Sprawa C‑610/23 [Al Nasiria] ( i )

przeciwko

Ypourgos Metanastefsis kai Asylou

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Dioikitiko Protodikeio Thessalonikis)

Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 3 lipca 2025 r.

Odesłanie prejudycjalne – Polityka azylowa – Ochrona międzynarodowa – Wspólne procedury udzielania i cofania ochrony międzynarodowej – Dyrektywa 2013/32/UE – Artykuł 46 – Karta praw podstawowych Unii Europejskiej – Artykuł 47 – Prawo do skutecznego środka zaskarżenia – Wymóg pełnego rozpatrzenia ex nunc środka zaskarżenia – Obowiązek osobistego stawiennictwa przed organem właściwym do rozpatrzenia środka zaskarżenia – Domniemanie wniesienia środka zaskarżenia w sposób stanowiący nadużycie – Odrzucenie środka zaskarżenia jako oczywiście bezzasadnego bez badania sprawy co do istoty – Zasada proporcjonalności

Pytania prejudycjalne – Wystąpienie do Trybunału – Sąd krajowy w rozumieniu art. 267 TFUE – Pojęcie – Greckie niezależne komisje odwoławcze – Objęcie

(art. 267 TFUE; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32, art. 46; dyrektywa Rady 2005/85)

(zob. pkt 39–44)
Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Procedury udzielania i cofania ochrony międzynarodowej – Dyrektywa 2013/32 – Prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem – Skarga na decyzję dotyczącą wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Niedopełnienie przez osobę ubiegającą się o ochronę międzynarodową obowiązku proceduralnego polegającego na osobistym stawiennictwie przed sądem właściwym do rozpoznania jej środka zaskarżenia – Uregulowania krajowe ustanawiające domniemanie wniesienia tego środka zaskarżenia w sposób stanowiący nadużycie i przewidujące jego odrzucenie jako oczywiście bezzasadnego – Uregulowania służące sprawdzeniu obecności osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową na terytorium krajowym, a nie zapewnieniu jej prawa do bycia wysłuchaną – Niedopuszczalność

(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32, art. 46)

(zob. pkt 47–69, sentencja)

Streszczenie

Trybunał, do którego wpłynął wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w ramach sporu dotyczącego odrzucenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, dokonał uściśleń w przedmiocie prawa do skutecznego środka zaskarżenia decyzji o takim odrzuceniu, ustanowionego w art. 46 dyrektywy 2013/32 ( 1 ). Konkretniej rzecz ujmując, Trybunał wypowiedział się w przedmiocie zgodności z tym przepisem uregulowań krajowych ustanawiających domniemanie wniesienia takiego środka zaskarżenia w sposób stanowiący nadużycie w sytuacji, w której osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową nie stawi się osobiście przed sądem rozpoznającym jej środek zaskarżenia.

W lutym 2019 r. FO, obywatel Iraku, złożył do organu greckiego wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej ze względu na zagrożenie życia w jego państwie pochodzenia. Podczas przesłuchania przed regionalnym biurem azylowym, które odbyło się w lutym 2020 r., wyjaśnił on okoliczności, w których został zraniony bronią palną przez członka rodziny młodej kobiety, z którą utrzymywał relację romantyczną, wskazując, że wydano w stosunku do niego decyzję plemienną nakazującą jego uśmiercenie. Decyzją wydaną w maju 2020 r. ów regionalny urząd azylowy odrzucił wniosek FO o udzielenie ochrony międzynarodowej, uznając jego twierdzenia za niewiarygodne.

W sierpniu 2021 r. FO wniósł odwołanie od tej decyzji do niezależnej komisji odwoławczej. Poinformowano go wówczas, że data rozpatrzenia jego odwołania została ustalona na dzień 11 października 2021 r. Ponadto zostało mu wyjaśnione, że nawet gdyby nie został wezwany na rozprawę, to powinien stawić się osobiście przed tą komisją w dniu rozpatrywania odwołania, chyba że legalnie przebywa w ośrodku przyjmowania i identyfikacji lub został objęty środkiem ograniczającym w zakresie przemieszczania się lub pobytu w miejscu znajdującym się poza regionem Attyki (Grecja). Ponieważ FO nie stawił się osobiście przed ową komisją, organ ten, po sprawdzeniu, czy nie jest objęty jednym z wyjątków pozwalających na odstępstwo od zasady osobistego stawiennictwa, odrzucił jego skargę jako oczywiście bezzasadną, bez badania jej co do istoty.

Sąd odsyłający, do którego FO wniósł skargę na tę decyzję, postanowił zwrócić się do Trybunału w szczególności z pytaniem, czy przewidziany w rozpatrywanych przepisach krajowych obowiązek osobistego stawiennictwa przed wspomnianymi komisjami, a w szczególności skutki prawne niedochowania tego obowiązku, są zgodne z art. 46 dyrektywy 2013/32.

Ocena Trybunału

Na wstępie Trybunał stwierdził, z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający, że niezależne komisje odwoławcze ustanowione przez rozpatrywane w postępowaniu głównym ustawodawstwo krajowe w celu rozstrzygania odwołań osób ubiegających się o ochronę międzynarodową od wydanych względem nich decyzji spełniają przesłanki konieczne do uznania ich za „sądy” w rozumieniu art. 46 dyrektywy 2013/32. Odnosząc się bowiem w tym względzie do tych samych kryteriów co kryteria przyjęte w celu dokonania oceny, czy organ odsyłający ma przymiot „sądu” w rozumieniu art. 267 TFUE, Trybunał doszedł do wniosku, że ani informacje przedstawione przez sąd odsyłający, ani argumenty przedstawione przez rząd grecki i Komisję Europejską nie zawierają danych pozwalających podważyć tę ocenę.

Co do istoty Trybunał orzekł, że art. 46 dyrektywy 2013/32 w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) ( 2 ) stoi na przeszkodzie uregulowaniu państwa członkowskiego, które w przypadku niedopełnienia przez osobę ubiegającą się o ochronę międzynarodową obowiązku proceduralnego polegającego na osobistym stawiennictwie przed sądem właściwym do rozpoznania jej środka zaskarżenia decyzji o odrzuceniu jej wniosku, w sytuacji gdy jedynym celem tego obowiązku jest weryfikacja obecności owej osoby na terytorium krajowym, nie zaś jej wysłuchanie, ustanawiają domniemanie wniesienia tego środka zaskarżenia w sposób stanowiący nadużycie i przewidują, że ów środek zaskarżenia należy odrzucić jako oczywiście bezzasadny.

Aby dojść do tego wniosku, Trybunał zauważył, że art. 46 ust. 1 dyrektywy 2013/32 nakłada na państwa członkowskie obowiązek zagwarantowania osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową prawa do skutecznego środka zaskarżenia przed sądem decyzji dotyczących ich wniosków, w tym w szczególności decyzji o odrzuceniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jako bezzasadnego, niemniej przepis ten nie określa w sposób wyczerpujący zasad proceduralnych regulujących ten środek zaskarżenia. O ile w braku uregulowań Unii w danej dziedzinie do wewnętrznego porządku prawnego należy, zgodnie z zasadą autonomii proceduralnej państw członkowskich i z zastrzeżeniem poszanowania zasad równoważności i skuteczności, ustanowienie przepisów proceduralnych dotyczących środków prawnych mających na celu zapewnienie ochrony praw indywidualnych wynikających z porządku prawnego Unii, o tyle państwa członkowskie są jednak odpowiedzialne za zapewnienie w każdym przypadku poszanowania prawa do skutecznej ochrony sądowej wspomnianych praw, zagwarantowanego w art. 47 Karty. Cechy środka zaskarżenia przewidzianego w art. 46 dyrektywy 2013/32 należy zatem określać zgodnie z art. 47 Karty.

W niniejszej sprawie rozpatrywane przepisy krajowe, które transponują art. 46 dyrektywy 2013/32, przewidują, że osoby ubiegające się o udzielenie ochrony międzynarodowej, które wniosły odwołanie od decyzji o odrzuceniu ich wniosku, są zobowiązane, niezależnie od miejsca ich pobytu w Grecji, do udania się do siedziby niezależnych komisji odwoławczych w celu stawienia się przed nimi, chyba że są one objęte jednym z wyjątków, o których mowa w tych przepisach. Tymczasem wszystkie te komisje mają siedzibę w Atenach. Ponadto wspomniane przepisy przewidują, że skutkiem prawnym niedochowania tego obowiązku osobistego stawiennictwa jest uznanie, iż osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową wniosła odwołanie wyłącznie w celu opóźnienia lub uniemożliwienia wykonania wcześniejszej lub zbliżającej się decyzji o wydaleniu lub o konieczności opuszczenia terytorium w ramach innej procedury i że jej odwołanie odrzuca się jako oczywiście bezzasadne.

W tym względzie art. 46 ust. 11 dyrektywy 2013/32 pozwala państwom członkowskim na określenie w prawie krajowym warunków, zgodnie z którymi można domniemywać, że taka osoba cofnęła w sposób dorozumiany środek zaskarżenia lub zaprzestała w sposób dorozumiany jego popierania. W niniejszej sprawie realizowane przez rozpatrywane przepisy krajowe cele szybkiego rozpatrywania takich środków zaskarżenia i zachowania skuteczności systemu sądowniczego stanowią uzasadnione cele, jako że przyczyniają się one do tego, by sądy rozpoznające te środki zaskarżenia koncentrowały się na tych z nich, które zostały złożone przez osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową mające rzeczywisty interes w wyniku takiego postępowania. Stanowią one zatem uzasadnione cele i usprawiedliwiają ustanowienie domniemania takiego jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, które odpowiada zarówno interesowi państw członkowskich, jak i interesom osób ubiegających się o taką ochronę.

Trybunał zauważył zatem, że uregulowania krajowe przewidujące obowiązek osobistego stawiennictwa przed sądem właściwym do rozpoznania środka zaskarżenia decyzji o odrzuceniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, a w przypadku niedochowania tego obowiązku – domniemanie podobne do domniemania dorozumianego cofnięcia wniosku lub zaprzestania jego popierania, mogą co do zasady być uzasadnione w świetle celu, jakim jest szybkość postępowania, którego realizacji służy dyrektywa 2013/32, zasady pewności prawa i prawidłowego przebiegu postępowania w przedmiocie rozpatrywania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej.

Niemniej jednak ustawodawstwo państwa członkowskiego, które ma na celu wdrożenie prawa do skutecznego środka zaskarżenia przewidzianego w art. 46 ust. 1 dyrektywy 2013/32, musi być zgodne z zasadą proporcjonalności, co zakłada w szczególności, że jest ono odpowiednie do zagwarantowania realizacji zamierzonego celu, nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu, oraz że jest proporcjonalne.

W tym względzie w pierwszej kolejności Trybunał stwierdził, że przewidziany w rozpatrywanych przepisach krajowych obowiązek proceduralny zobowiązujący osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową do osobistego stawiennictwa przed niezależnymi komisjami odwoławczymi może przyczynić się do realizacji wyżej wymienionych celów. W zakresie bowiem, w jakim obowiązek ten pozwala na skuteczniejsze załatwianie wniosków złożonych przez osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową, które zachowują interes w wyniku takiego postępowania odwoławczego, przy jednoczesnym unikaniu rozpatrywania co do istoty wniosków, które stały się bezprzedmiotowe, przyczynia się on do prawidłowego przebiegu postępowania w przedmiocie rozpatrywania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej.

Co się tyczy w drugiej kolejności kwestii, czy te przepisy krajowe nie wykraczają poza to, co jest konieczne do osiągnięcia zamierzonych celów, można by wziąć pod rozwagę mniej restrykcyjne środki, takie jak możliwość skorzystania przez osoby, które wniosły środek zaskarżenia, z bycia reprezentowanym przez adwokata lub przez inną umocowaną do tego osobę, a w celu wykazania ich obecności na terytorium Grecji – możliwość stawienia się w komisariacie policji lub przed innym organem publicznym lub sądowym znajdującym się w pobliżu ich miejsca pobytu.

W trzeciej kolejności, co się tyczy proporcjonalnego charakteru rozpatrywanych przepisów krajowych, Trybunał zauważył, że spoczywający na osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową obowiązek osobistego stawiennictwa przed sądem właściwym do rozpoznania jej skargi, którego jedynym celem jest sprawdzenie jej obecności na terytorium krajowym, nie zaś wysłuchanie tej osoby, nakłada nieracjonalne i nadmierne obciążenie na osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową, które nie zamieszkują w regionie Aten, takie jak skarżący w postępowaniu głównym, którego miejsce zamieszkania znajduje się kilkaset kilometrów od tego regionu, ponieważ – jeżeli nie znajdują się w sytuacji stanowiącej jeden z wyjątków przewidzianych przez te przepisy – są one zobowiązane udać się do Aten, gdzie znajdują się niezależne komisje odwoławcze, wyłącznie po to, by ich obecność została potwierdzona, przy czym nie zostają koniecznie wysłuchane. Nieproporcjonalny charakter wspomnianych przepisów krajowych wynika bowiem w szczególności ze skutku prawnego w nich przewidzianego w przypadku niedochowania obowiązku osobistego stawiennictwa, jako że ustanawiają one niewzruszalne domniemanie wniesienia odwołania w sposób stanowiący nadużycie, w związku z czym odwołanie to należy odrzucić jako oczywiście bezzasadne bez jakiegokolwiek badania co do istoty. Tymczasem brak osobistego stawiennictwa przed sądem właściwym do rozpoznania środka zaskarżenia może wynikać z przyczyn niezwiązanych z zamiarem uniemożliwienia lub opóźnienia wykonania wcześniejszej lub zbliżającej się decyzji nakazującej wydalenie osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową lub opuszczenie przez nią terytorium w ramach innej procedury.

( i ) Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.

( 1 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz.U. 2013, L 180, s. 60).

( 2 ) Artykuł 47 Karty przyznaje każdemu, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem.