1.

Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Varhoven kasatsionen sad (najwyższy sąd kasacyjny, Bułgaria), dotyczy wykładni art. 3 ust. 1, art. 18 ust. 2 oraz art. 21 i 24 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego ( 2 ).

2.

Sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o udzielenie wyjaśnień dotyczących wykładni, po pierwsze, zasad ustalania jurysdykcji międzynarodowej w przypadku powództw o stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnej związanych bezpośrednio z postępowaniem upadłościowym, oraz po drugie, przesłanek ochrony osób, które spełniły świadczenie na rzecz dłużnika, przeciwko któremu zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, w przypadku gdy to świadczenie należało spełnić do rąk zarządcy w tym postępowaniu toczącym się w innym państwie członkowskim. Trybunał ma w szczególności rozstrzygnąć istotną i dyskutowaną kwestię wyłączności jurysdykcji międzynarodowej sądów państwa członkowskiego, w którym wszczęto główne postępowanie upadłościowe, do rozstrzygania powództw związanych bezpośrednio z tym postępowaniem.

3.

Motywy 2, 6, 7, 8, 29 i 30 rozporządzenia nr 1346/2000 stanowią:

[…]

[…]

4.

Artykuł 3 tego rozporządzenia, zatytułowany „Jurysdykcja”, stanowi:

„1.   Sądy państwa członkowskiego, na terytorium którego znajduje się główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika, są właściwe dla wszczęcia postępowania upadłościowego. W przypadku spółek i osób prawnych domniemywa się, że głównym ośrodkiem ich podstawowej działalności jest siedziba określona w statucie, chyba że zostanie przeprowadzony dowód przeciwny.

2.   Jeżeli dłużnik ma główny ośrodek swojej podstawowej działalności na terytorium państwa członkowskiego, sądy innego państwa członkowskiego są uprawnione do wszczęcia postępowania upadłościowego tylko wtedy, gdy dłużnik ma na jego terytorium swój oddział. Skutki tego postępowania są ograniczone do majątku dłużnika znajdującego się na terytorium tego ostatniego państwa członkowskiego.

[…]”.

5.

Zgodnie z art. 16 ust. 1 tego rozporządzenia „[w]szczęcie postępowania upadłościowego przez sąd państwa członkowskiego właściwy zgodnie z art. 3 podlega uznaniu we wszystkich pozostałych państwach członkowskich z chwilą, gdy orzeczenie stanie się skuteczne w państwie wszczęcia postępowania”.

6.

Zgodnie z art. 18 tego rozporządzenia, zatytułowanym „Uprawnienia zarządcy”:

„1.   Zarządca powołany przez sąd właściwy zgodnie z art. 3 ust. 1 może wykonywać na terytorium innego państwa członkowskiego wszystkie uprawnienia przysługujące mu na podstawie prawa państwa wszczęcia postępowania, dopóki w tym innym państwie nie zostanie wszczęte kolejne postępowanie upadłościowe lub wskutek wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego nie zostanie zastosowany przeciwny temu środek zabezpieczający. Może on w szczególności, z zastrzeżeniem art. 5 i 7, usuwać przedmioty wchodzące w skład masy z terytorium państwa członkowskiego, na którym przedmioty te się znajdują.

2.   Zarządca powołany przez sąd właściwy zgodnie z art. 3 ust. 2 może w każdym państwie członkowskim podnosić okoliczność, na drodze sądowej lub pozasądowej, że po wszczęciu postępowania upadłościowego rzecz ruchoma została usunięta z terytorium państwa wszczęcia postępowania na terytorium tego państwa członkowskiego. Ponadto jest on uprawniony do zaskarżania czynności prawnych stosownie do interesu wierzycieli.

[…]”.

7.

Artykuł 21 rozporządzenia nr 1346/2000, zatytułowany „Wpis do rejestrów publicznych [Obwieszczenie]”, stanowi:

„1.   Na wniosek zarządcy należy ogłosić w każdym innym państwie członkowskim istotną treść orzeczenia o wszczęciu postępowania oraz, w razie potrzeby, orzeczenia o powołaniu zarządcy, stosownie do przepisów danego państwa dotyczących obwieszczeń. W obwieszczeniu należy ponadto podać osobę powołanego zarządcy oraz czy właściwość sądu wynika z art. 3 ust. 1 czy też art. 3 ust. 2.

2.   Każde państwo członkowskie, na którego terytorium dłużnik ma oddział, może jednak przewidywać obowiązek obwieszczenia. W takim przypadku zarządca lub każdy inny uprawniony organ państwa członkowskiego, w którym zostało wszczęte postępowanie określone w art. 3 ust. 1, są zobowiązani podjąć środki niezbędne dla dokonania tego obwieszczenia”.

8.

Artykuł 24 tego rozporządzenia, zatytułowany „Świadczenie do rąk dłużnika”, przewiduje:

„1.   Kto w państwie członkowskim spełnia świadczenie do rąk dłużnika, przeciwko któremu w innym państwie członkowskim zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, chociaż powinien był spełnić świadczenie do rąk zarządcy w tym postępowaniu, zostaje zwolniony ze zobowiązania, jeżeli nie wiedział o wszczęciu postępowania.

2.   Jeżeli spełnienie świadczenia nastąpiło przed obwieszczeniem przewidzianym w art. 21, domniemywa się do chwili przeprowadzenia dowodu przeciwnego, że spełniający świadczenie nie wiedział o wszczęciu postępowania upadłościowego. Jeżeli spełnienie świadczenia nastąpiło po obwieszczeniu przewidzianym w art. 21, domniemywa się do chwili przeprowadzenia dowodu przeciwnego, że spełniający świadczenie wiedział o wszczęciu postępowania”.

9.

Zgodnie z brzmieniem art. 25 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia:

„Orzeczenia dotyczące prowadzenia i ukończenia postępowania upadłościowego wydane przez sąd, którego orzeczenie o wszczęciu postępowania podlega uznaniu na podstawie art. 16, jak również zatwierdzony przez taki sąd układ również podlegają uznaniu bez dalszych formalności […].

Przepisy akapitu 1 dotyczą również orzeczeń wydawanych bezpośrednio na podstawie postępowania upadłościowego i blisko z nim związanych, również jeżeli orzeczenia te wydawane są przez inny sąd.

Przepisy akapitu [pierwszego] dotyczą również orzeczeń w sprawie zastosowania środków zabezpieczających, wydawanych po zgłoszeniu wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego”.

10.

Wiemer & Trachte GmbH jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością (zwaną dalej „spółką Wiemer & Trachte”) z siedzibą w Dortmundzie, w Republice Federalnej Niemiec. Postanowieniem z dnia 10 maja 2004 r. Sofiyski gradski sad (sąd miejski w Sofii, Bułgaria) zarządził wpisanie do bułgarskiego rejestru działalności gospodarczej oddziału spółki Wiemer & Trachte w Bułgarii.

11.

Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2007 r. Amtsgericht Dortmund (sąd rejonowy w Dortmundzie, Niemcy) wyznaczył tymczasowego zarządcę dla spółki Wiemer & Trachte oraz zarządził, że dokonane przez tę spółkę rozporządzenia majątkiem są skuteczne wyłącznie po zatwierdzeniu ich przez tymczasowego zarządcę. To pierwsze postanowienie zostało wpisane do niemieckiego rejestru działalności gospodarczej w dniu 4 kwietnia 2007 r. Drugim postanowieniem, wydanym w dniu 21 maja 2007 r. i wpisanym do rejestru w dniu 24 maja 2007 r., wspomniany wyżej sąd nałożył na spółkę Wiemer & Trachte ogólny zakaz rozporządzania majątkiem tej spółki. Trzecim postanowieniem, wydanym w dniu 1 czerwca 2007 r. przez ten sam sąd, w odniesieniu do spółki zostało wszczęte postępowanie upadłościowe. To trzecie postanowienie zostało wpisane do rejestru w dniu 5 czerwca 2007 r.

12.

W dniach 18 i 20 kwietnia 2007 r. za pośrednictwem osoby kierującej bułgarskim oddziałem spółki z rachunku bankowego Wiemer & Trachte w banku Obedinena Balgarska banka AD na rachunek bankowy Zhana Oveda Tadzhera zostały dokonane przelewy, odpowiednio, kwoty 2149,30 EUR i 40000 EUR tytułem, odpowiednio, „wydatków związanych z podróżą” i „zaliczki służbowej”.

13.

Spółka Wiemer & Trachte wniosła powództwo przed Sofiyski gradski sad (sąd miejski w Sofii) przeciwko Z.O. Tadzherowi, podnosząc bezskuteczność tych transakcji bankowych z tego względu, że nastąpiły one po wszczęciu postępowania upadłościowego. Spółka żądała zwrotu do masy upadłości wyżej wymienionych kwot, powiększonych o odsetki ustawowe.

14.

Zhan Oved Tadzher twierdzi, że bułgarski sąd nie jest właściwy do rozstrzygnięcia sporu, że kwota odpowiadająca wysokości zaliczki służbowej nie została wykorzystana oraz że kwota 40000 EUR została zwrócona spółce Wiemer & Trachte w dniu 25 kwietnia 2007 r.

15.

Zarzut braku jurysdykcji bułgarskiego sądu nie został uwzględniony przez Sofiyski gradski sad (sąd miejski w Sofii) w pierwszej instancji ani w postępowaniu apelacyjnym przez Sofiyski apelativen sad (sąd apelacyjny w Sofii, Bułgaria). Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2013 r. izba Varhoven kasatsionen sad (najwyższego sądu kasacyjnego) stwierdziła, że kasacja od postanowienia wydanego w postępowaniu apelacyjnym jest niedopuszczalna i że wspomniane postanowienie, uznające jurysdykcję bułgarskiego sądu do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, ma powagę rzeczy osądzonej.

16.

Ponieważ Sofiyski gradski sad (sąd miejski w Sofii) uwzględnił co do istoty powództwo wniesione przez spółką Wiemer & Trachte, Z.O. Tadzher wniósł apelację od tego orzeczenia. W dniu 26 lipca 2016 r. Sofiyski apelativen sad (sąd apelacyjny w Sofii) uchylił wyrok sądu pierwszej instancji i oddalił powództwo o zapłatę jako bezzasadne i niewykazane.

17.

W związku z tym spółka Wiemer & Trachte wniosła skargę kasacyjną do Varhoven kasatsionen sad (najwyższego sądu kasacyjnego) od wyroku wydanego przez Sofiyski apelativen sad (sąd apelacyjny w Sofii), twierdząc, że art. 24 rozporządzenia nr 1346/2000 nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

18.

W tych okolicznościach Varhoven kasatsionen sad (najwyższy sąd kasacyjny) postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytania prejudycjalne:

19.

Uwagi na piśmie zostały złożone przez spółkę Wiemer & Trachte i Komisję Europejską. Rozprawa, w której wzięły udział zainteresowane strony, odbyła się w dniu 3 maja 2018 r.

20.

Ponieważ okoliczności, które doprowadziły sąd odsyłający do wystąpienia z niniejszym wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, nie są w moim przekonaniu jednoznaczne, koniecznych jest kilka wstępnych uwag na temat tych okoliczności i następnie na temat znaczenia przedłożonych pytań prejudycjalnych.

21.

W niniejszym przypadku istnieją uzasadnione powody, aby kwestionować znaczenie pytań przedłożonych przez sąd odsyłający. Przede wszystkim kwestia jurysdykcji sądów bułgarskich (która stanowi centralny punkt pierwszego pytania prejudycjalnego) do orzekania w przedmiocie powództwa strony powodowej wydaje się już rozstrzygnięta przez sąd krajowy. Następnie, sama istota spornej transakcji w postępowaniu głównym, jak wynika z informacji zawartych w aktach sprawy przedłożonych Trybunałowi oraz jak potwierdzono podczas rozprawy, ciągle budzi wątpliwości.

22.

Po pierwsze, jak wynika z informacji przekazanych przez sąd odsyłający, wydaje się, że jedna z jego izb ostatecznie rozstrzygnęła ( 3 ) spór na rzecz jurysdykcji sądów bułgarskich do rozpoznania powództwa spółki Wiemer & Trachte, co może uczynić zbyteczną kwestię właściwości do rozpoznania sporu w postępowaniu głównym. W związku z tym istnieją podstawy do uzasadnionych wątpliwości w przedmiocie znaczenia pierwszego pytania dla celów rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym.

23.

W każdym razie, uwzględniając jednak domniemanie znaczenia związanego z pytaniami prejudycjalnymi, nie można wykluczyć, że kwestią otwartą pozostaje, w jakim zakresie sądy bułgarskie są właściwe do rozpoznania powództwa wniesionego przez stronę powodową. Z tego punktu widzenia konieczne wydaje się określenie – jak sugeruje pierwsze pytanie – czy sprawa przed sądem krajowym jest przykładem możliwych powództw przewidzianych w rozporządzeniu nr 1346/2000.

24.

Odpowiedź na to pytanie może mieć znaczący wpływ na badanie zasadności wniosku o zwrot spornych kwot. W szczególności określi ona, czy pozwany w postępowaniu głównym może ewentualnie powoływać się na skutek zwalniający, o którym mowa w art. 24 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000.

25.

Po drugie, jak wynika z wyjaśnień przekazanych przez stronę powodową podczas rozprawy, wydaje się, że sama przedmiotowa zapłata wciąż stanowi przedmiot sporu przed sądem odsyłającym.

26.

Należy podkreślić, że chociaż postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2007 r. wydanym przez sąd rejonowy w Dortmundzie wyznaczono tymczasowego zarządcę dla spółki w celu zatwierdzania rozporządzeń majątkiem spółki Wiemer & Trachte, wkrótce po tym (w dniach 18 i 20 kwietnia 2007 r.) z rachunku bankowego bułgarskiego oddziału spółki na rachunek bankowy otwarty w imieniu pozwanego została przelana łączna kwota 42149,30 EUR. Kwota ta, zgodnie z twierdzeniami pozwanego, została w znacznej części zwrócona w dniu 25 kwietnia 2007 r. w związku z dokonaną przez niego płatnością kwoty 40000 EUR na rzecz bułgarskiego oddziału powódki.

27.

W tych okolicznościach spółka Wiemer & Trachte postanowiła wnieść powództwo o stwierdzenie bezskuteczności pierwszego przelewu, domagając się zwrotu tej kwoty. I chociaż sąd rozpatrujący sprawę w pierwszej instancji [Sofiyski gradski sad (sąd miejski w Sofii)] uwzględnił żądanie pozwu, sąd apelacyjny [Sofiyski apelativen sad (sąd apelacyjny w Sofii)] stwierdził bezzasadność tego powództwa.

28.

Tymczasem należy wskazać, że strona powodowa w postępowaniu głównym, spółka Wiemer & Trachte, kwestionuje stwierdzenia sądu odsyłającego, zgodnie z którymi „między stronami bezsporne jest, że płatność kwoty 40000 EUR, na którą powołuje się powódka, została dokonana w dniu 25 kwietnia 2007 r.” oraz że „[s]pór dotyczy tego, czy wspomniana płatność stanowi wykonanie świadczenia na rzecz dłużnika i czy jest skuteczna”.

29.

Zdaniem powódki, oraz jak uściśliła ona podczas rozprawy, zwrot kwoty 40000 EUR nigdy nie nastąpił. W takim wypadku – co powinien potwierdzić lub wykluczyć jedynie sąd odsyłający ( 4 ) – pytania prejudycjalne drugie, trzecie i czwarte staną się w znacznej mierze bezprzedmiotowe.

30.

Jednakże uwzględniając również i w tym przypadku domniemanie znaczenia, którym objęte są przedłożone przez sąd odsyłający pytania dotyczące wykładni prawa Unii, niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy uznać za dopuszczalny.

31.

W pierwszym pytaniu prejudycjalnym sąd odsyłający usiłuje zasadniczo określić, czy sądy państwa członkowskiego, na którego terytorium wszczęto główne postępowanie upadłościowe, mają wyłączną jurysdykcję w odniesieniu do opartego na upadłości powództwa o stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnej, czy też przeciwnie, jurysdykcja ta jest fakultatywna i syndyk może wnieść takie powództwo przed sąd innych państw członkowskich.

32.

W niniejszym przypadku ścierają się ze sobą dwa stanowiska interpretacyjne.

33.

Według pierwszego z nich, które opiera się w szczególności na zasadzie „vis attractiva concursus” ( 5 ) i ma określone podłoże historyczne ( 6 ), sądy państwa członkowskiego wszczęcia postępowania upadłościowego są jedynymi właściwymi do rozpoznania powództw związanych z upadłością, jeżeli powództwa te wynikają bezpośrednio z upadłości i pozostają z nią w ścisłym związku. Ponieważ – jak wcześniej orzekł Trybunał ( 7 ) – powództwo o stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnej upadłego należy uznać za związane z postępowaniem upadłościowym, właściwość sądów orzekających w przedmiocie wszczęcia postępowania upadłościowego może być tylko wyłączna.

34.

Zgodnie z drugim podejściem, które w opinii Komisji wynika z wykładni systemowej i celowościowej rozporządzenia nr 1346/2000, wspomnianą wyżej właściwość można postrzegać wyłącznie jako fakultatywną. Nie dość, że powództwa o stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnej mogą wchodzić w zakres dziedzin i zobowiązań niekoniecznie mających związek z głównym postępowaniem upadłościowym, to jeszcze nie należy ograniczać prawa syndyka do wnoszenia takich powództw w celu zwiększenia skuteczności postępowania upadłościowego.

35.

Zanim bezpośrednio odpowiem na to pytanie, należy przede wszystkim przypomnieć pewne ogólne kwestie dotyczące zakresu rozporządzenia nr 1346/2000 oraz zawartych w nim zasad jurysdykcji.

36.

Bez konieczności wdawania się w szczegółowe przypomnienie historycznych podstaw i dokładnej treści rozporządzenia nr 1346/2000 ( 8 ) należy przypomnieć, że jednym z priorytetów wspomnianego rozporządzenia jest chęć zapewnienia skuteczności postępowań upadłościowych poprzez uniknięcie sytuacji tzw. forum shopping ( 9 ). Tym samym celem wspomnianego rozporządzenia jest harmonizacja zasad międzynarodowego prawa prywatnego (a nie przepisów materialnych) mających zastosowanie w dziedzinie „zbiorowych postępowań przewidujących niewypłacalność dłużnika, które obejmują całkowite lub częściowe zajęcie majątku dłużnika oraz powołanie zarządcy” ( 10 ).

37.

W szczególności niniejsze rozporządzenie ma na celu wypełnienie luk wynikających z okoliczności, że postępowania upadłościowe zostały wyraźnie wyłączone z zakresu stosowania konwencji brukselskiej ( 11 ) [oraz rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 ( 12 ), które ją zastąpiło]. Jego celem jest zwłaszcza ujednolicenie przepisów dotyczących określania prawa właściwego, jurysdykcji oraz skutków (uznanie i wykonanie) zagranicznych orzeczeń. W ten sposób rozporządzenie nr 1346/2000 prowadzi do zastąpienia w zakresie jego stosowania rozwiązań zawartych do tej pory w międzynarodowym prawie prywatnym państw członkowskich.

38.

Jak wskazuje sprawozdanie objaśniające Virgósa-Schmita ( 13 ), które może dostarczyć użytecznych wskazówek w zakresie wykładni wspomnianego rozporządzenia ( 14 ), postępowanie upadłościowe, będące postępowaniem o charakterze zbiorowym, wymaga wyraźnego określenia sytuacji prawnych.

39.

Ponadto skuteczność takich postępowań oznacza, że zainteresowane państwa powinny uznawać jurysdykcję sądów państwa wszczęcia postępowania, uprawnienia ich syndyków oraz skutki prawne wydawanych przez nie orzeczeń ( 15 ).

40.

Jeśli chodzi o jurysdykcję, to system wynikający z rozporządzenia nr 1346/2000 opiera się na przewidzianym w jego art. 3 rozróżnieniu między postępowaniem głównym (uniwersalnym) i postępowaniem wtórnym (ubocznym) ( 16 ). Podczas gdy prawo cywilne państw członkowskich uznawało w sposób ogólny, że sądy krajowe mogą stwierdzić swoją właściwość do wszczęcia postępowania zbiorowego w oparciu o kilka podstaw (takich jak na przykład obywatelstwo jednej ze stron, której dotyczy postępowanie, lub też fakt istnienia w danym kraju ośrodka działalności dłużnika), rozporządzenie nr 1346/2000 zezwala sądom państw członkowskich na uznanie się za właściwe wyłącznie na podstawie dwóch kryteriów, którymi są główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika i oddział na terytorium danego państwa członkowskiego.

41.

Co się tyczy tzw. powództw o stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnej związanych z postępowaniem upadłościowym, odwołując się do podejścia wypracowanego w wyroku Gourdain ( 17 ), sprawozdanie Virgósa-Schmita wskazuje w pkt 77, że „występuje pewien element przyciągania, w sytuacji gdy powództwa bezpośrednio wynikają z prawa upadłościowego oraz wpisują się w sposób jednoznaczny w postępowanie upadłościowe”.

42.

Trybunał również wyraził takie przekonanie, wskazując w wyroku Seagon ( 18 ), że art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000 należy interpretować w ten sposób, że sądy państwa członkowskiego, na którego terytorium postępowanie upadłościowe zostało wszczęte, są właściwe do rozpoznania powództwa o stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnej upadłego skierowanego przeciwko pozwanemu wierzycielowi mającemu statutową siedzibę w innym państwie członkowskim.

43.

Należy wskazać, że powyższe rozwiązanie zostało zatwierdzone przy okazji przekształcenia dokonanego przez rozporządzenie (UE) 2015/848 ( 19 ). Artykuł 6 tego rozporządzenia stanowi bowiem, że „[s]ądy państwa członkowskiego, na którego terytorium wszczęto zgodnie z art. 3 postępowanie upadłościowe, mają jurysdykcję w sprawach wynikających bezpośrednio z tego postępowania i z nim ściśle powiązanych, takich jak sprawa o stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnej” ( 20 ).

44.

W związku z tym powództwo o stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnej, w drodze którego syndyk dłużnika domaga się zwrotu zapłaconej bez podstawy kwoty pieniężnej na rzecz osoby trzeciej po wszczęciu postępowania upadłościowego, takiego jak przedmiotowe postępowanie spółki Wiemer & Trachte w postępowaniu głównym, jest powództwem, o którym mowa w rozporządzeniu nr 1346/2000.

45.

Jednak czy wspomniana właściwość pozostaje naprawdę wyłączna w tym znaczeniu, że zasada „vis attractiva concursus” państwa członkowskiego, na terytorium którego zostało wszczęte główne postępowanie upadłościowe, wyklucza możliwość wniesienia powództwa (w szczególności o stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnej) przed sądami innych państw członkowskich?

46.

Jak to wyjaśnię w rozważaniach poniżej, uważam, że na to pytanie można udzielić wyłącznie odpowiedzi twierdzącej.

47.

Jeśli chodzi o jurysdykcję, zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000 główny ośrodek podstawowej działalności jest filarem systemu ustanowionego tym rozporządzeniem.

48.

Zgodnie z zasadą „vis attractiva concursus”, która ma na celu uniknięcie „rozcieńczenia” sporu w celu zapewnienia bliskości i przewidywalności, nie tylko jurysdykcja, ale również właściwe prawo i wykonywanie orzeczeń sądowych wydawanych w tym kontekście powinny zasadniczo kumulować się w państwie członkowskim wszczęcia postępowania upadłościowego.

49.

Jednak sądząc po samej treści art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000, zasada „vis attractiva concursus” nie została w nim jasno wyrażona w tym sensie, że wspomniany przepis nie wskazuje jednoznacznie, iż sądy, których jurysdykcja została stwierdzona na etapie wszczęcia postępowania upadłościowego, są również jedynymi właściwymi do rozstrzygania powództw wynikających z tego postępowania lub z nimi ściśle związanych. W odniesieniu do głównego postępowania upadłościowego przepis ten bowiem przewiduje jedynie, że sądy państwa członkowskiego, na terytorium którego znajduje się główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika, są właściwe dla wszczęcia postępowania upadłościowego.

50.

Milczenie tego przepisu w kwestii rozstrzygania powództw dotyczących postępowania upadłościowego oraz powództw ściśle z nimi związanych, które z całą pewnością wynika z tego, że wewnętrzne porządki prawne państw członkowskich odmiennie pojmują zasadę „vis attractiva concursus”, spowodowało powstanie rozbieżnych interpretacji co do możliwości rozpoznania powództw związanych z postępowaniem upadłościowym przez sądy państw członkowskich innych niż państwo wszczęcia tego postępowania.

51.

Jeśli chodzi w szczególności o tzw. powództwa o stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnej, przez które należy rozumieć wszystkie oparte na upadłości powództwa mające na celu stwierdzenie bezskuteczności transakcji i operacji dokonanych przez dłużnika i na jego rzecz, jest wysoce prawdopodobne, że – poza transakcjami i operacjami związanymi z ewentualnie zawartymi umowami pomiędzy danymi podmiotami – mogą one znaleźć podstawę w innych zobowiązaniach o charakterze cywilnym lub handlowym. Jeśli zatem weźmiemy pod uwagę dosłowne brzmienie art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000, nie możemy z góry wykluczyć, że sądy innych państw członkowskich, których zadaniem jest określenie zasad jurysdykcji terytorialnej, zostaną uznane za właściwe do orzekania w przedmiocie powództwa o stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnej wniesionego przez syndyka.

52.

Zwolennicy podejścia „fakultatywnego” wskazują dwie grupy argumentów.

53.

Po pierwsze, twierdzą oni, że o ile celem rozporządzenia nr 1346/2000 jest ograniczenie sytuacji określanej jako „forum shopping”, o tyle nie ogranicza ono jednak uprawnień syndyka wyznaczonego na podstawie art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia. Jak wskazywał rzecznik generalny D. Ruiz-Jarabo Colomer w opinii w sprawie Seagon (C‑339/07, EU:C:2008:575, pkt 64 i nast.), ponieważ zaskarżenie czynności upadłego stanowi uprawnienie przysługujące syndykowi, którym może się posłużyć, można uznać, że jurysdykcja do rozstrzygania takich sporów nie będzie zawsze wyłączna.

54.

Po drugie, możliwość wniesienia przez syndyka powództwa do sądów innych niż sądy określone na podstawie art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000, poza tym, że może zwiększać skuteczność działań prowadzonych przez syndyka w celu ochrony masy upadłości, może okazać się bardziej efektywna w kontekście zapewnienia poszanowania prawa do rzetelnego procesu. Kryteria wyznaczania sądu właściwego do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie tego przepisu, odbiegające od kryteriów, których określenie było do tej pory zadaniem państw członkowskich, mogą bowiem prowadzić do wniesienia powództwa przeciwko osobom, które nie mają siedziby lub miejsca zamieszkania na terytorium państwa, w którym zostało wszczęte postępowanie, i tym samym naruszać ich prawa proceduralne.

55.

Z celowościowego punktu widzenia wszystkie te argumenty wydają mi się raczej przekonujące. Cele efektywności i szybkości transgranicznych postępowań upadłościowych przemawiają bowiem za możliwością wyboru przez wyznaczonego syndyka sądów, przed które zamierza on wnieść swoje powództwo. Możliwość ta ułatwia ponadto prowadzenie spraw o stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnej bezpośrednio przed sądem w państwie członkowskim, na którego terytorium ma siedzibę lub miejsce zamieszkania dana strona pozwana, co ogólnie okazuje się bardziej efektywne w zakresie poszanowania prawa do obrony.

56.

Choć nie pozostaję obojętny na te argumenty, wydaje mi się jednak, że orzecznictwo Trybunału ukierunkowało się raczej na uznanie zasady „vis attractiva concursus”. W tej kwestii na uwagę zasługują wnioski płynące z dwóch linii orzeczniczych.

57.

Pierwsza linia orzecznicza dotyczy rozgraniczania zakresów stosowania poszczególnych aktów regulujących jurysdykcję, jakie zostało zapoczątkowane w wyroku Gourdain ( 21 ).

58.

Trybunał orzekł w tym wyroku, rozstrzygając w przedmiocie zakresu stosowania konwencji brukselskiej, że powództwo o stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnej, której celem było zwiększenie aktywów przedsiębiorstwa będącego przedmiotem postępowania upadłościowego, jest powiązane z postępowaniem upadłościowym, ponieważ wynika bezpośrednio z tego postępowania i ściśle wpisuje się w postępowanie likwidacyjne majątku lub zarządzenie sądu. Takie powództwo nie wchodzi zatem w zakres zastosowania konwencji brukselskiej i nie podlega określonym w niej zasadom jurysdykcji.

59.

Późniejsze orzecznictwo ( 22 ) dotyczące powiązania zasad określonych w rozporządzeniu Bruksela I i w rozporządzeniu nr 1346/2000 wskazuje dość wyraźnie, że ważne jest, aby wszystkie postępowania cywilne lub handlowe zostały objęte jednolitymi przepisami europejskimi o jurysdykcji międzynarodowej, które powinny zostać określone w jednym ze wspomnianych aktów prawnych. Należy bowiem unikać przyjmowania przepisów krajowych dotyczących sporów kompetencyjnych kosztem bezpieczeństwa prawnego ( 23 ).

60.

Tymczasem, i jak wskazał Trybunał w wyroku Seagon ( 24 ), właśnie takim kryterium posługuje się motyw 6 rozporządzenia nr 1346/2000 w celu zdefiniowania zakresu tego rozporządzenia. Zgodnie bowiem z tym motywem wspomniane rozporządzenie reguluje „właściwości dla wszczynania postępowań upadłościowych oraz wydawania orzeczeń bezpośrednio na podstawie postępowań upadłościowych i ściśle związanych z takimi postępowaniami”.

61.

Drugą linią orzeczniczą o decydującym znaczeniu jest linia wynikająca właśnie z wyroku Seagon ( 25 ). W wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000 należy interpretować w ten sposób, iż przyznaje jurysdykcję międzynarodową państwu członkowskiemu, na którego terytorium zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, również w odniesieniu do rozpoznania powództw wytaczanych bezpośrednio na podstawie tego postępowania i ściśle z nim związanych. Wyjaśniając we wspomnianym wyżej wyroku, że „koncentracja wszystkich powództw bezpośrednio związanych z upadłością przedsiębiorstwa przed sądami państwa członkowskiego właściwego dla wszczęcia postępowania upadłościowego wydaje się również zgodna z celem poprawy skuteczności i efektywności postępowań upadłościowych o transgranicznych skutkach”, Trybunał opowiedział się, co wynika z całościowej lektury tego wyroku, za jurysdykcją wyłączną sądów uznanych za właściwe na etapie wszczęcia głównego postępowania upadłościowego ( 26 ).

62.

Wydaje się, że takiego wniosku nie mogą podważyć argumenty oparte na treści niektórych przepisów rozporządzenia nr 1346/2000.

63.

Jeśli chodzi, po pierwsze, o argument oparty na tym, że art. 18 ust. 2 rozporządzenia nr 1346/2000, dotyczący „uprawnień zarządcy [syndyka]”, przewiduje możliwość wnoszenia przez syndyka powołanego zgodnie z art. 3 ust. 2 tego rozporządzenia powództw o stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnej w innych państwach członkowskich, dotyczy on szczególnej sytuacji, w której syndyk został wyznaczony w ramach wtórnego postępowania upadłościowego zgodnie z art. 3 ust. 2 tego rozporządzenia.

64.

Ponieważ w ramach takiego postępowania uprawnienia syndyka są ograniczone miejscowo, powinien on mieć w szczególności możliwość skorzystania w każdym państwie członkowskim, na drodze sądowej lub pozasądowej, z uprawnienia do zaskarżania czynności prawnych stosownie do interesu wierzycieli. Należy natomiast wskazać, że art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000, dotyczący przypadku, w którym – jak w postępowaniu głównym – syndyk został powołany w ramach postępowania głównego na podstawie art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia, wskazuje jedynie, że syndyk może „wykonywać na terytorium innego państwa członkowskiego wszystkie uprawnienia[ ( 27 )] przysługujące mu na podstawie prawa państwa wszczęcia postępowania”. Ta różnica w sformułowaniu nie jest przypadkowa. Wynika ona właśnie z tego, że syndyk powołany w ramach głównego postępowania upadłościowego powinien zaskarżać czynności prawne dotyczące tego postępowania do sądów państwa członkowskiego wszczęcia postępowania. W związku z tym nie jest wymagane, aby mógł on powoływać się na możliwość wniesienia sprawy do sądów innych państw członkowskich.

65.

Po drugie, nie można również wywodzić argumentu z art. 25 ust. 1 akapit drugi wspomnianego rozporządzenia. Przepis ten dotyczy wyłącznie uznania i wykonalności „orzeczeń wydawanych bezpośrednio na podstawie postępowania upadłościowego i blisko z nim związanych, również jeżeli orzeczenia te wydawane są przez inny sąd”. Przepis ten dopuszcza jedynie możliwość, iż sądom państwa członkowskiego, na którego terytorium postępowanie upadłościowe zostało wszczęte na podstawie art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia, znane jest również powództwo takiego rodzaju jak wytoczone w postępowaniu głównym ( 28 ).

66.

Wreszcie, chciałbym podkreślić, że wydaje się, iż nowe rozporządzenie 2015/848 ustanawia bardziej wprost w swoim art. 6 ust. 1 zasadę „vis attractiva concursus” w odniesieniu do rozpatrywania pozwów wynikających bezpośrednio z postępowań upadłościowych i ściśle z nimi powiązanych.

67.

Motyw 35 tego ostatniego rozporządzenia zmierza wyraźnie w kierunku wyłącznej jurysdykcji sądów państwa członkowskiego, na terytorium którego wszczęto postępowanie upadłościowe, do rozpatrywania pozwów wynikających bezpośrednio z postępowań upadłościowych i ściśle z nimi powiązanych. Odstąpienie od jurysdykcji wyłącznej jest możliwe tylko w przypadku, gdy pozew wiąże się z innym pozwem mającym za podstawę przepisy ogólne prawa cywilnego lub handlowego (art. 6 ust. 2 rozporządzenia 2015/848), lub też w celu wnoszenia powództw wobec kadry kierowniczej dłużnika za naruszanie obowiązków, pod warunkiem że sądy te posiadają jurysdykcję do rozstrzygania takich sporów na mocy danego prawa krajowego (zob. również motyw 47 rozporządzenia 2015/848).

68.

Z całości tych rozważań wynika, że art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000 należy interpretować w ten sposób, iż jurysdykcja sądów państwa członkowskiego, na którego terytorium zostało wszczęte główne postępowanie upadłościowe, do rozpoznania powództwa o stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnej upadłego jest wyłączna.

69.

Uwzględniając odpowiedź, jaką proponuję udzielić na pierwsze pytanie prejudycjalne, wydaje się, że nie jest już bezwzględnie konieczne udzielanie odpowiedzi na pozostałe pytania, oparte na założeniu, że sądy bułgarskie mogły uznać swoją jurysdykcję do rozpoznania powództwa o stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnej będącego przedmiotem postępowania głównego ( 29 ). Możliwość powołania się na przepisy zawarte w rozdziale II rozporządzenia nr 1346/2000, zatytułowanym „Uznanie postępowań upadłościowych”, zależy od przypadku, w którym jurysdykcja międzynarodowa sądów rozpatrujących powództwo, w niniejszej sprawie sądów bułgarskich, została stwierdzona zgodnie z art. 3 tego rozporządzenia.

70.

Tym niemniej, na wypadek gdyby Trybunał nie podzielał mojej konkluzji, zbadam pokrótce pytania drugie, trzecie i czwarte.

71.

Zgodnie z wyjaśnieniami sprawozdania Virgósa-Schmita w przedmiocie art. 24 rozporządzenia nr 1346/2000 przewidziane w art. 16 tego rozporządzenia automatyczne uznawanie postępowań upadłościowych wszczętych w innym umawiającym się państwie oznacza, że może zaistnieć sytuacja, w której niektóre zainteresowane osoby rzeczywiście nie wiedzą o wszczęciu postępowania i w dobrej wierze „działają w sposób sprzeczny z nową sytuacją”.

72.

Tym samym wspomniany przepis ma na celu uregulowanie sytuacji, w której spełniono świadczenie w dobrej wierze na rzecz dłużnika, chociaż należało je spełnić do rąk syndyka powołanego w ramach postępowania upadłościowego wszczętego w innym państwie członkowskim. Przepis ten uznaje skutek zwalniający takiego wykonania lub takiej zapłaty, jeżeli zainteresowana osoba nie wiedziała o wszczęciu postępowania i działała w dobrej wierze.

73.

Zgodnie ze sprawozdaniem Virgósa-Schmita istnieje domniemanie braku wiedzy o wszczęciu postępowania upadłościowego, jeśli obwieszczenie, o którym mowa w art. 21 rozporządzenia nr 1346/2000, nie nastąpiło zgodnie z zasadami określonymi w danym państwie członkowskim.

74.

Jak zauważyła Komisja, sprawozdanie Virgósa-Schmita wyjaśnia związek między art. 16, 21 i 24 rozporządzenia nr 1346/2000. Podczas gdy art. 16 tego rozporządzenia przewiduje automatyczne uznanie każdego orzeczenia wydanego przez właściwy sąd państwa członkowskiego zgodnie z art. 3 tego rozporządzenia, jego art. 24 łagodzi tę zasadę na korzyść osób wykonujących świadczenie w dobrej wierze, przy czym dobra wiara jest oceniana na podstawie tego, czy zainteresowana osoba nie wiedziała o wszczęciu postępowania. Domniemanie braku wiedzy istnieje, jeżeli świadczenie zostało spełnione przed obwieszczeniem w danym państwie członkowskim.

75.

Przepisy te należy rozpatrywać jako całość, mając na uwadze system automatycznego uznania wynikający z rozporządzenia nr 1346/2000 i, równolegle, zamiar ochrony osób trzecich, które spełniły świadczenia w dobrej wierze.

76.

Jak z całą powagą przypomniał Trybunał w swoim wyroku Eurofood IFSC ( 30 ) oraz jak wynika z motywu 22 rozporządzenia nr 1346/2000, reguła pierwszeństwa określona w art. 16 ust. 1 tego rozporządzenia, która przewiduje, że wszczęcie postępowania upadłościowego przez sąd państwa członkowskiego podlega uznaniu we wszystkich pozostałych państwach członkowskich z chwilą, gdy orzeczenie stanie się skuteczne w państwie wszczęcia postępowania, opiera się na zasadzie wzajemnego zaufania, która wymaga w szczególności, aby sąd państwa członkowskiego rozpatrujący wniosek o wszczęcie głównego postępowania upadłościowego sprawdził swoją jurysdykcję w odniesieniu do art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia, to znaczy zbadał, czy główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika znajduje się w tym państwie członkowskim. W zamian za to zasada wzajemnego zaufania wymaga, zgodnie z motywem 22 tego rozporządzenia, aby sądy pozostałych państw członkowskich uznawały orzeczenie sądu o wszczęciu głównego postępowania upadłościowego, bez możliwości zbadania oceny jurysdykcji dokonanej przez ten sąd ( 31 ).

77.

Jest to istotny parametr interpretacyjny, który należy mieć na uwadze przy badaniu pytań prejudycjalnych drugiego, trzeciego i czwartego, które przedstawię w rozważaniach poniżej.

78.

W drugim pytaniu prejudycjalnym sąd odsyłający zamierza określić etap, na którym dana osoba może, w stosownym przypadku, powołać się na skutek zwalniający przewidziany w art. 24 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000.

79.

Innymi słowy, należy ustalić, kiedy można uznać, że w rozumieniu tego przepisu zostało wszczęte postępowanie upadłościowe wobec dłużnika.

80.

Wyrok EuroFood IFSC ( 32 ) niewątpliwie dostarcza w tej kwestii bardzo cennych wskazówek.

81.

Przypomnę, że w tej sprawie Trybunał odpowiedział na pytanie, czy orzeczenie sądu, do którego wpłynął wniosek o likwidację niewypłacalnej spółki, o wyznaczeniu zarządcy, któremu przysługują uprawnienia skutkujące pozbawieniem członków zarządu spółki prawa sprawowania zarządu, należy uznać za „orzeczenie o wszczęciu postępowania upadłościowego” w rozumieniu rozporządzenia nr 1346/2000.

82.

Zauważając, że przesłanki i formalności wymagane do wszczęcia postępowania upadłościowego są określane przez prawo krajowe i znacznie różnią się pomiędzy państwami członkowskimi ( 33 ), Trybunał orzekł, że w celu zapewnienia skuteczności systemu ustanowionego rozporządzeniem konieczne jest, aby określona w art. 16 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1346/2000 zasada uznawania orzeczeń mogła znaleźć zastosowanie w toku postępowania „tak szybko, jak to możliwe” ( 34 ). W tej sytuacji za „orzeczenie o wszczęciu postępowania upadłościowego” w rozumieniu wspomnianego rozporządzenia należy uznać nie tylko orzeczenie kwalifikujące się formalnie jako postanowienie o wszczęciu postępowania zgodnie z prawem krajowym państwa członkowskiego, które stosuje sąd wydający to orzeczenie, lecz również orzeczenia wydane w następstwie złożenia wniosku o wszczęcie postępowania określonego w załączniku A do rozporządzenia w związku z niewypłacalnością dłużnika, jeżeli orzeczenie to skutkuje zajęciem majątku dłużnika oraz powołaniem zarządcy [syndyka] określonego w załączniku C do rozporządzenia ( 35 ).

83.

Wydaje mi się, że taki wniosek jest niezbędny mutatis mutandis dla celów interpretacji art. 24 rozporządzenia nr 1346/2000.

84.

Jak wyjaśniono w sprawozdaniu Virgósa-Schmita (pkt 187), okazuje się, że wspomniany przepis – tak jak art. 16 tego rozporządzenia – został wprowadzony celem skompensowania niepożądanych skutków, jakie dla transakcji dokonywanych w dobrej wierze przez osoby trzecie mogłoby powodować bardzo szeroko pojmowane automatyczne uznanie orzeczeń o wszczęciu postępowań upadłościowych.

85.

Celem art. 24 rozporządzenia nr 1346/2000 jest konkretnie ochrona osób trzecich, które w dobrej wierze po wszczęciu postępowania upadłościowego spełniły świadczenie do rąk dłużnika, przeciwko któremu zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, chociaż powinny były spełnić to świadczenie do rąk zarządcy. Domniemanie dobrej wiary istnieje do czasu przedstawienia dowodu przeciwnego, czy świadczenie zostało spełnione przed dniem obwieszczenia, o którym mowa w art. 21 tego rozporządzenia ( 36 ). Jednak strona przeciwna zawsze ma możliwość wykazania, że świadczenie zostało spełnione w złej wierze, i w związku z tym skutek zwalniający nie może wystąpić.

86.

Rozwiązanie to zostało zresztą wyraźnie przyjęte w nowym rozporządzeniu 2015/848. Jego art. 2 ust. 7 ppkt (ii) do celów tego rozporządzenia uznaje za „orzeczenie o wszczęciu postępowania upadłościowego” orzeczenie sądu o powołaniu zarządcy, także zarządcy tymczasowego, zgodnie z załącznikiem B.

87.

W świetle wszystkich powyższych rozważań proponuję, aby na drugie pytanie prejudycjalne odpowiedzieć, że art. 24 rozporządzenia nr 1346/2000 ma zastosowanie do wykonania zobowiązania na rzecz dłużnika w państwie członkowskim, które to wykonanie nastąpiło w chwili złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego w odniesieniu do majątku dłużnika i gdy został wyznaczony tymczasowy zarządca w innym państwie członkowskim, lecz nie wydano żadnego postanowienia dotyczącego wszczęcia postępowania upadłościowego w państwie członkowskim, na terytorium którego znajduje się główny ośrodek podstawowej działalności pozwanego dłużnika.

88.

W pytaniu trzecim sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy art. 24 rozporządzenia nr 1346/2000 ma zastosowanie, gdy pierwotne rozporządzenie dłużnika, względem którego zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, uważa się za bezskuteczne zgodnie z prawem krajowym właściwego sądu upadłościowego, a bezskuteczność ta wynika właśnie z wszczęcia postępowania upadłościowego.

89.

Należy przypomnieć, że art. 24 rozporządzenia nr 1346/2000, w związku z motywem 30 tego rozporządzenia, wprowadza ogólną zasadę ochrony rozporządzeń dokonanych w dobrej wierze przez osoby trzecie w przypadkach, w których wykonują one swoje zobowiązania na rzecz dłużnika, w chwili gdy już zostało wszczęte postępowanie upadłościowe w innym państwie, jednak osoba trzecia nie mogła dowiedzieć się o tej sytuacji.

90.

Zgodnie z wyjaśnieniem Trybunału wspomniany art. 24 nie zalicza się do przepisów kolizyjnych, ale stanowi przepis prawa materialnego, mający zastosowanie w każdym państwie członkowskim niezależnie od obowiązującego w nim lex concursus ( 37 ).

91.

Ani brzmienie art. 24 wspomnianego rozporządzenia nr 1346/2000, ani realizowany przez ten przepis cel ochrony dłużników działających w dobrej wierze nie pozwalają ograniczyć jego zastosowania do samych tylko zobowiązań wynikających z faktu prawnego niemającego żadnego związku z postępowaniem upadłościowym. W związku z tym ani charakter zobowiązania osoby trzeciej wobec dłużnika, ani podstawa prawna tego zobowiązania nie powinny mieć znaczenia dla zastosowania art. 24 rozporządzenia nr 1346/2000.

92.

Należy jednak wyjaśnić, że wspomniany przepis ma znaczenie wyłącznie w sytuacji, w której w świetle wszystkich okoliczności niniejszego przypadku można domniemywać, że zainteresowana osoba trzecia rzeczywiście nie wiedziała o wszczęciu postępowania upadłościowego, które to wszczęcie w normalnych warunkach powinno było skłonić ją do dokonania przedmiotowej płatności na rzecz syndyka wyznaczonego w ramach tego postępowania.

93.

Tym samym, jak wspomniałem powyżej, strona przeciwna ma w każdym razie zawsze możliwość wykazania, że pomimo braku ogłoszenia orzeczenia o wszczęciu postępowania upadłościowego w państwie członkowskim zainteresowana osoba trzecia rzeczywiście o nim wiedziała i że zobowiązanie zostało wykonane w złej wierze, a zatem przewidziany w art. 24 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000 skutek zwalniający nie może wystąpić.

94.

W związku z powyższym podstawa prawna zobowiązania osoby trzeciej wobec dłużnika, względem którego zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, jest bez znaczenia dla celów stosowania art. 24 rozporządzenia nr 1346/2000. Strona przeciwna ma zawsze możliwość wykazania, że pomimo braku ogłoszenia orzeczenia o wszczęciu postępowania upadłościowego w państwie członkowskim zainteresowana osoba trzecia rzeczywiście o nim wiedziała i że zobowiązanie zostało wykonane w złej wierze, a zatem skutek zwalniający nie może wystąpić.

95.

Poprzez pytanie czwarte sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy przewidziane w art. 24 ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia nr 1346/2000 zwolnienie z odpowiedzialności ma zastosowanie w przypadku, gdy w państwie członkowskim siedziby dłużnika nie zostały ogłoszone akty sądu upadłościowego związane z wyznaczeniem tymczasowego syndyka oraz rozstrzygnięciem dotyczącym rozporządzeń majątkiem dłużnika, wobec którego zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, podczas gdy państwo to przewiduje obowiązkowe obwieszczenie tych aktów zgodnie z art. 21 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia.

96.

Wyrażone przez sąd odsyłający wątpliwości dotyczą możliwości zastosowania tego domniemania w okolicznościach sprawy, podczas gdy art. 16 ust. 1 oraz art. 25 ust. 1 zdanie trzecie rozporządzenia nr 1346/2000 przewidują automatyczne uznanie przez sądy innych państw członkowskich orzeczeń właściwego sądu upadłościowego dotyczących środków zabezpieczających.

97.

Zgodnie z wyjaśnieniami przedstawionymi przez sąd odsyłający prawo bułgarskie przewiduje obowiązkowe obwieszczenie zagranicznych orzeczeń o wszczęciu postępowania upadłościowego.

98.

Należy przypomnieć, że art. 21 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000 ustanawia ogólną zasadę swobody obwieszczeń w każdym innym państwie członkowskim niż państwo wszczęcia postępowania orzeczenia o wszczęciu postępowania upadłościowego oraz, w stosownych przypadkach, orzeczenia o powołaniu zarządcy. Artykuł 21 ust. 2 tego rozporządzenia zezwala wyjątkowo na ustanowienie obowiązku obwieszczenia wspomnianych orzeczeń przez państwo członkowskie, na terytorium którego dłużnik ma oddział. W takim przypadku zarządca lub każdy inny uprawniony organ w państwie członkowskim, w którym zostało wszczęte postępowanie, są zobowiązani podjąć środki niezbędne dla dokonania tego obwieszczenia.

99.

Uważam, że ustanowiona rozporządzeniem nr 1346/2000 zasada wzajemnego uznania wymaga z pewnością, aby domniemanie braku wiedzy przewidziane w art. 24 ust. 2 tego rozporządzenia miało zastosowanie nawet w przypadku, w którym organy określone w art. 21 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia nie podjęły wszystkich środków niezbędnych w celu dokonania obwieszczenia zagranicznego orzeczenia o wszczęciu postępowania upadłościowego w rejestrze państwa członkowskiego, na którego terytorium znajduje się siedziba oddziału pozwanego dłużnika.

100.

Wniosek ten wynika poza tym z samej treści art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1346/2000. Przewidziane w tym przepisie domniemanie braku wiedzy o wszczęciu postępowania upadłościowego ma zastosowanie, gdy osoba trzecia będąca dłużnikiem wykonała zobowiązanie na rzecz dłużnika, względem którego zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, przed obwieszczeniem przewidzianym w art. 21 tego rozporządzenia. Żaden inny warunek nie został w tym względzie przewidziany, a treść przepisu nie wyklucza obowiązkowego obwieszczenia, o którym mowa w art. 21 ust. 2 rozporządzenia nr 1346/2000.

101.

W świetle całości powyższych rozważań proponuję, aby na pytania prejudycjalne zadane przez Varhoven kasatsionen sad (najwyższy sąd kasacyjny, Bułgaria) Trybunał udzielił odpowiedzi w następujący sposób: