z dnia 25 listopada 2021 r. ( *1 )
Odesłanie prejudycjalne – Polityka społeczna – Dyrektywa 2003/88 WE – Ochrona bezpieczeństwa i zdrowia pracowników – Artykuł 7 ust. 1 – Prawo do ekwiwalentu pieniężnego za coroczny płatny urlop niewykorzystany do chwili ustania stosunku pracy – Zakończenie stosunku pracy przez pracownika bez zachowania terminu wypowiedzenia
W sprawie C‑233/20
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Oberster Gerichtshof (sąd najwyższy, Austria) postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2020 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 4 czerwca 2020 r., w postępowaniu:
WD
przeciwko
job‑medium GmbH, w likwidacji,
TRYBUNAŁ (siódma izba),
w składzie: I. Ziemele (sprawozdawczyni), prezes szóstej izby, pełniąca obowiązki prezesa siódmej izby, T. von Danwitz i A. Kumin, sędziowie,
rzecznik generalny: G. Hogan,
sekretarz sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
– |
w imieniu WD – G. Storch i R. Storch, Rechtsanwälte, |
– |
w imieniu job‑medium GmbH, w likwidacji – F. Marhold, Rechtsanwalt, |
– |
w imieniu rządu austriackiego – A. Posch, J. Schmoll i C. Leeb, w charakterze pełnomocników, |
– |
w imieniu Komisji Europejskiej – B.-R. Killmann i C. Valero, w charakterze pełnomocników, |
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 15 kwietnia 2021 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1 |
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 7 dyrektywy 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 r. dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy (Dz.U. 2003, L 299, s. 9 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 5, t. 4, s. 381), a także art. 31 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą praw podstawowych”). |
2 |
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy WD a jego byłym pracodawcą, job‑medium GmbH, w likwidacji, dotyczącego odmowy wypłacenia WD ekwiwalentu pieniężnego za coroczny urlop niewykorzystany przed ustaniem stosunku pracy. |
Ramy prawne
Prawo Unii
3 |
Motywy 4 i 5 dyrektywy 2003/88 przewidują:
|
4 |
Artykuł 1 tej dyrektywy, zatytułowany „Cel i zakres”, stanowi: „1. Niniejsza dyrektywa ustala minimalne wymagania w zakresie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w odniesieniu do organizacji czasu pracy […]”. |
5 |
Artykuł 7 tej dyrektywy, zatytułowany „Urlop [coroczny]”, stanowi: „1. Państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki w celu zapewnienia, by każdy pracownik był uprawniony do corocznego płatnego urlopu w wymiarze co najmniej czterech tygodni, zgodnie z warunkami uprawniającymi [go do takiego urlopu] i przyznającymi mu taki urlop przewidzianymi w ustawodawstwie krajowym lub w praktyce krajowej. 2. Minimalny okres corocznego płatnego urlopu nie może być zastąpiony wypłatą ekwiwalentu pieniężnego, z wyjątkiem przypadku, gdy stosunek pracy ulega rozwiązaniu”. |
6 |
Artykuł 23 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Poziom bezpieczeństwa”, stanowi: „Bez uszczerbku dla prawa państw członkowskich do tworzenia w świetle zmieniających się okoliczności innych przepisów ustawowych, wykonawczych oraz umownych w odniesieniu do czasu pracy, tak długo jak minimalne wymagania przewidziane w niniejszej dyrektywie są spełnione, wprowadzenie w życie niniejszej dyrektywy nie stanowi odpowiedniej podstawy do zmniejszania ogólnego poziomu ochrony przyznanej pracownikom”. |
Prawo austriackie
7 |
Zgodnie z § 10 Urlaubsgesetz (ustawy o urlopach) z dnia 7 lipca 1976 r. (BGB1. I, 3/2013): „1. W momencie ustania stosunku pracy pracownik jest uprawniony, w odniesieniu do roku rozliczeniowego, w którym stosunek pracy ustał, do uzyskania ekwiwalentu pieniężnego za urlop odpowiadający długości zatrudnienia w trakcie roku rozliczeniowego w stosunku do całego roku rozliczeniowego. Urlop już wykorzystany podlega zaliczeniu na poczet przysługującego proporcjonalnie urlopu corocznego […]. 2. Ekwiwalent pieniężny nie przysługuje w przypadku, gdy pracownik zakończy stosunek pracy bez wypowiedzenia bez ważnej przyczyny. 3. Jeżeli chodzi o niewykorzystany urlop za poprzednie roczne okresy rozliczeniowe, pracownik ma prawo, w miejsce nadal należnego ekwiwalentu za płatny urlop, do ekwiwalentu wyrównawczego odpowiadającego nadal należnemu ekwiwalentowi za płatny urlop w zakresie, w jakim nie prawo do urlopu nie uległo przedawnieniu […]”. |
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
8 |
WD był zatrudniony przez job‑medium w okresie od 25 czerwca 2018 r. do 9 października 2018 r. Tego dnia WD zakończył stosunek pracy poprzez jej porzucenie bez uzasadnienia. W okresie zatrudnienia WD nabył prawo do corocznego płatnego urlopu w wymiarze 7,33 dnia, z których 4 dni wykorzystał w trakcie okresu zatrudnienia. W dniu zakończenia stosunku pracy WD przysługiwało jeszcze prawo do 3,33 dnia urlopu. Powołując się na § 10 ust. 2 ustawy o urlopach, job‑medium odmówiło wypłacenia WD ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane dni urlopu, którego wartość wynosiła 322,06 EUR. |
9 |
WD uznał, że przepis ten jest sprzeczny z prawem Unii, i wniósł powództwo o wypłatę wspomnianego ekwiwalentu pieniężnego. |
10 |
Jego powództwo zostało oddalone w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym w oparciu o § 10 ust. 2 ustawy o urlopach. |
11 |
Oberster Gerichtshof (sąd najwyższy, Austria), rozpoznający skargę rewizyjną od orzeczenia wydanego w postępowaniu apelacyjnym, uściśla, że utrata prawa do wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany coroczny urlop przewidziana w § 10 ust. 2 ustawy o urlopach jest ograniczona do przypadku porzucenia pracy przez pracownika, w czasie trwania stosunku pracy, bez ważnej przyczyny. W tym kontekście „ważną przyczynę” stanowi każda okoliczność, w której nie można rozsądnie oczekiwać od pracownika kontynuowania stosunku pracy. |
12 |
Sąd ten wskazuje, że cel tego przepisu ma charakter z jednej strony mobilizujący, w zakresie, w jakim zniechęca pracowników do nieuzasadnionego rozwiązywania stosunku pracy bez zachowania okresu wypowiedzenia, a z drugiej strony ekonomiczny, ponieważ służy finansowemu odciążeniu pracodawcy w sytuacji nieprzewidzianej utraty jednego z pracowników. |
13 |
Sąd odsyłający powziął jednak wątpliwość, czy § 10 ust. 2 ustawy o urlopach jest zgodny z art. 7 dyrektywy 2003/88 w świetle wykładni tego przepisu w orzecznictwie Trybunału, a także z art. 31 ust. 2 karty praw podstawowych. |
14 |
W tej sytuacji Oberster Gerichtshof (sąd najwyższy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
|
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie dopuszczalności
15 |
Job‑medium podnosi, że pytania prejudycjalne są niedopuszczalne z tego powodu, że sąd odsyłający nie jest zobowiązany do zwrócenia się do Trybunału, gdyż rozstrzygnięcie sporu jest oczywiste w świetle prawa Unii i istniejącego orzecznictwa. |
16 |
Tytułem wstępu należy stwierdzić, że w świetle regulaminu postępowania przed Trybunałem okoliczność, że sąd krajowy nie jest zobowiązany do zwrócenia się do Trybunału lub że odpowiedź na pytanie prejudycjalne jest, jak się podnosi, oczywista w świetle prawa Unii, nie ma żadnego wpływu na dopuszczalność takiego pytania. |
17 |
Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału w ramach przewidzianej art. 267 TFUE współpracy między Trybunałem a sądami krajowymi wyłącznie do sądu krajowego, przed którym toczy się spór i który musi przyjąć odpowiedzialność za mające zapaść orzeczenie sądowe, należą – przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy – zarówno ocena, czy do wydania wyroku jest mu niezbędne uzyskanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, jak i ocena znaczenia przedstawianych Trybunałowi pytań. W związku z tym jeśli postawione pytania dotyczą wykładni prawa Unii, Trybunał jest w zasadzie zobowiązany do wydania orzeczenia [wyrok z dnia 24 listopada 2020 r., Openbaar Ministerie (Podrabianie dokumentów), C‑510/19, EU:C:2020:953, pkt 25]. |
18 |
Oznacza to, że pytania dotyczące prawa Unii korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w przedmiocie przedłożonego przez sąd krajowy pytania prejudycjalnego jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wniesiono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem postępowania głównego, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego lub prawnego niezbędnymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na postawione mu pytania [wyrok z dnia 24 listopada 2020 r., Openbaar Ministerie (Podrabianie dokumentów), C‑510/19, EU:C:2020:953, pkt 26]. |
19 |
Jak wskazuje sąd odsyłający, WD odmówiono wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop w momencie ustania jego stosunku pracy z job‑medium na podstawie §10 ust. 2 ustawy o urlopach, ponieważ zakończył on ów stosunek pracy bez zachowania okresu wypowiedzenia bez ważnej przyczyny. |
20 |
W świetle tych okoliczności sąd krajowy powziął wątpliwości co do zgodności wspomnianego przepisu z art. 7 ust. 2 dyrektywy 2003/88 oraz art. 31 ust. 2 karty praw podstawowych. |
21 |
W konsekwencji jest oczywiste, że przedstawione pytania dotyczą wykładni prawa Unii i że odpowiedź na te pytania jest użyteczna i istotna dla rozstrzygnięcia sporu przed sądem odsyłającym. |
22 |
Przedłożone pytania są zatem dopuszczalne. |
Co do istoty
W przedmiocie pytania pierwszego
23 |
Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 7 dyrektywy 2003/88 należy w świetle art. 31 ust. 2 karty praw podstawowych interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu, zgodnie z którym ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany coroczny płatny urlop za bieżący ostatni rok pracy nie przysługuje, jeżeli pracownik lub pracownica bez ważnej przyczyny jednostronnie rozwiązuje stosunek pracy bez zachowania terminu wypowiedzenia. |
24 |
Tytułem wstępu należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem prawo każdego pracownika do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego należy uważać za zasadę socjalnego prawa Unii o szczególnej wadze, od której nie może być odstępstw i której wprowadzenie w życie przez właściwe władze krajowe może być dokonane tylko w granicach wyraźnie wytyczonych dyrektywą 2003/88 (zob. podobnie wyrok z dnia 12 czerwca 2014 r., Bollacke, C‑118/13, EU:C:2014:1755, pkt 15 i przytoczone tam orzecznictwo). |
25 |
W art. 7 ust. 1 dyrektywy 2003/88 odzwierciedlono i uściślono prawo podstawowe do corocznego płatnego urlopu zapisane w art. 31 ust. 2 karty praw podstawowych (zob. podobnie wyrok z dnia 8 września 2020 r., Komisja i Rada/Carreras Sequeros i in., C‑119/19 P i C‑126/19 P, EU:C:2020:676, pkt 115). |
26 |
Wynika z tego zatem, że prawo do corocznego płatnego urlopu nie może być interpretowane zawężająco (wyroki: z dnia 8 listopada 2012 r., Heimann i Toltschin, C‑229/11 i C‑230/11, EU:C:2012:693, pkt 23; a także z dnia 25 czerwca 2020 r., Varhoven kasatsionen sad na Republika Bulgaria i Iccrea Banca SpA, C‑762/18 i C‑37/19, EU:C:2020:504, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo). |
27 |
Ponadto z brzmienia dyrektywy 2003/88 oraz orzecznictwa Trybunału wynika, że chociaż to do państw członkowskich należy ustalenie warunków wykonywania i wdrażania prawa do corocznego płatnego urlopu, państwa członkowskie nie mogą uzależniać od spełnienia jakiegokolwiek warunku samego istnienia rzeczonego prawa, które wynika wprost z tej dyrektywy (wyrok z dnia 25 czerwca 2020 r., Varhoven kasatsionen sad na Republika Bulgaria i Iccrea Banca SpA, C‑762/18 i C‑37/19, EU:C:2020:504, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo). |
28 |
W tej kwestii należy przypomnieć, że celem prawa do corocznego płatnego urlopu, przyznanego każdemu pracownikowi na mocy art. 7 ust. 1 dyrektywy 2003/88, jest, po pierwsze, umożliwienie mu odpoczynku od wykonywania zadań wyznaczonych mu w umowie o pracę, oraz po drugie, zapewnienie okresu wytchnienia i wolnego czasu. Cel ten, który odróżnia prawo do corocznego płatnego urlopu od innych rodzajów urlopów, realizujących inne cele, opiera się na założeniu, że pracownik faktycznie świadczył pracę w trakcie okresu rozliczeniowego (wyroki: z dnia 4 października 2018 r., Dicu, C‑12/17, EU:C:2018:799, pkt 27, 28; a także z dnia 25 czerwca 2020 r.,Varhoven kasatsionen sad na Republika Bulgaria i Iccrea Banca SpA, C‑762/18 i C‑37/19, EU:C:2020:504, pkt 57, 58). |
29 |
Należy dodać, że prawo do corocznego urlopu stanowi tylko jeden z dwóch aspektów prawa do corocznego płatnego urlopu jako zasady podstawowej prawa socjalnego Unii. Wspomniane prawo podstawowe obejmuje również prawo do uzyskania wynagrodzenia, a także, jako prawo współistotne temu prawu do corocznego „płatnego” urlopu, prawo do ekwiwalentu pieniężnego za coroczny urlop niewykorzystany do dnia ustania stosunku pracy (wyrok z dnia 25 czerwca 2020 r., Varhoven kasatsionen sad na Republika Bulgaria i Iccrea Banca SpA, C‑762/18 i C‑37/19, EU:C:2020:504, pkt 83 i przytoczone tam orzecznictwo). |
30 |
W razie ustania stosunku pracy faktyczne skorzystanie z corocznego płatnego urlopu nie jest już możliwe. Aby zapobiec temu, żeby ze względu na tę niemożność skorzystanie przez pracownika z tego prawa, choćby w formie pieniężnej, nie było wyłączone, art. 7 ust. 2 dyrektywy 2003/88 ustanawia prawo pracownika do ekwiwalentu pieniężnego (wyrok z dnia 20 stycznia 2009 r., Schultz‑Hoff i in., C‑350/06 i C‑520/06, EU:C:2009:18, pkt 56). |
31 |
Z utrwalonego orzecznictwa wynika również, że art. 7 ust. 2 dyrektywy 2003/88 nie ustanawia żadnego warunku w zakresie powstania prawa do ekwiwalentu pieniężnego poza, po pierwsze, ustaniem stosunku pracy, a po drugie, niewykorzystaniem przez pracownika lub pracownicę całego corocznego urlopu, do którego miał lub miała prawo w chwili ustania tego stosunku pracy (wyroki: z dnia 6 listopada 2018 r., Bauer i Willmeroth, C‑569/16 i C‑570/16, EU:C:2018:871, pkt 44; a także z dnia 25 czerwca 2020 r., Varhoven kasatsionen sad na Republika Bulgaria i Iccrea Banca SpA, C‑762/18 i C‑37/19, EU:C:2020:504, pkt 84 i przytoczone tam orzecznictwo). |
32 |
Tak więc przyczyna ustania stosunku pracy nie ma żadnego znaczenia w odniesieniu do prawa do otrzymania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop przewidzianego w art. 7 ust. 2 dyrektywy 2003/88 (zob. podobnie wyrok z dnia 20 lipca 2016 r., Maschek, C‑341/15, EU:C:2016:576, pkt 28). |
33 |
W niniejszej sprawie, według sądu odsyłającego, pracownik rzeczywiście świadczył pracę w trakcie okresu rozliczeniowego. Tak więc nabył on prawo do corocznego płatnego urlopu, którego część nie została wykorzystana w chwili ustania stosunku pracy. Ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane dni urlopu odmówiono temu pracownikowi wyłącznie z tego powodu, że zakończył stosunek pracy bez wypowiedzenia i bez ważnej przyczyny. |
34 |
Tymczasem, jak przypomniano w pkt 32 niniejszego wyroku, okoliczność, że stosunek pracy został rozwiązany z inicjatywy pracownika, nie ma żadnego wpływu na prawo tego pracownika do otrzymania w danym wypadku ekwiwalentu pieniężnego za coroczny płatny urlop, którego nie mógł wykorzystać przed ustaniem jego stosunku pracy. |
35 |
W świetle powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 7 dyrektywy 2003/88 należy w świetle art. 31 ust. 2 karty praw podstawowych interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu, zgodnie z którym ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop za bieżący ostatni rok pracy nie przysługuje, jeżeli pracownik lub pracownica bez ważnej przyczyny jednostronnie rozwiązuje stosunek pracy bez zachowania terminu wypowiedzenia. |
W przedmiocie pytania drugiego
36 |
Poprzez pytanie drugie, w którego przedmiocie Trybunał powinien wypowiedzieć się w razie udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze, figuruj w pkt 14 niniejszego wyroku, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, w jakim zakresie i według jakich kryteriów powinien on sprawdzać, czy wykorzystanie przez pracownika płatnego urlopu było niemożliwe. |
37 |
Tymczasem, skoro z pkt 30–32, 34 i 35 niniejszego wyroku wynika, że w każdym wypadku pracownik ma prawo do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane dni płatnego urlopu i to niezależnie od przyczyny niemożności ich wykorzystania, nie ma potrzeby sprawdzania przez sąd krajowy, czy wykorzystanie przez tego pracownika owych dni płatnego urlopu było niemożliwe. |
W przedmiocie kosztów
38 |
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. |
39 |
Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi. |
Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje: |
|
|
Podpisy |
( *1 ) Język postępowania: niemiecki.