Sprawa C‑151/17

Swedish Match AB

przeciwko

Secretary of State for Health

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez High Court of Justice (England & Wales), Queen’s Bench Division (Administrative Court)]

Odesłanie prejudycjalne – Zbliżanie ustawodawstw – Produkcja, prezentowanie i sprzedaż wyrobów tytoniowych – Dyrektywa 2014/40/UE – Artykuł 1 lit. c) i art. 17 – Zakaz wprowadzania do obrotu wyrobów tytoniowych do stosowania doustnego – Ważność

Streszczenie – wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 22 listopada 2018 r.

  1. Zbliżanie ustawodawstw – Produkcja, prezentowanie i sprzedaż wyrobów tytoniowych – Dyrektywa 2014/40 – Zakaz wprowadzania do obrotu produktów do stosowania doustnego – Naruszenie zasady równego traktowania w stosunku do innych wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów – Brak

    [dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/40, art. 1 lit. c), art. 2 ust. 14, art. 17]

  2. Zbliżanie ustawodawstw – Produkcja, prezentowanie i sprzedaż wyrobów tytoniowych – Dyrektywa 2014/40 – Zakaz wprowadzania do obrotu produktów do stosowania doustnego – Naruszenie zasady proporcjonalności – Brak

    [dyrektywa 2014/40 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 1 lit. c), art. 17]

  3. Zbliżanie ustawodawstw – Produkcja, prezentowanie i sprzedaż wyrobów tytoniowych – Dyrektywa 2014/40 – Zakaz wprowadzania do obrotu produktów do stosowania doustnego – Naruszenie zasady pomocniczości – Brak

    [dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/40, art. 1 lit. c), art. 17, art. 24 ust. 3; dyrektywa Rady 92/41]

  4. Swobodny przepływ towarów – Ograniczenia ilościowe – Środki o skutku równoważnym – Pojęcie – Zakaz wprowadzania do obrotu wyrobów tytoniowych do stosowania doustnego – Włączenie – Uzasadnienie – Ochrona zdrowia publicznego – Dopuszczalność

    (art. 34, 35 TFUE; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/40, art. 1 lit. c), art. 17]

  5. Zbliżanie ustawodawstw – Produkcja, prezentowanie i sprzedaż wyrobów tytoniowych – Dyrektywa 2014/40 – Zakaz wprowadzania do obrotu produktów do stosowania doustnego – Naruszenie prawa do poszanowania godności człowieka, prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego i prawa do ochrony zdrowia – Brak

    [Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 1, 7, 35, art. 52 ust. 1; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/40, art. 1 lit. c), art. 17]

  1.  Zobacz tekst orzeczenia.

    (zob. pkt 25–34)

  2.  Ponieważ w przypadku zniesienia zakazu wprowadzania na rynek wyrobów tytoniowych do stosowania doustnego niepewne są pozytywne skutki dla zdrowia konsumentów, którzy chcieliby stosować te wyroby jako pomoc w rzucaniu palenia, a ponadto istnieją zagrożenia dla zdrowia innych konsumentów, w szczególności dla młodych ludzi, wymagające przyjęcia zgodnie z zasadą ostrożności środków ograniczających, nie można uznać art. 1 lit. c) i art. 17 dyrektywy 2014/40 za oczywiście niewłaściwe dla osiągnięcia wysokiego poziomu ochrony zdrowia publicznego. Przeciwnie, mniej ograniczające środki, takie jak przewidziane dla innych wyrobów tytoniowych w dyrektywie 2014/40, w szczególności wzmożenie ostrzeżeń zdrowotnych oraz zakaz tytoniu aromatyzowanego, nie wydają się równie stosowne do osiągnięcia zamierzonego celu.

    W rzeczywistości bowiem, zarówno z powodu dużego potencjału rozwoju rynku wyrobów tytoniowych do stosowania doustnego, potwierdzonego przez samych producentów tych wyrobów, jak również z powodu wprowadzenia obszarów bezdymnych, rzeczone wyroby mogą w szczególności zachęcać osoby, niebędące dotychczas konsumentami wyrobów tytoniowych, w szczególności młodych ludzi, do stania się takimi konsumentami. Ponadto wyroby tytoniowe do stosowania doustnego wiążą się ze szczególnym zagrożeniem dla małoletnich z tego powodu, że ich konsumpcja jest trudno dostrzegalna. Polega ona bowiem zazwyczaj na umieszczeniu wyrobu pomiędzy dziąsłem i górną wargą i przetrzymywaniu go w tym miejscu (zob. podobnie wyrok z dnia 14 grudnia 2004 r., Arnold André, C‑434/02, EU:C:2004:800, pkt 19). W związku z tym zakaz wprowadzania na rynek wyrobów tytoniowych do stosowania doustnego nie wykracza w oczywisty sposób poza to, co jest konieczne dla osiągnięcia celu zapewnienia wysokiego poziomu ochrony zdrowia publicznego.

    Jeżeli chodzi o cel polegający na ułatwieniu prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów, należy zauważyć, że zakaz wprowadzania na rynek wyrobów tytoniowych do stosowania doustnego przewidziany przez te przepisy jest również stosowny dla ułatwienia prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów. Trybunał zauważył bowiem w pkt 37 wyroku z dnia 14 grudnia 2004 r., Swedish Match (C‑210/03, EU:C:2004:802), że w chwili przyjęcia dyrektywy 92/41 istniały rozbieżności pomiędzy przepisami ustawowymi, wykonawczymi i administracyjnymi państw członkowskich zmierzające do zaprzestania konsumpcji wyrobów szkodliwych dla zdrowia, które były nowe na rynku państw członkowskich i które uznawano za szczególnie atrakcyjne dla młodych ludzi. Tym samym art. 1 lit. c) i art. 17 dyrektywy 2014/40 nie wprowadzają oczywiście nieproporcjonalnych niedogodności w stosunku do zamierzonego celu.

    (zob. pkt 49–53, 55, 56, 61)

  3.  Jeżeli chodzi o twierdzenie, zgodnie z którym art. 24 ust. 3 dyrektywy 2014/40 wskazuje na to, że cele tej dyrektywy mogą zostać osiągnięte w wystarczający sposób przez państwa członkowskie, należy zauważyć, że przepis ten przyznaje każdemu państwu członkowskiemu uprawnienie do zakazania określonej kategorii wyrobów tytoniowych lub powiązanych wyrobów w uwagi na szczególną sytuację tego państwa członkowskiego i pod warunkiem, że przepisy te będą uzasadnione potrzebą ochrony zdrowia publicznego, przy czym Komisja ma jednak uprawnienie do zatwierdzenia lub odrzucenia przepisów krajowych po sprawdzeniu, czy są one uzasadnione, niezbędne i proporcjonalne do ich celu, biorąc pod uwagę wysoki poziom ochrony zdrowia ludzkiego gwarantowany przez ową dyrektywę, oraz czy nie stanowią one środka arbitralnej dyskryminacji lub ukrytego ograniczenia handlu pomiędzy państwami członkowskimi.

    W tym zakresie należy przypomnieć, że autorzy traktatu chcieli przyznać prawodawcy Unii w zależności od ogólnego kontekstu i szczególnych okoliczności harmonizowanej dziedziny szeroki zakres uznania co do najbardziej właściwej techniki zbliżania w celu osiągnięcia pożądanego rezultatu, w szczególności w dziedzinach charakteryzujących się złożonymi cechami technicznymi. Prawodawca Unii mógłby wobec tego w ramach korzystania z tego zakresu uznania przeprowadzić tylko harmonizację stopniową i ustanowić jedynie wymóg postępującego uchylania jednostronnych środków przyjętych przez państwa członkowskie (wyrok z dnia 4 maja 2016 r., Philip Morris Brands i in., C‑547/14, EU:C:2016:325, pkt 63). W zależności od okoliczności środki przewidziane w art. 114 ust. 1 TFUE mogą polegać na zobowiązaniu wszystkich państw członkowskich do zezwolenia na sprzedaż danego produktu lub danych produktów, na obwarowaniu takiego obowiązku wydania zezwolenia pewnymi warunkami czy też na czasowym albo ostatecznym zakazie sprzedaży jednego lub niektórych produktów (wyrok z dnia 4 maja 2016 r., Philip Morris Brands i in., C‑547/14, EU:C:2016:325, pkt 64). Otóż należy przyjąć, że poprzez zakaz wprowadzania na rynek wyrobów tytoniowych do stosowania doustnego, przy jednoczesnym zezwoleniu na sprzedaż innych wyrobów tytoniowych, prawodawca Unii dokonał stopniowej harmonizacji wyrobów tytoniowych. Artykuł 24 ust. 3 dyrektywy 2014/40 dotyczy zatem aspektu, który nie był przedmiotem ustanowionych przez nią środków harmonizacji (wyrok z dnia 4 maja 2016 r., Philip Morris Brands i in., C‑547/14, EU:C:2016:325, pkt 90). W związku z tym przepis ten nie może jako taki świadczyć o tym, że cel tej dyrektywy mógłby zostać osiągnięty w wystarczający sposób przez państwa członkowskie.

    (zob. pkt 70–75)

  4.  Zobacz tekst orzeczenia.

    (zob. pkt 84)

  5.  Zobacz tekst orzeczenia.

    (zob. pkt 87–91)