Sprawa C‑130/19

Trybunał Obrachunkowy Unii Europejskiej

przeciwko

Karelowi Pinxtenowi

Wyrok Trybunału (w pełnym składzie) z dnia 30 września 2021 r.

Artykuł 286 ust. 6 TFUE – Naruszenie zobowiązań wynikających z urzędu przez członka Europejskiego Trybunału Obrachunkowego – Pozbawienie prawa do emerytury – Prawo do skutecznej ochrony sądowej – Prawidłowość dochodzenia Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) – Wewnętrzne postępowanie w Trybunale Obrachunkowym – Działalność niezgodna z obowiązkami członka Trybunału Obrachunkowego – Koszty poniesione w związku z podróżą służbową i diety dzienne – Wydatki na cele reprezentacyjne i wydatki na przyjęcia – Korzystanie z samochodu służbowego – Korzystanie z usług szofera – Konflikt interesów – Proporcjonalność kary

1. Trybunał Obrachunkowy – Zobowiązania członków – Naruszenie – Okoliczności faktyczne badane w ramach postępowania karnego – Kwalifikacja prawna omawianych okoliczności przez sąd krajowy, niewiążąca sądu Unii

   (art. 286 ust. 6 TFUE)

   (zob. pkt 86–88)

2. Trybunał Obrachunkowy – Zobowiązania członków – Naruszenie – Postępowanie – Brak prawa do odwołania się od orzeczenia Trybunału – Orzeczenie wydane w pierwszej i ostatniej instancji – Naruszenie prawa do skutecznej ochrony sądowej – Brak

   (art. 286 ust. 6 TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47)

   (zob. pkt 122–124)

3. Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) – Dochodzenia – Prawo zainteresowanego do bycia wysłuchanym – Zakres

   (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/2013, art. 9 ust. 4)

   (zob. pkt 168–170)

4. Trybunał Obrachunkowy – Zobowiązania członków – Naruszenie – Postępowanie – Termin do wszczęcia postępowania przez Trybunał Obrachunkowy – Rozsądny termin – Ocena każdego konkretnego przypadku z osobna

   (art. 286 ust. 6 TFUE)

   (zob. pkt 219, 220, 230)

5. Trybunał Obrachunkowy – Zobowiązania członków – Obowiązki wynikające z pełnionej funkcji – Pojęcie – Obowiązki określone przez prawo pierwotne i uściślone w regulaminach wewnętrznych przyjętych przez daną instytucję – Naruszenie – Brak istotnej wagi – Zakres

   (art. 285, 286 ust. 3, 4, 6 TFUE)

   (zob. pkt 234–245)

6. Prawo Unii Europejskiej – Zasady – Ochrona uzasadnionych oczekiwań – Przesłanki – Szczegółowe zapewnienia udzielone przez administrację – Granice

   (zob. pkt 365–370, 372–374)

7. Trybunał Obrachunkowy – Zobowiązania członków – Obowiązki wynikające z pełnionej funkcji – Naruszenie – Wykonywanie niezgłoszonej działalności niezgodnej z charakterem funkcji członka Trybunału Obrachunkowego – Wykorzystywanie środków tej instytucji w sposób stanowiący nadużycie w celu finansowania działalności niezwiązanej z obowiązkami członka omawianej instytucji – Stworzenie sytuacji konfliktu interesów w ramach stosunku z osobą stojącą na czele audytowanej jednostki – Brak znacznego stopnia powagi

   (art. 286 ust. 6 TFUE)

   (zob. pkt 880, pkt 4 sentencji)

8. Trybunał Obrachunkowy – Zobowiązania członków – Obowiązki wynikające z pełnionej funkcji – Naruszenie – Kara – Pozbawienie prawa do emerytury – Elementy oceny – Proporcjonalność

   (art. 286 ust. 6 TFUE)

   (zob. pkt 881–905, pkt 5 sentencji)

Streszczenie

Trybunał stwierdził, że były członek Europejskiego Trybunału Obrachunkowego uchybił zobowiązaniom wynikającym z pełnionej przez niego funkcji w tej instytucji. Zostaje on pozbawiony dwóch trzecich swoich uprawnień emerytalnych.

Karel Pinxten był członkiem Europejskiego Trybunału Obrachunkowego podczas dwóch kadencji, od dnia 1 marca 2006 r. do dnia 30 kwietnia 2018 r.

Z tego tytułu K. Pinxten otrzymywał między innymi zwrot różnych wydatków oraz korzystał z samochodu służbowego. W okresie od 2006 r. do marca 2014 r. Trybunał Obrachunkowy umożliwiał ponadto K. Pinxtenowi korzystanie z usług szofera.

Trybunał Obrachunkowy podniósł, że w trakcie 2016 r. dotarły do niego informacje na temat szeregu poważnych nieprawidłowości zarzucanych K. Pinxtenowi. W dniu 18 lipca 2016 r. K. Pinxten został poinformowany o złożonym zawiadomieniu dotyczącym jego osoby.

W dniu 14 października 2016 r. sekretarz generalny Trybunału Obrachunkowego, na polecenie prezesa tej instytucji, przekazał Europejskiemu Urzędowi ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) akta dotyczące podejmowanych przez K. Pinxtena działań, które mogły doprowadzić do nienależnych wydatków z budżetu Unii.

W dniu 2 lipca 2018 r. do Trybunału Obrachunkowego wpłynął końcowy raport z dochodzenia OLAF‑u. W raporcie tym stwierdzono, że K. Pinxten korzystał ze środków Trybunału Obrachunkowego w sposób stanowiący nadużycie w ramach działalności niezwiązanej z pełnioną przez siebie funkcją, że dopuścił się nadużyć w zakresie korzystania z kart paliwowych oraz w zakresie umowy ubezpieczenia komunikacyjnego jego samochodu służbowego, że miał nieusprawiedliwione nieobecności, że nie zgłosił działalności prowadzonej poza Trybunałem Obrachunkowym, że przekazywał poufne informacje oraz że znajdował się w sytuacji konfliktu interesów Co więcej, z uwagi na fakt, że niektóre okoliczności ujawnione w toku dochodzenia mogły wypełniać znamiona czynów zabronionych pod groźbą kary, OLAF przekazał znajdujące się w jego posiadaniu informacje oraz swoje zalecenia luksemburskim organom sądowym.

Po przekazaniu Trybunałowi Obrachunkowemu swoich uwag na piśmie, K. Pinxten został w dniu 26 listopada 2018 r. przesłuchany przez członków tej instytucji na posiedzeniu zamkniętym W dniu 29 listopada 2018 r. na posiedzeniu zamkniętym Trybunał Obrachunkowy na podstawie art. 286 ust. 6 TFUE ( 1 ) postanowił przekazać sprawę K. Pinxtena Trybunałowi Sprawiedliwości.

Równolegle, w świetle informacji przekazanych przez OLAF prokurator przy tribunal d’arrondissement de Luxembourg (sądzie rejonowym w Luksemburgu, Luksemburg) zwrócił się pismem z dnia 1 października 2018 r. do Trybunału Obrachunkowego z wnioskiem o uchylenie przysługującego K. Pinxtenowi immunitetu jurysdykcyjnego. W dniu 15 listopada 2018 r. instytucja ta przychyliła się do tego wniosku.

W swojej skardze wniesionej w dniu 15 lutego 2019 r. Trybunał Obrachunkowy wniósł do Trybunału o stwierdzenie, że K. Pinxten przestał czynić zadość zobowiązaniom wynikającym z jego urzędu oraz w konsekwencji, o nałożenie kary przewidzianej w art. 286 ust. 6 TFUE.

Orzekając w pełnym składzie, który stanowi najbardziej uroczysty skład, Trybunał stwierdził, między innymi, że K. Pinxten naruszył zobowiązania wynikające z jego urzędu członka Trybunału Obrachunkowego w zakresie:

Ocena Trybunału

W odniesieniu do dopuszczalności skargi Trybunał oddalił kolejno wszystkie argumenty K. Pinxtena dotyczące: po pierwsze, niezgodności postępowania z prawem do skutecznej ochrony sądowej; po drugie, nieprawidłowości dochodzenia prowadzonego przez OLAF; po trzecie, nieprawidłowości postępowania prowadzonego w Trybunale Obrachunkowym w celu uzyskania upoważnienia do wniesienia skargi do Trybunału oraz po czwarte, przekroczenia terminu, w jakim została wniesiona ta skarga. Tym samym Trybunał stwierdził, że omawiana skarga jest dopuszczalna.

W odniesieniu do istoty skargi, po przypomnieniu charakteru zobowiązań wynikających z urzędu członków Trybunału Obrachunkowego, Trybunał podkreślił, że pojęcie „zobowiązań wynikających z ich urzędu” w rozumieniu art. 286 ust. 6 TFUE należy interpretować szeroko. Ze względu na istotne zadania, jakie zostały powierzone członkom Trybunału Obrachunkowego, ważne jest, by przestrzegali oni jak najbardziej rygorystycznych standardów postępowania oraz stawiali ogólny interes Unii nie tylko ponad interesy narodowe, lecz także ponad interes osobisty. Z tej perspektywy zobowiązania członków Trybunału Obrachunkowego ustanowione w prawie pierwotnym są powtórzone i uszczegółowione w przyjętych przez tę instytucję regulaminach wewnętrznych, których owi członkowie powinni ściśle przestrzegać.

W tym celu Trybunał obowiązany jest zbadać całość materiału dowodowego, który został mu przedłożony zarówno przez Trybunał Obrachunkowy, na którym spoczywa ciężar udowodnienia uchybień, jakie zarzuca on K. Pinxtenowi, jak i przez tego ostatniego. Trybunał powinien między innymi ocenić prawidłowość materialną i wiarygodność tych dowodów, aby ustalić, czy są one wystarczające do stwierdzenia naruszenia o istotnej wadze w rozumieniu art. 286 ust. 6 TFUE.

Tym samym, po zbadaniu wszystkich dowodów przedstawionych przez Trybunał Obrachunkowy i K. Pinxtena, Trybunał orzekł, że wykonując niezgłoszoną działalność w ramach organu zarządczego partii politycznej, niezgodną z charakterem funkcji członka Trybunału Obrachunkowego, wykorzystując środki tej instytucji w sposób stanowiący nadużycie w celu finansowania działalności niezwiązanej z obowiązkami członka tej instytucji ( 2 ) i postępując w sposób prowadzący do powstania konfliktu interesów z audytowanym podmiotem, K. Pinxten dopuścił się poważnych uchybień, a tym samym naruszył zobowiązania wynikające z urzędu członka tej instytucji w rozumieniu art. 286 ust. 6 TFUE.

Zdaniem Trybunału, naruszenie tych zobowiązań wymaga co do zasady zastosowania kary na podstawie tego postanowienia. Na mocy tego postanowienia Trybunał może orzec o wymierzeniu kary polegającej na zwolnieniu z funkcji lub pozbawieniu prawa do emerytury bądź innych podobnych korzyści.

Ponieważ art. 286 ust. 6 TFUE nie określa zakresu pozbawienia prawa do emerytury, o którym mowa w tym postanowieniu, Trybunał władny jest orzec całkowite lub częściowe pozbawienie tego prawa. Kara ta powinna jednakże być proporcjonalna do wagi stwierdzonych przez Trybunał naruszeń zobowiązań wynikających z urzędu członka Trybunału Obrachunkowego.

W tym względzie Trybunał zauważył, że szereg okoliczności może świadczyć o tym, że zarzucane K. Pinxtenowi nieprawidłowości mają szczególnie poważny charakter. I tak, w trakcie swoich dwóch kadencji na stanowisku członka Trybunału Obrachunkowego K. Pinxten przede wszystkim wielokrotnie, w sposób umyślny naruszał zasady mające zastosowanie w tej instytucji, dopuszczając się tym samym systematycznych naruszeń najbardziej podstawowych zobowiązań wynikających z jego urzędu. Następnie K. Pinxten często usiłował ukrywać powyższe naruszenia tych zasad. Ponadto, nieprawidłowości, jakich dopuszczał się K. Pinxten skutkowały w znacznej mierze jego osobistym wzbogaceniem się. Dodatkowo, postępowanie K. Pinxtena wyrządziło Trybunałowi Obrachunkowemu nie tylko poważną szkodę w wymiarze finansowym, lecz również zaszkodziło wizerunkowi i reputacji tej instytucji. Wreszcie, szczególna rola przypadająca Trybunałowi Obrachunkowemu, jaką jest sprawowanie kontroli legalności i prawidłowości wydatków Unii oraz zapewnianie należytego zarządzania finansami ( 3 ), tym bardziej uwydatnia poważny charakter popełnionych przez K. Pinxtena nieprawidłowości.

Jednakże Trybunał stwierdził, że inne okoliczności wpływają na złagodzenie odpowiedzialności K. Pinxtena. Po pierwsze, uzyskał on prawo do emerytury z tytułu pracy, którą wykonywał w Trybunale Obrachunkowym podczas 12 lat służby. Tymczasem jakość tej pracy nie była kwestionowana, ponieważ K. Pinxten został nawet wybrany na przewodniczącego III izby Trybunału Obrachunkowego począwszy od 2011 r. Po drugie, o ile popełnione przez K. Pinxtena naruszenia zobowiązań wynikających z jego urzędu opierają się przede wszystkim na jego osobistych wyborach, których niezgodność z najbardziej podstawowymi zobowiązaniami wynikającym z tego urzędu nie mogła być mu nieznana, o tyle faktem jest, że utrwaleniu tych nieprawidłowości sprzyjał brak precyzji wewnętrznych uregulowań obowiązujących w tej instytucji i niewdrożenie przez nią dostatecznej kontroli.

Mając na względzie powyższe, Trybunał stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy słuszne jest pozbawienie K. Pinxtena dwóch trzecich jego uprawnień emerytalnych począwszy od daty ogłoszenia wyroku w niniejszej sprawie.

( 1 ) Artykuł 286 ust. 6 WE stanowi: „Członkowie Trybunału Obrachunkowego mogą być zwolnieni z funkcji lub pozbawieni prawa do emerytury bądź innych podobnych korzyści tylko wówczas, gdy Trybunał Sprawiedliwości stwierdzi, na żądanie Trybunału Obrachunkowego, że przestali odpowiadać wymaganym warunkom lub czynić zadość zobowiązaniom wynikającym z ich urzędu”.

( 2 ) Szereg nieprawidłowości związanych z kosztami podróży służbowych i z dietami dziennymi, z wydatkami na cele reprezentacyjne i na przyjęcia, a także z korzystaniem z samochodu służbowego oraz korzystaniem z usługi kierowcy.

( 3 ) Artykuł 287 ust. 2 TFUE.