1

W swoim odwołaniu Liam Jenkinson żąda uchylenia postanowienia Sądu Unii Europejskiej z dnia 9 listopada 2016 r., Jenkinson/Rada i in. (T‑602/15, zwanego dalej „zaskarżonym postanowieniem”, EU:T:2016:660), na mocy którego Sąd odrzucił jego skargę, mającą za przedmiot tytułem żądania głównego, wniosek na podstawie art. 272 TFUE, po pierwsze, o zmianę kwalifikacji wszystkich stosunków umownych L. Jenkinsona w „umowę o pracę na czas nieokreślony” i uzyskanie naprawienia szkody, jaką miał on ponieść wskutek stanowiącego nadużycie stosowania kolejnych umów na czas określony oraz stanowiącego nadużycie rozwiązania stosunku pracy, a po drugie, o stwierdzenie, że Rada Unii Europejskiej, Komisja Europejska i Europejska Służba Działań Zewnętrznych (ESDZ) traktowały go w dyskryminacyjny sposób, i o zasądzenie od nich w związku z tym odszkodowania, oraz tytułem żądania ewentualnego – wniosek oparty na odpowiedzialności pozaumownej instytucji europejskich.

2

Okoliczności powstania sporu zostały przedstawione w pkt 1–6 zaskarżonego postanowienia w sposób następujący:

3

Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 23 października 2015 r. wnoszący odwołanie wniósł przeciwko Radzie, Komisji, ESDZ oraz misji Eulex Kosowo powództwo, w którym wystąpił do Sądu:

4

W zaskarżonym postanowieniu Sąd stwierdził, że jest oczywiście niewłaściwy do orzekania w przedmiocie dwóch grup żądań podniesionych tytułem głównym i odrzucił żądanie ewentualne, jako w sposób oczywisty niedopuszczalne. W konsekwencji Sąd odrzucił to powództwo w całości i obciążył L. Jenkinsona kosztami postępowania.

5

Liam Jenkinson wnosi do Trybunału o:

6

Rada i Komisja wnoszą o oddalenie odwołania i obciążenie L. Jenkinsona kosztami postępowania.

7

ESDZ i misja Eulex Kosowo zwracają się do Trybunału:

8

Ponadto Rada i ESDZ wnoszą do Trybunału o to, aby w razie uznania odwołania za zasadne odrzucił on odwołanie i powództwo jako niedopuszczalne w odniesieniu do nich.

9

W swoim odwołaniu L. Jenkinson wnosi do Trybunału w ramach pierwszej grupy swoich żądań o uchylenie zaskarżonego postanowienia a w ramach drugiej grupy żądań – o uwzględnienie powództwa.

10

ESDZ i misja Eulex Kosowo kwestionują właściwość Trybunału do rozpatrzenia odwołania. Ponadto misja Eulex Kosowo kwestionuje dopuszczalność odwołania w całości, podczas gdy Komisja kwestionuje jedynie dopuszczalność drugiej grupy żądań odwołania.

11

ESDZ i misja Eulex Kosowo twierdzą zasadniczo, że Trybunał nie jest właściwy do zbadania niniejszego odwołania, ponieważ L. Jenkinson opiera swą argumentację na umowach o pracę poprzedzających ostatnią umowę na czas określony, a na podstawie klauzul arbitrażowych zawartych w tych umowach jurysdykcję do rozpatrzenia tego sporu mają jedynie sądy brukselskie. Ponadto L. Jenkinson miał w międzyczasie wnieść zasadniczo identyczne powództwo przed francuskojęzyczny sąd pracy w Brukseli (Belgia).

12

W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 256 ust. 1 akapit drugi TFUE i art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest on właściwy do rozpatrywania odwołań wniesionych od orzeczeń Sądu, o których mowa w art. 256 ust. 1 akapit pierwszy TFUE. Tymczasem bezsporne jest, że zaskarżone postanowienie jest jednym z orzeczeń, o których mowa w tym ostatnim przepisie.

13

Ponadto należy stwierdzić, że kwestia jurysdykcji sądów Unii do orzekania w przedmiocie zasadności żądań przedstawionych przez L. Jenkinsona w pierwszej instancji należy, biorąc pod uwagę treść zaskarżonego postanowienia i żądań wysuniętych przez L. Jenkinsona przed Trybunałem, do kwestii merytorycznych podniesionych w niniejszym odwołaniu.

14

W tych okolicznościach Trybunał jest właściwy do rozpatrzenia niniejszego odwołania.

15

W uzasadnieniu pierwszej grupy żądań, mających na celu uchylenie zaskarżonego postanowienia, L. Jenkinson podnosi zasadniczo cztery zarzuty, z których pierwszy dotyczy dokonanej przez Sąd oceny zakresu właściwości sądów Unii do rozpatrzenia aspektu umownego sporu. Poprzez swój zarzut drugi powołuje się on na stosunki umowne pomiędzy nim a Radą, Komisją oraz ESDZ. Zarzuty trzeci i czwarty dotyczą naruszeń prawa popełnionych przez Sąd podczas oceny żądań dotyczących odpowiednio odpowiedzialności pozaumownej instytucji oraz podziału kosztów.

16

Rada, ESDZ i misja Eulex Kosowo kwestionują w szczególności dopuszczalność argumentacji przedstawionej na poparcie pierwszej grupy żądań.

17

Rada i ESDZ uważają, że odwołanie jest niedopuszczalne w odniesieniu do nich. Z jednej strony nie były stronami ostatniej umowy na czas określony i nie mogą zostać zakwalifikowane jako „pracodawcy” L. Jenkinsona, co Sąd stwierdził w pkt 40 zaskarżonego postanowienia, a kwestia ta nie była podważana w trakcie postępowania odwoławczego. Z drugiej strony L. Jenkinson nie wskazał żadnego działania powodującego powstanie ich odpowiedzialności pozaumownej.

18

Ponadto misja Eulex Kosowo podnosi, że odwołanie nie jest na tyle jasne ani precyzyjne, aby pozwoliło jej na przygotowanie swojej obrony a Trybunałowi na wydanie orzeczenia.

19

Co się tyczy sprzeciwu Rady i ESDZ, należy przypomnieć, że zgodnie z art. 171 regulaminu postępowania przed Trybunałem odwołanie doręcza się pozostałym uczestnikom postępowania w sprawie rozpatrywanej przed Sądem. Tymczasem bezsporne jest, że Rada i ESDZ były stronami postępowania przed Sądem.

20

Dodatkowo należy stwierdzić, że argumentacja Rady i ESDZ, w celu wykazania rzekomej niedopuszczalności odwołania względem nich, bazuje na argumentach wchodzących w zakres istoty sprawy, czyli właściwości Sądu do orzekania w przedmiocie wysuwanych wobec nich roszczeń L. Jenkinsona, a nie dopuszczalności niniejszego odwołania.

21

W odniesieniu do argumentacji misji Eulex Kosowo dotyczącej odstępstwa obscuri libelli, należy zauważyć, że o ile misja ta przedstawia w tym względzie konkretną argumentację w odpowiedzi na argumentację L. Jenkinsona dotyczącą drugiej grupy żądań odwołania, to nie jest tak w odniesieniu do argumentacji przedstawionej na poparcie pierwszej grupy żądań odwołania.

22

Ponadto należy stwierdzić, że w czterech zarzutach podniesionych na poparcie pierwszej grupy żądań odwołania, L. Jenkinson precyzyjnie wskazuje kwestionowane przez siebie punkty zaskarżonego postanowienia, a tym samym jego argumentacja w tym zakresie jest wystarczająco jasna i precyzyjna, aby pozwane mogły przygotować swoją obronę, o czym świadczą ich odpowiedzi na odwołanie. W konsekwencji Trybunał może orzec w przedmiocie czterech zarzutów podniesionych na poparcie pierwszej grupy żądań.

23

Wynika z tego, że sprzeciw Rady, ESDZ i misji Eulex Kosowo co do dopuszczalności pierwszej grupy żądań należy oddalić jako bezzasadny.

24

Pierwszy zarzut dzieli się na cztery części, z których w pierwszej kolejności należy zbadać trzecią łącznie z drugim zarzutem.

25

Poprzez trzecią część zarzutu pierwszego odwołania L. Jenkinson podnosi, że w pkt 39 zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdził, iż w związku z tym, że był właściwy wyłącznie w odniesieniu do ostatniej umowy na czas określony, nie mógł orzec w przedmiocie skutków wcześniej zawartych umów o pracę. Tymczasem przekształcenia całości stosunku umownego z pozwanymi w umowę na czas nieokreślony nie można w żadnym razie dokonać bez uwzględnienia ostatniej umowy na czas określony, a w szczególności zakończenia tej umowy. Jest bowiem niemożliwe, aby L. Jenkinson uzyskał zmianę kwalifikacji swojego stosunku umownego częściowo przed sądami brukselskimi, a częściowo przed sądami Unii. W ten sposób Sąd miał dopuścić się w zaskarżonym postanowieniu naruszenia prawa.

26

W zarzucie drugim L. Jenkinson podnosi między innymi, że Sąd naruszył prawo, gdy w pkt 40 zaskarżonego postanowienia stwierdził, że jest niewłaściwy do rozstrzygnięcia w przedmiocie żądań dotyczących stwierdzenia, że Rada, Komisja i ESDZ traktowały go w dyskryminacyjny sposób w odniesieniu do jego wynagrodzenia, praw emerytalnych i innych korzyści. W związku z tym L. Jenkinson stwierdza, że jego stosunki umowne z misjami innymi niż misja Eulex Kosowo zostały zakończone decyzjami rozpatrywanych instytucji, przynajmniej Rady, i wywodzi stąd, że instytucje te przejęły prawa i obowiązki wspomnianych misji. Wobec tego powinny one odpowiadać za konsekwencje zobowiązań umownych, które te misje miały względem swego personelu.

27

Komisja przypomina, w świetle argumentów wysuniętych w szczególności w ramach trzeciej części zarzutu pierwszego, że rozpatrywania przedmiotu sporu nie może dokonać niewłaściwy sąd, ponieważ kwestia ustalenia jurysdykcji poprzedza kwestię dotyczącą istoty sprawy.

28

Jeśli chodzi o zarzut drugi odwołania, Komisja uważa, że argumenty L. Jenkinsona są nieistotne dla sprawy, ponieważ nie zakwestionował on pkt 30, 31 i 35 zaskarżonego postanowienia, w których Sąd stwierdził, że ostatnia umowa na czas określony została zawarta wyłącznie z misją Eulex Kosowo, „jako pracodawcą”, a tym samym tylko ona, która ma zdolność prawną do zawierania takich umów, może być uznana za pracodawcę. Tymczasem argumenty dotyczące tego, że trzy rozpatrywane instytucje miałyby wstąpić w prawa misji, z którymi wnoszący odwołanie współpracował, nie mogą podważyć tego rozumowania Sądu.

29

Co się tyczy trzeciej części zarzutu pierwszego, Rada zauważa, że czas trwania ostatniej umowy na czas określony nie może zmieniać uprawnień wnoszącego odwołanie do uzyskania żądanej zmiany kwalifikacji jego stanowiska przed sądami belgijskimi i podkreśla, że L. Jenkinson nie wykazuje, iż klauzula prorogacyjna ostatniej umowy na czas określony unieważnia klauzule zawarte w poprzednich umowach przekazujących jurysdykcję sądom belgijskim ani że taka była wola umawiających się stron.

30

W odniesieniu do zarzutu drugiego Rada podnosi, że nie była stroną żadnej z umów zawartych przez L. Jenkinsona i stwierdza, że decyzje ustanawiające misje, a także strategiczny kierunek powierzony Radzie, nie zawierają żadnego elementu w odniesieniu do konkretnych umów zawieranych z personelem zatrudnionym w misjach. Rada jest wprawdzie kompetentna do decydowania o zmniejszeniu rozmiaru misji zarządzania kryzysowego, jej ewentualnej likwidacji i schemacie organizacyjnym misji, jednak nie decyduje o umownych warunkach zatrudnienia i ich realizacji. Tym samym Rada nie podjęła żadnej decyzji o konkretnym kwestionowanym traktowaniu i żadne działanie Rady nie może zostać podważone. Oczywiste jest bowiem, że misja Eulex Kosowo ma zdolność prawną i jest odpowiedzialna za wszelkie skargi i zobowiązania wynikające z wykonywania swojego mandatu.

31

Jeśli chodzi o trzecią część zarzutu pierwszego, ESDZ uważa, że z treści pozwu i argumentów wysuniętych przez L. Jenkinsona wynika, że opiera on swoje żądania na całym stosunku pracy z misją Eulex Kosowo, a w szczególności nieprzedłużeniu jego zatrudnienia, o którym poinformowano go w trakcie umowy poprzedzającej ostatnią umowę na czas określony. W związku z tym spór nie dotyczy ostatniej umowy na czas określony, lecz wcześniejszego stosunku umownego. Tymczasem, skoro nie kwestionowano, że wszystkie wcześniejsze umowy o pracę zawierały klauzulę przyznającą jurysdykcję sądom belgijskim, Sąd nie naruszył prawa. Co więcej, L. Jenkinson nie wyjaśnił, na jakiej podstawie ostatnia umowa na czas określony zmodyfikowała jego poprzednie umowy.

32

ESDZ odpowiada w odniesieniu do zarzutu drugiego, że Sąd słusznie orzekł, iż ESDZ nie jest stroną ostatniej umowy na czas określony.

33

Jeśli chodzi o trzecią część zarzutu pierwszego, misja Eulex Kosowo uważa, że ponieważ tylko ostatnia umowa na czas określony zawierała klauzulę prorogacyjną sądów Unii, a takie klauzule arbitrażowe powinny być interpretowane w sposób zawężający, Sąd nie dopuścił się naruszenia prawa, gdy stwierdził, że nie jest właściwy w odniesieniu do roszczeń L. Jenkinsona bazujących na podstawie wcześniejszych jego umów. Nic nie może podważyć ex post zgody L. Jenkinsona na klauzule arbitrażowe przyznające jurysdykcję belgijskim sądom, które zawarto w poprzednich umowach.

34

Liam Jenkinson poprzez argumentację przedstawioną w ramach trzeciej części zarzutu pierwszego i w ramach zarzutu drugiego kwestionuje zasadniczo ocenę Sądu, zgodnie z którą jego jurysdykcja nie może rozciągać się na umowy poprzedzające ostatnią umowę na czas określony. W związku z tym należy przypomnieć, że Sąd orzekł w szczególności w pkt 23, 26 i 38–40 zaskarżonego postanowienia, co następuje:

[…]

[…]

35

Na podstawie art. 274 TFUE spory, których stroną jest Unia, nie są z tego tytułu wyłączone spod jurysdykcji sądów krajowych, z zastrzeżeniem właściwości Trybunału określonej traktatami.

36

Artykuł 272 TFUE przewiduje, że Trybunał jest właściwy do orzekania na mocy klauzuli arbitrażowej umieszczonej w umowie prawa publicznego lub prywatnego, zawartej przez Unię lub w jej imieniu.

37

Artykuł 256 ust. 1 TFUE uściśla, że Sąd jest właściwy do rozpoznawania w pierwszej instancji skarg określonych w art. 272 TFUE.

38

Biorąc te przepisy pod uwagę, jurysdykcja Sądu, opierająca się na klauzuli arbitrażowej, stanowi odstępstwo od prawa powszechnego, a tym samym należy ją interpretować zawężająco (wyrok z dnia 18 grudnia 1986 r., Komisja/Zoubek, 426/85, EU:C:1986:501, pkt 11).

39

Ponadto, o ile w ramach klauzuli arbitrażowej zawartej na podstawie art. 272 TFUE można zwrócić się do Trybunału o rozstrzygnięcie sporu, stosując normy prawa krajowego regulujące umowę, o tyle jego właściwość w przedmiocie rozpatrzenia sporu dotyczącego tej umowy ocenia się na podstawie wyłącznie przepisów tego artykułu i postanowień klauzuli arbitrażowej, bez możliwości przeciwstawienia mu przepisów prawa krajowego rzekomo przeciwnych jego właściwości (wyrok z dnia 26 lutego 2015 r., Planet/Komisja, C‑564/13 P, EU:C:2015:124, pkt 21 i przytoczone tam orzecznictwo).

40

Z tego wynika, że Sąd może rozpatrywać jedynie te żądania, których źródłem jest zawarta przez Unię umowa zawierająca klauzulę arbitrażową lub które mają bezpośredni związek z zobowiązaniami wynikającymi z tej umowy (zob. podobnie wyrok z dnia 18 grudnia 1986 r., Komisja/Zoubek, 426/85, EU:C:1986:501, pkt 11).

41

W rezultacie należy sprawdzić, czy w przeciwieństwie do rozumowania Sądu klauzule arbitrażowe zawarte w rozpatrywanych umowach o pracę przyznają Sądowi jurysdykcję w zakresie rozpatrzenia żądań przedstawionych przez L. Jenkinsona w ramach powództwa, które wniósł on do Sądu.

42

W tym względzie, jak zauważył Sąd w pkt 21 i 22 zaskarżonego postanowienia, bezsporne jest, że wszystkie poprzednie umowy o pracę zawarte między misjami a wnoszącym odwołanie zawierają klauzulę przewidującą wyraźnie, że spory wynikające z tych umów lub z nimi związane, należą do jurysdykcji sądów w Brukseli i że jedynie ostatnia umowa na czas określony stanowi wyraźnie, w art. 21, że spory wynikające z tej umowy lub z nią związane, należą do jurysdykcji Trybunału na podstawie art. 272 TFUE.

43

Z tego wynika, że ponieważ powództwo zostało wytoczone na podstawie art. 272 TFUE, Sąd ma jurysdykcję w zakresie rozpatrzenia zasadniczo jedynie tych żądań, które wywodzą się z ostatniej umowy na czas określony lub które pozostają w bezpośrednim związku z obowiązkami wynikającymi z tej umowy.

44

Jednakże, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 45 i 46 swojej opinii, w odniesieniu do analogicznego jak w niniejszej sprawie stosunku pracy, w zakresie, w jakim odnosił się on do szeregu kolejnych umów o pracę, zawieranych na przestrzeni piętnastu lat, z czego jedynie cztery ostatnie umowy zawierały klauzulę arbitrażową przyznającą jurysdykcję Trybunałowi do rozstrzygania wszelkich sporów dotyczących ważności, wykładni lub wykonania omawianych umów, Trybunał orzekł, iż sam fakt, że ta sama klauzula [arbitrażowa] nie widnieje w poprzednich umowach, a w odniesieniu do pierwszych lat brak było w ogóle umów na piśmie, nie może stać na przeszkodzie temu, aby Trybunał uwzględnił wszystkie zawarte umowy w swojej ocenie stosunków między stronami (wyrok z dnia 1 lipca 1982 r., Porta/Komisja, 109/81, EU:C:1982:253, pkt 10).

45

Wynika z tego, że wbrew temu, co Sąd orzekł w pkt 23, 26 i 38–40 zaskarżonego postanowienia, jego jurysdykcja może obejmować wcześniejsze umowy o pracę przewidujące jurysdykcję sądów w Brukseli, pod warunkiem że powództwo wniesione przez L. Jenkinsona zawiera żądania wynikające z ostatniej umowy na czas określony lub mające bezpośredni związek z zobowiązaniami wynikającymi z tej umowy.

46

W tym względzie, jak wynika z pkt 10 zaskarżonego postanowienia, poprzez grupę żądań podniesionych tytułem głównym, L. Jenkinson zwrócił się zasadniczo do Sądu o zmianę kwalifikacji wszystkich swoich stosunków umownych na umowę o pracę na czas nieokreślony i przyznania mu praw, które jego zdaniem mogłyby wynikać z takiego przekwalifikowania.

47

Tymczasem, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 47 swojej opinii, o ile żądania L. Jenkinsona są związane z istnieniem jednego ciągłego stosunku pracy na podstawie kolejnych umów na czas określony, o tyle mają one na celu zmianę kwalifikacji wszystkich zawartych umów i bazują na wszystkich tych umowach, w tym na ostatniej umowie na czas określony.

48

W rezultacie należy stwierdzić, że powództwo wytoczone przez L. Jenkinsona zawiera żądania, które wywodzą się również z ostatniej umowy na czas określony.

49

Z powyższych uwag wynika, że Sąd dokonał naruszenia prawa w pkt 39 i 40 zaskarżonego postanowienia, ponieważ stwierdził, że jest oczywiście niewłaściwy do rozstrzygania w przedmiocie żądań podniesionych tytułem głównym z tego względu, że żądania L. Jenkinsona oznaczają uwzględnienie skutków poprzednich umów o pracę.

50

W świetle orzecznictwa przypomnianego w pkt 44 niniejszego wyroku, do Sądu należało bowiem ustalenie w rozpatrywanej sprawie, czy, a jeśli tak to w jakim zakresie, mógł brać pod uwagę w swojej ocenie żądań L. Jenkinsona poprzednie umowy o pracę.

51

Biorąc powyższe pod uwagę, należy uwzględnić trzecią część zarzutu pierwszego i zarzut drugi podniesione na poparcie pierwszej grupy żądań i w związku z tym uchylić zaskarżone postanowienie, bez potrzeby badania pozostałych części zarzutu pierwszego ani zarzutów trzeciego i czwartego na poparcie tej grupy żądań, które dotyczą odpowiednio, oceny przez Sąd argumentacji przedstawionej tytułem pomocniczym oraz podziału kosztów w pierwszej instancji.

52

Poprzez swoją drugą grupę żądań L. Jenkinson wnosi do Trybunału o uwzględnienie powództwa, które wytoczył przed Sądem.

53

W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 61 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w przypadku uchylenia orzeczenia Sądu Trybunał może wydać orzeczenie ostateczne w sprawie, jeśli stan postępowania na to pozwala.

54

Jednak, przeciwnie do tego, co twierdzi L. Jenkinson, stan postępowania nie pozwala na wydanie orzeczenia.

55

Skoro bowiem Sąd ograniczył się do orzekania w przedmiocie swojej jurysdykcji i dopuszczalności powództwa, nie rozpatrując istoty sporu, należy przypomnieć, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, że zasadniczo stan postępowania nie pozwala na wydanie orzeczenia co do istoty powództwa wniesionego do Sądu w sytuacji, gdy ten ostatni odrzucił powództwo jako niedopuszczalne, uwzględniając jeden zarzut niedopuszczalności, a nie włączył go do istoty sprawy [wyrok z dnia 17 grudnia 2009 r., (szczególna procedura kontroli orzeczenia) M/EMEA, C‑197/09 RX-II, EU:C:2009:804, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo].

56

W pewnych okolicznościach możliwe jest wprawdzie orzekanie co do istoty skargi, chociaż postępowanie w pierwszej instancji było ograniczone do zarzutu niedopuszczalności, który został uwzględniony przez sąd pierwszej instancji. Tak może być w wypadku, gdy po pierwsze, uchylenie zaskarżonego wyroku lub postanowienia oznacza nieuchronnie określone rozstrzygnięcie co do istoty rozpatrywanego sporu lub po drugie, badanie co do istoty powództwa o uchylenie opiera się na argumentach wymienionych przez strony w ramach odwołania w następstwie rozumowania sądu pierwszej instancji [wyrok z dnia 17 grudnia 2009 r., (szczególna procedura kontroli orzeczenia) M/EMEA, C‑197/09 RX-II, EU:C:2009:804, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo].

57

Tymczasem w niniejszym wypadku, jak słusznie podnosi Komisja, nie istnieją takie szczególne okoliczności pozwalające Trybunałowi orzec w przedmiocie istoty sporu.

58

Z tego wynika, że niniejszą sprawę należy przekazać Sądowi do ponownego rozpoznania i że należy odrzucić żądanie drugie.

59

Ze względu na fakt, że sprawa zostaje przekazana Sądowi do ponownego rozpoznania, rozstrzygnięcie o kosztach nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje: