Sprawa C‑282/19

YT i inni

przeciwko

Ministero dell’Istruzione, dell’Università e della Ricerca – MIUR
i
Ufficio Scolastico Regionale per la Campania

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunale di Napoli)

Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 13 stycznia 2022 r.

Odesłanie prejudycjalne – Polityka społeczna – Dyrektywa 1999/70/WE – Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony zawarte przez UNICE, CEEP oraz ETUC – Klauzule 4 i 5 – Umowy o pracę na czas określony zawierane w sektorze publicznym – Nauczyciele religii katolickiej – Pojęcie „obiektywnych powodów” uzasadniających odnowienie takich umów – Stałe potrzeby w zakresie personelu zastępczego

Pytania prejudycjalne – Właściwość Trybunału – Granice – Wykładnia prawa Unii w sporze dotyczącym żądania zmiany kwalifikacji prawnej umowy o pracę na czas określony na umowę o pracę na czas nieokreślony – Przepisy krajowe regulujące warunki pracy nauczycieli nauczających religii katolickiej w szkołach publicznych – Objęcie właściwością

(Artykuł 17 ust. 1, art. 267 i art. 351 akapit pierwszy TFUE; dyrektywa Rady 2000/78)

(zob. pkt 46–57)
Polityka społeczna – Równość traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy – Dyrektywa 2000/78 – Zakaz dyskryminacji ze względu na religię lub przekonania – Nauczyciele religii katolickiej w szkołach publicznych znajdujący się w sytuacji porównywalnej z nauczycielami nauczającymi pozostałych przedmiotów w tych szkołach – Niemożność mianowania tych pierwszych ze względu na roczny okres wykonywania przez nich zadań – Odmienne traktowanie bez żadnego związku z religią

[dyrektywa Rady 2000/78, art. 2 ust. 2 lit. b)]

(zob. pkt 64–66)
Polityka społeczna – Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony zawarte przez UNICE, CEEP oraz ETUC – Dyrektywa 1999/70 – Zakres stosowania – Personel zatrudniony w sektorze szkolnictwa w szkołach publicznych – Objęcie zakresem stosowania

(dyrektywa Rady 1999/70, załącznik, klauzula 2 pkt 1, klauzula 3 pkt 1)

(zob. pkt 69–71)
Polityka społeczna – Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony zawarte przez UNICE, CEEP oraz ETUC – Dyrektywa 1999/70 – Środki mające na celu zapobieganie nadużywaniu kolejnych umów o pracę na czas określony – Wyłączenie nauczycieli religii katolickiej z zakresu stosowania przepisów mających na celu sankcjonowanie nadużywania wspomnianych umów – Brak innego skutecznego środka sankcjonującego nadużywanie wspomnianych umów – Niedopuszczalność – Obiektywne powody, uzasadniające odnowienie takich umów – Dokument poświadczający zdolność do nauczania wydawany nauczycielom tylko jeden raz przez organ kościelny – Wyłączenie

(dyrektywa Rady 1999/70, załącznik, klauzula 5)

(zob. pkt 76, 77, 82, 85–89, 91, 92, 100–116, 120, 125; sentencja)

Streszczenie

Nauczyciele religii katolickiej: konieczność posiadania dokumentu poświadczającego zdolność do nauczania wydanego przez organ kościelny nie uzasadnia odnawiania umów na czas określony.

Nie zaistniała dyskryminacja ze względu na religię ani ze względu na czas określony stosunku pracy

YT i siedemnaście innych osób (zwanych dalej łącznie „powodami”), nauczających od wielu lat religii katolickiej w szkołach publicznych, zostali zatrudnieni przez Ministero dell’Istruzione dell’Università e della Ricerca – MIUR (ministerstwo ds. edukacji, szkolnictwa wyższego i badań naukowych, Włochy) na podstawie kolejnych umów zawartych na czas określony. Podnosząc, że nie mogli oni skorzystać z mianowania przewidzianego w prawie włoskim dla personelu nauczającego, ze względu na roczny okres wykonywania przez nich zadań, który nie umożliwiał wpisu ich nazwisk na stałych listach osób posiadających zdolność do nauczania, powodowie wnieśli do sądu odsyłającego powództwo o, zasadniczo, przekształcenie ich aktualnych umów w umowy na czas nieokreślony.

Sąd odsyłający, wskazując, że włoskie przepisy transponujące porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony ( 1 ) wyłączają, w sektorze szkolnictwa, przekształcenie kolejnych umów o pracę na czas określony w umowy o pracę na czas nieokreślony, jest zdania, że powództwo to nie może być uwzględnione. Jego zdaniem – biorąc pod uwagę to wyłączenie i okoliczność, że zainteresowani nauczyciele religii katolickiej nie mogli skorzystać z mianowania przewidzianego w prawie włoskim – w prawie tym nie przewidziano żadnego środka zapobiegającego nadużywaniu kolejnych umów o pracę na czas określony w odniesieniu do wspomnianych nauczycieli, w rozumieniu klauzuli 5 porozumienia ramowego.

W związku z powyższym sąd odsyłający zwrócił się do Trybunału z pytaniem dotyczącym zgodności przepisów włoskich z tą klauzulą 5, a także z zakazem dyskryminacji ze względu na religię określonym w prawie Unii ( 2 ). Ponadto, zwrócił się on do Trybunału o uściślenie, czy konieczność posiadania dokumentu poświadczającego zdolność do nauczania wydanego przez organ kościelny, jakim powinni dysponować nauczyciele religii katolickiej w celu nauczania, stanowi „obiektywny powód” w rozumieniu porozumienia ramowego, umożliwiający uzasadnienie odnowienia takich umów o pracę na czas określony. Wreszcie, dąży on do ustalenia, jakie konsekwencje należy wyciągnąć w odniesieniu do sporu w postępowaniu głównym ze stwierdzenia Trybunału dotyczącego ewentualnego braku zgodności rozpatrywanych przepisów z prawem Unii.

W wydanym wyroku Trybunał orzekł w szczególności w przedmiocie skuteczności środków mających sankcjonować, w prawach krajowych, nadużywanie kolejnych umów o pracę na czas określony.

Ocena Trybunału

Na wstępie, stwierdzając w szczególności, że rozpatrywane przepisy krajowe nie dotyczą organizacji relacji między państwem członkowskim a kościołami, lecz dotyczą warunków pracy nauczycieli nauczających religii katolickiej w szkołach publicznych – a zatem sprawa nie dotyczy statusu, z jakiego korzystają kościoły wskazane w art. 17 ust. 1 TFUE – Trybunał uznał się za właściwy do rozpatrzenia wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.

Co do istoty – po stwierdzeniu braku dyskryminacji ze względu na religię, ponieważ mianowanie powodów jest niemożliwe ze względu na okres wykonywania przez nich zadań, bez żadnego związku z ich religią – Trybunał wskazał przede wszystkim, że sytuacja, w której powodowie nie mogą skorzystać ze zmiany kwalifikacji ich umów na umowy o pracę na czas nieokreślony, podczas gdy nauczyciele pozostałych przedmiotów znajdujący się w porównywalnej sytuacji mają takie uprawnienie, stanowi odmienne traktowanie dwóch kategorii pracowników zatrudnionych na czas określony. W konsekwencji taka sytuacja nie jest objęta zakresem stosowania klauzuli 4 porozumienia ramowego ( 3 ), ponieważ w klauzuli tej zakazano odmiennego traktowania pracowników zatrudnionych na czas określony i pracowników zatrudnionych na czas nieokreślony. A zatem sąd odsyłający nie może odstąpić od stosowania spornych przepisów krajowych na podstawie wspomnianej klauzuli.

Następnie, co się tyczy klauzuli 5 porozumienia ramowego, zatytułowanej „Środki zapobiegania nadużyciom”, Trybunał orzekł, że przepis ten stoi na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu wyłączającemu nauczycieli religii katolickiej z zakresu stosowania przepisów mających na celu sankcjonowanie nadużywania kolejnych umów o pracę na czas określony, gdy w wewnętrznym porządku prawnym nie istnieje żaden inny skuteczny środek sankcjonujący nadużywanie wspomnianych umów, co powinien ustalić sąd odsyłający.

Nie jest oczywiście wykluczone, iż publiczny sektor nauczania religii katolickiej wymaga stałego dopasowywania między liczbą zatrudnionych w nim pracowników a liczbą potencjalnych użytkowników, co wiąże się dla pracodawcy z powstaniem tymczasowych potrzeb w dziedzinie zatrudnienia, a szczególna potrzeba elastyczności w tym sektorze może uzasadnić, w świetle klauzuli 5 pkt 1 lit. a) porozumienia ramowego, zawieranie kolejnych umów o pracę na czas określony. Jednakże, przestrzeganie tej klauzuli wymaga konkretnej weryfikacji, czy ponowne zawieranie takich umów o pracę ma na celu zaspokojenie tymczasowego zapotrzebowania i czy możliwość ta nie jest faktycznie wykorzystywana do zaspokajania stałych potrzeb kadrowych pracodawcy. W niniejszym zaś wypadku poszczególne umowy o pracę na czas określony wiążące powodów z ich pracodawcą wymagały wykonywania podobnych zadań przez szereg lat, w związku z czym taki stosunek pracy może być rozumiany jako zaspokajający trwałą potrzebę, co powinien ustalić sąd odsyłający.

Ponadto, stwierdzając w szczególności, że dokument poświadczający zdolność do nauczania, jakim powinni dysponować nauczyciele religii katolickiej w celu nauczania, jest wydawany tylko jeden raz, a nie przed każdym rokiem szkolnym implikującym zawarcie umowy o pracę na czas określony, niezależnie od czasu trwania powierzonych im zadań, i że wydanie tego dokumentu jest bez związku ze środkami realizującymi cele polityki społecznej, Trybunał stwierdził, że taki dokument poświadczający zdolność do nauczania nie stanowi „obiektywnego powodu” uzasadniającego odnowienie umowy o pracę na czas określony w rozumieniu klauzuli 5 pkt 1 lit. a) porozumienia ramowego.

Wreszcie, Trybunał przypomniał, że o ile klauzula ta nie wywiera bezpośredniego skutku i z tego względu sąd krajowy nie jest zobowiązany do odstąpienia od stosowania przepisu prawa krajowego sprzecznego z tą klauzulą, o tyle sąd odsyłający powinien zweryfikować, czy możliwa jest wykładnia spornych przepisów krajowych, która byłaby zgodna z porozumieniem ramowym, biorąc pod uwagę wszystkie przepisy prawa krajowego i stosując uznane w porządku krajowym metody wykładni.

( 1 ) Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony, zawarte w dniu 18 marca 1999 r. (zwane dalej „porozumieniem ramowym”), stanowiące załącznik do dyrektywy Rady 1999/70/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. dotyczącej Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, zawartego przez Europejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Publicznych (CEEP) oraz Europejską Konfederację Związków Zawodowych (ETUC) (Dz.U. 1999, L 175, s. 43).

( 2 ) Zakaz ten określono w art. 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej i w dyrektywie Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz.U. 2000, L 303, s. 16).

( 3 ) Klauzula 4 porozumienia ramowego, zatytułowana „Zasada niedyskryminacji”, w pkt 1 stanowi, że jeżeli chodzi o warunki pracy, pracownicy zatrudnieni na czas określony nie będą traktowani w sposób mniej korzystny niż porównywalni pracownicy zatrudnieni na czas nieokreślony, jedynie z tego powodu, że pracują na czas określony, chyba że zróżnicowane traktowanie uzasadnione jest powodami o charakterze obiektywnym.