Sprawa C‑206/16

Marco Tronchetti Provera SpA i in.

przeciwko

Commissione Nazionale per le Società e la Borsa (Consob)

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Consiglio di Stato)

Odesłanie prejudycjalne – Prawo spółek – Dyrektywa 2004/25/WE – Publiczne oferty przejęcia – Artykuł 5 ust. 4 akapit drugi – Możliwość zmiany ceny oferty w jasno określonych okolicznościach i na podstawie jasno określonych kryteriów – Uregulowanie krajowe przewidujące możliwość podwyższenia przez organy nadzoru ceny wskazanej w ofercie przejęcia w przypadku zmowy pomiędzy oferentem lub osobami działającymi z nim w porozumieniu a jednym lub kilkoma zbywcami

Streszczenie – wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 20 lipca 2017 r.

1. Swoboda przedsiębiorczości–Spółki–Dyrektywa 2004/25–Publiczne oferty przejęcia–Ochrona akcjonariuszy mniejszościowych, obowiązkowa oferta i uczciwa cena–Przysługująca państwom członkowskim możliwość umożliwienia ich organom nadzoru zmiany ceny oferty w jasno określonych okolicznościach i na podstawie jasno określonych kryteriów–Warunek–Określenie tych okoliczności z poszanowaniem zasady ochrony interesów posiadaczy papierów wartościowych danej spółki, w wypadku przejęcia nad nią kontroli przez osobę fizyczną lub prawną

   (dyrektywa 2004/25 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 3 ust. 1, art. 5 ust. 1, art. 5 ust. 4 akapity pierwszy, drugi)

2. Swoboda przedsiębiorczości–Spółki–Dyrektywa 2004/25–Publiczne oferty przejęcia–Ochrona akcjonariuszy mniejszościowych, obowiązkowa oferta i uczciwa cena–Przysługująca państwom członkowskim możliwość umożliwienia ich organom nadzoru zmiany ceny oferty w jasno określonych okolicznościach i na podstawie jasno określonych kryteriów–Uregulowanie krajowe umożliwiające podwyższenie ceny publicznej oferty przejęcia w wypadku zmowy pomiędzy oferentem lub osobami działającymi z nim w porozumieniu a jednym lub kilkoma zbywcami–Brak dostatecznych wyjaśnień w przedmiocie szczególnych zachowań, które charakteryzują pojęcie zmowy–Dopuszczalność–Przesłanka–Pojęcie wywodzące się z tego uregulowania w sposób wystarczająco jasny, precyzyjny i przewidywalny

   (dyrektywa 2004/25 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 5 ust. 4 akapit drugi)

1.  Po pierwsze, art. 5 ust. 1 dyrektywy 2004/25 ustanawia zasadę obligatoryjnej oferty przejęcia udziałów lub akcji danej spółki. Przewiduje także, że w sytuacji gdy osoba fizyczna lub prawna, w wyniku nabycia dokonanego przez nią lub przez osoby działające z nią w porozumieniu, posiada papiery wartościowe spółki objętej zakresem stosowania tej dyrektywy, które dodane do udziałów lub akcji posiadanych już przez nią i osoby działające z nią w porozumieniu dają jej bezpośrednio lub pośrednio określony udział w ogólnej liczbie głosów w tej spółce dający jej kontrolę nad tą spółką, państwa członkowskie zapewniają, by osoba ta była zobowiązana do złożenia oferty jako środka ochrony mniejszościowych akcjonariuszy tej spółki, przy czym oferta ta musi dotyczyć wszystkich akcji tych akcjonariuszy w uczciwej cenie określonej w art. 5 ust. 4 rzeczonej dyrektywy.

   Następnie, również w celu zapewnienia ochrony akcjonariuszy mniejszościowych spółki, której dotyczy oferta przejęcia, art. 5 ust. 4 akapit pierwszy dyrektywy 2004/25 za cenę godziwą uznaje, zasadniczo, najwyższą cenę zapłaconą za te same papiery wartościowe przez oferenta lub przez osoby działające z nim w porozumieniu, w okresie ustalonym przez państwa członkowskie, lecz nie krótszym niż sześć i nie dłuższym niż 12 miesięcy poprzedzających złożenie oferty, o której mowa w art. 5 ust. 1 owej dyrektywy.

   Wreszcie art. 5 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2004/25 przewiduje, iż pod warunkiem, że przestrzegane są zasady ustanowione w art. 3 ust. 1, państwa członkowskie mogą upoważnić swoje organy nadzoru wskazane w art. 4 tej dyrektywy do dostosowania ceny w ustalonych okolicznościach i zgodnie z ustalonymi kryteriami. W tym celu państwa członkowskie mogą, po pierwsze, sporządzić wykaz okoliczności, w których uczciwa cena może być dostosowana w górę albo w dół, oraz po drugie, określić kryteria mające zastosowanie w tych przypadkach, przy czym owe okoliczności i kryteria muszą być jasno ustalone. Przykłady takich okoliczności i kryteriów są wymienione w art. 5 ust. 4 akapit drugi rzeczonej dyrektywy.

   Z przepisów tych wynika, że w sytuacji gdy państwo członkowskie zdecyduje się upoważnić organ nadzoru do dostosowania uczciwej ceny określonej w art. 5 ust. 4 akapit pierwszy dyrektywy 2004/25 w celu ustalenia ceny, po której przejęcie ma nastąpić, to uprawnienie do dostosowania należy wykonywać zgodnie z zasadami przewodnimi określonymi w art. 3 ust. 1 tej dyrektywy.

   W tym względzie gdy na podstawie art. 5 ust. 4 akapit drugi rzeczonej dyrektywy ustalono okoliczności, w jakich owo uprawnienie do dostosowania może być wykonywane, państwo członkowskie musi w szczególności wziąć pod uwagę wskazaną w owym art. 3 ust. 1 zasadę ochrony interesów posiadaczy papierów wartościowych spółki, nad którą kontrola została przejęta przez osobę fizyczną lub prawną.

   (zob. pkt 29–33)

2.  Artykuł 5 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2004/25/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie ofert przejęcia należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, takiemu jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, które pozwala krajowemu organowi nadzoru na podwyższenie ceny oferty przejęcia w przypadku „zmowy”, bez sprecyzowania szczególnych zachowań, które charakteryzują to pojęcie, pod warunkiem że wykładnię omawianego pojęcia można wywieść z tego uregulowania w sposób wystarczająco jasny, precyzyjny i przewidywalny przy zastosowaniu metod interpretacyjnych uznanych w prawie krajowym.

   W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że art. 5 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2004/25 przyznaje państwom członkowskim zakres uznania w celu określenia okoliczności, w jakich ich organy nadzoru mogą dostosować uczciwą cenę, pod warunkiem niemniej, że okoliczności te są jasno ustalone.

   Przepis ów wskazuje, że państwa członkowskie mogą sporządzić wykaz takich okoliczności, i podaje w tym zakresie szereg przykładów, w których użyto ogólnych sformułowań w celu zilustrowania okoliczności mogących uzasadnić podwyższenie lub obniżenie uczciwej ceny, takich jak umowa między podmiotem kupującym i sprzedającym, wyjątkowe zdarzenia czy też manipulacja ceny danych papierów wartościowych.

   W takim kontekście, jak zauważył zasadniczo rzecznik generalny w pkt 52 i 53 opinii, art. 5 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2004/25 nie można interpretować jako stojącego na przeszkodzie temu, by w uregulowaniu przyjętym w celu transpozycji tego przepisu państwo członkowskie zastosowało abstrakcyjne pojęcie prawne, takie jak w niniejszej sprawie pojęcie „zmowy”, jako okoliczność jasno ustaloną w rozumieniu wskazanego przepisu.

   Prawdą jest, że zarówno przestrzeganie zasady pewności prawa, jak i konieczność zagwarantowania pełnego stosowania dyrektyw pod względem prawnym, a nie tylko faktycznym, wymaga, by wszystkie państwa członkowskie przyswoiły postanowienia odnośnej dyrektywy w jasnych, dokładnych i przejrzystych ramach prawnych przewidujących wiążące przepisy w dziedzinie, której ta dyrektywa dotyczy (wyroki: z dnia 16 listopada 2000 r., Komisja/Grecja, C‑339/98, EU:C:2000:624, pkt 23; z dnia 14 stycznia 2010 r., Komisja/Republika Czeska, C‑343/08, EU:C:2010:14, pkt 40).

   Jednak wymogi te nie mogą być rozumiane jako obligujące do tego, aby norma zawierająca abstrakcyjne pojęcie prawne wskazywała różne, konkretne sytuacje, w których można ją zastosować, ponieważ nie jest możliwe określenie przez ustawodawca uprzednio wszystkich tych sytuacji.

   W konsekwencji art. 5 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2004/25 nie można interpretować jako wymagającego od państwa członkowskiego, które w uregulowaniu przyjętym w celu transpozycji tego przepisu ustanawia, jak w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym, „zmowę pomiędzy oferentem lub osobami działającymi z nim w porozumieniu a jednym lub kilkoma zbywcami” jako jedną z jasno ustalonych okoliczności w rozumieniu rzeczonego przepisu, żeby państwo to określało szczególne zachowania, które charakteryzują taką zmowę.

   Jednakże w celu spełnienia wymogu pewności prawa, państwa członkowskie muszą zapewnić, aby wykładnię, jaką należy nadać takiemu pojęciu w dziedzinie dotyczącej oferty przejęcia, można było wywieść z tego uregulowania w sposób wystarczająco jasny, precyzyjny i przewidywalny przy zastosowaniu metod interpretacyjnych uznanych w prawie krajowym.

   (zob. pkt 37–39, 41–43, 46, 48; sentencja)