Wydanie tymczasowe

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

JEANA RICHARDA DE LA TOURA

przedstawiona w dniu 18 września 2025 r.(1)

Sprawa C‑447/24 [Höldermann](i)

Staatsanwaltschaft Berlin

przy udziale

SO

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Kammergericht Berlin (wyższy sąd krajowy w Berlinie, Niemcy)]

Odesłanie prejudycjalne – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Decyzja ramowa 2008/909/WSiSW – Wzajemne uznawanie wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności – Artykuł 9 ust. 1 lit. i) – Podstawy odmowy uznania i wykonania – Brak osobistego stawiennictwa na rozprawie, w wyniku której wydano orzeczenie – Wyłączenia – Wyznaczenie pełnomocnika – Przesłanka dotycząca wiedzy o wyznaczonej rozprawie – Informacja o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy – Dobrowolne i jednoznaczne zrzeczenie się obecności na rozprawie przez zainteresowaną osobę – Zakres uznania przysługujący właściwemu organowi państwa wykonującego – Obowiązek wykładni zgodnej

I.      Wprowadzenie

1.        Prawo do rzetelnego procesu sądowego stanowi jedną z podstawowych zasad społeczeństwa demokratycznego. Prawo podejrzanych i oskarżonych do obecności na rozprawie wywodzi się z tego prawa i powinno być zapewnione w całej Unii Europejskiej(2). Jednakże prawo to nie jest prawem bezwzględnym. W pewnych okolicznościach podejrzani lub oskarżeni powinni mieć możliwość zrzeczenia się tego prawa, w sposób wyraźny lub dorozumiany, lecz jednoznaczny(3).

2.        W tym kontekście wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie dotyczy wykładni art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej Rady 2008/909/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek  polegający na pozbawieniu  wolności – w celu wykonania tych wyroków w Unii Europejskiej(4), zmienionej decyzją ramową 2009/299(5).

3.        Wniosek ten został złożony w ramach postępowania dotyczącego wykonania w Niemczech wydanego w Polsce wyroku, skazującego obywatela niemieckiego na karę pozbawienia wolności. Obywatel ten najpierw sam wnioskował przed polskimi sądami o przejęcie tego wyroku do wykonania w Niemczech, a obecnie sprzeciwia się temu przed właściwym sądem niemieckim.

4.        W niniejszej sprawie Trybunał ma za zadanie w szczególności wyjaśnić, jak należy rozumieć zwrot „wiedząc o wyznaczonej rozprawie”, znajdujący się w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909, a także określić, jakim zakresem uznania dysponują właściwe organy przy stosowaniu fakultatywnej podstawy odmowy uznania wyroku lub wykonania kary, o której mowa w art. 9 ust. 1 lit. i) tej decyzji ramowej. Pragnę w tym względzie podkreślić, że sprawa ta wpisuje się w kontekst faktyczny, który wykazuje pewne różnice w stosunku do kontekstu faktycznego sprawy Khuzdar (C‑95/24), w której dziś również przedstawiam opinię(6).

5.        W niniejszej opinii zaproponuję Trybunałowi, aby dokonał wykładni tego przepisu w sposób spójny z przepisami dyrektywy 2016/343, w myśl wykładni tego aktu dokonanej przez Trybunał. Doprowadzi mnie to w szczególności do wniosku, że przewidziana w tym przepisie przesłanka, zgodnie z którą zainteresowany powinien wiedzieć o wyznaczonej rozprawie, wymaga, aby był on poinformowany o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy, z zastrzeżeniem jednakże, iż istnieją sytuacje, w których należy uznać, na podstawie zachowania zainteresowanego, że otrzymał on taką informację.

6.        Przedstawię powody, dla których ta wykładnia według mnie może w największym stopniu ułatwić wzajemne uznawanie orzeczeń sądowych między państwami członkowskimi, gwarantując zarówno cele, jakimi są zwalczanie bezkarności i resocjalizacja osób skazanych, jak i przysługujące tym osobom prawo do obrony.

II.    Ramy prawne

A.      Prawo Unii

7.        Artykuł 9 decyzji ramowej 2008/909, zatytułowany „Podstawy odmowy uznania i wykonania”, stanowi w ust. 1 lit. i):

„Właściwy organ państwa wykonującego może odmówić uznania wyroku i wykonania kary, jeżeli:

[…]

i)      według zaświadczenia określonego w art. 4 dana osoba nie stawiła się osobiście na rozprawie, w wyniku której wydano orzeczenie, chyba że w zaświadczeniu stwierdza się, że dana osoba zgodnie z dalszymi wymogami proceduralnymi określonymi w prawie krajowym państwa wydającego nakaz:

(i)      w odpowiednim terminie:

–        została wezwana osobiście i tym samym została poinformowana o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy, w wyniku której wydano to orzeczenie, albo inną drogą rzeczywiście otrzymała urzędową informację o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy w sposób jednoznacznie pozwalający stwierdzić, że wiedziała o wyznaczonej rozprawie;

oraz

–        została poinformowana, że orzeczenie może zostać wydane, jeżeli nie stawi się ona na rozprawie;

albo

(ii)      wiedząc o wyznaczonej rozprawie, udzieliła pełnomocnictwa obrońcy, który został wyznaczony przez daną osobę lub przez państwo do tego, aby ją bronić na rozprawie, i obrońca ten faktycznie bronił ją na rozprawie;

albo

(iii)      po doręczeniu jej orzeczenia i wyraźnym pouczeniu o prawie do ponownego rozpoznania sprawy lub do złożenia odwołania, w których to procedurach dana osoba ma prawo uczestniczyć i które pozwalają na ponowne rozpoznanie sprawy pod względem merytorycznym i z uwzględnieniem nowych dowodów oraz które mogą prowadzić do uchylenia lub zmiany pierwotnego orzeczenia:

–        wyraźnie oświadczyła, że nie kwestionuje orzeczenia,

lub

–        nie wystąpiła w ustawowym terminie o ponowne rozpoznanie sprawy ani nie złożyła odwołania”.

B.      Prawo niemieckie

8.        Paragraf 84b Gesetz über die internationale Rechtshilfe in Strafsachen (ustawy o międzynarodowej pomocy prawnej w sprawach karnych)(7) z dnia 23 grudnia 1982 r. w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „IRG”), zatytułowany „Dodatkowe warunki dopuszczalności”, stanowi:

„(1)      Wykonanie jest niedopuszczalne, jeżeli,

[…]

2.      osoba skazana nie stawiła się osobiście na rozprawie, na której wydano orzeczenie,

[…]

(3)      Na zasadzie odstępstwa od ust. 1 pkt 2 wykonanie jest także dopuszczalne, jeżeli,

1.      osoba skazana w odpowiednim terminie

a)      została wezwana osobiście na rozprawę, w wyniku której wydano orzeczenie lub

b)      inną drogą rzeczywiście otrzymała urzędową informację o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie, w sposób jednoznacznie pozwalający stwierdzić, że wiedziała o wyznaczonej rozprawie, oraz

c)      została poinformowana, że orzeczenie może zostać wydane również, jeżeli nie stawi się ona na rozprawie,

[…]

3.      osoba skazana, wiedząc o wyznaczonej rozprawie, udzieliła pełnomocnictwa obrońcy, aby ją bronił na rozprawie, i obrońca ten faktycznie bronił ją na rozprawie.

(4)      Na zasadzie odstępstwa od ust. 1 pkt 2 wykonanie jest ponadto dopuszczalne, jeżeli osoba skazana po doręczeniu jej orzeczenia

1.      wyraźnie oświadczyła, że nie kwestionuje wydanego orzeczenia, lub

2.      nie wystąpiła w ustawowym terminie o ponowne rozpoznanie sprawy ani nie złożyła środka odwoławczego.

Osoba skazana musi zostać uprzednio wyraźnie pouczona o prawie do ponownego rozpoznania sprawy lub do złożenia środka odwoławczego, w których to procedurach dana osoba ma prawo uczestniczyć i które pozwalają na ponowne rozpoznanie sprawy pod względem merytorycznym i z uwzględnieniem nowych dowodów oraz które mogą prowadzić do uchylenia lub zmiany pierwotnego orzeczenia”.

III. Okoliczności sporu w postępowaniu głównym i pytania prejudycjalne

9.        Wyrokiem wydanym w dniu 5 sierpnia 2019 r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze (Polska) skazał SO na karę roku pozbawienia wolności za udział w zorganizowanej grupie przestępczej(8).

10.      Wyrokiem z dnia 24 marca 2022 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu (Polska) oddalił apelację od tego wyroku wniesioną przez obrońcę SO.

11.      Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2023 r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze uwzględnił wniosek SO o wykonanie kary pozbawienia wolności w Niemczech motywowany tym, że jest on obywatelem niemieckim, że jego centrum interesów życiowych znajduje się w Berlinie (Niemcy) oraz że jego rodzina również mieszka w tym państwie członkowskim.

12.      Pismem z dnia 2 lutego 2023 r. sąd ten zwrócił się z wnioskiem do Staatsanwaltschaft Berlin (prokuratury w Berlinie, Niemcy) jako właściwego organu niemieckiego o przejęcie wykonania kary, załączając do wniosku to postanowienie, zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 1 decyzji ramowej 2008/909, wyrok z dnia 5 sierpnia 2019 r. i wyrok Sądu Apelacyjnego, a także potwierdzenie w języku niemieckim i polskim, że wniosek został doręczony SO.

13.      Prokuratura w Berlinie wystąpiła wówczas do izby karnej wykonawczej Landgericht Berlin (sądu krajowego w Berlinie, Niemcy) o stwierdzenie dopuszczalności wykonania kary pozbawienia wolności wymierzonej wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2019 r.

14.      SO zakwestionował przed izbą karną wykonawczą wniosek prokuratury w Berlinie, podnosząc w szczególności, że był osobiście obecny jedynie podczas dwóch z 28 dni rozprawy w ramach postępowania w pierwszej instancji w Polsce, które to postępowanie trwało według niego ponad cztery i pół roku, oraz że nie brał także udziału osobiście w rozprawie apelacyjnej. SO twierdzi, że nie wie, czy był broniony podczas pozostałych 26 dni rozprawy w pierwszej instancji i na rozprawie w postępowaniu apelacyjnym.

15.      Izba karna wykonawcza zwróciła się o dodatkowe informacje do Sądu Okręgowego w Zielonej Górze, który w piśmie z dnia 31 lipca 2023 r. wskazał, że SO uczestniczył osobiście w posiedzeniach rozprawy w pierwszej instancji w latach 2012 i 2014, złożył wyjaśnienia w sprawie oraz wniósł o prowadzenie dalszych posiedzeń rozprawy pod jego nieobecność. SO został pouczony o prawie do udziału w rozprawie oraz o obowiązku zawiadomienia o zmianie adresu dla wezwań do stawiennictwa i wskazania w tym celu adresu w Polsce. SO nie brał natomiast udziału w rozprawie apelacyjnej, jednakże skorzystał z pomocy obrońcy, który był obecny na rozprawach w obu instancjach. Obecność oskarżonego w instancji odwoławczej – podobnie jak obrońcy – nie jest obowiązkowa w świetle polskiego prawa. Wezwanie na rozprawę apelacyjną doręczono pod polski adres do doręczeń wskazany przez skazanego – kancelarię jego obrońcy.

16.      Pismem z dnia 19 września 2023 r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze, w następstwie kolejnego pytania izby karnej wykonawczej Landgericht Berlin (sądu krajowego w Berlinie), udzielił dodatkowych informacji dotyczących rozprawy w pierwszej instancji.

17.      Postanowieniem z dnia 24 listopada 2023 r. izba karna wykonawcza oddaliła wniosek prokuratury w Berlinie o stwierdzenie dopuszczalności wykonania orzeczonej wobec SO kary w Niemczech, ponieważ zgodnie z informacjami udzielonymi przez Sąd Okręgowy w Zielonej Górze SO nie został wezwany do stawiennictwa na niektóre posiedzenia rozprawy, przy czym nie można stwierdzić, że w tych terminach rozprawy miały miejsce czynności procesowe istotne wyłącznie dla współoskarżonych, ani że SO dowiedział się o terminach tych posiedzeń w inny sposób. Podobnie nie brał w nich udziału obrońca.

18.      Prokuratura w Berlinie wniosła do Kammergericht Berlin (wyższego sądu krajowego w Berlinie, Niemcy), który jest sądem odsyłającym, natychmiastowe zażalenie na to postanowienie. W uzasadnieniu tego zażalenia prokuratura wskazała, że osobiste stawiennictwo SO na niektóre posiedzenia rozprawy, na których wypowiadał się on w sprawie i wnioskował o rozprawę nawet pod swoją nieobecność, jest wystarczające, gdyż nieuczestniczenie na kolejnych terminach rozprawy jest oparte na jego autonomicznej decyzji. Ponadto sam SO wystąpił za pośrednictwem swojej obrończyni do Sądu Okręgowego w Zielonej Górze o wykonanie kary w Niemczech i tym samym zrzekł się ochrony wynikającej z § 84b ust. 1 pkt 2 IRG.

19.      Zgodnie z oświadczeniem obrońcy SO ten ostatni nie wiedział o rozprawie apelacyjnej. Nie został on wezwany pod swoim niemieckim adresem. W konsekwencji nie mógł udzielić pełnomocnictwa obrońcy do reprezentowania go na rozprawie, „wiedząc o wyznaczonej rozprawie”.

20.      W odpowiedzi na pytanie sądu odsyłającego adwokat, który bronił SO przed polskimi sądami, w oświadczeniu z dnia 28 lutego 2024 r. wskazał, że jego umocowanie odnosiło się zarówno do postępowania w pierwszej, jak i w drugiej instancji, że SO podał adres jego kancelarii jako polski adres do doręczeń, na który pisma mogły być mu skutecznie doręczane zgodnie z polskim prawem oraz że przed Sądem Apelacyjnym SO reprezentowała adwokatka działająca na podstawie substytucji. Prawdopodobne jest, że nie poinformował on SO o terminie rozprawy, gdyż jego obecność na rozprawie nie była obligatoryjna i był on reprezentowany przez działającą na podstawie substytucji adwokatkę.

21.      W pierwszej kolejności sąd odsyłający zastanawia się, czy wezwanie do stawiennictwa doręczone krajowemu pełnomocnikowi do doręczeń wyznaczonemu przez skazanego spełnia wymogi art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i) tiret pierwsze decyzji ramowej 2008/909.

22.      Sąd ten uważa w tym względzie, że wyrażenie „rozprawa, w wyniku której wydano orzeczenie”, znajdujące się w art. 9 ust. 1 lit. i) tej decyzji ramowej należy rozumieć w taki sam sposób jak wyrażenie znajdujące się w art. 4a decyzji ramowej 2002/584/WSiSW(9), które zostało już poddane wykładni Trybunału(10), ponieważ przepisy te mają identyczne brzmienie, obydwa zostały zmienione tą samą decyzją ramową i nie ma żadnego powodu, aby inaczej traktować przypadki przekazania w celu wykonania europejskiego nakazu aresztowania niż przypadki przejęcia wykonania wyroku skazującego. W przypadku wieloinstancyjnego postępowania karnego pojęcie to powinno odnosić się wyłącznie do instancji, w której zapadło orzeczenie, w którym prawomocnie rozstrzygnięto kwestię winy zainteresowanego oraz wymierzonej mu kary, po przeprowadzeniu ponownego badania sprawy pod względem merytorycznym zarówno co do faktów, jak i co do prawa. W niniejszym przypadku powinna to być rozprawa odwoławcza w dniu 24 marca 2022 r. przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu, a nie rozprawa w pierwszej instancji brana pod uwagę przez izbę karną wykonawczą Landgericht Berlin (sądu krajowego w Berlinie).

23.      Sąd odsyłający skłania się do przyjęcia, że odpowiedź przecząca na postawione pytanie wynika z wyroków z dnia 24 maja 2016 r., Dworzecki(11) i z  dnia 21 grudnia 2023 r., Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Skazanie pod nieobecność oskarżonego)(12), dotyczących identycznego przepisu znajdującego się w art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej 2002/584, w których to wyrokach Trybunał orzekł, że wezwanie do stawiennictwa, które zostało doręczone dorosłemu domownikowi zainteresowanego, który  podjął się oddać wezwanie zainteresowanemu, spełnia wymogi ustanowione w tym przepisie tylko w przypadku, gdy europejski nakaz aresztowania pozwala na ustalenie, czy i – w stosownym przypadku – kiedy ta osoba rzeczywiście oddała to wezwanie zainteresowanemu. Organ sądowy wydającego nakaz państwa członkowskiego powinien zatem wskazać w europejskim nakazie aresztowania informacje, na podstawie których stwierdził, że zainteresowany rzeczywiście otrzymał urzędowe informacje o terminie i miejscu rozprawy. Orzecznictwo to można byłoby odnieść do zaświadczenia, o którym mowa art. 4 ust. 1 decyzji ramowej 2008/909, które w niniejszym przypadku nie zawiera takich informacji.

24.      Jednakże okoliczności niniejszej sprawy różnią się od tych, na gruncie których zapadły te wyroki. Obrońca, któremu doręczono wezwanie, został bowiem wyraźnie wskazany przez SO właściwemu organowi sądowemu jako pełnomocnik do doręczeń poprzez podanie jego adresu jako adresu do doręczeń. Można z tego wnioskować, że zamiarem SO było, aby doręczenia dokonane do rąk pełnomocnika do doręczeń były kwalifikowane tak, jakby zostały dokonane wobec niego samego.

25.      W drugiej kolejności, w przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze, sąd odsyłający uważa, że należy sprawdzić, czy skazany był reprezentowany na rozprawie apelacyjnej w formie wyłączającej podstawę odmowy wykonania. W związku z tym chciałby się on dowiedzieć, czy przesłanki stosowania art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909 są spełnione, jeżeli osoba skazana, w momencie udzielania pełnomocnictwa swojemu obrońcy, nie ma wiedzy o terminie rozprawy, lecz jedynie o tym, że rozprawa się odbędzie.

26.      Sąd ten wskazuje, że zgodnie z tym przepisem wyznaczenie rozprawy powinno chronologicznie poprzedzać ustanowienie obrońcy. Jednakże nie musi odnosić się to do postępowania odwoławczego. Sąd ten wskazuje bowiem, że z reguły osoba skazana w pierwszej instancji, która zleci swojemu obrońcy wniesienie apelacji, udzieli mu także pełnomocnictwa do obrony na rozprawie apelacyjnej, również pod swoją nieobecność – o ile jest to dopuszczalne w świetle prawa krajowego, a obecność tej osoby na rozprawie apelacyjnej nie jest wymagana. Sąd ten wskazuje, że wspomniana osoba ma w tym momencie pewność, iż rozprawa apelacyjna się odbędzie, ponieważ składa apelację, ale nie zna jeszcze dokładnego terminu, w którym sąd apelacyjny wyznaczy rozprawę.

27.      Zdaniem sądu odsyłającego sama wiedza o tym, że rozprawa apelacyjna się odbędzie, jest wystarczająca, gdyż w dalszym toku postępowania wyłącznie od dyspozycji oskarżonego wnoszącego apelację zależy, czy będzie on utrzymywał kontakt z sądem i swoim obrońcą, aby móc uzyskać informację o terminie, czy też nie będzie utrzymywał tego kontaktu.

28.      Sąd odsyłający dodaje, że nawet w przypadkach, gdy obrońca wnosi apelację bez wiedzy swojego klienta, jeżeli nie ma on z nim kontaktu i z ostrożności chce dochować terminu do wniesienia apelacji, prowadzenie postępowania apelacyjnego nie będzie kontynuowane bez konsultacji z klientem i bez uzyskania jego potwierdzenia. Sąd ten wnioskuje zatem z faktu występowania obrońcy z wyboru i obrończyni upoważnionej na zasadzie substytucji przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu, że miało miejsce uzgodnienie z SO i że w związku z tym z pewnością posiadał on wiedzę o zbliżającej się rozprawie apelacyjnej, nawet jeżeli w momencie tego uzgodnienia termin rozprawy nie był jeszcze wyznaczony.

29.      W trzeciej kolejności, w przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze oraz udzielenia odpowiedzi na pytanie drugie w ten sposób, że w chwili udzielenia pełnomocnictwa termin rozprawy musi być już wyznaczony, a zainteresowana osoba musi o nim wiedzieć, sąd odsyłający wskazuje, iż przejęcie wykonania kary nie jest dopuszczalne zgodnie z § 84b ust. 1 pkt 2 IRG, ponieważ odstępstwo przewidziane w §84b ust. 3 pkt 3 IRG nie ma zastosowania.

30.      Jednakże sąd ten zauważa, że mimo iż art. 9 ust. 1 decyzji ramowej 2008/909 przyznaje właściwemu organowi państwa wykonującego zakres uznania, § 84b ust. 1 pkt 2 IRG ustanawia bezwzględną podstawę odmowy. Sąd ten uważa, że nie może dokonać wykładni tego przepisu contra legem, a mianowicie w ten sposób, iż badając podstawy odmowy, dysponowałby on zakresem swobody, który wykraczałby poza wyjątki określone w § 84b ust. 3 i 4 IRG.

31.      Sąd odsyłający wskazuje, że gdyby przysługiwał mu zakres swobody, orzekłby, iż przejęcie wykonania jest dopuszczalne. SO, pomimo wniesienia apelacji, nie utrzymywał wystarczającego kontaktu z polskimi organami sądowymi oraz ze swoim obrońcą, którego adres kancelarii podał jako adres do doręczeń. Poza tym to sam SO wnioskował o przejęcie wykonania kary w Niemczech. Mając na względzie te okoliczności, sąd odsyłający nie dostrzega wymagającego ochrony interesu SO w odmowie wykonania kary w tym państwie członkowskim.

32.      Z tego powodu ów sąd stawia Trybunałowi pytanie o zgodność przepisów niemieckich z zasadą pierwszeństwa prawa Unii, chociaż odpowiedź, że są one z nią niezgodne można wywieść z wyroku z dnia 21 grudnia 2023 r., Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Skazanie pod nieobecność oskarżonego)(13), w którym Trybunał dokonywał wykładni art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584.

33.      W czwartej kolejności sąd odsyłający zastanawia się, czy osoba skazana może zrzec się ochrony wynikającej z art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909, a jeśli tak, to czy wniosek skierowany przez tę osobę do właściwego organu państwa wydającego o wykonanie wyroku w państwie pochodzenia stanowi takie zrzeczenie się.

34.      Zachowanie SO jest wewnętrznie sprzeczne, ponieważ z jednej strony, nie zgłaszając żadnych zastrzeżeń i sprzeciwów wobec skazania, wnioskuje w Polsce o wykonanie kary w Niemczech, a z drugiej strony podnosi obecnie w Niemczech sprzeciw w tym względzie. Sąd odsyłający uważa, że okoliczność tę należałoby uwzględnić w ramach korzystania z zakresu swobody, jaki powinien przysługiwać temu sądowi, a którego prawo krajowe mu nie przyznaje.

35.      Mimo że w decyzji ramowej 2008/909 nie ma żadnej podstawy prawnej pozwalającej wnioskować, że skazany może zrzec się ochrony wynikającej z art. 9 ust. 1 lit. i) tej decyzji ramowej, sąd odsyłający stwierdza, że przepis ten przewiduje również sytuacje, w których osoba ta może zdecydować poprzez własne zachowanie procesowe, czy chce skorzystać z ochrony przed wykonaniem wyroku wydanego pod jej nieobecność. Podpunkt (iii) wspomnianego przepisu przewiduje bowiem zdaniem tego sądu możliwość rezygnacji z kwestionowania wyroku wydanego pod nieobecność. Jeżeli wykonalność wyroku może w tym zakresie zależeć od woli skazanego, to można byłoby przyjąć, że dalszy przebieg wykonania tego wyroku również zależy od jego woli, którą w niniejszym przypadku SO wyraził, składając wniosek do Sądu Okręgowego w Zielonej Górze o wykonanie kary w Niemczech.

36.      W tych okolicznościach Kammergericht Berlin (wyższy sąd krajowy w Berlinie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1)      Czy wezwanie do stawiennictwa doręczone krajowemu pełnomocnikowi do doręczeń wyznaczonemu przez skazanego spełnia wymogi art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i) tiret pierwsze decyzji ramowej [2008/909]?

2)      Czy art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej [2008/909] należy interpretować w ten sposób, że rozprawa musi być już wyznaczona w chwili udzielenia pełnomocnictwa, a zainteresowana osoba musi wiedzieć o wyznaczonym terminie, czy też wystarczy, że zainteresowana osoba udzieli lub potwierdzi pełnomocnictwo, wiedząc z pewnością, że rozprawa się odbędzie?

3)      Czy zgodne z pierwszeństwem prawa Unii jest uznanie przez ustawodawcę niemieckiego w § 84b ust. 1 pkt 2 IRG przypadku skazania wyrokiem wydanym pod nieobecność za bezwzględną podstawę niedopuszczalności [wniosku o wykonanie kary], mimo że art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej [2008/909] przewiduje w tym względzie jedynie fakultatywną podstawę odmowy?

4)      Czy zainteresowana osoba może zrzec się ochrony przewidzianej w art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej [2008/909] i umożliwić w ten sposób wykonanie wyroku wydanego pod nieobecność również w przypadku, gdy nie są spełnione wymogi, o których mowa w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i)–(iii) [tej] decyzji ramowej? Czy wniosek o wykonanie kary w państwie ojczystym złożony do właściwego organu państwa wydającego stanowi takie zrzeczenie się?”.

37.      Rząd polski i Komisja Europejska złożyły uwagi na piśmie oraz uczestniczyli wraz z SO w rozprawie, która odbyła się w dniu 15 maja 2025 r., podczas której odpowiedzieli na zadane przez Trybunał pytania wymagające odpowiedzi ustnej.

IV.    Analiza

38.      W odróżnieniu od sprawy Khuzdar (C‑95/24), będącej przedmiotem odrębnej opinii, którą dziś przedstawiam, niniejsza sprawa nie dotyczy odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania na podstawie art. 4 pkt 6 decyzji ramowej 2002/584. Sprawa ta dotyczy wniosku o uznanie wyroku oraz o wykonanie kary na podstawie decyzji ramowej 2008/909, niezależnie od wykonania takiego nakazu.

39.      Przypomnę, że decyzja ramowa 2008/909, podobnie jak decyzja ramowa 2002/584, konkretyzuje zasady wzajemnego zaufania i wzajemnego uznawania w dziedzinie prawa karnego. Owa decyzja ramowa zacieśnia współpracę sądową w zakresie uznawania i wykonywania wyroków w sprawach karnych, gdy wyrok w sprawie karnej dotyczy osób, które zostały skazane na karę pozbawienia wolności lub środek polegający na pozbawieniu wolności w innym państwie członkowskim, w celu ułatwienia ich resocjalizacji(14).

40.      Artykuł 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909 przewiduje zatem możliwość przekazania wyroku wraz z zaświadczeniem, którego standardowy formularz określono w załączniku I do tej decyzji ramowej, do państwa członkowskiego, którego osoba skazana jest obywatelem i w którym mieszka. Zgodnie z art. 6 ust. 2 lit. a) wspomnianej decyzji ramowej w takim przypadku zgoda osoby skazanej nie jest wymagana.

41.      Zgodnie z jej art. 3 ust. 1 decyzja ramowa 2008/909 ma na celu określenie zasad, które aby ułatwić resocjalizację osoby skazanej, umożliwiają państwu członkowskiemu uznanie wyroku i wykonanie kary orzeczonej przez sąd innego państwa członkowskiego.

42.      W tym celu art. 8 owej decyzji ramowej przewiduje, że właściwy organ państwa wykonującego jest zasadniczo zobowiązany do uwzględnienia wniosku o uznanie wyroku i wykonanie orzeczonej w nim kary pozbawienia wolności lub środka polegającego na pozbawieniu wolności orzeczonych w innym państwie członkowskim, który został mu przekazany zgodnie z art. 4 i 5 wspomnianej decyzji ramowej. Organ ten może zasadniczo odmówić uwzględnienia takiego wniosku tylko ze względu na jedną z podstaw odmowy uznania i wykonania, których zamkniętą listę zawiera art. 9 tej decyzji ramowej(15).

43.      Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie dotyczy właśnie podstawy odmowy przewidzianej w art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909.

44.      Analizując pytania prejudycjalne, należy skupić się jedynie na postępowaniu apelacyjnym w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym. Trybunał orzekł już bowiem w odniesieniu do art. 4a decyzji ramowej 2002/584, że pojęcie „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie” w rozumieniu tego przepisu należy rozumieć w ten sposób, że oznacza ono postępowanie, które doprowadziło do wydania orzeczenia prawomocnie skazującego osobę, o której przekazanie zwrócono się w ramach wykonania europejskiego nakazu aresztowania(16). Jeśli chodzi konkretnie o przypadek taki jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, które toczyło się w dwóch kolejnych instancjach, a mianowicie w pierwszej instancji, a następnie w postępowaniu odwoławczym, Trybunał orzekł, że to postępowanie, które doprowadziło do orzeczenia wydanego w instancji odwoławczej, jest zatem jedynym postępowaniem istotnym dla celów stosowania art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584, pod warunkiem że postępowanie to doprowadziło do orzeczenia, od którego nie przysługuje zwykły środek odwoławczy i które w związku z tym rozstrzyga ostatecznie sprawę co do istoty(17).

45.      Skoro, po pierwsze, zarówno art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584, jak i art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909 zostały wprowadzone do tych dwóch decyzji ramowych przez decyzję ramową 2009/299, a po drugie, brzmienie i cel obydwu tych przepisów pokrywają się, w ramach niniejszej sprawy należy przyjąć tę samą wykładnię.

46.      Postawione przez sąd odsyłający pytania wynikły w kontekście postępowania karnego zmierzającego do wykonania w Niemczech wyroku skazującego wydanego w Polsce wobec obywatela niemieckiego, który pierwotne sam wnioskował przed polskimi sądami o wykonanie tego wyroku skazującego w Niemczech, a obecnie sprzeciwia się temu przed właściwym sądem niemieckim.

47.      Postępowanie to dotyczy sytuacji, w której zgodnie z polskim prawem osoba skazana nie tylko nie uczestniczyła osobiście w większości posiedzeń rozprawy, które odbyły się w pierwszej instancji, lecz przede wszystkim, po wniesieniu za pośrednictwem adwokata apelacji od wyroku skazującego w pierwszej instancji, nie uczestniczyła osobiście w jedynym posiedzeniu rozprawy w postępowaniu apelacyjnym, o której terminie i miejscu nie została poinformowana osobiście. Jednakże osoba ta była reprezentowana przez adwokatkę, zastępującą obrońcę, którego umocowała do reprezentacji przed polskimi sądami pierwszej instancji i w postępowaniu apelacyjnym i któremu na wniosek tej osoby doręczono wezwanie do stawiennictwa na rozprawę apelacyjną.

A.      W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego

48.      Poprzez to pytanie sąd odsyłający zwraca się do Trybunału, by ten orzekł, czy art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i) tiret pierwsze decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, że wezwanie do stawiennictwa doręczone obrońcy, którego osoba skazana umocowała do reprezentacji i ustanowiła pełnomocnikiem do doręczeń w państwie członkowskim, w którym wydano wyrok skazujący, spełnia wymogi określone w tym przepisie.

49.      Z brzmienia art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909 wynika, że w przepisie tym sformułowano fakultatywną podstawę odmowy uznania wyroku przekazanego przez inne państwo członkowskie oraz wykonania wymierzonej tym wyrokiem kary pozbawienia wolności lub innego środka polegającego na pozbawieniu wolności, w przypadku gdy osoba skazana nie stawiła się osobiście na rozprawie, w wyniku której wydano orzeczenie. W ppkt (i)–(iii) tego przepisu przewidziano jednakże trzy wyjątki od tej fakultatywnej podstawy odmowy, które pozbawiają właściwy organ państwa wykonującego możliwości odmowy uznania i wykonania przekazanego wyroku.

50.      Co się tyczy w szczególności art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i) decyzji ramowej 2008/909, właściwy organ państwa wykonującego jest pozbawiony tej możliwości, w sytuacji gdy dana osoba bądź „została wezwana osobiście i tym samym została poinformowana o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy, w wyniku której wydano […] orzeczenie”, bądź „inną drogą rzeczywiście otrzymała urzędową informację o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy w sposób jednoznacznie pozwalający stwierdzić, że wiedziała o wyznaczonej rozprawie”, a ponadto „została poinformowana, że orzeczenie może zostać wydane, jeżeli nie stawi się ona na rozprawie”.

51.      Trybunał orzekł w odniesieniu do art. 4a ust. 1 lit a) ppkt (i) decyzji ramowej 2002/584, że wyrażenia „wezwana osobiście”, a także „inną drogą rzeczywiście otrzymała urzędową informację o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy w sposób jednoznacznie pozwalający stwierdzić, że wiedziała o wyznaczonej rozprawie” stanowią autonomiczne pojęcia prawa Unii i należy je interpretować jednolicie w całej Unii(18). Orzecznictwo to może znaleźć zastosowanie w przypadku przepisu o identycznym brzmieniu zawartym w decyzji ramowej 2008/909, który to przepis wynika również z decyzji ramowej 2009/299.

52.      W wyroku z dnia 24 maja 2016 r., Dworzecki(19) Trybunał orzekł także, że art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej 2002/584 należy interpretować w ten sposób, iż wezwanie, które nie zostało przekazane bezpośrednio zainteresowanemu, ale zostało doręczone na jego adres dorosłemu domownikowi, który podjął się oddać wezwanie zainteresowanemu, przy czym europejski nakaz aresztowania nie pozwala na ustalenie, czy i – w stosownym przypadku – kiedy domownik rzeczywiście oddał to wezwanie zainteresowanemu, nie spełnia samo w sobie wymogów ustanowionych w tym przepisie(20).

53.      Moim zdaniem sytuacji, na gruncie której zapadł ten wyrok, nie można utożsamić z sytuacją wezwania do stawiennictwa doręczonego obrońcy, którego skazany umocował do reprezentacji i ustanowił pełnomocnikiem do doręczeń w państwie skazania.

54.      Według mnie sytuacja ta jest raczej objęta zakresem wyjątku, o którym mowa w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909. Inne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie prowadziłoby do pozbawienia skuteczności tego ostatniego przepisu, którego stosowanie zależy, w odróżnieniu od art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i) tej decyzji ramowej, od warunku, że dana osoba udzieliła pełnomocnictwa obrońcy, który został wyznaczony przez daną osobę lub przez państwo do tego, aby ją bronić na rozprawie, i obrońca ten faktycznie bronił ją na rozprawie.

55.      W konsekwencji proponuję, aby na pytanie pierwsze Trybunał udzielił następującej odpowiedzi: art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i) decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, że wezwanie do stawiennictwa doręczone krajowemu pełnomocnikowi do doręczeń wyznaczonemu przez skazanego samo w sobie nie pozwala właściwemu organowi państwa wykonującego na zastosowanie przewidzianego w tym przepisie wyjątku, ponieważ taka sytuacja jest objęta zakresem art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) tej decyzji ramowej.

B.      W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego

56.      Poprzez to pytanie sąd odsyłający zwraca się do Trybunału, by ten orzekł, czy art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, że rozprawa musi być już wyznaczona w chwili udzielenia pełnomocnictwa obrońcy, a zainteresowana osoba musi wiedzieć o wyznaczonym terminie, czy też wystarczy, że zainteresowana osoba udzieli lub potwierdzi pełnomocnictwo, wiedząc z pewnością, że rozprawa się odbędzie.

57.      Przypomnę, że przepis ten dotyczy sytuacji, w której zainteresowana osoba, wiedząc o wyznaczonej rozprawie, udzieliła pełnomocnictwa obrońcy, który został przez nią lub przez państwo wyznaczony do tego, aby ją bronić na rozprawie, i obrońca ten faktycznie bronił ją na rozprawie.

1.      Wiedza o wyznaczonej rozprawie wymaga poinformowania zainteresowanego o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy 

58.      W większości wersji językowych decyzji ramowej 2008/909 z brzmienia jej art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) nie wynika żaden wyraźny wymóg co do wiedzy zainteresowanego o dokładnym terminie rozprawy, po przeprowadzeniu której zapadł wyrok skazujący, jeżeli był on reprezentowany przez obrońcę. Wersja tego przepisu w języku włoskim wyróżnia się, ponieważ użyto w niej wyrażenia „essendo al corrente della data fissata” (wiedział o wyznaczonym terminie)(21).

59.      Z utrwalonego orzecznictwa wynika w tym względzie, że sformułowania użytego w jednej z wersji językowych przepisu prawa Unii nie można traktować jako jedynej podstawy jego wykładni lub przyznawać mu w tym zakresie pierwszeństwa względem innych wersji językowych(22).

60.      Mając to na uwadze, nawet jeżeli większość wersji językowych jest mniej precyzyjna od wersji włoskiej, należy podkreślić, że odpowiednikami wyrażenia „connaissance du procès prévu” (wiedza o wyznaczonej rozprawie), które znajduje się między innymi we francuskiej wersji językowej art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt ii) decyzji ramowej 2008/909, są w niektórych wersjach językowych „wiedza o wyznaczonym terminie rozprawy”(23) lub „wiedza o wyznaczonej rozprawie”(24). Otóż obydwa te wyrażenia można byłoby interpretować w ten sposób, że ich nieodłącznym elementem jest wymóg wiedzy o terminie rozprawy, ponieważ zdają się one implikować, że został już wyznaczony termin rozprawy oraz że zainteresowany powinien mieć wiedzę o tej właśnie okoliczności. Dodam, że angielski zwrot „the scheduled trial”, z przedimkiem określonym, sugeruje, iż częścią pojęcia „wyznaczona rozprawa” jest termin, gdyż „scheduled” zakłada dokładną datę i godzinę.

61.      Wnioskuję z tego, że mimo iż wyraźny wymóg posiadania przez zainteresowaną osobę wiedzy o dokładnym terminie rozprawy jest odosobniony wśród wersji językowych art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909, znaczna liczba jego wersji językowych sugeruje, że ów wymóg jest nieodłącznym elementem tego przepisu.

62.      Moim zdaniem nota badawcza 25/003 sporządzona przez Dyrekcję Badań i Dokumentacji Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pozwala uzasadnić to stwierdzenie poprzez zbadanie sposobu, w jaki wspomniany przepis art. 4a ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2002/584 został transponowany do porządków prawnych wybranych państw członkowskich. Aby wyjaśnić, w jaki sposób można rozumieć wyrażenie „wiedząc o wyznaczonej rozprawie”, warto zwrócić uwagę na kilka informacji zawartych w tej nocie.

63.      W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zawarte w tym wyrażeniu pojęcie „rozprawa” może mieć w poszczególnych językach urzędowych dwa różne znaczenia. Pojęcie to może się bowiem odnosić zarówno do postępowania jako całości, jak i do rozprawy. I tak, w wersjach językowych bułgarskiej, hiszpańskiej, chorwackiej, duńskiej, greckiej, francuskiej, litewskiej, niderlandzkiej, rumuńskiej i słoweńskiej tych przepisów użyte pojęcie stanowi odpowiednik dosłownego tłumaczenia angielskiego słowa „trial” (proces) i z punktu widzenia czysto terminologicznego może oznaczać zarówno rozprawę, jak i całość procedury(25). Należy jednakże podkreślić, że w konkretnym kontekście decyzji ramowych 2002/584 i 2008/909 pojęcie to jest w krajowych porządkach prawnych interpretowane zazwyczaj jako „rozprawa”.

64.      W szczególności we włoskiej wersji językowej art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 i art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909 użyto pojęcia „processo”, które oznacza dosłownie „postępowanie”, a nie „rozprawę”, dla której to instytucji język włoski posiada odrębne pojęcie (udienza). Jednakże przy dokonywaniu wykładni wyrażenia „wiedza o terminie rozprawy” rozpatruje się je zazwyczaj jako odnoszące się do „wiedzy o terminie pierwszej rozprawy w postępowaniu” albo bardziej ogólnie, „o terminie rozprawy”, na którą można jeszcze stawić się i w której można zgodnie z prawem uczestniczyć.

65.      Dodam, że w wersjach językowych czeskiej, niemieckiej, węgierskiej, polskiej i szwedzkiej art. 4a ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2002/584 i art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909 użyto odpowiednio pojęć: „jednání”, „Verhandlung”, „tárgyalás”, „rozprawa” i „förhandling”, które oznaczają „rozprawę”(26).

66.      Na podstawie tych okoliczności wnioskuję, że wyrażenie „ayant eu connaissance du procès prévu” (wiedząc o wyznaczonej rozprawie) w większości krajowych porządków prawnych jest interpretowane jako odnoszące się do wyznaczonej rozprawy.

67.      W drugiej kolejności, jeśli chodzi o ustalenie, czy „wiedza o wyznaczonej rozprawie” wymaga, aby dana osoba znała dokładny termin rozprawy, czy też wystarczający jest sam fakt, iż wiedziała o wyznaczeniu rozprawy (nie znając jej dokładnego terminu), zauważam – po przeanalizowaniu transpozycji rozpatrywanych przepisów do szeregu praw krajowych – że wśród porządków prawnych państw członkowskich można wyróżnić trzy kategorie.

68.      W ramach pierwszej kategorii przepisy ustawowe transponujące do prawa krajowego art. 4a ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2002/584 i art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909 nie przewidują żadnych szczególnych wymogów co do wiedzy o rozprawie(27). W przypadku tych porządków prawnych wystarcza bowiem, że skazanego, który nie uczestniczył osobiście w rozprawie, która doprowadziła do wydania wyroku skazującego, reprezentował na tej rozprawie adwokat lub radca prawny, aby wydany w wyniku owej rozprawy wobec skazanego europejski nakaz aresztowania lub wyrok mógł podlegać wykonaniu w wykonującym państwie członkowskim. Wspomniane porządki prawne wyróżniają się zatem brakiem w przepisach krajowych jakiegokolwiek wyraźnego lub dorozumianego wymogu dotyczącego wiedzy skazanego o rozprawie (oraz a fortiori o jej terminie).

69.      Do drugiej kategorii należy większość krajowych porządków prawnych(28). W tych porządkach prawnych przepisy ustawowe transponujące do prawa krajowego art. 4a ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2002/584 i art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909 stanowią, że skazany powinien mieć wiedzę o wyznaczonej rozprawie lub o przewidzianym postępowaniu, jednakże nie zawierają wyraźnego odniesienia do wymogu wiedzy o terminie rozprawy. We wspomnianych porządkach prawnych istnieje zatem zgodność między sformułowaniami z art. 4a ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2002/584 i art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909 a przepisami prawa krajowego.

70.      Niemniej należy zauważyć, że mimo iż pojęcie „terminu” nie jest wyraźnie wymienione w przepisach w porządkach prawnych należących do tej drugiej kategorii, zastosowanie wyrażenia „wiedząc o wyznaczonej rozprawie” sugeruje, przynajmniej w przypadku niektórych z nich, że nie można mówić o wiedzy o rozprawie bez wiedzy dokładnym terminie jej przeprowadzenia.

71.      Brak formalnego wymogu odnoszącego się do terminu rozprawy należy zatem zniuansować, ponieważ wydaje się, że w niektórych porządkach prawnych określenie „wyznaczona” użyte włączenie z pojęciem „rozprawy” zawiera w sobie w sposób dorozumiany pojęcie terminu,  w związku z czym nie można wykluczyć wymogu posiadania przez skazanego wiedzy o terminie rozprawy.

72.      Jak wcześniej wskazałem, wniosek taki może wynikać na przykład z angielskiego wyrażenia „the scheduled trial” (wyznaczona rozprawa)(29).

73.      W trzeciej kategorii przepisy ustawowe transponujące do prawa krajowego art. 4a ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2002/584 i art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909 stanowią, że skazany powinien mieć dokładną wiedzę o terminie rozprawy(30).

74.      Należy zatem zauważyć, że transpozycja tych przepisów w porządkach prawnych należących do tej trzeciej kategorii jest bardziej dokładna niż przewidują to sensu stricto wspomniane przepisy. Jednakże, podobnie jak w przypadku porządków prawnych należących do drugiej kategorii, wniosek ten należy zniuansować, ponieważ sformułowanie „wiedza o wyznaczonej rozprawie” pojawiające się w niektórych z omawianych wersji językowych rozpatrywanych przepisów mogłoby wiązać się nierozerwalnie z koniecznością poinformowania skazanego w sposób jasny i skuteczny o terminie rozprawy.

75.      Moim zdaniem ogół wskazówek wynikających z poszczególnych wersji językowych art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909 potwierdza wykładnię, zgodnie z którą zainteresowana osoba musi mieć wiedzę o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy.

76.      Według mnie analiza systematyki i celów decyzji ramowej 2008/909 potwierdza tę interpretację. Przypomnę w tym względzie, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż przepisy prawa Unii należy interpretować i stosować w sposób jednolity w świetle wersji sporządzonych we wszystkich językach Unii, a w przypadku rozbieżności między tymi różnymi wersjami dany przepis należy interpretować z uwzględnieniem ogólnej systematyki i celu uregulowania, którego stanowi on część(31).

77.      Jeśli chodzi o systematykę tej decyzji ramowej, pragnę zauważyć, że jej art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i) wyklucza możliwość odmowy uznania wyroku i wykonania kary przez właściwy organ państwa wykonującego, jeżeli w szczególności dana osoba została wezwana osobiście, a zatem została poinformowana o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie, albo inną drogą rzeczywiście otrzymała urzędową informację o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy w sposób jednoznacznie pozwalający stwierdzić, że wiedziała o wyznaczonej rozprawie. Sposób sformułowania tego przepisu sugeruje, że wiedza o wyznaczonej rozprawie wymaga poinformowania zainteresowanego o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy. Można byłoby z tego wnioskować, że identyczny zwrot zawarty w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909 dotyczący przesłanki, zgodnie z którą dana osoba wiedziała o wyznaczonej rozprawie, powinien oznaczać to samo, a mianowicie, że nierozerwalnym jego elementem jest ten sam wymóg dokładnej informacji o wyznaczonym terminie rozprawy, mimo że przepis ten nie zawiera powtórnego wskazania, co należy rozumieć poprzez wyrażenie „wiedząc o wyznaczonej rozprawie”.

78.      Nie przekonuje mnie natomiast argument, zgodnie z którym należałoby uznać, że wyjaśnieniem braku wyraźnej wzmianki w tym przepisie, dotyczącej wiedzy danej osoby o wyznaczonym terminie rozprawy, mogłaby być okoliczność, iż dana osoba udzieliła pełnomocnictwa obrońcy, by ją bronił podczas rozprawy. Przesłanka dotycząca udzielenia takiego pełnomocnictwa moim zdaniem nie może zastąpić prawa danej osoby do osobistego stawiennictwa na rozprawie w swojej sprawie. Zatem nawet gdyby osoba ta zdecydowała się udzielić pełnomocnictwa obrońcy, aby bronił ją na rozprawie, dalej powinna dysponować wystarczająco dokładnymi informacjami o terminie i miejscu rozprawy, tak by, jeśli zechce, mogła stawić się na nią osobiście, i uzyskać je przed faktycznym przeprowadzeniem rozprawy.

79.      Wynika z tego, że aby wykazać w kontekście art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909, iż doszło do dobrowolnego i jednoznacznego zrzeczenia się prawa do osobistego stawiennictwa na rozprawie niezbędne jest spełnienie dwóch przesłanek, którymi są, po pierwsze, poinformowanie skazanego o terminie i miejscu rozprawy, a po drugie, faktyczna obrona podczas rozprawy przez obrońcę, któremu osoba ta udzieliła pełnomocnictwa.

80.      Wskazana w tym przepisie przesłanka dotycząca faktycznej obrony podczas rozprawy przez obrońcę, któremu skazany udzielił pełnomocnictwa, stanowi zatem odpowiednik przesłanki znajdującej się w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i) tiret drugie tej decyzji ramowej, zgodnie z którą to przesłanką osoba ta została poinformowana, że orzeczenie może zostać wydane, jeżeli nie stawi się ona na rozprawie. Z kolei przesłanka dotycząca wiedzy o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy jest wspólna dla ppkt (i) oraz (ii) art. 9 ust. 1 lit. i) rzeczonej decyzji ramowej. Należy jednakże dodać niuans, zgodnie z którym w myśl motywu 9 decyzji ramowej 2009/299 z przyczyn praktycznych wyznaczony termin rozprawy może wstępnie objąć kilka dat w krótkim przedziale czasowym.

81.      Uważam, że wykładnia, zgodnie z którą wiedza o wyznaczonej rozprawie wymaga poinformowania zainteresowanego o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy, jest zbieżna z zamierzeniem prawodawcy Unii, wyrażonym w szczególności w motywie 4 decyzji ramowej 2009/299, a mianowicie, że ta decyzja ramowa służy doprecyzowaniu określenia wspólnych podstaw dających właściwemu organowi państwa wykonującego możliwość wykonania orzeczenia mimo nieobecności danej osoby na rozprawie przy pełnym poszanowaniu prawa tej osoby do obrony. Artykuł 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909 ma zatem na celu zagwarantowanie wysokiego poziomu ochrony i umożliwienie właściwemu organowi państwa wykonującego uznania wyroku wydanego przeciwko danej osobie, pomimo jej nieobecności na rozprawie, w wyniku której wydano orzeczenie nakładające karę, przy pełnym poszanowaniu jej prawa do obrony(32). W szczególności z art. 1 decyzji ramowej 2009/299 odczytywanego w świetle jej motywów 1 i 15 wyraźnie wynika, że art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909 został zmieniony, aby chronić prawo oskarżonego do stawienia się osobiście na prowadzonej przeciwko niemu rozprawie karnej, a jednocześnie usprawnić wzajemne uznawanie orzeczeń sądowych przez państwa członkowskie(33). Należy również podkreślić, że prawo oskarżonego do obecności na rozprawie stanowi istotny element prawa do obrony, a w bardziej ogólnym ujęciu – ma ogromne znaczenie dla poszanowania prawa do rzetelnego procesu karnego, zapisanego w art. 47 akapity drugi i trzeci oraz w art. 48 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej(34).

82.      Uważam, że proponowana przeze mnie wykładnia znajduje oparcie w przepisach dyrektywy 2016/343.

2.      Wykładnia w oparciu o przepisy dyrektywy 2016/343

83.      Dyrektywa 2016/343 stanowi uzupełnienie arsenału środków prawnych wprowadzonego w szczególności decyzją ramową 2009/299. Należy przypomnieć, że dyrektywa ta została przyjęta na podstawie art. 82 ust. 2 lit. b) TFUE. Z postanowienia tego wynika, że prawodawca Unii, dla ułatwienia wzajemnego uznawania, jak również współpracy policyjnej i wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych, może ustanawiać normy minimalne, dotyczące w szczególności praw jednostek w postępowaniu karnym. I tak celem wspomnianej dyrektywy jest, jak wskazano w jej motywach 9 i 10, wzmocnienie prawa do rzetelnego procesu sądowego w postępowaniu karnym, tak aby zwiększyć zaufanie państw członkowskich do systemu wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych innych państw członkowskich, a w konsekwencji ułatwienie wzajemnego uznawania orzeczeń w sprawach karnych(35). Jak wyraźnie potwierdza motyw 33 tej samej dyrektywy, prawo do obecności na rozprawie stanowi integralną część prawa podstawowego do rzetelnego procesu(36).

84.      Państwa członkowskie mogą jednak zgodnie z art. 8 dyrektywy 2016/343 przewidzieć pod pewnymi warunkami przeprowadzenie rozprawy pod nieobecność osoby oskarżonej, przy czym w przypadku przeprowadzenia takiej rozprawy w braku spełnienia przesłanek określonych w art. 8 ust. 2 tej dyrektywy, zainteresowana osoba ma, na podstawie art. 8 ust. 4 i art. 9 wspomnianej dyrektywy, które to przepisy są bezpośrednio skuteczne, prawo „do wznowienia postępowania lub innego środka prawnego, który umożliwia ponowne rozpoznanie sprawy co do jej istoty […] i który może prowadzić do uchylenia pierwotnego orzeczenia”(37).

85.      Zgodnie z art. 8 ust. 2 dyrektywy 2016/343 państwa członkowskie mogą postanowić, że rozprawa, której wynikiem może być orzeczenie w przedmiocie winy lub niewinności podejrzanego lub oskarżonego, może odbyć się pod jego nieobecność, pod warunkiem że podejrzanego lub oskarżonego powiadomiono we właściwym czasie o rozprawie i o konsekwencjach niestawiennictwa [pkt a) tego przepisu], albo że podejrzany lub oskarżony, którego powiadomiono o rozprawie, jest reprezentowany przez umocowanego obrońcę, wybranego przez tego podejrzanego lub oskarżonego lub wyznaczonego z urzędu [pkt b) tego przepisu].

86.      Jak wynika z art. 8 ust. 4 i art. 9 tej dyrektywy, prawo do wznowienia postępowania jest zastrzeżone dla osób, wobec których postępowanie jest prowadzone pod nieobecność, podczas gdy warunki przewidziane w art. 8 ust. 2 tej dyrektywy nie są spełnione(38). Innymi słowy, osoba skazana pod nieobecność może zostać pozbawiona prawa do wznowienia postępowania tylko wtedy, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 8 ust. 2 dyrektywy 2016/343(39). W konsekwencji, jeżeli spełnione są przesłanki określone we wspomnianym art. 8 ust. 2, postępowanie prowadzone pod nieobecność podejrzanego lub oskarżonego może prowadzić do wydania orzeczenia, które zgodnie z art. 8 ust. 3(40) może zostać wykonane bez obowiązku zapewnienia przez dane państwo członkowskie prawa do wznowienia postępowania(41).

87.      Trybunał wyjaśnił już, że lit. a) i b) zawarte w art. 8 ust. 2 dyrektywy 2016/343 mają zastosowanie alternatywnie i że każdy z tych przepisów określa dwie kumulatywne przesłanki, z których pierwsza wymaga, aby zainteresowana osoba została powiadomiona o rozprawie(42). Trybunał oparł się w tym względzie na motywie 36 tej dyrektywy, w którym wskazano, że poinformowanie podejrzanego lub oskarżonego o rozprawie należy rozumieć jako doręczenie mu wezwania do rąk własnych lub przekazanie mu inną drogą urzędowej informacji o terminie i miejscu rozprawy w sposób, który umożliwia dowiedzenie się o tej rozprawie(43). Trybunał orzekł zatem, że do sądu krajowego, który powinien zbadać, czy zostały spełnione warunki określone w art. 8 ust. 2 wspomnianej dyrektywy, należy ustalenie, czy względem zainteresowanego wystawiono dokument urzędowy, wymieniający jednoznacznie datę i miejsce rozprawy oraz, w przypadku braku reprezentacji przez umocowanego adwokata, konsekwencje ewentualnego braku stawiennictwa(44).

88.      Druga przesłanka wymagana na podstawie art. 8 ust. 2 dyrektywy 2016/343 do tego, aby osoba skazana pod swoją nieobecność mogła zostać pozbawiona prawa do wznowienia postępowania, może zostać spełniona albo, zgodnie z art. 8 ust. 2 lit. a) i art. 8 ust. 4 tej dyrektywy, jeżeli osoba ta została we właściwym czasie pouczona o konsekwencjach niestawiennictwa na rozprawie, albo, stosownie do art. 8 ust. 2 lit. b) i art. 8 ust. 4 wspomnianej dyrektywy, jeżeli osoba ta była reprezentowana na rozprawie przez umocowanego obrońcę wyznaczonego przez nią lub z urzędu(45).

89.      Wynika z tego, że o ile druga przesłanka jest zmienna w zależności od tego, czy rozpatrywana sytuacja jest objęta zakresem art. 8 ust. 2 lit. a) czy art. 8 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2016/343, o tyle pierwsza przesłanka odnosząca się do powiadomienia zainteresowanego o rozprawie jest wspólna dla obydwu tych przepisów(46).

90.      Moim zdaniem właściwe jest twierdzenie, że ppkt (i) oraz (ii) art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909 są skonstruowane zgodnie z tą samą zasadą.

91.      Należy bowiem uznać, analogicznie do tego, co orzekł Trybunał w odniesieniu do art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584, że w każdym z przypadków, o których mowa w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i)–(iii) decyzji ramowej 2008/909 uznanie wyroku i wykonanie kary nie narusza prawa do obrony danej osoby ani prawa do skutecznego środka prawnego i dostępu do rzetelnego procesu, zapisanych w art. 47 i art. 48 ust. 2 Karty praw podstawowych(47).

92.      I tak, w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i)–(iii) decyzji ramowej 2008/909 sformułowano przesłanki, które nakazują przyjąć, że zainteresowany dobrowolnie i w sposób jednoznaczny zrezygnował z uczestnictwa w rozprawie, wobec czego uznanie wyroku i wykonanie kary wymierzonej skazanemu pod nieobecność nie może być uzależnione od warunku stanowiącego, iż może on skorzystać z ponownego rozpoznania sprawy w jego obecności w państwie członkowskim, w którym nastąpiło skazanie(48).

93.      Skoro art. 8 ust. 2 dyrektywy 2016/343 także określa przesłanki, które pozwalają przyjąć, że skazany dobrowolnie i w sposób jednoznaczny zrezygnował z osobistego uczestnictwa w rozprawie, w związku z czym można go pozbawić prawa do wznowienia postępowania(49), uważam, że powinna istnieć spójność wykładni tego przepisu z wykładnią art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 oraz art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909.

94.      Uzasadnieniem wymogu spójności jest fakt, że przepisy te mają ten sam cel, jakim jest wzmocnienie prawa do rzetelnego procesu sądowego w postępowaniu karnym, aby ułatwić wzajemne uznawanie orzeczeń w sprawach karnych, oraz stanowią część tego samego całościowego systemu gwarancji(50). Wspomniane przepisy wpisują się zatem w bardziej ogólną całość normatywną, która oferuje gwarancje osobom, wobec których toczy się postępowanie karne.

95.      Prawdą jest, że decyzja ramowa 2008/909, podobnie jak decyzja ramowa 2002/584, wprowadza system wzajemnego uznawania oparty na zasadzie wzajemnego zaufania i że, jak wynika z motywu 14 decyzji ramowej 2009/299, celem wprowadzenia tego systemu nie jest harmonizacja przepisów krajowych(51).

96.      Prawdą jest również, że gdy Trybunał wyjaśniał stosunek, jaki zachodzi między dyrektywą 2016/343 a decyzją ramową 2002/584, wyszedł on od stwierdzenia, zgodnie z którym ta decyzja ramowa zawiera przepis szczególny, a mianowicie art. 4a, który odnosi się konkretnie do sytuacji, gdy europejski nakaz aresztowania został wydany w celu wykonania kary pozbawienia wolności lub środka zabezpieczającego polegającego na pozbawieniu wolności w odniesieniu do zainteresowanego, który nie stawił się osobiście na rozprawie, w wyniku której wydano orzeczenie nakładające tę karę lub zastosowano ten środek(52). W tym kontekście Trybunał wyjaśnił, że ewentualna niezgodność prawa krajowego wydającego nakaz państwa członkowskiego z przepisami dyrektywy 2016/343 nie może stanowić przyczyny mogącej uzasadnić odmowę wykonania europejskiego nakazu aresztowania(53). Zdaniem Trybunału przywoływanie przepisów dyrektywy w celu przeciwstawienia się wykonaniu europejskiego nakazu aresztowania umożliwiłoby bowiem obejście systemu ustanowionego przez decyzję ramową 2002/584, która przewiduje w sposób wyczerpujący podstawy odmowy wykonania(54). Trybunał wskazał w tym względzie, że dyrektywa 2016/343 nie zawiera przepisów mających zastosowanie do wydawania i wykonywania europejskich nakazów aresztowania(55). W świetle tych rozważań Trybunał orzekł, że art. 4a decyzji ramowej 2002/584 należy interpretować w ten sposób, iż w sytuacji gdy dana osoba uniemożliwiła jej osobiste wezwanie i nie stawiła się na rozprawie, ponieważ zbiegła do państwa członkowskiego wykonującego nakaz, organ sądowy wykonujący nakaz nie może odmówić wykonania europejskiego nakazu aresztowania wydanego w celu wykonania kary pozbawienia wolności bądź środka zabezpieczającego polegającego na pozbawieniu wolności wyłącznie na tej podstawie, że organ ten nie dysponuje zapewnieniem, iż w przypadku przekazania do państwa członkowskiego wydającego nakaz będzie przestrzegane prawo do wznowienia postępowania określone w art. 8 i 9 dyrektywy 2016/343(56).

97.      Według mnie to stanowisko Trybunału stanowi odzwierciedlenie woli prawodawcy Unii wyrażonej w motywie 3 decyzji ramowej 2009/299, aby nie uzależniać już wykonania europejskiego nakazu aresztowania od udzielenia przez organ wydający zapewnienia – którego wystarczający charakter musiałby zostać poddany ocenie organu wykonującego – zagwarantowania osobie podlegającej temu europejskiemu nakazowi aresztowania możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w wydającym państwie członkowskim. Aby zaradzić trudnościom we wzajemnym uznawaniu orzeczeń wydanych pod nieobecność danej osoby na rozprawie wynikających z istnienia w państwach członkowskich różnic dotyczących ochrony praw podstawowych(57), prawodawca Unii zdecydował się określić jasne i wspólne podstawy nieuznawania orzeczeń wydanych w wyniku rozprawy, na której dana osoba nie stawiła się osobiście(58).

98.      Z tej perspektywy stanowisko Trybunału polegające na odmowie konstruowania podstawy odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania, której powodem byłaby ewentualna niezgodność prawa krajowego wydającego państwa członkowskiego z przepisami dyrektywy 2016/343(59), moim zdaniem nie jest przeszkodą dla dokonywania wykładni art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 i art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909 w sposób spójny z art. 8 ust. 2 dyrektywy 2016/343.

99.      Należy bowiem podkreślić, że paralelizm tych przepisów sprawił, że Trybunał zwrócił uwagę na funkcjonalny związek przepisów tej dyrektywy i decyzji ramowej 2002/584(60). Moim zdaniem twierdzenie to jest również zasadne w odniesieniu do przepisów decyzji ramowej 2008/909.

100. Ten funkcjonalny związek, który zapewnia spójność systemu gwarancji proceduralnych przysługujących osobom skazanym pod nieobecność, skłania mnie do przyjęcia w kontekście stosowania decyzji ramowej 2008/909, że aby ustalić, czy dana sytuacja odpowiada któremukolwiek z przypadków wskazanych w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i) lub (ii) tej decyzji ramowej i czy w konsekwencji właściwy organ państwa wykonującego nie może odmówić uznania wyroku i wykonania kary, należy uwzględnić przesłanki przewidziane odpowiednio w art. 8 ust. 2 lit. a) i b) dyrektywy 2016/343, wskazane i określone przez Trybunał.

101. Inne rozstrzygnięcie mogłoby prowadzić do nałożenia na właściwy organ państwa wykonującego obowiązku uznania wyroku i wykonania kary, mimo że przesłanki z art. 8 ust. 2 lit. a) lub b) dyrektywy 2016/343 nie są spełnione i nie ma podstaw, by pozbawić osobę skazaną pod jej nieobecność prawa do wznowienia postępowania. W szczególności przyjęcie, że stosowanie art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909 zależy od łagodniejszych przesłanek niż te przewidziane w art. 8 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2016/343, takich jak zwykła wiedza, że odbędzie się rozprawa, bez dalszych szczegółów, mogłoby spowodować, iż organ ten miałby obowiązek uznania wyroku, który mógłby zostać podważony w nowym postępowaniu, gdyby do niego doszło.

102. Przypomnę, że zgodnie z dyspozycją art. 8 ust. 3 dyrektywy 2016/343, wobec danego podejrzanego lub oskarżonego można wykonać wyłącznie orzeczenie wydane zgodnie z art. 8 ust. 2 tej dyrektywy. Wydaje mi się zatem, że zgodnie z logiką można przyjąć, iż gdy spełnione są przesłanki określone w lit. a) lub b) tego przepisu i w konsekwencji daną osobę można pozbawić prawa do wznowienia postępowania, a orzeczenie może zostać wykonane, właściwy organ państwa wykonującego nie może sprzeciwić się takiemu wykonaniu, powołując się na podstawę odmowy uznania i wykonania przewidzianą w art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909.

103. Te okoliczności potwierdzają moją opinię, zgodnie z którą – analogicznie do ustaleń dotyczących sytuacji wskazanych w art. 8 ust. 2 lit. a) i b) dyrektywy 2016/343(61) – należy uznać, że ppkt (i) i (ii) zawarte w art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909 mają zastosowanie alternatywnie i że każdy z tych przepisów określa dwie kumulatywne przesłanki, z których pierwsza wymaga, aby zainteresowana osoba została powiadomiona o rozprawie, co znaczy, iż powinna ona zostać poinformowana o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy.

104. Drugą przesłanką, która zgodnie z art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i) oraz (ii) decyzji ramowej 2008/909 musi być spełniona, aby właściwy organ państwa wykonującego nie mógł skorzystać z uprawnienia do odmowy uznania wyroku i wykonania kary, jest to, że osoba skazana została poinformowana, iż orzeczenie może zostać wydane, jeżeli nie stawi się ona na rozprawie, albo to że osoba ta udzieliła pełnomocnictwa obrońcy, który został wyznaczony przez daną osobę lub przez państwo do tego, aby ją bronić na rozprawie, i obrońca ten faktycznie bronił ją na rozprawie.

105. Ta ostatnia przesłanka w połączeniu z przesłanką dotyczącą powiadomienia zainteresowanej osoby o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy może dowodzić, że jak wskazano w motywie 10 decyzji ramowej 2009/299, osoba ta świadomie podjęła decyzję o tym, że będzie ją reprezentował obrońca, a sama nie stawi się na rozprawie osobiście.

106. Natomiast wbrew temu, co mogłoby sugerować brzmienie art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909, nie uważam, iż przepis ten wymaga, aby poinformowanie zainteresowanej osoby o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy koniecznie miało miejsce przed udzieleniem obrońcy pełnomocnictwa do prowadzenia jej obrony na tej rozprawie. Wspomniany przepis należy interpretować raczej w ten sposób, że zawiera on dwie kumulatywne przesłanki, które nie muszą jednak być koniecznie spełnione w określonej kolejności. Przyjęcie odmiennej wykładni prowadziłoby do nałożenia nadmiernych wymogów formalnych takich jak konieczność potwierdzenia lub odnowienia pełnomocnictwa na potrzeby postępowania apelacyjnego, mimo że od początku obejmowało całe postępowanie. Jeżeli, tak jak uważam, powiadomienie zainteresowanego o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy ma na celu umożliwienie mu uczestniczenia w rozprawie, nie jest istotne, czy informacja ta zostanie przekazana przed udzieleniem pełnomocnictwa obrońcy czy też po jego udzieleniu. Pragnę poza tym zauważyć, że Trybunał, gdy określał przesłanki przewidziane w art. 8 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2016/343, nie wskazywał na konieczność zachowania porządku chronologicznego między powiadomieniem zainteresowanej osoby o rozprawie a udzieleniem pełnomocnictwa obrońcy. Ponadto należy wskazać, że gdy zainteresowany udziela pełnomocnictwa obrońcy do złożenia apelacji i reprezentowania go w postępowaniu apelacyjnym, siłą rzeczy udzielenie tego pełnomocnictwa poprzedza informację o terminie i miejscu rozprawy apelacyjnej, które z definicji nie są znane na tym etapie.

107. Dodam, że gdyby przestrzeganie takiego porządku chronologicznego było wymagane w ramach wyjątku przewidzianego w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909, mogłoby to prowadzić do znacznego ograniczenia przypadków stosowania tego wyjątku, co byłoby sprzeczne z zasadą, zgodnie z którą podstawy odmowy uznania i wykonania należy interpretować w sposób ścisły. Przypomnę w tym względzie, że każdy wyjątek od zasady wzajemnego uznawania winien być interpretowany ściśle(62). I tak, co się tyczy art. 9 ust. 1 lit. d) decyzji ramowej 2008/909, Trybunał orzekł, że przesłanka podwójnej karalności stanowi wyjątek od zasady uznawania wyroku i wykonywania kary. W konsekwencji zakres stosowania wskazanej w tym przepisie podstawy odmowy uznania wyroku i wykonania kary opartej na braku podwójnej karalności należy interpretować w sposób ścisły, aby ograniczyć wypadki odmowy uznania i wykonania(63). Jak już wyjaśnił Trybunał, ścisła wykładnia wspomnianego przepisu przyczynia się do realizacji celu decyzji ramowej 2008/909, jakim jest zgodnie z jej art. 3 ust. 1 ułatwienie resocjalizacji osoby skazanej(64). Moim zdaniem wskazówki te należałoby wykorzystać w kontekście stosowania podstawy odmowy uznania i wykonania przewidzianej w art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909.

108. Z całości powyższych rozważań wnioskuję, że art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, iż przewidziany w tym przepisie wyjątek wymaga spełnienia dwóch kumulatywnych przesłanek, a mianowicie, po pierwsze, aby zainteresowaną osobę poinformowano o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy, a po drugie, aby osoba ta udzieliła pełnomocnictwa obrońcy, który został wyznaczony przez nią lub przez państwo do tego, aby ją bronić na rozprawie i który faktycznie bronił ją na tej rozprawie. Otrzymanie takiej informacji nie musi koniecznie poprzedzać udzielenia pełnomocnictwa obrońcy.

109. Należy teraz określić, w jaki sposób właściwy organ państwa wykonującego powinien weryfikować, czy przesłanki te są spełnione.

3.      Weryfikacja przesłanek określonych w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909

a)      W przedmiocie pierwszej przesłanki: przypadki, w których uznaje się, że zainteresowany otrzymał wystarczającą informację

110. Według mnie także do celów weryfikacji, czy pierwsza przesłanka ustanowiona w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909 jest spełniona, należy uwzględnić orzecznictwo odnoszące się do dyrektywy 2016/343. Trybunał określił bowiem w tym kontekście sytuacje, w których należy uznać, że zainteresowana osoba została poinformowana o rozprawie.

111. I tak, aby zweryfikować, czy pierwsza przesłanka określona w art. 8 ust. 2 lit. a) i b) dyrektywy 2016/343 jest spełniona, Trybunał wskazał, że jak wynika z motywu 38 tej dyrektywy, należy zwrócić szczególną uwagę z jednej strony na starania podjęte przez organy publiczne w celu powiadomienia danej osoby o rozprawie, a z drugiej strony na starania podjęte przez tę osobę w celu otrzymania dotyczących jej informacji. W konsekwencji, zdaniem Trybunału, dla oceny spełnienia tej przesłanki znaczenie mają wszelkie precyzyjne i obiektywne wskazówki, że wspomniana osoba, po otrzymaniu oficjalnej informacji o tym, że jest oskarżona o popełnienie przestępstwa, a więc wiedząc, iż ma się przeciwko niej odbyć rozprawa, umyślnie dąży do uniknięcia oficjalnego otrzymania informacji dotyczących terminu i miejsca tej rozprawy. Istnienie takich precyzyjnych i obiektywnych wskazówek można stwierdzić na przykład wtedy, gdy zainteresowana osoba umyślnie podała nieprawidłowy adres właściwym organom lub nie przebywa już pod podanym adresem(65). Zatem fakt, że dana osoba umyślnie uniemożliwiła państwu poinformowanie jej, stanowi istotną okoliczność dla celów ustalenia wystarczającego charakteru przekazanej jej informacji.

112. Na podstawie tych okoliczności pragnę wskazać, że nie wydaje się, aby w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym właściwe organy państwa członkowskiego, w którym nastąpiło skazanie, uchybiły obowiązkowi staranności w zakresie poinformowania SO o rozprawie apelacyjnej. Nie zostało bowiem zakwestionowane, że organy te w odpowiednim terminie przesłały na wskazany im przez SO adres, a mianowicie adres kancelarii jego obrońcy, dokument urzędowy informujący o terminie i miejscu rozprawy, oraz że dokument ten został rzeczywiście doręczony na ten adres. Wskazując ów adres, SO wyraził wolę, aby doręczenia na adres kancelarii jego obrońcy były równoznaczne z doręczeniami dokonywanymi jemu osobiście.

113. Zarzut uchybienia obowiązkowi staranności można natomiast postawić SO. Jak bowiem wskazuje sąd odsyłający, SO pomimo złożenia apelacji, nie utrzymywał wystarczającego kontaktu z polskimi organami sądowymi ani ze swoim obrońcą, którego adres kancelarii podał jako adres do doręczeń. Skoro SO nie utrzymywał takiego kontaktu, który umożliwiłby mu powzięcie wiadomości o terminie i miejscu rozprawy, nie może on teraz powoływać się przed właściwym organem państwa wykonującego na fakt, że nie posiadał tych informacji. Okoliczność, że sam obrońca nie poinformował SO o terminie i miejscu rozprawy apelacyjnej, nie wydaje mi się w tym kontekście istotna.

114. W związku z powyższym uważam, że przesłanie w odpowiednim terminie przez właściwe organy państwa członkowskiego, w którym nastąpiło skazanie, dokumentu urzędowego informującego o terminie i miejscu rozprawy na adres, który osoba skazana wskazała tym organom jako adres do dokonywania wszelkich doręczeń, a mianowicie adres kancelarii jej obrońcy, oraz przedstawienie dowodu, że ów dokument został rzeczywiście doręczony na ten adres, są równoznaczne z poinformowaniem tej osoby o terminie i miejscu rozprawy.

115. Wynika z tego, że należy uznać, iż skazany wiedział o terminie i miejscu rozprawy(66).

116. Skoro zatem moim zdaniem pierwsza przesłanka wskazana w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909 jest spełniona, należy zweryfikować, czy tak samo jest w przypadku drugiej przesłanki.

b)      W przedmiocie drugiej przesłanki: pełnomocnictwo dla obrońcy, który bronił zainteresowanego na rozprawie

117. Co się tyczy reprezentacji przez umocowanego adwokata, Trybunał wyjaśnił, że istnienie „pełnomocnictwa” w rozumieniu art. 8 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2016/343 wymaga, aby zainteresowany sam powierzył obrońcy, w stosownym przypadku temu, który został mu wyznaczony z urzędu, zadanie reprezentowania go na rozprawie prowadzonej pod jego nieobecność(67). Wynika z tego, że sama okoliczność, iż osoba skazana pod jej nieobecność była broniona przez obrońcę wyznaczonego z urzędu w trakcie całego postępowania sądowego prowadzonego pod jej nieobecność, nie jest wystarczająca do spełnienia drugiej przesłanki określonej w tym przepisie(68).

118. Zdaniem Trybunału okoliczność bycia reprezentowanym przez obrońcę pozwala wykazać, że osoba sądzona pod jej nieobecność dobrowolnie i w sposób jednoznaczny zrzekła się prawa do uczestnictwa w rozprawie tylko wtedy, gdy osoba ta świadomie powierzyła temu obrońcy prowadzenie swojej obrony przed sądem, co zakłada, że specjalnie wyznaczyła tego obrońcę do reprezentowania jej na rozprawie prowadzonej pod jej nieobecność(69).

119. Na podstawie tych elementów, którymi moim zdaniem należy kierować się, analizując drugą przesłankę przewidzianą w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909, uważam, że należy uznać, w świetle akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, oraz z zastrzeżeniem weryfikacji, którą powinien przeprowadzić sąd odsyłający, że przesłanka ta jest w niniejszym przypadku spełniona.

120. SO udzielił bowiem pełnomocnictwa obrońcy, którego wyznaczył do reprezentowania go zarówno w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, jak i w postępowaniu apelacyjnym. Okoliczność, że na rozprawie apelacyjnej SO był broniony przez adwokatkę, która zastępowała tego obrońcę, nie wydaje mi się problematyczna z punktu widzenia ustalenia, czy SO był reprezentowany przed sądem apelacyjnym przez umocowanego obrońcę, ponieważ ta obrona, której rzeczywisty charakter nie był kwestionowany, wpisuje się w ciągłość umocowania owego obrońcy.

121. Wszystkie te czynniki skłaniają mnie do uznania, że w okolicznościach takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym przesłanki zastosowania wyjątku przewidzianego w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909 wydają się spełnione. W konsekwencji właściwy organ wykonującego państwa członkowskiego nie może odmówić uznania wyroku i wykonania kary.

122. W każdym razie nawet gdyby sąd odsyłający miał dojść do wniosku, że przesłanki te nie są spełnione, należy podkreślić, iż prawo krajowe nie może nakładać na ten sąd obowiązku odmowy uznania wyroku i wykonania kary. Dysponuje on bowiem zakresem swobody co do zastosowania przewidzianej w art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909 podstawy odmowy uznania wyroku i odmowy wykonania kary. Trzecie pytanie prejudycjalne dotyczy tej problematyki.

C.      W przedmiocie trzeciego pytania prejudycjalnego

123. Poprzez to pytanie sąd odsyłający zwraca się w istocie do Trybunału, aby ten orzekł, czy art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu, który nakłada na właściwy organ państwa wykonującego obowiązek odmowy uznania wyroku i wykonania kary, gdy żaden z wyjątków przewidzianych w tym przepisie nie ma zastosowania.

124. Z powodów wskazanych w mojej przedstawionej dziś opinii w sprawie Khuzdar (C‑95/24), do której odsyłam, na pytanie to należy według mnie odpowiedzieć twierdząco.

D.      W przedmiocie czwartego pytania prejudycjalnego

125. Poprzez to pytanie sąd odsyłający zwraca się do Trybunału, aby ten orzekł, czy art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, że osoba skazana może zrzec się ochrony wynikającej z tego przepisu i umożliwić w ten sposób wykonanie wyroku wydanego pod jej nieobecność również w przypadku, gdy nie są spełnione przesłanki określone w owym przepisie. W szczególności sąd ten chciałby ustalić, czy takim zrzeczeniem się jest okoliczność, że zainteresowany wnioskował do właściwego organu państwa członkowskiego, w którym nastąpiło skazanie, o wykonanie kary w państwie członkowskim, którego jest obywatelem.

126. Na wstępie pragnę wyjaśnić, że odpowiedź na to pytanie będzie użyteczna w kontekście postępowania głównego, wyłącznie jeżeli sąd odsyłający ustali, iż przesłanki określone w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) tej decyzji ramowej nie są spełnione.

127. Przypomnę, że art. 9 ust. 1 lit. i) wspomnianej decyzji ramowej określa w ppkt (i)–(iii) przesłanki nakazujące przyjąć, że zainteresowany dobrowolnie i w sposób jednoznaczny zrezygnował z uczestnictwa w rozprawie, wobec czego uznanie wyroku i wykonanie kary wymierzonej osobie skazanej pod nieobecność nie może być uzależnione od warunku stanowiącego, iż może ona skorzystać z ponownego rozpoznania sprawy w jej obecności w państwie członkowskim, w którym nastąpiło skazanie(70).

128. W szczególności z art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (iii) decyzji ramowej 2008/909 wynika, że właściwy organ państwa wykonującego nie może odmówić uznania wyroku i wykonania kary, jeżeli po doręczeniu osobie skazanej orzeczenia i wyraźnym pouczeniu jej o prawie do ponownego rozpoznania sprawy lub do złożenia odwołania, w których to procedurach osoba skazana ma prawo uczestniczyć i które pozwalają na ponowne rozpoznanie sprawy pod względem merytorycznym i z uwzględnieniem nowych dowodów oraz które mogą prowadzić do uchylenia lub zmiany pierwotnego orzeczenia, osoba ta wyraźnie oświadczyła, że nie kwestionuje orzeczenia lub nie wystąpiła w ustawowym terminie o ponowne rozpoznanie sprawy ani nie złożyła odwołania.

129. Moim zdaniem okoliczność, że zainteresowany wnioskował do właściwego organu państwa członkowskiego, w którym nastąpiło skazanie, o wykonanie kary w państwie członkowskim, którego jest obywatelem, nie odpowiada jako takie przesłankom określonym w tym przepisie.

130. Prawdą jest, że postępowanie SO może się jawić w niniejszym przypadku jako wewnętrznie sprzeczne, ponieważ skoro wnioskował on o wykonanie kary w Niemczech, to wydaje się akceptować tę karę. Należy jednakże podkreślić, że SO może formułować taki wniosek, zachowując jednocześnie prawo do żądania wznowienia postępowania.

131. Po dokonaniu tego uściślenia, należy w tym kontekście uwzględnić orzecznictwo dotyczące identycznego przepisu znajdującego się w decyzji ramowej 2002/584. Z orzecznictwa tego wynika bowiem, że skoro art. 4a ust. 1 tej decyzji ramowej przewiduje przypadek fakultatywnej odmowy wykonania, wykonujący nakaz organ sądowy może w każdym razie, nawet po stwierdzeniu, że okoliczności, o których mowa w wyłączeniach przewidzianych w szczególności w lit. a)–c) tego przepisu, nie obejmują rozpatrywanej sytuacji, uwzględnić inne okoliczności – między innymi zachowanie zainteresowanego – umożliwiające mu upewnienie się, że przekazanie zainteresowanego nie pociąga za sobą naruszenia jego prawa do obrony(71).

132. W świetle tego orzecznictwa, które moim zdaniem można odnieść na zasadzie analogii do stosowania art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909, uważam, że wniosek zainteresowanej osoby o wykonanie kary w państwie członkowskim, którego jest obywatelem, należy do takich okoliczności. Właściwy organ państwa wykonującego może w ten sposób zapewnić równowagę celów, jakimi są zwalczanie bezkarności, ułatwienie resocjalizacji skazanego i zagwarantowanie mu prawa do obrony.

133. W konsekwencji proponuję, aby Trybunał udzielił następującej odpowiedzi na czwarte pytanie prejudycjalne: art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, że określa on w ppkt (i)–(iii) przesłanki, które nakazują przyjąć, że osoba skazana dobrowolnie i w sposób jednoznaczny zrezygnowała z uczestnictwa w rozprawie. Okoliczność, że osoba ta wnioskowała do właściwego organu państwa członkowskiego, w którym nastąpiło skazanie, o wykonanie kary w państwie członkowskim, którego jest obywatelem, nie odpowiada jako taka przesłankom określonym w ppkt (iii) tego przepisu. Jednakże złożenie takiego wniosku należy do okoliczności, które właściwy organ państwa wykonującego może uwzględnić, korzystając z przysługującego mu zakresu uznania, przy podejmowaniu decyzji, czy zamierza powołać się na podstawę odmowy uznania i wykonania przewidzianą w art. 9 ust. 1 lit. i) tej decyzji ramowej.

V.      Wnioski

134. Mając na względzie całość powyższych rozważań, proponuję, aby Trybunał udzielił następującej odpowiedzi na pytania prejudycjalne przedstawione przez Kammergericht Berlin (wyższy sąd krajowy w Berlinie, Niemcy):

1)      Artykuł 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i) decyzji ramowej Rady 2008/909/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności – w celu wykonania tych wyroków w Unii Europejskiej, zmienionej decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r.,

należy interpretować w ten sposób, że:

wezwanie do stawiennictwa doręczone krajowemu pełnomocnikowi do doręczeń wyznaczonemu przez skazanego samo w sobie nie pozwala właściwemu organowi państwa wykonującego na zastosowanie przewidzianego w tym przepisie wyjątku, ponieważ taka sytuacja jest objęta zakresem art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) tej decyzji ramowej.

2)      Artykuł 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909, zmienionej decyzją ramową 2009/299

należy interpretować w ten sposób, że:

przewidziany w tym przepisie wyjątek wymaga spełnienia dwóch kumulatywnych przesłanek, a mianowicie, po pierwsze, aby zainteresowaną osobę poinformowano o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy, a po drugie, aby osoba ta udzieliła pełnomocnictwa obrońcy, który został wyznaczony przez nią lub przez państwo do tego, aby ją bronić na rozprawie i który faktycznie bronił ją na tej rozprawie. Otrzymanie takiej informacji nie musi koniecznie poprzedzać udzielenia pełnomocnictwa obrońcy.

Przesłanie w odpowiednim terminie przez właściwe organy państwa członkowskiego, w którym nastąpiło skazanie, dokumentu urzędowego informującego o terminie i miejscu rozprawy na adres, który osoba skazana wskazała tym organom jako adres do dokonywania wszelkich doręczeń, a mianowicie adres kancelarii jej obrońcy, oraz przedstawienie dowodu, że ów dokument został rzeczywiście doręczony na ten adres, są równoznaczne z poinformowaniem tej osoby o terminie i miejscu rozprawy. W takiej sytuacji należy przyjąć, że osoba ta wiedziała o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy, wobec czego należy uznać, iż pierwsza przesłanka wskazana w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) zmienionej decyzji ramowej 2008/909 jest spełniona.

3)      Artykuł 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909, zmienionej decyzją ramową 2009/299

należy interpretować w ten sposób, że:

stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu, który nakłada na właściwy organ państwa wykonującego obowiązek odmowy uznania wyroku i wykonania kary, gdy żaden z wyjątków przewidzianych w tym przepisie nie ma zastosowania.

Sąd krajowy, uwzględniając całokształt prawa krajowego i stosując uznane w tym prawie metody wykładni, powinien dokonać interpretacji przepisów krajowych w możliwie największym zakresie w świetle brzmienia i celu zmienionej decyzji ramowej 2008/909.

4)      Artykuł 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909, zmienionej decyzją ramową 2009/299

należy interpretować w ten sposób, że:

określa on w ppkt (i)–(iii) przesłanki, które nakazują przyjąć, że osoba skazana dobrowolnie i w sposób jednoznaczny zrezygnowała z uczestnictwa w rozprawie. Okoliczność, że osoba ta wnioskowała do właściwego organu państwa członkowskiego, w którym nastąpiło skazanie, o wykonanie kary w państwie członkowskim, którego jest obywatelem, nie odpowiada jako taka przesłankom określonym w ppkt (iii) tego przepisu. Jednakże złożenie takiego wniosku należy do okoliczności, które właściwy organ państwa wykonującego może uwzględnić, korzystając z przysługującego mu zakresu uznania, przy podejmowaniu decyzji, czy zamierza powołać się na podstawę odmowy uznania i wykonania przewidzianą w art. 9 ust. 1 lit. i) tej decyzji ramowej.

1      Język oryginału: francuski.

i      Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.

2      Zobacz motyw 33 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/343 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie wzmocnienia niektórych aspektów domniemania niewinności i prawa do obecności na rozprawie w postępowaniu karnym (Dz.U. 2016, L 65, s. 1). Zobacz również wyrok z dnia 20 maja 2025 r., Kachev (C‑135/25 PPU, zwany dalej „wyrokiem Kachev”, EU:C:2025:366, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo).

3      Zobacz motyw 35 dyrektywy 2016/343. Zobacz również motyw 1 decyzji ramowej Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r. zmieniającej decyzje ramowe 2002/584/WSiSW, 2005/214/WSiSW, 2006/783/WSiSW, 2008/909/WSiSW oraz 2008/947/WSiSW i tym samym wzmacniającej prawa procesowe osób oraz ułatwiającej stosowanie zasady wzajemnego uznawania do orzeczeń wydanych pod nieobecność danej osoby na rozprawie (Dz.U. 2009, L 81, s. 24).

4      Dz.U. 2008, L 327, s. 27.

5      Zwanej dalej „decyzją ramową 2008/909”.

6      W sprawie tej zainteresowany zbiegł, nie wskazując adresu do doręczeń, w związku z czym słowacki sąd nie był w stanie odnaleźć go ani doręczyć mu wezwania na rozprawę.

7      BGBl. 1982 I, s. 2071.

8      Zwanym dalej „wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2019 r.”

9      Decyzja ramowa Rady z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi (Dz.U. 2002, L 190, s. 1), zmieniona decyzją ramową 2009/299 (zwana dalej „decyzją ramową 2002/584”).

10      Sąd odsyłający odnosi się w tym względzie do wyroków: z dnia 10 sierpnia 2017 r., Tupikas (C‑270/17 PPU, EU:C:2017:628); z dnia 21 grudnia 2023 r., Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Skazanie pod nieobecność oskarżonego) (C‑397/22, EU:C:2023:1030).

11      C‑108/16 PPU, EU:C:2016:346.

12      C‑397/22, EU:C:2023:1030.

13      C‑396/22, EU:C:2023:1029.

14      Zobacz wyroki: z dnia 9 listopada 2023 r., Staatsanwaltschaft Aachen (C‑819/21, EU:C:2023:841, pkt 19); z dnia 4 września 2025 r., C.J. (Wykonanie kary w następstwie ENA) (C‑305/22, EU:C:2025:665, pkt 45).

15      Zobacz wyrok z dnia 9 listopada 2023 r., Staatsanwaltschaft Aachen (C‑819/21, EU:C:2023:841, pkt 20).

16      Zobacz w szczególności wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Skazanie pod nieobecność oskarżonego) (C‑398/22, EU:C:2023:1031, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo).

17      Zobacz w szczególności wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Skazanie pod nieobecność oskarżonego) (C‑398/22, EU:C:2023:1031, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).

18      Zobacz wyrok z dnia 24 maja 2016 r., Dworzecki (C‑108/16 PPU, EU:C:2016:346, pkt 32).

19      C‑108/16 PPU, EU:C:2016:346.

20      Zobacz wyrok z dnia 24 maja 2016 r., Dworzecki (C‑108/16 PPU, EU:C:2016:346, pkt 54).

21      Włoska wersja językowa art. 4a ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2002/584 ma identyczne brzmienie.

22      Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 25 marca 2010 r., Helmut Müller (C‑451/08, EU:C:2010:168, pkt 38); z dnia 3 lipca 2025 r., Smiliev (C‑263/24, EU:C:2025:525, pkt 67).

23      Zobacz w szczególności wersje językowe niemiecką i węgierską.

24      Zobacz w szczególności wersje językowe czeską i polską. Zobacz również szwedzką wersję językową zawierającą odniesienie do wiedzy o zaplanowanej rozprawie.

25      W języku bułgarskim: „protses”; w języku hiszpańskim: „juicio”; w języku chorwackim: „suđenje”; w języku duńskim: „retssag”; w języku greckim: „díkis”; w języku francuskim: „procès”; w języku litewskim: „teisminis nagrinėjimas”; w języku niderlandzkim: „proces”; w języku rumuńskim: „procesul”; w języku słoweńskim: „sojenje”.

26      Z kolei wersje językowe słowacka i fińska tych przepisów również zawierają odniesienie do słowa „procès” (odpowiednio „konania” i „oikeudenkäynnistä”), lecz pojęcie to jest interpretowane jako „postępowanie”, nie jako „rozprawa”.

27      Do tej kategorii należą w szczególności Republika Chorwacji, Wielkie Księstwo Luksemburga i Rzeczpospolita Polska.

28      Do tej kategorii należą między innymi Królestwo Belgii (uwzględniając transpozycję rozpatrywanych przepisów do prawa krajowego zarówno w języku francuskim, jak i niderlandzkim), Republika Bułgarii, Republika Czeska, Królestwo Danii, Republika Federalna Niemiec, Irlandia, Republika Grecka, Republika Cypryjska, Republika Litewska, Węgry, Królestwo Niderlandów, Republika Austrii, Republika Słowacka, Republika Finlandii (uwzględniając transpozycję rozpatrywanych przepisów do prawa krajowego zarówno w języku fińskim, jak i szwedzkim) oraz Królestwo Szwecji. Wspomniana kategoria obejmuje również Republikę Włoską, lecz wyłącznie, jeśli chodzi o transpozycję art. 4a ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2002/584.

29      Jest tak również w przypadku przepisów cypryjskich, w których posłużono się greckim wyrażeniem „tis programmatisménis díkis”, które stanowi odpowiednik angielskiego wyrażenia „the scheduled trial”. W Bułgarii użyte w odniesieniu do rozprawy słowo „nasrochen” (wyznaczony, zorganizowany, ustalony) pochodzi od słowa „nasrochvam”, które oznacza „określenie momentu, w którym odbędzie się dana czynność”, co sugeruje, że pojęcie „wyznaczonej rozprawy” w prawie bułgarskim również implikuje określenie konkretnego terminu. W Danii zostało użyte sformułowanie „den berammede retssag”, co należy tłumaczyć wprost jako „zaplanowana rozprawa”. Okoliczność, że rozprawa została zaplanowana, oznacza, iż w sprawie wyznaczono datę i godzinę rozprawy. Na Węgrzech użyto sformułowania „kitűzött tárgyalás”, które oznacza dosłownie „wyznaczona rozprawa”, co implikuje, że został już wyznaczony termin rozprawy. W Republice Czeskiej użycie przymiotnika „nařízeném”, który dosłownie oznacza „wyznaczony” lub „zarządzony”, w połączeniu z pojęciem „jednání” (rozprawa), sugeruje, że termin rozprawy został już wyznaczony.

30      Kategoria ta obejmuje w szczególności Królestwo Hiszpanii, Republikę Francuską, Rumunię, Republikę Słowenii oraz Republikę Włoską, lecz w przypadku tego ostatniego państwa członkowskiego wyłącznie jeśli chodzi o transpozycję art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909. Dokładniej, Królestwo Hiszpanii stosuje sformułowanie „wiedza o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy”, Republika Francuska – sformułowanie „connaissance de la date et du lieu du procès” („wiedza o terminie i miejscu rozprawy”), (przy czym słowo „procès” jest rozumiane jako odpowiednik „rozprawy”), Republika Włoska [wyłącznie jeśli chodzi o transpozycję art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909] – sformułowanie „wiedza o wyznaczonym terminie rozprawy”, Rumunia – „wiedza o roku, miesiącu, dniu i miejscu stawiennictwa”, a Republika Słowenii – „wiedza o terminie i miejscu wyznaczonej rozprawy”.

31      Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 27 października 1977 r., Bouchereau (30/77, EU:C:1977:172, pkt 14); z dnia 13 lutego 2025 r., Verbraucherzentrale Berlin (Pojęcie początkowego okresu zobowiązania) (C‑612/23, EU:C:2025:82, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo).

32      Zobacz analogicznie w szczególności wyroki: z dnia 17 grudnia 2020 r., Generalstaatsanwaltschaft Hamburg (C‑416/20 PPU, zwany dalej „wyrokiem Generalstaatsanwaltschaft Hamburg”, EU:C:2020:1042, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 23 marca 2023 r., Minister for Justice and Equality (Uchylenie warunkowego zawieszenia wykonania kary) (C‑514/21 i C‑515/21, EU:C:2023:235, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo).

33      Zobacz analogicznie w szczególności wyrok z dnia 23 marca 2023 r., Minister for Justice and Equality (Uchylenie warunkowego zawieszenia wykonania kary) (C‑514/21 i C‑515/21, EU:C:2023:235, pkt 50).

34      Zobacz w szczególności wyrok z dnia 23 marca 2023 r., Minister for Justice and Equality (Uchylenie warunkowego zawieszenia wykonania kary) (C‑514/21 i C‑515/21, EU:C:2023:235, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo).

35      Zobacz w szczególności wyrok z dnia 15 września 2022 r., HN (Proces oskarżonego wydalonego z terytorium) (C‑420/20, EU:C:2022:679, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo).

36      Zobacz w szczególności wyrok Kachev (pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo).

37      Zobacz w szczególności wyrok Kachev (pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo). Zwane dalej „prawem do wznowienia postępowania”.

38      Zobacz wyrok z dnia 19 maja 2022 r., Spetsializirana prokuratura (Proces zbiegłego oskarżonego) (C‑569/20, EU:C:2022:401, pkt 29).

39      Zobacz wyroki: z dnia 19 maja 2022 r., Spetsializirana prokuratura (Proces zbiegłego oskarżonego) (C‑569/20, EU:C:2022:401, pkt 31); z dnia 16 stycznia 2025 r., VB II (Informacja o prawie do wznowienia postępowania) (C‑400/23, EU:C:2025:14, pkt 59); z dnia 16 stycznia 2025 r., Stangalov (C‑644/23, EU:C:2025:16, pkt 36); Kachev (pkt 33).

40      Zgodnie z tym przepisem orzeczenie wydane zgodnie z ust. 2 można wykonać wobec danego podejrzanego lub oskarżonego.

41      Zobacz wyrok z dnia 19 maja 2022 r., Spetsializirana prokuratura (Proces zbiegłego oskarżonego) (C‑569/20, EU:C:2022:401, pkt 30).

42      Zobacz wyrok Kachev (pkt 34). Trybunał podkreślił, że art. 8 ust. 2 dyrektywy 2016/343 przywiązuje szczególną wagę do powiadomienia zainteresowanego, w zakresie, w jakim wyraźnie uzależnia on jakąkolwiek możliwość prowadzenia rozprawy pod jego nieobecność od warunku, że zainteresowany został powiadomiony o rozprawie [zob. wyrok z dnia 15 września 2022 r., HN (Proces oskarżonego wydalonego z terytorium) (C‑420/20, EU:C:2022:679, pkt 51)].

43      Zobacz wyrok z dnia 15 września 2022 r., HN (Proces oskarżonego wydalonego z terytorium) (C‑420/20, EU:C:2022:679, pkt 52).

44      Zobacz wyrok z dnia 19 maja 2022 r., Spetsializirana prokuratura (Proces zbiegłego oskarżonego) (C‑569/20, EU:C:2022:401, pkt 41).

45      Zobacz wyrok Kachev (pkt 38).

46      I tak, zdaniem Trybunału, jeżeli zainteresowana osoba nie została we właściwym czasie powiadomiona o rozprawie lub gdy, mimo że została poinformowana o tej rozprawie lub uznaje się, że otrzymała taką informację, osoba ta nie została poinformowana o konsekwencjach niestawiennictwa ani nie była należycie reprezentowana przez umocowanego obrońcę na tej rozprawie, wspomnianej osobie przysługuje co do zasady, od chwili powzięcia przez nią wiadomości o orzeczeniu wydanym pod jej nieobecność, prawo do wznowienia postępowania [zob. w szczególności wyrok Kachev (pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo)].

47      Zobacz w szczególności wyrok z dnia 23 marca 2023 r., Minister for Justice and Equality (Uchylenie warunkowego zawieszenia wykonania kary) (C‑514/21 i C‑515/21, EU:C:2023:235, pkt 73 i przytoczone tam orzecznictwo).

48      Zobacz analogicznie wyrok z dnia 26 lutego 2013 r., Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, pkt 52).

49      Zobacz wyrok z dnia 19 maja 2022 r., Spetsializirana prokuratura (Proces zbiegłego oskarżonego) (C‑569/20, EU:C:2022:401), w którym Trybunał orzekł, że przewidziana w art. 8 ust. 2 i 3 dyrektywy 2016/343 możliwość, w przypadku gdy spełnione są warunki określone w art. 8 ust. 2, przeprowadzenia rozprawy pod nieobecność podejrzanego lub oskarżonego i wykonania orzeczenia bez zapewnienia prawa do wznowienia postępowania, opiera się na założeniu, że w sytuacji, o której mowa w tym ust. 2, dana osoba, będąc należycie poinformowana, dobrowolnie i jednoznacznie zrzekła się prawa do obecności na rozprawie (pkt 34 tego wyroku).

50      W kontekście europejskiego nakazu aresztowania Trybunał stwierdził zatem, że „decyzja ramowa 2002/584 wpisuje się w ogólny system gwarancji skutecznej ochrony sądowej przewidzianych w innych przepisach prawa Unii” [wyrok z dnia 28 stycznia 2021 r., Spetsializirana prokuratura (Pouczenie o prawach) (C‑649/19, EU:C:2021:75, pkt 76)].

51      Zobacz postanowienie z dnia 20 września 2024 r., Anacco (C‑504/24 PPU, zwane dalej „postanowieniem Anacco”, EU:C:2024:779, pkt 51).

52      Zobacz wyrok Generalstaatsanwaltschaft Hamburg (pkt 45).

53      Zobacz wyrok Generalstaatsanwaltschaft Hamburg (pkt 46).

54      Zobacz wyrok Generalstaatsanwaltschaft Hamburg (pkt 47). Zobacz również postanowienie Anacco (pkt 55).

55      Zobacz wyrok Generalstaatsanwaltschaft Hamburg (pkt 47).

56      Zobacz wyrok Generalstaatsanwaltschaft Hamburg (pkt 56). Pragnę ponadto podkreślić, że w wyroku z dnia 23 marca 2023 r., Minister for Justice and Equality (Uchylenie warunkowego zawieszenia wykonania kary) (C‑514/21 i C‑515/21, EU:C:2023:235) Trybunał orzekł, iż zobowiązanie wydającego nakaz państwa członkowskiego do przyznania osobie wskazanej w europejskim nakazie aresztowania prawa do wznowienia postępowania, w przypadku gdy osoba ta została skazana pod nieobecność, z naruszeniem jej prawa do obrony, nie jest jednym z warunków określonych w art. 5 decyzji ramowej 2002/584. Wynika z tego, że prawo Unii stoi na przeszkodzie temu, by wykonujący nakaz organ sądowy mógł uzależnić przekazanie osoby wskazanej w europejskim nakazie aresztowania od spełnienia takiego warunku (pkt 80 tego wyroku). Jednakże Trybunał wyjaśnił, że organ ten może być zmuszony do uzyskania od wydającego nakaz państwa członkowskiego – w stosownym wypadku w drodze wniosku o udzielenie informacji uzupełniających w rozumieniu art. 15 ust. 2 tej decyzji ramowej – zapewnienia, że osoba wskazana w europejskim nakazie aresztowania zostanie poinformowana, iż zgodnie z prawem wydającego nakaz państwa członkowskiego zostanie jej przyznane prawo do wznowienia postępowania, w którym będzie mogła uczestniczyć, które to prawo pozwoli na ponowne rozpatrzenie sprawy co do istoty, z uwzględnieniem nowych dowodów i na uchylenie lub zmianę pierwotnego orzeczenia, przy założeniu, że gdyby wydające nakaz państwo członkowskie udzieliło takiego zapewnienia, wykonujący nakaz organ sądowy byłby zobowiązany do przekazania danej osoby zgodnie z art. 4a ust. 1 lit. d) wspomnianej decyzji ramowej (pkt 82 tego wyroku).

57      Zobacz wyrok z dnia 26 lutego 2013 r., Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, pkt 62), a także postanowienie Anacco (pkt 58).

58      Zobacz motyw 4 decyzji ramowej 2009/299. W następstwie zmian wprowadzonych przez tę decyzję ramową decyzja ramowa 2002/584 przewiduje obecnie harmonizację przesłanek wykonywania europejskiego nakazu aresztowania w wypadku zaocznego wydania wyroku skazującego, odzwierciedlającą konsensus osiągnięty wspólnie przez wszystkie państwa członkowskie co do znaczenia, jakie należy nadać w świetle prawa Unii prawom procesowym, z których korzystają skazane pod nieobecność osoby podlegające europejskiemu nakazowi aresztowania [zob. w szczególności wyrok z dnia 26 lutego 2013 r., Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, pkt 62), a także postanowienie Anacco (pkt 58)].

59      W tym względzie Trybunał wskazuje, że nie jest dopuszczalne powoływanie dyrektywy 2016/343 w celu przeciwstawienia się wykonaniu europejskiego nakazu aresztowania w sytuacjach innych niż podstawy odmowy wykonania przewidziane w decyzji ramowej 2002/584 [zob. wyrok Generalstaatsanwaltschaft Hamburg (pkt 55)].

60      Zobacz wyrok z dnia 16 stycznia 2025 r., VB II (Informacja o prawie do wznowienia postępowania) (C‑400/23, EU:C:2025:14, pkt 48). Zobacz również postanowienie Anacco (pkt 52).

61      Zobacz wyrok Kachev (pkt 34).

62      Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 29 kwietnia 2021 r., X (Europejski nakaz aresztowania – Ne bis in idem) (C‑665/20 PPU, EU:C:2021:339, pkt 39); z dnia 14 lipca 2022 r., Procureur général près la cour d’appel d’Angers (C‑168/21, EU:C:2022:558, pkt 40); z dnia 6 czerwca 2023 r., O.G. (Europejski nakaz aresztowania przeciwko obywatelowi państwa trzeciego) (C‑700/21, EU:C:2023:444, pkt 33). Zobacz również postanowienie Anacco (pkt 41, 42 i przytoczone tam orzecznictwo).

63      Zobacz wyrok z dnia 11 stycznia 2017 r., Grundza (C‑289/15, EU:C:2017:4, pkt 46).

64      Zobacz wyrok z dnia 11 stycznia 2017 r., Grundza (C‑289/15, EU:C:2017:4, pkt 50, 51).

65      Zobacz w szczególności wyrok Kachev (pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).

66      Jeśli chodzi o hipotezę ucieczki danej osoby, zob. analogicznie wyrok Kachev (pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo).

67      Zobacz w szczególności wyrok Kachev (pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).

68      Zobacz wyrok Kachev (pkt 59).

69      Zobacz wyrok Kachev (pkt 61).

70      Zobacz analogicznie wyrok z dnia 26 lutego 2013 r., Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, pkt 52).

71      Zobacz wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Skazanie pod nieobecność oskarżonego) (C‑396/22, EU:C:2023:1029, pkt 41 i 42 i przytoczone tam orzecznictwo).