Sprawa T‑363/18

Nippon Chemi-Con Corporation

przeciwko

Komisji Europejskej

Wyrok Sądu (dziewiąta izba w składzie powiększonym) z dnia 29 września 2021 r.

Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Rynek aluminiowych i tantalowych kondensatorów elektrolitowych – Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 101 TFUE i art. 53 porozumienia EOG – Koordynacja cen w całym EOG – Uzgodniona praktyka – Wymiana szczególnie chronionych informacji handlowych – Kompetencja miejscowa Komisji – Prawo do obrony i prawo do bycia wysłuchanym – Nienaruszalność aktu – Jednolite i ciągłe naruszenie – Ograniczenie konkurencji ze względu na cel – Wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien z 2006 r. – Wartość sprzedaży – Obowiązek uzasadnienia – Proporcjonalność – Równość traktowania – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące – Punkt 37 wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien z 2006 – Nieograniczone prawo orzekania

1. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Określenie – Kontrola sądowa – Nieograniczone prawo orzekania sądu Unii – Zakres – Nieograniczone prawo orzekania ściśle ograniczone do ustalania kwoty nałożonej grzywny

   (art. 101, 261, 263 TFUE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 31)

   (zob. pkt 60, 61)

2. Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Złożone naruszenie wykazujące elementy porozumienia i elementy uzgodnionej praktyki – Jednolita kwalifikacja jako „porozumienie lub uzgodniona praktyka” – Dopuszczalność

   (art. 101 ust. 1 TFUE)

   (zob. pkt 65–67)

3. Konkurencja – Reguły Unii – Terytorialny zakres stosowania – Kartel przedsiębiorstw mających siedzibę poza Europejskim Obszarem Gospodarczym, lecz wprowadzony w życie i wywołujący skutki na rynku wewnętrznym – Sprzedaż w Unii produktu objętego kartelem – Kompetencja Komisji do zastosowania reguł konkurencji Unii – Dopuszczalność z punktu widzenia prawa międzynarodowego publicznego – Interwencja spółek zależnych, agentów lub filii mających siedzibę poza terytorium Unii – Brak wpływu

   (art. 101 TFUE; porozumienie EOG, art. 53)

   (zob. pkt 73–82)

4. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Poszanowanie prawa do obrony – Dostęp do akt – Zakres – Dostęp we właściwym czasie do kompletnej dokumentacji – Pismo w sprawie przedstawienia zarzutów zawierające tymczasowo poufne dane – Brak naruszenia prawa do obrony

   [art. 101 TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 41, § 2, a); rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 27 ust. 1]

   (zob. pkt 86–88, 95–101)

5. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Poszanowanie prawa do obrony – Dostęp do akt – Zakres – Odmowa przekazania dokumentu – Konsekwencje – Konieczność wprowadzenia w zakresie ciężaru dowodu spoczywającego na danym przedsiębiorstwie rozróżnienia między dokumentami obciążającymi a dokumentami odciążającymi

   (art. 101 ust. 1 TFUE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 27 ust. 2; komunikat Komisji 2005/C 325/07)

   (zob. pkt 89, 91, 111–120)

6. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Poszanowanie prawa do obrony – Pismo w sprawie przedstawienia zarzutów – Przedstawienie dodatkowych dowodów po przesłaniu pisma w sprawie przedstawienia zarzutów – Wysłanie pisma zawierającego opis okoliczności faktycznych – Dopuszczalność – Przesłanki

   (art. 101 TFUE; komunikat Komisji 2011/C 308/06, pkt 110, 111)

   (zob. pkt 122–128)

7. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Ciężar udowodnienia naruszenia i czasu jego trwania spoczywający na Komisji – Środek dowodowy – Posłużenie się łańcuchem poszlak – Wymagana moc dowodowa poszczególnych poszlak – Dopuszczalność całościowej oceny łańcucha poszlak

   (art. 101 TFUE)

   (zob. pkt 147–152)

8. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Wykorzystanie jako środków dowodowych oświadczeń innych przedsiębiorstw, które uczestniczyły w naruszeniu – Dopuszczalność – Moc dowodowa dobrowolnych zeznań złożonych przez głównych uczestników kartelu w celu skorzystania z zastosowania komunikatu w sprawie współpracy

   (art. 101 TFUE; komunikat Komisji 2006/C 298/111)

   (zob. pkt 158–162, 171–177)

9. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Środek dowodowy – Wykorzystanie pojedynczego dowodu – Dopuszczalność – Przesłanki – Zastosowanie do oświadczeń złożonych w ramach komunikatu w sprawie współpracy przez inne przedsiębiorstwa, które uczestniczyły w naruszeniu

   (art. 101 TFUE)

   (zob. pkt 163–170)

10. Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Uzgodniona praktyka – Pojęcie – Koordynacja i współpraca niezgodna z obowiązkiem określenia przez każde przedsiębiorstwo w sposób autonomiczny jego zachowania na rynku – Wymiana informacji między konkurentami – Cel lub skutek antykonkurencyjny – Domniemanie – Przesłanki

    (art. 101 ust. 1 TFUE)

    (zob. pkt 188–192, 195–197, 256)

11. Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Uzgodniona praktyka – Pojęcie – Konieczność istnienia związku przyczynowego pomiędzy uzgodnieniem a zachowaniem przedsiębiorstw na rynku – Domniemanie istnienia tego związku przyczynowego

    (art. 101 ust. 1 TFUE)

    (zob. pkt 193, 194)

12. Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Zakaz – Naruszenia – Porozumienia i uzgodnione praktyki stanowiące jednolite naruszenie – Przypisanie przedsiębiorstwu odpowiedzialności za całość naruszenia – Przesłanki – Mające znamiona naruszenia praktyki i działania wpisujące się w całościowy plan – Ocena – Kryteria – Przyczynienie się do osiągnięcia jednolitego celu naruszenia – Konieczność istnienia związku komplementarności pomiędzy zarzucanymi praktykami – Brak

    (art. 101 TFUE)

    (zob. pkt 310–317, 320, 332, 350)

13. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Ciężar udowodnienia naruszenia i czasu jego trwania spoczywający na Komisji – Zakres ciężaru dowodu – Jednolite i ciągłe naruszenie – Brak dowodu w odniesieniu do określonych odcinków czasu w ramach rozpatrywanego całościowego okresu – Brak wpływu

    (art. 101 TFUE)

    (zob. pkt 351, 352, 372, 373)

14. Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Naruszenie konkurencji – Kryteria oceny – Treść i cel porozumienia oraz kontekst gospodarczy i prawny jego rozwoju – Rozróżnienie naruszeń ze względu na cel i naruszeń ze względu na skutek – Zamiar ograniczenia konkurencji przez strony porozumienia – Kryterium niestanowiące koniecznej przesłanki – Naruszenie ze względu na cel – Wystarczający stopień szkodliwości – Kryteria oceny

    (art. 101 TFUE)

    (zob. pkt 403–414)

15. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Określenie – Ustalenie kwoty podstawowej – Ustalenie wartości sprzedaży – Metoda obliczania zdefiniowana w wytycznych – Rok odniesienia – Ostatni pełny rok kalendarzowy trwania naruszenia

    (rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 27 ust. 3; komunikat Komisji 2006/C 210/02, pkt 13)

    (zob. pkt 432–434, 481–483)

16. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Określenie – Ustalenie kwoty podstawowej – Ustalenie wartości sprzedaży – Całkowity obrót danego przedsiębiorstwa – Obrót osiągnięty z towarów będących przedmiotem naruszenia – Odpowiednie uwzględnienie – Granice – Ustalenie wartości zrealizowanej sprzedaży mającej bezpośredni lub pośredni związek z naruszeniem – Kryteria

    (art. 101 TFUE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 3; komunikat Komisji 2006/C 210/02, pkt 13)

    (zob. pkt 434–438, 455–457)

17. Konkurencja – Grzywny – Decyzja nakładająca grzywny – Obowiązek uzasadnienia – Zakres – Możliwość odstąpienia przez Komisję od wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien – Tym bardziej restrykcyjne wymogi dotyczące uzasadnienia

    (art. 101, 296 TFUE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 2006/C 210/02, pkt 37)

    (zob. pkt 451–453)

18. Konkurencja – Reguły Unii – Naruszenia – Przypisanie – Spółka dominująca i spółki zależne – Jednostka gospodarcza – Kryteria oceny – Domniemanie decydującego wpływu wywieranego na spółki zależne przez spółkę dominującą posiadającą całość lub prawie całość ich kapitału – Wzruszalny charakter

    [art. 101 TFUE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2 lit. a)]

    (zob. pkt 462–466)

19. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Określenie – Uprawnienia dyskrecjonalne Komisji – Kontrola sądowa – Nieograniczone prawo orzekania sądu Unii – Zakres – Podleganie wytycznym w sprawie metody ustalania grzywien – Wyłączenie – Obowiązek przestrzegania zasady równego traktowania

    (art. 101, 261, 263 TFUE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 31; komunikat Komisji 2006/C 210/02)

    (zob. pkt 514–519)

Streszczenie

Nippon Chemi-Con Corporation (zwana dalej „Nippon Chemi-Con”) jest mającą siedzibę w Japonii spółką wytwarzającą aluminiowe kondensatory elektrolitowe. Posiada ona 100% udziałów w Europe Chemi-Con (Deutschland) GmbH, spółce prawa niemieckiego, a także 100% udziałów w United Chemi-Con, spółce prawa amerykańskiego.

Decyzją z dnia 21 marca 2018 r. ( 1 ). (zwaną dalej „zaskarżoną decyzją”) Komisja Europejska stwierdziła, że Nippon Chemi-Con dopuściła się naruszenia art. 101 TFUE uczestnicząc w porozumieniach lub uzgodnionych praktykach mających na celu koordynację polityki cenowej w odniesieniu do dostaw aluminiowych i tantalowych kondensatorów elektrolitycznych. Komisja przyjęła odpowiedzialność Nippon Chemi-Con ze względu na jej bezpośredni udział w kartelu od dnia 26 czerwca 1998 r. do dnia 23 kwietnia 2012 r. i nałożyła na nią grzywnę.

Celem obliczenia kwoty grzywien Komisja zastosowała metodologię przedstawioną w wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien ( 2 ).

W pierwszej kolejności, Komisja ustaliła kwotę podstawową grzywny odnosząc się do wartości sprzedaży aluminiowych i tantalowych kondensatorów elektrolitycznych prowadzonej podczas ostatniego pełnego roku udziału w naruszeniu, w tym również sprzedaży prowadzonej w Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) przez jej spółki zależne, w których posiadała ona 100% kapitału. W zależności od czasu trwania tego naruszenia zastosowany został mnożnik. Uznając, że horyzontalne „porozumienia” dotyczące koordynacji cen zaliczają się, ze względu na swój charakter do najpoważniejszych naruszeń art. 101 TFUE, Komisja w drugiej kolejności ustaliła wartość sprzedaży, jaką należy przyjąć z tytułu wagi naruszenia, na 16%. Wreszcie, celem zapewnienia, że nałożona grzywna ma wystarczająco odstraszający charakter, Komisja zastosowała ponadto dodatkową kwotę wynoszącą 16%.

Nippon Chemi-Con wniosła skargę zmierzającą do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, która niemniej jednak została oddalona przez dziewiątą izbę Sądu w powiększonym składzie.

Ocena Sądu

Po pierwsze, Sąd oddalił podniesiony przez Nippon Chemi-Con zarzut oparty na braku po stronie Komisji właściwości miejscowej do stosowania art. 101 TFUE ze względu na to, że antykonkurencyjne zachowanie dotyczyło przede wszystkim Azji i nie zostało wdrożone w EOG.

W tym względzie Trybunał przypomniał, że zastosowanie art. 101 TFUE jest uzasadnione, jeśli wskazane w nim praktyki są wdrażane na obszarze rynku wewnętrznego, i to niezależnie od miejsca zawiązania kartelu. To kryterium wprowadzenia kartelu w życie jako element łączący go z terytorium Unii jest spełnione poprzez sam fakt sprzedawania w Unii produktu objętego tym kartelem, niezależnie od tego, gdzie znajdują się źródła zaopatrzenia i zakłady produkcyjne.

Podkreślając zaś okoliczność polegającą na tym, że w okresie trwania naruszenia uczestnicy kartelu na poziomie światowym dokonywali sprzedaży kondensatorów elektrolitycznych w EOG, wymieniali informacje dotyczące klientów europejskich i koordynowali swoją politykę handlową w zależności od wahań kursów wymiany euro, Komisja przedstawiła argumenty przemawiające za przyjęciem wniosku, zgodnie z którym kartel ten był wdrażany w EOG.

Po drugie, Sąd przeanalizował podniesiony przez Nippon Chemi-Con zarzut oparty na tym, że Komisja miała nie wykazać istnienia jednolitego i ciągłego naruszenia obejmującego wszystkie kondensatory elektrolityczne przez cały okres trwania zarzucanego naruszenia. W tym względzie Nippon Chemi-Con podnosi w szczególności, że Komisja nie wykazała istnienia całościowego planu i nie wzięła pod uwagę faktu zróżnicowania przemysłu wytwarzania kondensatorów.

W odniesieniu do wykazania istnienia całościowego planu Sąd przypomniał, że pojęcie „jednolitego naruszenia” odnosi się do sytuacji, w której kilka przedsiębiorstw uczestniczyło w naruszeniu polegającym na ciągłym zachowaniu, które ma jeden cel gospodarczy w postaci zakłócenia konkurencji. Tak więc, w wypadku, gdy różne działania wpisują się w całościowy plan ze względu na ich identyczny cel polegający na zakłócaniu konkurencji na rynku wewnętrznym, Komisja jest uprawniona do przypisania odpowiedzialności za te działania na podstawie udziału w naruszeniu rozpatrywanym jako całość.

W tym względzie Sąd stwierdził, że Komisja przytoczyła całokształt okoliczności mogących uzasadniać wniosek, zgodnie z którym antykonkurencyjne kontakty, do których dochodziło latami między stronami wpisywały się w realizujący ten jednolity cel całościowy plan. Komisja wykazała bowiem, że te kontakty dotyczyły ustalania przyszłych cen kondensatorów, podaży tych produktów i popytu na nie i, w pewnych przypadkach, zawierania, stosowania i wykonywania porozumień w sprawie cen. Ponadto Komisja zweryfikowała to, że kontakty miały wspólne cechy dotyczące uczestników, charakteru i przedmiotowego zakresu dyskusji, które się pokrywały.

Sąd oddalił ponadto podniesione przez Nippon Chemi-Con zastrzeżenie oparte na okoliczności, że, ze względu na zróżnicowanie kondensatorów oraz szczególne cechy popytu na nie na poszczególnych rynkach geograficznych, naruszenie, poza tym, że nie zostało wykazane przez Komisję, nie mogło obejmować całości sprzedaży kondensatorów elektrolitycznych do EOG.

Na wstępie Sąd przypomniał, że, ustalając to, jakie produkty są objęte kartelem, Komisja nie jest zobowiązana do określenia rynku właściwego na podstawie kryteriów ekonomicznych. To sami uczestnicy kartelu ustalają bowiem to, jakie produkty stanowią przedmiot prowadzonych przez nich dyskusji i uzgodnionych praktyk. Ponadto produkty, których dotyczy kartel, są określane poprzez odniesienie do dowodów z dokumentów dotyczących zachowania antykonkurencyjnego, do jakiego w rzeczywistości doszło w stosunku do poszczególnych produktów.

Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że Komisja słusznie uznała, iż jednolite i ciągłe naruszenie obejmowało wszystkie aluminiowe i tantalowe kondensatory elektrolityczne, opierając się na dowodach, że cała antykonkurencyjna wymiana informacji, do której doszło między członkami kartelu, obejmowała aluminiowe lub tantalowe kondensatory elektrolityczne, a wręcz oba ich rodzaje, że prowadzone podczas szeregu spotkań dyskusje nie ograniczały się do niektórych z podtypów aluminiowych i tantalowych kondensatorów elektrolitycznych, że uczestnicy kartelu nie wprowadzili w swych oświadczeniach przedsiębiorstwa żadnego ograniczenia w zakresie definicji produktów objętych kartelem i że większość przedstawicieli uczestników kartelu była odpowiedzialna za produkcję tych dwóch rodzajów produktów, nie zaś za poszczególną z gam tych kondensatorów.

Po trzecie, Sąd oddalił podniesiony przez Nippon Chemi-Con zarzut oparty na tym, że Komisja błędnie włączyła do wartości sprzedaży mającej znaczenie dla obliczenia kwoty podstawowej grzywny sprzedaż dokonywaną przez jej dwie spółki zależne, w których posiadała ona 100% kapitału.

W tym względzie Sąd podniósł przede wszystkim, że to domniemanie braku autonomii spółek zależnych, wypracowane w orzecznictwie w celu umożliwienia przypisania danej spółce (dominującej) zachowania innego podmiotu prawnego (spółki zależnej), obowiązuje również wtedy, gdy – jak w niniejszej sprawie – chodzi o określenie wartości sprzedaży mającej znaczenie dla obliczenia kwoty podstawowej grzywny, jaką należy nałożyć na spółkę dominującą, która bezpośrednio uczestniczyła w naruszeniu i która w okresie naruszenia dokonywała na terytorium EOG sprzedaży produktów objętych tym naruszeniem za pośrednictwem swoich spółek zależnych.

Ze względu na to zaś, że Nippon Chemi-Con posiadała 100% udziałów w swych dwóch spółkach zależnych i że, co za tym idzie, te trzy spółki stanowiły tę samą jednostkę gospodarczą w rozumieniu art. 101 TFUE, Komisja słusznie uwzględniła kwotę sprzedaży kondensatorów, której ta jednostka gospodarcza dokonała w EOG, celem ustalenia wartości sprzedaży mającej znaczenia dla obliczenia kwoty podstawowej grzywny nałożonej na Nippon Chemi-Con.

( 1 ) Decyzja Komisji C(2018) 1768 final z dnia 21 marca 2018 r. dotycząca postępowania na podstawie art. 101 TFUE i art. 53 porozumienia EOG (sprawa AT.40136 - Kondensatory).

( 2 ) Wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 1/2003 (Dz.U. 2006, C 210, s. 2, zwane dalej „wytycznymi z 2006 r.”).