część odpowiedzi rządu Gibraltaru na odwołanie i również należy go uznać za niedopuszczalny w zakresie, w jakim zmierza do stwierdzenia nieważności spornej decyzji z powodów odrębnych i niezależnych od tych, które podniesiono w odwołaniu. Komisja zauważa ponadto, że argumentu tego nie podniesiono przed Sądem i nie może zostać skutecznie podniesiony przed Trybunałem przeciwko zaskarżonemu postanowieniu, ponieważ wyznacza on nowy tok rozumowania.
17 Wyrok z dnia 6 lipca 2023 r., Julien/Rada (C‑285/22 P, EU:C:2023:551, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
18 Zobacz podobnie wyrok z dnia 10 lutego 2026 r., WhatsApp Ireland/Europejska Rada Ochrony Danych (C‑97/23 P, EU:C:2026:81, pkt 67 i przytoczone tam orzecznictwo).
19 Wyrok z dnia 10 lutego 2026 r., WhatsApp Ireland/Europejska Rada Ochrony Danych (C‑97/23 P, EU:C:2026:81, pkt 69 i przytoczone tam orzecznictwo).
20 Wyrok z dnia 10 lutego 2026 r., WhatsApp Ireland/Europejska Rada Ochrony Danych (C‑97/23 P, EU:C:2026:81, pkt 70 i przytoczone tam orzecznictwo).
21 Zobacz podobnie wyroki: z dnia 5 października 1994 r., Włochy/Komisja (C‑47/91, zwany dalej „wyrokiem Italgrani”, EU:C:1994:358, pkt 24); a także z dnia 24 listopada 2020 r., Viasat Broadcasting UK (C‑445/19, EU:C:2020:952, pkt 18 i przytoczone tam orzecznictwo).
22 Zobacz podobnie wyroki: z dnia 5 marca 2019 r., Eesti Pagar (C‑349/17, EU:C:2019:172, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo); a także z dnia 24 listopada 2020 r., Viasat Broadcasting UK (C‑445/19, EU:C:2020:952, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo).
23 Wyrok z dnia 15 lipca 1964 r. (6/64, EU:C:1964:66).
24 Wyrok z dnia 11 grudnia 1973 r., Lorenz (120/73, EU:C:1973:15, pkt 8). Zobacz także wyroki z dnia 21 listopada 1991 r., Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires i Syndicat national des négociants et transformateurs de saumon (C‑354/90, EU:C:1991:440, pkt 11); a także Deutsche Lufthansa, pkt 29.
25 Zobacz podobnie wyroki: z dnia 11 lipca 1996 r., SFEI i in. (C‑39/94, EU:C:1996:285, pkt 41); z dnia 2 maja 2019 r., A-Fonds (C‑598/17, EU:C:2019:352, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo); a także z dnia 24 listopada 2020 r., Viasat Broadcasting UK (C‑445/19, EU:C:2020:952, pkt 16 i przytoczone tam orzecznictwo).
26 Zobacz podobnie wyrok z dnia 24 listopada 2020 r., Viasat Broadcasting UK (C‑445/19, EU:C:2020:952, pkt 17 i przytoczone tam orzecznictwo). Sądy krajowe nie mogą orzekać w przedmiocie zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym, ponieważ kwestia ta podlega rozstrzygnięciu przez Komisję, z zastrzeżeniem kontroli Trybunału Sprawiedliwości; zob. podobnie wyrok z dnia 11 lipca 1996 r., SFEI i in. (C‑39/94, EU:C:1996:285, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo.
27 Wyrok z dnia 18 lipca 2007 r., Lucchini (C‑119/05, EU:C:2007:434, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo).
28 Zobacz podobnie wyrok z dnia 11 lipca 1996 r., SFEI i in. (C‑39/94, EU:C:1996:285, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo).
29 Zobacz podobnie wyroki: z dnia 11 lipca 1996 r., SFEI i in. (C‑39/94, EU:C:1996:285, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 26 października 2016 r., DEI i Komisja/Alouminion tis Ellados (C‑590/14 P, EU:C:2016:797, pkt 101 i przytoczone tam orzecznictwo).
30 Wyrok z dnia 23 stycznia 2019 r., Fallimento Traghetti del Mediterraneo (C‑387/17, EU:C:2019:51, pkt 56).
31 Zobacz podobnie wyrok CELF II, pkt 30; zob. także wyrok Deutsche Lufthansa, pkt 31.
32 Zobacz podobnie wyrok z dnia 23 stycznia 2019 r., Fallimento Traghetti del Mediterraneo (C‑387/17, EU:C:2019:51, pkt 63).
33 Wyrok z dnia 8 listopada 2001 r., Adria-Wien Pipeline i Wietersdorfer & Peggauer Zementwerke (C‑143/99, EU:C:2001:598, pkt 26), a także wyrok Deutsche Lufthansa, pkt 29.
34 Wyrok Deutsche Lufthansa, pkt 32. Sądy krajowe, przed którymi toczy się postępowanie w sprawie wniosku o wykonanie art. 108 ust. 3 TFUE, nie mogą zawiesić postępowania do czasu zakończenia formalnego postępowania wyjaśniającego; zob. wyrok w sprawie CELF II, pkt 31.
35 Zobacz wyrok z dnia 23 stycznia 2019 r., Fallimento Traghetti del Mediterraneo (C‑387/17, EU:C:2019:51, pkt 53, 57), w szczególności w odniesieniu do powództw odszkodowawczych, które są, co do zasady, niezależne od jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego prowadzonego równolegle przez Komisję w odniesieniu do danego środka pomocy.
36 Zobacz wyrok z dnia 23 stycznia 2019 r., Fallimento Traghetti del Mediterraneo (C‑387/17, EU:C:2019:51, pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo).
37 Zobacz wyrok z dnia 12 lutego 2008 r., CELF i Ministre de la Culture et de la Communication (C‑199/06, EU:C:2008:79, pkt 49–52), z dnia 23 stycznia 2019 r., Fallimento Traghetti del Mediterraneo (C‑387/17, EU:C:2019:51, pkt 59), a także z dnia 15 grudnia 2022 r., Veejaam i Espo (C‑470/20, EU:C:2022:981, pkt 56–66); prawo Unii przewiduje nakazanie beneficjentowi pomocy zapłatę odsetek wyłącznie w odniesieniu do okresu bezprawności.
38 Zobacz w tym zakresie wyrok z dnia 12 lutego 2008 r., CELF i Ministre de la Culture et de la Communication (C‑199/06, ECLI:EU:C:2008:79, pkt 53).
39 Wyrok Deutsche Lufthansa, pkt 33.
40 Zobacz podobnie wyrok Deutsche Lufthansa, pkt 38.
41 Wyrok Deutsche Lufthansa, pkt 38–40.
42 Wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., DOBELES HES (C‑702/20 i C‑17/21, EU:C:2023:1, pkt 119). W wyroku tym Trybunał orzekł jednak, że orzeczenie sądu krajowego nakazujące właściwemu organowi państwa członkowskiego wypłatę bezprawnie przyznanej pomocy pod warunkiem, że zostanie ona uprzednio zgłoszona Komisji i że instytucja ta wyrazi na nią zgodę lub można uznać, iż instytucja ta wyraziła taką zgodę, może również zapobiec sytuacji, w której nowa pomoc zostanie wypłacona z naruszeniem art. 108 ust. 3 TFUE.
43 Taki wniosek mógł zostać już wywiedziony z orzecznictwa Trybunału. W wyroku z dnia 9 października 2001 r., Włochy/Komisja (C‑400/99, zwanym dalej „wyrokiem Włochy/Komisja”, EU:C:2001:528), Trybunał stwierdził w pkt 57, że „w odniesieniu do pomocy, która jest właśnie wprowadzana przez państwo i uznawana przez państwo członkowskie za pomoc istniejącą, odmienna kwalifikacja nowej pomocy przyjęta, nawet tylko tymczasowo, przez Komisję w decyzji o wszczęciu postępowania przewidzianego w art. [108 ust. 2 TFUE] w odniesieniu do pomocy powoduje niezależne skutki prawne”. Jak zauważył Sąd w pkt 28 zaskarżonego postanowienia ten sam tok rozumowania ma zastosowanie, gdy dane państwo członkowskie nie dokonało zgłoszenia na tej podstawie, że sporny środek nie stanowił pomocy państwa.
44 Wyrok z dnia 5 października 1994 r., Włochy/Komisja (C‑47/91, EU:C:1994:358, pkt 25–30).
45 Przynajmniej do czasu wydania przez Komisję nakazu tymczasowego odzyskania pomocy na podstawie art. 13 rozporządzenia 2015/1589. Samo odniesienie w decyzji o wszczęciu postępowania do obowiązków wynikających z art. 108 ust. 3 zdanie ostatnie TFUE jest w tym celu niewystarczające; zob. wyrok Włochy/Komisja, pkt 53, 54.
46 Zobacz podobnie wyrok CELF II, pkt 35, 36. Dopiero gdy spełnione są wszystkie przesłanki określone w pkt 36 tego wyroku, sądy krajowe są, w myśl tego wyroku, zobowiązane do zarządzenia takich środków tymczasowych; zob. pkt 36, 38 tego wyroku.
47 Wyrok Deutsche Lufthansa, pkt 41–43 i sentencja. Zobacz analogicznie postanowienie Trybunału z dnia 4 kwietnia 2014 r., Flughafen Lübeck (C‑27/13, EU:C:2014:240, pkt 27).
48 Zobacz wyrok Deutsche Lufthansa, pkt 42.
49 Wyrok Deutsche Lufthansa, pkt 44.
50 Na przykład, jak zasugerowała Komisja w pkt 62 komunikatu w sprawie egzekwowania prawa dotyczącego pomocy państwa przez sądy krajowe (Dz.U. 2009, C 85, s. 1) – zdeponowanie środków pomocowych na zablokowanym koncie, którym beneficjent nie może dysponować; zob. podobnie wyrok CELF II, pkt 37.
51 W szczególności terminologia zastosowana przez Trybunał jest sprzeczna ze sformułowaniem pierwszego pytania prejudycjalnego przedstawionego przez Oberlandesgericht Koblenz (wyższy sąd krajowy w Koblencji, Niemcy), w którym to pytaniu sąd ten zmierzał do ustalenia, czy „niezaskarżona decyzja Komisji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 108 ust. 3 zdanie drugie TFUE powoduje, że sąd krajowy w postępowaniu w sprawie skargi o zwrot wypłaconych kwot i zaprzestanie dalszych wypłat jest związany w zakresie oceny charakteru pomocy państwa poglądem prawnym Komisji wyrażonym w decyzji o wszczęciu postępowania” (wyróżnienie moje). Należy również zauważyć, że Trybunał posłużył się innym sformułowaniem przy badaniu ciążącego na sądach krajowych obowiązku zawieszenia wdrożenia środka (zob. pkt 38–40 wyroku Deutsche Lufthansa).
52 Wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r. (C‑524/14 P, EU:C:2016:971).
53 Wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r., Komisja/Hansestadt Lübeck (C‑524/14 P, EU:C:2016:971, pkt 23, 24).
54 C‑27/13, EU:C:2014:240, pkt 27.
55 Wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r., Komisja/Hansestadt Lübeck (C‑524/14 P, EU:C:2016:971, pkt 30, 31).
56 Wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r. (C‑524/14 P, EU:C:2016:971).
57 Wyrok Włochy/Komisja, pkt 59.
58 Wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r. (C‑524/14 P, EU:C:2016:971).
59 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona przez osobę fizyczną lub prawną jest dopuszczalna jedynie w zakresie, w jakim osoba ta ma interes prawny w stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu. Interes taki, który stanowi pierwszą i podstawową przesłankę każdej skargi do sądu i który powinien istnieć w dniu wniesienia skargi i trwać do końca postępowania, zakłada, że stwierdzenie nieważności tego aktu może samo w sobie wywołać skutki prawne i że w wyniku skargi strona skarżąca będzie mogła uzyskać jakąś korzyść; zob. wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Validity/Komisja (C‑51/23 P, EU:C:2024:664, pkt 32). Interes we wszczęciu postępowania ocenia się zatem w świetle sytuacji skarżącego. Z kolei zaskarżalność aktu należy oceniać w sposób obiektywny, na podstawie jego istoty, a nie w odniesieniu do skarżącego.
60 Te same rozważania mają zastosowanie do postanowienia wiceprezesa Trybunału z dnia 13 listopada 2019 r., EDP España/Komisja [C‑536/19 P(I), EU:C:2019:965], które dotyczyło kwestii, czy spółka, która skorzystała ze spornego środka przed wydaniem decyzji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego, miała bezpośredni i aktualny interes w rozstrzygnięciu sporu, a zatem powinna zostać dopuszczona do sprawy w charakterze interwenienta w ramach skargi o stwierdzenie nieważności tej decyzji.
61 C‑77/12 P, EU:C:2013:695.
62 Punkty 52, 53.
63 Z decyzji rozpatrywanej w sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 24 października 2013 r., Deutsche Post (C‑77/12 P, EU:C:2013:695), czyli decyzji Komisji z dnia 12września 2007 r., „Pomoc państwa C 36/07 (ex NN 25/07) – Pomoc państwa na rzecz Deutsche Post AG” (Dz.U. 2007, C 245, s. 21, motyw 15), wynika, że obowiązek świadczenia usługi publicznej przez Deutsche Post AG, w ramach którego miała zostać przyznana pomoc, trwał w momencie wydania tej decyzji.
64 Wyrok z dnia 22 września 2022 r., IMG/Komisja (C‑619/20 P i C‑620/20 P, EU:C:2022:722, pkt 104 i przytoczone tam orzecznictwo).
65 Zobacz zaskarżone postanowienie, pkt 43.
66 Przypomniawszy w motywie 78 spornej decyzji, że do celów stosowania zasad pomocy państwa można uznać, że odrębne podmioty prawne tworzą jedną jednostkę gospodarczą, Komisja uznała w motywie 79, że na tym etapie nie może wykluczyć, iż z korzyści przyznanej MJN GibCo korzystają inni członkowie grupy MJN.
67 Zobacz w szczególności sekcja 5 spornej decyzji „Wniosek”.
68 Zobacz podobnie wyrok z dnia 12 września 2006 r., Reynolds Tobacco i in./Komisja (C‑131/03 P, EU:C:2006:541, pkt 66); sprawa, która doprowadziła do wydania wyroku Sądu Pierwszej Instancji podtrzymanego przez Trybunał, dotyczyła decyzji Komisji o wszczęciu postępowania przed sądem państwa niebędącego państwem członkowskim.
69 Zobacz podobnie wyrok z dnia 15 stycznia 2003 r., Philip Morris International/Komisja (T‑377/00, T‑379/00, T‑380/00, T‑260/01 i T‑272/01, EU:T:2003:6, pkt 86), podtrzymany wyrokiem z dnia 12 września 2006 r., Reynolds Tobacco i in./Komisja (C‑131/03 P, EU:C:2006:541).
70 Zobacz podobnie postanowienie z dnia 10 maja 2001 r., FNAB i in./Rada (C‑345/00 P, EU:C:2001:270, pkt 39–42). Zobacz także wyrok z dnia 25 marca 2021 r., Carvalho i in./Parlament i Rada (C‑565/19 P, EU:C:2021:252, pkt 48).
71 Zobacz podobnie wyrok z dnia 25 października 2017 r., Rumunia/Komisja (C‑599/15 P, EU:C:2017:801, pkt 68).
72 Wyrok z dnia 13 października 2011 r., Deutsche Post i Niemcy/Komisja (C‑463/10 P i C‑475/10 P, EU:C:2011:656, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo).