1.

Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 101 TFUE w świetle zasady skuteczności. W kontekście postępowania między CP, tj. osobą fizyczną, a Nissan Iberia, S.A. (zwaną dalej „spółką Nissan”) w przedmiocie powództwa wytoczonego przez CP o odszkodowanie za szkodę, która miała wyniknąć z naruszenia art. 101 TFUE i art. 1 Ley 15/2007, de Defensa de la Competencia (ustawy nr 15/2007 o ochronie konkurencji) z dnia 3 lipca 2007 r., stwierdzonego przez Comisión Nacional de los Mercados y la Competencia (krajową komisję ds. rynków i konkurencji, zwaną dalej „CNMC”), którego dopuściło się kilka przedsiębiorstw, w tym Nissan.

2.

Niniejsza sprawa wynika z orzecznictwa Trybunału dotyczącego terminów przedawnienia mających zastosowanie do powództw o odszkodowanie za naruszenie prawa konkurencji UE, a w szczególności ustalenia dies a quo ( 2 ) takich terminów ( 3 ). Niemniej jednak niniejsza sprawa różni się od tych spraw, ponieważ powództwo o odszkodowanie wniesiono w następstwie decyzji krajowego organu ochrony konkurencji opublikowanej na jego stronie internetowej, a nie w następstwie decyzji Komisji Europejskiej, której streszczenie opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

3.

Artykuł 9 dyrektywy 2014/104/UE ( 4 ), zatytułowany „Skutek rozstrzygnięć krajowych”, stanowi:

„1.   Państwa członkowskie zapewniają, by naruszenie prawa konkurencji stwierdzone w ostatecznym rozstrzygnięciu krajowego organu ochrony konkurencji lub sądu odwoławczego było uznawane za dowiedzione w sposób niezbity do celów powództwa o odszkodowanie wytaczanego przed ich sąd krajowy na mocy art. 101 lub 102 TFUE lub na mocy krajowego prawa konkurencji.

2.   Państwa członkowskie zapewniają, by ostateczne rozstrzygnięcie, o którym mowa w ust. 1, wydane w innym państwie członkowskim mogło – zgodnie z prawem krajowym – być przedstawiane przed ich sądami krajowymi co najmniej jako domniemanie faktyczne, że nastąpiło naruszenie prawa konkurencji, oraz w odpowiednim przypadku mogło być oceniane wraz z innymi dowodami powoływanymi przez strony.

3.   Niniejszy artykuł pozostaje bez uszczerbku dla praw i obowiązków wynikających z art. 267 TFUE”.

4.

Zgodnie z art. 10 powyższej dyrektywy, zatytułowanym „Terminy przedawnienia”:

„1.   Państwa członkowskie ustanawiają, zgodnie z niniejszym artykułem, przepisy mające zastosowanie do terminów przedawnienia dla roszczenia o odszkodowanie. Przepisy te regulują początek biegu terminu przedawnienia, długość terminu przedawnienia oraz okoliczności powodujące przerwanie lub zawieszenie biegu tego terminu.

2.   Bieg terminów przedawnienia nie rozpoczyna się, zanim nie ustanie naruszenie prawa konkurencji ani zanim powód nie dowie się lub zanim nie będzie można od niego zasadnie oczekiwać wiedzy:

3.   Państwa członkowskie zapewniają, aby terminy przedawnienia dla roszczenia o odszkodowanie wynosiły co najmniej pięć lat.

4.   Państwa członkowskie zapewniają, aby termin przedawnienia ulegał zawieszeniu lub – zależnie od prawa krajowego – przerwaniu, w przypadku gdy organ ochrony konkurencji podejmie działania do celów dochodzenia lub jego postępowania w odniesieniu do naruszenia prawa konkurencji, którego dotyczy powództwo o odszkodowanie. Zawieszenie ustaje nie wcześniej niż jeden rok po nabraniu przez rozstrzygnięcie stwierdzające naruszenie charakteru ostatecznego lub po zakończeniu postępowania w inny sposób”.

5.

W dniu 23 lipca 2015 r. CNMC wydała decyzję w sprawie S/0482/13, Fabricantes de Automóviles (Producenci samochodów), w której uznała, że zachowanie polegające na wymianie szczególnie chronionych informacji handlowych między kilkoma przedsiębiorstwami, w tym Nissanem, które zakończyło się w 2013 r., było sprzeczne z art. 101 TFUE oraz art. 1 ustawy nr 15/2007.

6.

W dniu 28 lipca 2015 r. CNMC wydała w tej sprawie komunikat prasowy.

7.

W dniu 15 września 2015 r. decyzję CNMC opublikowano na jej oficjalnej stronie internetowej.

8.

Decyzja była przedmiotem kilku skarg o stwierdzenie nieważności wniesionych przez sprawców zarzucanego naruszenia, w tym spółkę Nissan, ale została utrzymana w mocy przez Tribunal Supremo (sąd najwyższy, Hiszpania) w 2021 r.

9.

W marcu 2023 r. CP w następstwie tej decyzji wytoczył powództwo o odszkodowanie (następcze powództwo o odszkodowanie), domagając się nakazania spółce Nissan zapłaty odszkodowania za szkodę, jaką miał ponieść CP w wyniku nabycia pojazdu, na którego cenę wpłynęło antykonkurencyjne zachowanie stwierdzone przez CNMC.

10.

W ramach swojej obrony spółka Nissan utrzymuje zasadniczo, że sprawa uległa przedawnieniu. Zdaniem tej spółki zgodnie z przepisami dotyczącymi przedawnienia przewidzianymi w Código Civil (kodeksie cywilnym), które mają zastosowanie w niniejszej sprawie, okres przedawnienia wynoszący jeden rok rozpoczyna bieg w momencie, gdy poszkodowany poweźmie wiedzę o bezprawnym zachowaniu. W niniejszej sprawie, mając na uwadze, że: (i) w dniu 15 września 2015 r. CNMC opublikowała na swojej stronie internetowej pełną treść decyzji; (ii) CNMC opublikowała też komunikat prasowy w tym względzie; oraz (iii) media krajowe na szeroką skalę relacjonowały sprawę będącą przedmiotem tej decyzji, CP nie może twierdzić, że nie miał informacji koniecznych do wytoczenia powództwa o odszkodowanie. Ponieważ zatem zdaniem spółki Nissan dla rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia nie jest konieczne, by decyzja ta stała się ostateczna, można uznać, że termin przedawnienia rozpoczął bieg w dniu 15 września 2015 r.

11.

Sąd odsyłający wskazuje, że uprzednio uznawał, iż powództwa takie jak powództwo w postępowaniu głównym ulegają przedawnieniu, a w konsekwencji aktualne powództwo powinno było zostać wytoczone w terminie liczonym od daty publikacji decyzji CNMC, a więc 15 września 2015 r., bez oczekiwania na uprawomocnienie się tej decyzji.

12.

Zasadniczo sąd odsyłający utrzymuje, że bieg terminu przedawnienia w przypadku powództwa o odszkodowanie nie może się rozpocząć, dopóki poszkodowany nie poweźmie wiedzy lub nie mógł powziąć wiedzy: (a) o istnieniu naruszenia; (b) o istnieniu szkody; (c) o związku przyczynowo-skutkowym między jednym a drugim; oraz (d) tożsamości sprawcy naruszenia.

13.

Z kolei zgodnie z postanowieniem prejudycjalnym Audiencia Provincial de Zaragoza (sąd okręgowy w Saragossie, Hiszpania), orzekając w przedmiocie wcześniejszego wyroku sądu odsyłającego, przyjął odmienne stanowisko w kwestii ustalenia dies a quo. Zgodnie z wyrokiem tego sądu wyższej instancji z czerwca 2021 r. za dies a quo, od którego liczy się bieg terminu przedawnienia w przypadku powództwa o odszkodowanie, należy uznać moment, gdy decyzja CNMC stała się ostateczna w następstwie wydania przez Tribunal Supremo (sąd najwyższy) wyroku z 2021 r.

14.

W tych okolicznościach Juzgado de lo Mercantil n.° 1 de Zaragoza (sąd gospodarczy nr 1 w Saragossie, Hiszpania) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

15.

Uwagi na piśmie zostały przedłożone przez spółkę Nissan, rząd hiszpański i Komisję. W dniu 16 stycznia 2025 r. odbyła się rozprawa, na której wszystkie wspomniane strony, a także CP, przedstawili swoje stanowiska ustnie.

16.

W postanowieniu odsyłającym wyrażono wątpliwość, czy dyrektywa 2014/104 i Real Decreto-ley 9/2017 („dekret królewski 9/2017”) z dnia 26 maja 2017 r., w drodze którego dokonano transpozycji tej dyrektywy do prawa hiszpańskiego, mają zastosowanie ratione temporis do postępowania głównego. Dekret królewski 9/2017, który wszedł w życie 27 maja 2017 r. ( 5 )

17.

W celu określenia czasowego aspektu stosowania art. 10 dyrektywy 2014/104, który określa przepisy dotyczące terminów przedawnienia w sprawach dotyczących egzekucji na drodze prywatnoprawnej, konieczne jest zbadanie „czy sytuacja rozpatrywana w postępowaniu głównym zaistniała przed upływem terminu transpozycji owej dyrektywy lub czy nadal wywoływała skutki po upływie tego terminu” ( 6 ).

18.

Chociaż sąd odsyłający przekazuje bardzo niewiele informacji o krajowych ramach prawnych mających zastosowanie do pytania prejudycjalnego, to z odesłania prejudycjalnego można wywnioskować, że przed transponowaniem dyrektywy 2014/104 do prawa hiszpańskiego, termin przedawnienia na potrzeby wytoczenia powództwa o odszkodowanie za naruszenie prawa konkurencji był regulowany ogólnymi zasadami mającymi zastosowanie do pozaumownej odpowiedzialności cywilnej, a więc wynosił jeden rok.

19.

Najwyraźniej w niniejszej sprawie powództwo o odszkodowanie w postępowaniu głównym wytoczono w marcu 2023 r., a więc zarówno po terminie na transponowanie dyrektywy 2014/104 do porządku krajowego, jak i po dacie jej ostatecznego transponowania. Jednocześnie sąd odsyłający uważa, że termin przedawnienia na potrzeby postępowania głównego powinien był rozpocząć bieg w dniu publikacji decyzji CNMC na jej stronie internetowej, a więc 15 września 2015 r. Innymi słowy, data ta poprzedza zastosowanie czasowe wspomnianej dyrektywy.

20.

Co więcej, w przypadku spółki Nissan naruszenie ustało w sierpniu 2013 r., a więc przed wygaśnięciem okresu na transpozycję przewidzianego w art. 21 dyrektywy 2014/104 (określonego na 27 grudnia 2016 r.), a także przed wejściem w życie dekretu królewskiego 9/2017.

21.

W konsekwencji zgodnie z systemem przejściowym tej dyrektywy (art. 22 ust. 1) oraz dekretem 9/2017 (art. 3 i pierwszym przepisem przejściowym), który przewiduje brak działania wstecz przepisów materialnych, dyrektywa ta oraz powiązane przepisy dekretu królewskiego 9/2017 zasadniczo nie wydają się mieć zastosowania czasowego do sporu w postępowaniu głównym i właściwe jest powołanie się bezpośrednio na traktat FUE.

22.

Co więcej, zauważam, że sąd odsyłający nie wymienia w pytaniach prejudycjalnych żadnych konkretnych przepisów prawa Unii, o których wykładnię się zwraca. Z postanowienia odsyłającego wynika, że sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o doprecyzowanie wykładni art. 101 TFUE w związku z terminami przedawnienia w odniesieniu do następczych powództw o odszkodowanie w sytuacji, gdy naruszenie prawa konkurencji UE stwierdzono decyzją krajowego organu ochrony konkurencji.

23.

W pytaniu pierwszym sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy istnieje w prawie Unii podstawa prawna, by dokonać rozróżnienia między możliwością (prawem) a obowiązkiem wytoczenia powództwa o odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji.

24.

W mojej ocenie pytanie to jest hipotetyczne, ponieważ zgodnie z orzecznictwem nie jest ono „niezbędne”, aby umożliwić sądowi odsyłającemu „wydanie wyroku” w zawisłej przed nim sprawie ( 7 ).

25.

Skarżący w postępowaniu głównym faktycznie wytoczył powództwo o odszkodowanie, a zatem wykonał swoje prawo do dochodzenia roszczeń w następstwie naruszenia prawa konkurencji UE. Co więcej, jak zauważa rząd hiszpański, wątpliwości sądu odsyłającego leżące u podstaw tego pytania wydają się wynikać całkowicie z toku rozumowania prezentowanego w części krajowego orzecznictwa, która nie jest dostatecznie związana z prawem Unii, ale wchodzi jedynie w zakres prawa hiszpańskiego ( 8 ).

26.

Ponadto istnieją pewne wątpliwości co do dopuszczalności pierwszego pytania prejudycjalnego również ze względu na kwestię spełnienia przesłanek przewidzianych w art. 94 lit. c) regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości, ponieważ postanowienie odsyłające nie zawiera dokładnego przedstawienia powodów, dla których sąd odsyłający zadał to pytanie. Bowiem „niezbędne jest, by postanowienie odsyłające zawierało omówienie powodów, dla których sąd odsyłający rozpatruje kwestię wykładni określonych przepisów prawa Unii, jak również związku, jaki dostrzega on między tymi przepisami a uregulowaniami krajowymi, które mają zastosowanie w postępowaniu głównym” ( 9 ).

27.

Powyższe wątpliwości znajdują wreszcie odzwierciedlenie również w uwagach stron. Ani spółka Nissan, ani rząd hiszpański, ani Komisja nie przedstawiły uwag co do istoty w odniesieniu do pytania pierwszego. Zamiast tego strony te proponują przeformułowanie trzech pytań prejudycjalnych i ustosunkowanie się do nich łącznie.

28.

Pierwsze pytanie należy zatem uznać za niedopuszczalne.

29.

W każdym razie można wskazać, że art. 101 TFUE przyznaje poszkodowanemu prawo – lecz nie nakłada na ten podmiot obowiązku – powołania się na nieważność porozumienia lub praktyki zakazanych na mocy tego artykułu w celu dochodzenia odszkodowania. Gdy jednak poszkodowany zdecyduje się na wytoczenie powództwa o odszkodowanie, jest zobowiązany do przestrzegania odpowiednich przepisów, takich jak przepisy dotyczące terminów przedawnienia. Aby poszkodowany mógł wywiązać się z tych obowiązków i skorzystać z prawa przyznanego mu prawem Unii, przepisy regulujące terminy przedawnienia muszą być precyzyjne, jasne i przewidywalne ( 10 ). W analizie drugiego i trzeciego pytania prejudycjalnego odniosę się szczegółowo do tych kwestii.

30.

Na wstępie pragnę przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału „w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi [odsyłającemu] użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu” ( 11 ).

31.

W pytaniach drugim i trzecim, które należy zbadać łącznie i przeformułować, sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, po pierwsze, czy art. 101 TFUE i zasadę skuteczności należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym rozumianym według wykładni dokonanej przez właściwe sądy krajowe, które przewidują, że termin przedawnienia – mający zastosowanie do powództw o odszkodowanie z tytułu naruszenia przepisów prawa konkurencji UE, stwierdzonego decyzją krajowego organu ochrony konkurencji (następczych powództw o odszkodowanie) – nie rozpoczyna biegu przed dniem, w którym decyzja ta: a) stała się prawomocna – do którego to uprawomocnienia w stosownych przypadkach dochodzi po potwierdzeniu decyzji przez właściwe sądy krajowe ( 12 ); lub b) została opublikowana na stronie internetowej danego krajowego organu ochrony konkurencji, ale nie stała się jeszcze prawomocna. W związku z tym sąd odsyłający, po drugie, zwraca się zasadniczo z pytaniem, czy stanowisko Trybunału wyrażone w wyroku Heureka (dotyczącej powództw następczych opartych na decyzjach Komisji Europejskiej, których streszczenie jest publikowane w Dzienniku Urzędowym) można zastosować w sprawie takiej jak sprawa rozpoznawana w postępowaniu głównym (dotycząca decyzji krajowego organu ochrony konkurencji, które są publikowane wyłącznie na stronie internetowej krajowego organu ochrony konkurencji).

32.

Trybunał wyjaśnił, że „każde przedsiębiorstwo, które uważa, że poniosło szkodę w wyniku praktyk ograniczających konkurencję, może powoływać się przed sądami krajowymi […] na prawa przyznane mu w art. [101 ust. 1 i art. 102 TFUE], które wywołują bezpośredni skutek w stosunkach między jednostkami” ( 13 ).

33.

W tym względzie „pełna skuteczność art. 101 TFUE i w szczególności skuteczność (effet utile) zakazu ustanowionego w jego ust. 1 zostałyby zakwestionowane, gdyby nie było możliwości, aby każda osoba mogła żądać naprawienia szkody, która została jej wyrządzona wskutek naruszenia prawa konkurencji” ( 14 ).

34.

Ponadto „to przysługujące każdemu prawo do żądania naprawienia takiej szkody wzmacnia operacyjny charakter unijnych reguł konkurencji i ma charakter zniechęcający do zachowań, często ukrywanych, mogących ograniczyć lub zakłócić konkurencję, a tym samym przyczynia się do zachowania skutecznej konkurencji w Unii” ( 15 ).

35.

W celu zapewnienia praktycznej skuteczności reguł konkurencji UE jest niezbędne, aby zarówno system publicznego egzekwowania, jak też system prywatnego egzekwowania rozwijały się w możliwie najlepszy sposób ( 16 ). W tym względzie w kontekście polityki konkurencji UE, egzekwowanie na drodze publicznoprawnej i prywatnoprawnej „powinno się postrzegać jako zintegrowany system, w którym liczne czynniki przyczyniają się do osiągania uzupełniających się celów, jakimi jest odstraszanie i kompensacja” ( 17 ).

36.

Trybunał, w odniesieniu do art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”), wyjaśnia, że „każdy, czyje prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w tym artykule” ( 18 ). Trybunał wskazał również, że „państwa członkowskie ponoszą odpowiedzialność za zapewnienie w każdym przypadku poszanowania prawa do skutecznej ochrony sądowej tych praw, zagwarantowanego w art. 47 akapit pierwszy Karty” ( 19 ).

37.

Ściślej rzecz ujmując, wobec braku przepisów unijnych regulujących tę kwestię przed wejściem w życie dyrektywy 2014/104 „to do wewnętrznego porządku prawnego każdego państwa członkowskiego należy ustalenie zasad wykonywania prawa do żądania odszkodowania z tytułu szkody wynikającej z zakazanego przez art. 101 TFUE porozumienia lub praktyki, przy czym należy zapewnić, by przestrzegane były zasady równoważności i skuteczności” ( 20 ).

38.

Jednakże w celu udzielenia odpowiedzi na drugie i trzecie pytanie prejudycjalne należy uwzględnić jedynie zasadę skuteczności. Jest to bowiem jedyna zasada, na którą powołał się sąd odsyłający.

39.

Co się tyczy tej zasady, Trybunał orzekł, po pierwsze, że „przepisy mające zastosowanie w sprawach mających na celu zapewnienie ochrony uprawnień, które jednostki wywodzą z bezpośredniej skuteczności prawa Unii […] nie mogą powodować, by korzystanie z uprawnień wynikających z prawa wspólnotowego stało się praktycznie niemożliwe lub nadmiernie utrudnione” ( 21 ). Po drugie, „przepisy krajowe mające zastosowanie w dziedzinie prawa konkurencji nie mogą naruszać skutecznego stosowania art. 101 i 102 TFUE i powinny być dostosowane do specyfiki spraw z zakresu prawa konkurencji, które wymagają co do zasady przeprowadzenia złożonej analizy stanu faktycznego i sytuacji ekonomicznej” ( 22 ).

40.

W tym względzie należy wziąć pod uwagę fakt, że wytoczenie powództwa o odszkodowanie wymaga co do zasady złożonej analizy faktycznej i ekonomicznej faktu, że spory dotyczące naruszeń prawa konkurencji charakteryzują się co do zasady asymetrią informacji na niekorzyść poszkodowanego ( 23 ).

41.

Jeśli chodzi o ustalenie dies a quo terminu przedawnienia w przypadku powództw o odszkodowanie, Trybunał orzekł, że muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki, a mianowicie (i) zaprzestanie naruszenia prawa konkurencji (element obiektywny) oraz (ii) poznanie informacji niezbędnych do wytoczenia powództwa o odszkodowanie (element subiektywny) ( 24 ).

42.

Przesłanka (i) wydaje się spełniona w niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę, że z dokumentów przedłożonych Trybunałowi wynika, że naruszenie, którego dotyczy postępowanie główne, ustało w sierpniu 2013 r. Spór między stronami dotyczy przesłanki (ii), tj. koniecznych wymogów, które muszą zostać spełnione, aby można było stwierdzić, że poszkodowany poznał niezbędne informacje, które umożliwiają mu wytoczenie powództwa o odszkodowanie.

43.

To właśnie w świetle tych uwag wstępnych przeanalizuję drugie i trzecie pytanie prejudycjalne.

44.

Jak wspomniano powyżej, prawo poszkodowanego do żądania naprawienia szkody wynikającej z naruszenia prawa konkurencji zostało mu przyznane bezpośrednio przez TFUE, a do sądów krajowych należy zapewnienie skutecznego stosowania postanowień tego traktatu, a w szczególności jego art. 101. Jednak nie wszystkie przypadki egzekwowania prawa na drodze prywatnoprawnej mają te same cechy. Należy zatem rozpocząć od wyjaśnienia istotnego rozróżnienia na dwa rodzaje egzekwowania prawa na drodze prywatnoprawnej, a mianowicie różnicy między powództwami samodzielnymi i następczymi ( 25 ).

45.

W przypadku powództwa samodzielnego sąd krajowy orzeka w przedmiocie powództwa o odszkodowanie w sytuacji, gdy brak jest prawomocnej decyzji właściwego organu ochrony konkurencji ( 26 ) odnoszącej się do tych samych okoliczności ( 27 ), a ciężar dowodu spoczywa w całości na poszkodowanym. W takim przypadku kwestia, która stanowi sedno niniejszej sprawy, a mianowicie związek między dies a quo terminu przedawnienia a decyzją właściwego organu ochrony konkurencji, nie ma znaczenia, biorąc pod uwagę, że poszkodowany dochodzący odszkodowania nie powołuje się na ustalenia takiego organu.

46.

Jeżeli poszkodowany zdecydował się na wytoczenie powództwa samodzielnego, nie jest on zobowiązany do oczekiwania na rozstrzygnięcie ewentualnego dochodzenia prowadzonego przez organ publiczny ani nie musi opóźniać wytoczenia powództwa o odszkodowanie do czasu, gdy decyzja krajowego organu ochrony konkurencji stanie się prawomocna i w pełni wykonalna zgodnie z obowiązującym prawem krajowym. Co do zasady, powództwa samodzielne są bardziej uciążliwe dla poszkodowanych, a jak stwierdził rzecznik generalny M. Bobek w sprawie Stichting Cartel Compensation, ze względu na dość duże obciążenie dowodowe, z jakim prawdopodobnie będzie musiał się zmierzyć każdy powód w przypadku „samodzielnego” powództwa prywatnego o naruszenie prawa konkurencji, w praktyce powództwa tego rodzaju będą prawdopodobnie rzadkie ( 28 ).

47.

Z kolei w przypadku powództw następczych poszkodowani opierają się na istniejącej decyzji właściwego organu ochrony konkurencji, czy to krajowego organu ochrony konkurencji, czy Komisji Europejskiej, aby uzyskać odszkodowanie z tytułu szkody, której poniesienie w wyniku naruszenia są w stanie udowodnić. W związku z tym w obecnym scenariuszu poszkodowani domagający się odszkodowania za szkodę nie muszą udowadniać naruszenia konkurencji i bezprawności porozumienia lub zachowania. W takim przypadku „większość dowodów niezbędnych do udowodnienia roszczenia będzie [już] w posiadaniu organu ochrony konkurencji” ( 29 ).

48.

W związku z tym kwestia związku między decyzją właściwego organu ochrony konkurencji a dies a quo terminu przedawnienia nabiera znaczenia tylko w kontekście powództw następczych. Związek ten charakteryzuje się powiązaniem między poznaniem przez poszkodowanego informacji niezbędnych do wytoczenia powództwa o odszkodowanie a konsekwencjami, jakie można wyciągnąć z powołania się przez poszkodowanego na decyzję właściwego organu ochrony konkurencji, która zawiera informacje na potrzeby wytoczenia takiego powództwa.

49.

W niniejszej sprawie z informacji przekazanych przez sąd odsyłający wynika, że CP wytoczył powództwo o odszkodowanie przed sądem krajowym po wydaniu decyzji przez krajowy organ ochrony konkurencji. W swoim pozwie CP powołuje się na stan faktyczny ustalony przez ten organ i zweryfikowany przez właściwy sąd krajowy. Wynika z tego, że analiza sposobu ustalania dies a quo na podstawie art. 101 TFUE, dokonywana w świetle zasady skuteczności, powinna koncentrować się wyłącznie na sytuacjach, w których poszkodowany wytacza powództwo następcze, w którym powołuje się na fakty ustalone przez krajowy organ ochrony konkurencji.

50.

Aby ustalić dies a quo terminu przedawnienia w następczych powództwach odszkodowawczych, z drugiej przesłanki wynika wymóg ustalenia, że poszkodowany poznał informacje niezbędne do wytoczenia powództwa o odszkodowanie (element subiektywny) ( 30 ).

51.

W tym celu w niniejszej części opinii przeanalizuję, w którym momencie można uznać, że poszkodowany, który wytacza powództwo następcze na podstawie decyzji krajowego organu ochrony konkurencji, poznał wystarczające informacje niezbędne do wytoczenia powództwa o odszkodowanie, tj. w szczególności informacje na temat tożsamości sprawców danego naruszenia, dokładnego czasu jego trwania oraz produktów, których to naruszenie dotyczy, tak aby rozpoczął się bieg terminu przedawnienia. Aby odpowiedzieć na to pytanie, zbadam między innymi, czy wyrok Trybunału w sprawie Heureka, który dotyczył skutków prawnych przypisywanych decyzjom Komisji, może być stosowany mutatis mutandis do decyzji krajowych organów ochrony konkurencji, takich jak decyzja będąca przedmiotem postępowania głównego.

52.

Prawdą jest, że niedawny wyrok Wielkiej Izby w sprawie Heureka stanowi syntezę wcześniejszego orzecznictwa Trybunału dotyczącego wymogów odnoszących się do dies a quo terminu przedawnienia w przypadku powództwa następczego. Synteza ta opiera się jednak na prawnej charakterystyce związku istniejącego między poznaniem przez poszkodowanego niezbędnych informacji z jednej strony a aktem instytucji Unii Europejskiej (tj. decyzją Komisji) z drugiej strony.

53.

W niniejszej sprawie następcze powództwo o odszkodowanie wytoczono na podstawie decyzji krajowego organu ochrony konkurencji, która została opublikowana nie w krajowym dzienniku urzędowym, lecz na stronie internetowej tego organu i była przedmiotem kilku skarg o stwierdzenie nieważności (innymi słowy, nie była jeszcze „prawomocna”).

54.

W związku z tym należy ocenić, czy wyrok w sprawie Heureka – odnoszący się do wpływu publikacji w Dzienniku Urzędowym streszczenia decyzji Komisji stwierdzającej naruszenie na rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia – można przenieść na grunt niniejszej sprawy.

55.

W najnowszym wyroku wydanym w ramach tej linii orzecznictwa, a więc wyroku Heureka, Trybunał orzekł zasadniczo, że „niezależnie od tego, czy dana decyzja Komisji stała się prawomocna, czy nie – od chwili opublikowania w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej streszczenia tej decyzji i o ile dane naruszenie ustało, co do zasady można zasadnie oczekiwać, że poszkodowany dysponuje wszystkimi niezbędnymi informacjami pozwalającymi mu na wytoczenie powództwa o odszkodowanie w rozsądnym terminie” ( 31 ).

56.

Aby dojść do tego wniosku, Trybunał oparł się na szeregu odrębnych argumentów: (i) publikacja streszczenia decyzji Komisji w Dzienniku Urzędowym; (ii) domniemanie zgodności z prawem decyzji Komisji ( 32 ) oraz (iii) fakt, że owe decyzje są wiążące dla sądów krajowych, wynikający z rozporządzenia nr 1/2003 ( 33 ). W tym względzie Trybunał przeciwstawił wiążący charakter decyzji Komisji „decyzjom [krajowych organów ochrony konkurencji] [którym przypisuje się wartość dowodową] tylko wtedy, gdy są one prawomocne” ( 34 ). Trybunał powołuje się również na wystarczalność niezbędnych informacji zawartych w przedmiotowej decyzji. Oznacza to, że istnieją dwa aspekty przesłanki dotyczącej poznania informacji przez poszkodowanego. Z jednej strony poszkodowany musi posiadać informacje niezbędne do wytoczenia powództwa o odszkodowanie, w tym informacje dotyczące tożsamości sprawcy, istnienia naruszenia oraz informacje niezbędne do określenia szkody poniesionej w wyniku danego naruszenia. Z drugiej strony dokument zawierający takie informacje musi wywoływać określone skutki prawne dla przedsiębiorstw, które uczestniczyły w kartelu, oraz dla poszkodowanych, a także dla sądu krajowego, przed którym wytoczono powództwo o odszkodowanie.

57.

W związku z tym Trybunał wskazał również w wyroku w sprawie Heureka, że „nie jest wykluczone, że poszkodowany w wyniku naruszenia przepisów prawa konkurencji może zapoznać się z informacjami niezbędnymi do wniesienia powództwa o odszkodowanie na długo przed publikacją streszczenia decyzji Komisji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej” ( 35 ).

58.

Sytuacja taka nie zachodzi jednak w niniejszej sprawie.

59.

Wynika z tego, że konieczne jest ustalenie, w którym momencie poszkodowany mógł uzyskać dostępne informacje: a) które są wystarczająca do wytoczenia powództwa o odszkodowanie i najlepiej służą celom unijnego prawa konkurencji, w tym prawu do uzyskania naprawienia poniesionej szkody; b) które korzystają z domniemania zgodności z prawem, odpowiadając w ten sposób wymogom pewności prawa i zasady skuteczności, oraz c) które mają przed sądami krajowymi wartość dowodową podobną do tej, jaką prawodawca Unii przypisuje decyzjom Komisji.

60.

Jak wskazał Trybunał, „spory dotyczące naruszeń reguł prawa konkurencji charakteryzują się co do zasady asymetrią w dostępie do informacji na niekorzyść poszkodowanego, co sprawia, że poszkodowanemu trudniej jest uzyskać te informacje niż organom ochrony konkurencji uzyskać informacje konieczne przy wykonywaniu ich uprawnień do stosowania prawa konkurencji” ( 36 ).

61.

Na potrzeby egzekwowania prawa na drodze prywatnoprawnej takie informacje są wystarczające, gdy poszkodowany zapoznał się z informacjami, do których zaliczają się „istnienie naruszenia prawa konkurencji, istnienie szkody, związek przyczynowy między tą szkodą a tym naruszeniem, a także tożsamość sprawcy tego naruszenia” ( 37 ).

62.

Składając pozew do sądu krajowego, poszkodowany może uzyskać niezbędne informacje zgromadzone przez krajowy organ ochrony konkurencji od momentu udostępnienia jego decyzji, niezależnie od środków zastosowanych w celu jej upublicznienia. Należy jednak pamiętać, że jeśli decyzja krajowego organu ochrony konkurencji nie jest jeszcze prawomocna i podlega zaskarżeniu do sądów właściwych, okoliczności faktyczne i udział w zarzucanym zachowaniu będą kwestionowane. Jak twierdził rząd hiszpański na rozprawie, zgodnie z prawem hiszpańskim fakty charakteryzujące istnienie naruszenia prawa konkurencji, istnienie szkody, związek przyczynowo-skutkowy między daną szkodą a naruszeniem oraz tożsamość sprawcy lub sprawców naruszenia mogą ulec zmianie w wyniku kontroli sądowej. W związku z tym, dopóki decyzja krajowego organu ochrony konkurencji nie jest prawomocna, poszkodowany nie ma pełnych informacji o wszystkich elementach, które umożliwiają wytoczenie następczego powództwa odszkodowawczego.

63.

Moim zdaniem brak pełnych i miarodajnych informacji wiąże się z dwoma czynnikami ryzyka. Po pierwsze, w sprawie takiej jak rozpoznawana w postępowaniu głównym poszkodowany jest w rzeczywistości zmuszony ubiegać się o zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia w oczekiwaniu na zakończenie kontroli sądowej decyzji krajowego organu ochrony konkurencji, co, jak potwierdzono na rozprawie, jest zarówno kosztowne, jak i czasochłonne ( 38 ). Po drugie, strona poszkodowana ryzykuje, że zostanie zobowiązana do pokrycia kosztów prawnych postępowania w przypadku jego niepowodzenia lub częściowego niepowodzenia z powodu zmian wynikających z kontroli sądowej. Mogłoby to zniechęcić poszkodowanych do dochodzenia roszczeń w ramach egzekucji na drodze prywatnoprawnej i osłabić pełną skuteczność art. 101 TFUE, a w szczególności praktyczny skutek zakazu ustanowionego w jego ust. 1 ( 39 ).

64.

Z hiszpańskiego orzecznictwa krajowego (Audiencia Provincial de Madrid (sąd apelacyjny w Madrycie, Hiszpania) ( 40 ) wynika, że dla osób poszkodowanych takim zachowaniem antykonkurencyjnym (tj. w szczególności konsumentów) wytoczenie powództwa przed uprawomocnieniem się decyzji krajowego organu ochrony konkurencji pociąga za sobą „ryzyko automatycznego nieuwzględnienia wniesionych roszczeń” w przypadku uchylenia decyzji, co skutkuje obciążeniem poszkodowanych kosztami przez sąd. W tym sensie Trybunał orzekł w wyroku Tráficos Manuel Ferrer, że „w przypadku częściowej przegranej powoda zasadne jest poniesienie przez niego jego własnych kosztów lub przynajmniej ich części” ( 41 ).

65.

Ponadto w postanowieniu odsyłającym przytoczono orzecznictwo Tribunal Supremo (sądu najwyższego) ( 42 ), zgodnie z którym terminy przedawnienia należy interpretować w sposób zawężający, ponieważ nie opierają się one na zasadach ścisłego wymiaru sprawiedliwości, lecz na zasadach pewności prawa i na domniemaniu, że strona zrzekła się wykonania prawa do wytoczenia powództwa. W związku z tym zgodnie z tym orzecznictwem zasada odpowiedzialności wymaga wiedzy o pełnym zakresie szkody. Należy zatem dokonać porównania z przypadkami szkód na osobie, w których taka wiedza pojawia się nie w momencie doznania szkody, ale dopiero po ustabilizowaniu się urazu i pełnym ustaleniu jego następstw.

66.

Trybunał orzekł z kolei, że poszkodowany ma wszystkie informacje, aby wytoczyć powództwo „niezależnie od tego, czy dana decyzja Komisji stała się prawomocna, czy nie” ( 43 ). Trybunał nie wymagał zatem, aby szkoda była znana w pełnym zakresie, aby zrekompensować asymetrię wiedzy poszkodowanego i sprawcy naruszenia. Zamiast tego Trybunał oparł się na innym czynniku równoważącym, a mianowicie na konsekwencjach prawnych, które wywołuje akt instytucji Unii Europejskiej.

67.

W związku z tym uważam, że na potrzeby powództw następczych poszkodowany ma prawo do wytoczenia powództwa inaczej niż na podstawie dokumentu urzędowego zawierającego istotne informacje, ale tylko wówczas, gdy poszkodowany może powołać się na decyzję, która może wywołać określone skutki prawne. Dopiero w tym momencie należy ustalić dies a quo terminu przedawnienia. Innymi słowy, w celu zrekompensowania skutków asymetrii informacji oraz w świetle zasady skuteczności, poszkodowany powinien dysponować informacjami, które choć niekompletne, są wiarygodne i służą celowi, jakim jest pewność prawa.

68.

Akty instytucji Unii są, co do zasady, objęte domniemaniem zgodności z prawem i w związku z tym „do czasu ewentualnego stwierdzenia ich nieważności lub ich cofnięcia wywołują skutki prawne”. „Dla wszystkich podmiotów prawa Unii [oznacza to] obowiązek uznania pełnej skuteczności tych aktów tak długo, jak długo [sądy Unii] nie stwierdził[y] ich niezgodności z prawem”. Oznacza to też obowiązek „uznawania ich wykonalności do czasu ewentualnego podjęcia przez [sąd UE] decyzji o zawieszeniu ich wykonania” ( 44 ).

69.

Jednocześnie, zdaniem sądu odsyłającego, zgodnie z przepisami krajowymi sędzia rozpoznający powództwo o odszkodowanie wniesione w następstwie decyzji CNMC, która nie stała się jeszcze prawomocna ze względu na fakt, że jest przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności, nie może być związany stwierdzeniem istnienia danego naruszenia, dopóki decyzja ta nie stanie się prawomocna. Wynika z tego, że akt UE (decyzja Komisji) i decyzja krajowego organu ochrony konkurencji – przed uprawomocnieniem – wywołują odmienne skutki prawne, które nie są nieznaczne.

70.

W swoim orzecznictwie Trybunał zajmował się już skutkami decyzji krajowych organów ochrony konkurencji stwierdzających naruszenie reguł konkurencji, które stały się prawomocne w następstwie kontroli sądowej, dla następczych powództw o odszkodowanie.

71.

Z pkt 62 i 63 wyroku w sprawie Repsol Comercial de Productos Petrolíferos ( 45 ) wynika zasadniczo, że jeżeli krajowy organ ochrony konkurencji wydał decyzję stwierdzającą naruszenie reguł konkurencji, która stała się prawomocna w wyniku kontroli sądowej, i jeżeli art. 9 dyrektywy 2014/104, który reguluje wiążące skutki takich decyzji, nie ma zastosowania ratione temporis, domniemywa się, że ustalenie to jest ważne do celów powództwa o odszkodowanie z tytułu tego samego naruszenia, dopóki pozwany nie przedstawi dowodu wskazującego przeciwnie.

72.

Takie domniemanie nie ma zastosowania do spraw takich jak sprawa rozpoznawana w postępowaniu głównym, w których decyzja krajowego organu ochrony konkurencji została wprawdzie opublikowana na stronie internetowej organu, ale nie stała się jeszcze prawomocna. W istocie wydaje się, że w takich przypadkach decyzja ta może służyć jedynie jako wskazówka co do istnienia danego naruszenia, ponieważ nie ma ona wiążącego skutku dla sądu krajowego rozpoznającego powództwo o odszkodowanie ( 46 ).

73.

Zważywszy, że zakres decyzji krajowego organu ochrony konkurencji może ulec istotnej zmianie w toku postępowania sądowego, a zdaniem sądu odsyłającego ustalenia dotyczące istnienia naruszenia zawarte w tej decyzji nie są wiążące dla sądu krajowego do czasu jej uprawomocnienia ( 47 ), dopiero ten „ostatni etap egzekwowania art. 101 TFUE na drodze publicznoprawnej” ( 48 ) ma cechy, które pozwalają „ustalić w sposób jasny, precyzyjny i przejrzysty moment, od którego termin przedawnienia rozpoczyna bieg, zarówno w odniesieniu do przedsiębiorstw, które uczestniczyły w kartelu, jak i do poszkodowanych stron” ( 49 ). Moim zdaniem każde inne rozwiązanie stawiałoby poszkodowanego w znacznie mniej korzystnej sytuacji niż sprawców naruszeń, tym bardziej w przypadkach, w których długość okresu przedawnienia jest zbyt krótka w stosunku do czasu potrzebnego zwykle na sądową kontrolę decyzji krajowego organu ochrony konkurencji ( 50 ).

74.

Jak zauważył rzecznik generalny N. Jääskinen „należy w końcu wziąć art. 19 ust. 1 TUE oraz zakres, w jakim ma on stanowić dodatkową gwarancję dla zasady skuteczności. Zgodnie z art. 19 ust. 1 TUE państwa członkowskie są zobowiązane do ustanowienia środków »niezbędnych do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii Europejskiej«. Innymi słowy, w świetle tego przepisu traktatu standard skutecznej ochrony sądowej dla praw wynikających z prawa Unii Europejskiej wydaje się bardziej rygorystyczny niż klasyczna formuła odnosząca się do praktycznej niemożliwości albo do nadmiernych trudności. Moim zdaniem oznacza to, że środki krajowe muszą być łatwo dostępne, szybkie i ekonomiczne” ( 51 ).

75.

W tym kontekście – a także mając na uwadze fakt, że terminy przedawnienia stanowią ograniczenie praw poszkodowanych i w związku z tym należy interpretować je w sposób zapewniający wymaganą dostępność, szybkość i ekonomiczność – Trybunał powinien dać pierwszeństwo rozwiązaniu korzystnemu dla zasady pro actione.

76.

Mając na uwadze powyższe, należy również dążyć do osiągnięcia równowagi między interesami poszkodowanego a interesami innych stron powództwa o odszkodowanie. Z informacji zawartych w aktach sprawy przed Trybunałem jasno wynika, że zgodnie z art. 90 ust. 3 ustawy 39/2015 o wspólnym postępowaniu administracyjnym organów publicznych ( 52 ) wykonalność decyzji CNMC jest zawieszana automatycznie od momentu, gdy zainteresowany poszkodowany wyrazi zamiar zaskarżenia danej decyzji na drodze sądowej, do czasu uprawomocnienia się danej decyzji. Zawieszenie to mogłoby zostać uchylone przez sąd jedynie w drodze wyraźnego postanowienia wydanego w postępowaniu o zastosowanie środków tymczasowych.

77.

Chociaż można argumentować, że rozwiązanie, zgodnie z którym dies a quo następuje dopiero po uprawomocnieniu się decyzji krajowego organu ochrony konkurencji, przedłuża okres niepewności i opóźnia ostateczne rozstrzygnięcie powództwa o odszkodowanie, z przytoczonych informacji wynika, że opóźnienie to jest bezpośrednio związane z sądową kontrolą decyzji krajowego organu ochrony konkurencji. W trakcie tego przeglądu status przedmiotowego przedsiębiorstwa zostaje zawieszony i w tym względzie oczekiwanie na uprawomocnienie się decyzji krajowego organu ochrony konkurencji może być korzystne również dla obrony sprawcy naruszenia. W każdym razie ostateczny charakter statusu sprawcy naruszenia stanowiłby uzupełnienie skutecznego stosowania zasady pewności prawa.

78.

Wynika z tego, że ustalenie dies a quo terminu przedawnienia na dzień, w którym decyzja krajowego organu ochrony konkurencji staje się prawomocna, jest bardziej korzystne dla pewności prawa i zasady skuteczności w powództwach o odszkodowanie i, co do zasady, rozwiązanie to jest korzystne zarówno dla skarżących, jak i strony przeciwnej. Należy bowiem zauważyć, że wprowadzenie terminów przedawnienia służy właśnie zapewnieniu pewności prawa.

79.

W swoich uwagach Komisja argumentuje, że rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia w momencie (i) opublikowania decyzji CNMC, nawet jeśli jest ona zaskarżona i nie jest jeszcze prawomocna; lub (ii) gdy decyzja ta staje się prawomocna, może i w jednym, i drugim przypadku spełnić wymogi nałożone przez prawo Unii.

80.

Na podstawie przeprowadzonej analizy uważam, że rozwiązanie (i) może zagrażać celom art. 101 TFUE i zasadzie skuteczności w odniesieniu do skutecznego egzekwowania prawa w Unii Europejskiej na drodze prywatnoprawnej.

81.

Gdyby przyjąć takie rozwiązanie, dies a quo zostałby wyznaczony na dzień publikacji decyzji CNMC na stronie internetowej tego organu (15 września 2015 r.). Bieg rocznego terminu przedawnienia, który miał wówczas zastosowanie w Hiszpanii, rozpocząłby się i upłynąłby przed faktyczną datą transpozycji dyrektywy 2014/104 (27 grudnia 2016 r.). Oznaczałoby to, że art. 10 tej dyrektywy, który określa zasady dotyczące terminów przedawnienia, nie miałby zastosowania w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu głównym, a poszkodowany nie mógłby powołać się na przedłużony pięcioletni termin przedawnienia przewidziany w art. 10 ust. 3 tejże dyrektywy.

82.

Z orzecznictwa Trybunału wynika, że „jeśli termin przedawnienia, który zaczyna bieg przed zakończeniem postępowań, w wyniku których zostaje wydana ostateczna decyzja przez krajowy organ ochrony konkurencji lub sąd odwoławczy, jest zbyt krótki w stosunku do czasu trwania tych postępowań i nie może być przerywany ani zawieszany w toku takich postępowań, nie można wykluczyć, że ten termin przedawnienia upłynie, zanim jeszcze wspomniane postępowania zostaną zakończone. W takim wypadku każdy, kto poniósł szkody, znajdowałby się w sytuacji, w której nie miałby możliwości podejmowania działań na podstawie ostatecznej decyzji stwierdzającej naruszenie reguł konkurencji Unii” ( 53 ).

83.

Sąd odsyłający i spółka Nissan podnoszą możliwość zawieszenia postępowania ( 54 ). Uważam jednak, że możliwość ta nie wydaje się decydująca w niniejszej sprawie, ponieważ nie jest automatyczna, skarżący musi wnioskować o zawieszenie i wiąże się to z uiszczeniem różnych opłat. Co więcej, sąd dysponuje uprawnieniem dyskrecjonalnym pozwalającym mu na podjęcie decyzji o tym, czy zawiesić postępowanie, czy też nie. Pragnę zauważyć, że wniosek o zawieszenie powództwa o odszkodowanie może zostać złożony dopiero po wytoczeniu powództwa, co oznacza, że powództwo musi zostać wytoczone przed upływem terminu przedawnienia. Wynika z tego, jak twierdzili CP i rząd hiszpański, że zawieszenie powództwa nie wydaje się odpowiednim rozwiązaniem w obecnym kontekście, biorąc pod uwagę pewność prawa i potrzebę, by krajowe środki odwoławcze były „łatwo dostępne, szybkie i ekonomiczne” ( 55 ). Ponadto takie rozwiązanie nie uwzględnia faktu, że wytoczenie powództwa o odszkodowanie wymaga, co do zasady, złożonej analizy faktycznej i ekonomicznej, która – co do zasady –wymaga pewnej ilości czasu ( 56 ).

84.

Wynika z tego, że wykładnia, zgodnie z którą dies a quo następuje w dniu, w którym decyzja krajowego organu ochrony konkurencji staje się prawomocna, jest jedyną, która spełnia wymogi zasady pewności prawa i skuteczności następczych powództw o odszkodowanie.

85.

Na wstępie należy zauważyć, że na potrzeby powództw o odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji UE prawodawca Unii wyraźnie przypisuje decyzjom Komisji wartość dowodową, która różni się od wartości przypisywanej decyzjom krajowych organów ochrony konkurencji w odniesieniu do sądów krajowych.

86.

W wyroku Heureka (pkt 74) wyraźnie wskazano na różne reżimy prawne mające zastosowanie z jednej strony do decyzji krajowych organów ochrony konkurencji, a z drugiej strony do decyzji Komisji Europejskiej: „zgodnie z art. 16 ust. 1 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1/2003, jeżeli krajowe sądy orzekają w sprawie porozumień, decyzji lub praktyk na mocy art. 101 lub 102 TFUE, które są już przedmiotem decyzji Komisji, nie mogą wydawać decyzji sprzecznych z decyzją wydaną przez Komisję”. Artykuł 16 ust. 1 nie wymaga, aby decyzja Komisji stała się prawomocna, zanim sąd krajowy będzie zobowiązany się do niej zastosować. Wspomniany art. 16 różni się w tym względzie od art. 9 dyrektywy 2014/104 [ ( 57 )], który przyznaje moc dowodową decyzjom krajowych organów ochrony konkurencji tylko wtedy, gdy są one prawomocne. Owo rozróżnienie pomiędzy tymi dwoma przepisami jest uzasadnione właśnie wiążącym charakterem decyzji instytucji Unii” (wyróżnienie moje), a także pierwszeństwem prawa Unii ( 58 ).

87.

Jak wyjaśniła rzecznik generalna J. Kokott w sprawie Cogeco ( 59 ), „[p]rzed rozpoczęciem stosowania art. 9 dyrektywy 2014/104 na podstawie prawa Unii wyłącznie decyzjom Komisji Europejskiej została przyznana moc wiążąca w postępowaniach przed sądami krajowymi. Ową szczególną moc wiążącą, która wynika z art. 16 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 oraz z orzecznictwa Masterfoods [ ( 60 )], można uzasadnić kluczową rolą Komisji w kształtowaniu polityki konkurencji na europejskim rynku wewnętrznym i wreszcie także pierwszeństwem prawa Unii, jak i wiążącym charakterem decyzji instytucji Unii. Nie może on zostać rozszerzony w ten sam sposób na decyzje [krajowych organów ochrony konkurencji], chyba że prawodawca Unii wyraźnie to przewidzi, tak jak uczyniono to na przyszłość w art. 9 dyrektywy 2014/104”.

88.

Powyższe rozważania ilustruje również fakt, że w związku z decyzjami Komisji na sprawcę naruszenia nakłada się karę finansową, która podlega przez niego zapłacie niezwłocznie, podczas gdy – jak wynika z informacji zawartych w aktach sprawy przed Trybunałem – w przypadku decyzji CNMC kary finansowe nie są co do zasady uiszczane do czasu ostatecznego potwierdzenia kary przez sądy krajowe ( 61 ).

89.

Wynika z tego, że istnieje wyraźna różnica między okolicznościami sprawy, w której zapadł wyrok Heureka, a niniejszą sprawą. Ponadto różnice te nie są jedynie formalne, lecz mają charakter materialny i wpływają na istotę praw zainteresowanych stron.

90.

Mając na uwadze, że zgodnie z rozporządzeniem nr 1/2003 egzekwowanie unijnego prawa konkurencji na szczeblu krajowym i unijnym musi zapewniać równe warunki dla zainteresowanych stron, zachęcam Trybunał do przyjęcia w niniejszej sprawie stanowiska inspirowanego duchem wyroku Heureka, które – w przeciwieństwie do podejścia Komisji – nie będzie prostym „przekopiowaniem” stanowiska z tamtego wyroku do niniejszej sprawy. Jest tak a fortiori ze względu na asymetrię informacyjną ( 62 ), która działa na niekorzyść poszkodowanego, a zatem sytuacja poszkodowanych nie powinna być jeszcze gorsza w powództwach następczych, które opierają się na decyzjach krajowych organów ochrony konkurencji, w porównaniu z tymi, które opierają się na decyzjach Komisji.

91.

Na koniec należy odnieść się do kwestii podawania informacji do wiadomości publicznej.

92.

W związku z aspektem „opublikowania” decyzji na stronie internetowej CNMC, z dokumentów przedłożonych Trybunałowi wynika, że zgodnie z prawem hiszpańskim publikacja na tej stronie internetowej nie jest wymagana dla skuteczności prawnej decyzji lub jej ważności, ani zgodnym z prawem sposobem podawania decyzji do wiadomości publicznej w prawie hiszpańskim.

93.

W szczególności rząd hiszpański zauważył, że na potrzeby ustalenia dies a quo terminu przedawnienia publikacja decyzji CNMC na oficjalnej stronie internetowej nie może być zrównana z publikacją streszczenia decyzji Komisji w Dzienniku Urzędowym. Z informacji zawartych w aktach sprawy zawisłej przed Trybunałem wynika, że: (i) strona internetowa CNMC nie jest oficjalnym dziennikiem rządowym podobnym do Dziennika Urzędowego, a publikacja decyzji krajowego organu ochrony konkurencji nie jest, zgodnie z obowiązującym prawem krajowym, wymogiem prawnym, od którego zależy ich skuteczność lub ważność; (ii) w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu głównym decyzja CNMC została doręczona indywidualnie zainteresowanym osobom w ramach postępowania w przedmiocie nałożenia kar i to na podstawie tych zawiadomień, a nie publikacji na stronie internetowej, powstają skutki prawne decyzji w odniesieniu do tych osób ( 63 ).

94.

Prawdą jest, że sąd krajowy mógłby uznać, że publikacja decyzji na stronie internetowej CNMC wydaje się wystarczająca do uzyskania przez poszkodowanych informacji niezbędnych do wytoczenia powództwa o odszkodowanie. Z powyższych rozważań wynika jednak, że ze względu na różnice w skutkach prawnych publikacji urzędowej (Dziennik Urzędowy lub krajowy dziennik urzędowy) z jednej strony i publikacji informacyjnej (strona internetowa krajowego organu ochrony konkurencji) z drugiej strony dies a quo należy ustanowić dopiero wówczas, gdy przed sądami krajowymi decyzja ma wartość dowodową podobną do wartości przypisywanej przez prawodawcę Unii decyzjom Komisji, to znaczy wówczas, gdy decyzja CNMC staje się prawomocna.

95.

W świetle powyższego proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania drugie i trzecie następująco: art. 101 TFUE i zasadę skuteczności należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym rozumianym według wykładni dokonanej przez właściwe sądy krajowe, które przewidują, że termin przedawnienia – mający zastosowanie do powództw o odszkodowanie z tytułu naruszenia przepisów prawa konkurencji UE, stwierdzonego decyzją krajowego organu ochrony konkurencji (następczych powództw o odszkodowanie) – nie rozpoczyna biegu zanim decyzja ta stanie się ostateczna, co w danym wypadku po potwierdzeniu decyzji przez właściwe sądy krajowe.

96.

Proponuję, aby Trybunał na pytania prejudycjalne zadane przez Juzgado de lo Mercantil Zaragoza n.° 1 (sąd gospodarczy nr 1 w Saragossie, Hiszpania) odpowiedział następująco:

Artykuł 101 TFUE i zasadę skuteczności

należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym rozumianym według wykładni dokonanej przez właściwe sądy krajowe, które stanowią, że termin przedawnienia – mający zastosowanie do powództw o odszkodowanie z tytułu naruszenia przepisów prawa konkurencji UE, stwierdzonego decyzją krajowego organu ochrony konkurencji (następczych powództw o odszkodowanie) – nie rozpoczyna biegu zanim decyzja ta stanie się ostateczna, co w danym wypadku następuje po potwierdzeniu decyzji przez właściwe sądy krajowe.