Sprawa C‑151/12
Komisja Europejska
przeciwko
Królestwu Hiszpanii
„Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego — Środowisko naturalne — Dyrektywa 2000/60/WE — Ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej — Transpozycja art. 4 ust. 8, art. 7 ust. 2, art. 10 ust. 1 i 2 dyrektywy 2000/60 oraz pkt 1.3 i 1.4 załącznika V do niej — Zlewnie wewnątrzwspólnotowe i międzywspólnotowe — Artykuł 149 ust. 3 in fine hiszpańskiej konstytucji — Klauzula uzupełniająca”
Streszczenie – wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 24 października 2013 r.
Akty instytucji – Dyrektywy – Wykonanie przez państwa członkowskie – Transpozycja dyrektywy bez podjęcia czynności legislacyjnych – Warunki – Istnienie ogólnego kontekstu prawnego gwarantującego pełne stosowanie dyrektywy
(art. 288 akapit trzeci TFUE)
Środowisko naturalne – Polityka wodna Unii – Dyrektywa 2000/60 – Obowiązek monitorowania stanu ekologicznego i chemicznego wód powierzchniowych – Brak przepisów transpozycji przez wspólnoty autonomiczne państwa członkowskiego – Stosowanie krajowych środków transpozycyjnych w drodze konstytucyjnej klauzuli uzupełniającej – Niedopuszczalność – Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego
[dyrektywa 2000/60 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 4 ust. 8, art. 7 ust. 2, art. 8 ust. 2, art. 10 ust. 1, 2, załącznik V, pkt 1.3, pkt 1.4.1 ppkt (i)–(iii)]
Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dowód na istnienie uchybienia – Ciężar dowodu spoczywający na państwie członkowskim – Przedstawienie wystarczających dowodów mogących świadczyć przeciwko zarzucanemu uchybieniu
(art. 258 TFUE)
Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Badanie zasadności przez Trybunał – Sytuacja, jaką należy wziąć pod uwagę – Sytuacja w chwili upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii – Środki transponujące obowiązujące przed upływem tego terminu nieprzywołane w toku postępowania poprzedzającego wniesienie skargi – Uwzględnienie
(art. 4 ust. 3 TUE; art. 258 TFUE)
Środowisko naturalne – Polityka wodna Unii – Dyrektywa 2000/60 – Termin na ustalenie kontroli emisji – Charakter prawny
(dyrektywa 2000/60 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 10 ust. 2)
Formalne powtórzenie zaleceń dyrektywy w postaci wyraźnego, szczególnego przepisu prawnego nie jest zawsze wymagane, jeżeli do wykonania dyrektywy może, stosownie do jej treści, wystarczyć ogólny kontekst prawny. W szczególności istnienie ogólnych zasad prawa konstytucyjnego lub administracyjnego może spowodować, że transpozycja za pomocą szczególnych środków ustawowych lub wykonawczych stanie się zbędna, jednak pod warunkiem, że zasady te rzeczywiście zapewniają pełne stosowanie dyrektywy przez krajową administrację oraz że w przypadku, gdy sporny przepis dyrektywy ma na celu przyznanie praw jednostkom, stan prawny wynikający z tych zasad jest dostatecznie precyzyjny i jasny, a uprawnieni mają możliwość rozeznania się we wszystkich przysługujących im prawach i w razie potrzeby powołania się na nie przed sądem krajowym.
(por. pkt 26–28)
Nie podejmując wszystkich środków niezbędnych do dokonania transpozycji art. 4 ust. 8, art. 7 ust. 2, art. 10 ust. 1 i 2 dyrektywy 2000/60 ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej oraz pkt 1.3 i 1.4.1 ppkt (i)–(iii) załącznika V do niej, do którego odsyła art. 8 ust. 2 tej dyrektywy w odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych położonych poza terytorium danej wspólnoty autonomicznej oraz art. 7 ust. 2 i art. 10 ust. 1 i 2 owej dyrektywy w odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych położonych na terytorium tej wspólnoty, państwo członkowskie uchybia zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy tej dyrektywy.
W tym względzie państwo członkowskie nie może powoływać się na konstytucyjną klauzulę uzupełniającą, zgodnie z którą, gdy wspólnoty autonomiczne nie wykonały przysługujących im uprawnień normatywnych, zastosowanie mają przepisy krajowe, ponieważ uregulowania te wyraźnie ograniczają swój zakres stosowania do zlewni międzywspólnotowych. Wykładnia rozszerzająca zastosowanie tych przepisów do zlewni wewnątrzwspólnotowych skutkowałaby sytuacją prawną niespełniającą wymogów jasności i dokładności, którymi powinny charakteryzować się krajowe środki transpozycji, tym bardziej gdy istnieje niepewność w prawie danego państwa członkowskiego co do zakresu klauzuli uzupełniającej jako instrumentu gwarancji wprowadzenia w życie prawa Unii.
(por. pkt 30–35; pkt 1 sentencji)
Zobacz tekst orzeczenia.
(por. pkt 36)
Istnienie uchybienia powinno być oceniane według stanu faktycznego w państwie członkowskim w momencie upływu terminu określonego w uzasadnionej opinii, a zmiany, które nastąpiły w okresie późniejszym, nie mogą być uwzględniane przez Trybunał. O ile okoliczność przedstawienia przez państwo członkowskie środków transpozycji po raz pierwszy na etapie odpowiedzi na skargę nie jest zgodna z obowiązkiem lojalnej współpracy ciążącym na państwach członkowskich na podstawie art. 4 ust. 3 TUE, o tyle przedmiotem skargi nie jest uchybienie zobowiązaniu do powiadomienia, lecz uchybienie zobowiązaniu do transpozycji określonych przepisów prawa Unii. Dla danego państwa członkowskiego sam fakt niepowiadomienia Komisji w postępowaniu poprzedzającym wniesienie skargi o tym, że dokonano już transpozycji, nie jest wystarczający do stwierdzenia zarzucanego uchybienia. Skoro bowiem przepisy prawa krajowego obowiązują w chwili upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii, to muszą być one uwzględnione przez Trybunał w celu dokonania oceny, czy uchybienie istotnie miało miejsce.
(por. pkt 40, 45, 49, 50)
Artykuł 10 ust. 2 dyrektywy 2000/60 ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej nie określa terminu na dokonanie transpozycji tego przepisu, lecz termin, w ciągu którego mają zostać ustanowione kontrole emisji przewidziane w tym przepisie.
(por. pkt 41)
Sprawa C‑151/12
Komisja Europejska
przeciwko
Królestwu Hiszpanii
„Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego — Środowisko naturalne — Dyrektywa 2000/60/WE — Ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej — Transpozycja art. 4 ust. 8, art. 7 ust. 2, art. 10 ust. 1 i 2 dyrektywy 2000/60 oraz pkt 1.3 i 1.4 załącznika V do niej — Zlewnie wewnątrzwspólnotowe i międzywspólnotowe — Artykuł 149 ust. 3 in fine hiszpańskiej konstytucji — Klauzula uzupełniająca”
Streszczenie – wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 24 października 2013 r.
Akty instytucji — Dyrektywy — Wykonanie przez państwa członkowskie — Transpozycja dyrektywy bez podjęcia czynności legislacyjnych — Warunki — Istnienie ogólnego kontekstu prawnego gwarantującego pełne stosowanie dyrektywy
(art. 288 akapit trzeci TFUE)
Środowisko naturalne — Polityka wodna Unii — Dyrektywa 2000/60 — Obowiązek monitorowania stanu ekologicznego i chemicznego wód powierzchniowych — Brak przepisów transpozycji przez wspólnoty autonomiczne państwa członkowskiego — Stosowanie krajowych środków transpozycyjnych w drodze konstytucyjnej klauzuli uzupełniającej — Niedopuszczalność — Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego
[dyrektywa 2000/60 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 4 ust. 8, art. 7 ust. 2, art. 8 ust. 2, art. 10 ust. 1, 2, załącznik V, pkt 1.3, pkt 1.4.1 ppkt (i)–(iii)]
Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego — Dowód na istnienie uchybienia — Ciężar dowodu spoczywający na państwie członkowskim — Przedstawienie wystarczających dowodów mogących świadczyć przeciwko zarzucanemu uchybieniu
(art. 258 TFUE)
Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego — Badanie zasadności przez Trybunał — Sytuacja, jaką należy wziąć pod uwagę — Sytuacja w chwili upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii — Środki transponujące obowiązujące przed upływem tego terminu nieprzywołane w toku postępowania poprzedzającego wniesienie skargi — Uwzględnienie
(art. 4 ust. 3 TUE; art. 258 TFUE)
Środowisko naturalne — Polityka wodna Unii — Dyrektywa 2000/60 — Termin na ustalenie kontroli emisji — Charakter prawny
(dyrektywa 2000/60 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 10 ust. 2)
Formalne powtórzenie zaleceń dyrektywy w postaci wyraźnego, szczególnego przepisu prawnego nie jest zawsze wymagane, jeżeli do wykonania dyrektywy może, stosownie do jej treści, wystarczyć ogólny kontekst prawny. W szczególności istnienie ogólnych zasad prawa konstytucyjnego lub administracyjnego może spowodować, że transpozycja za pomocą szczególnych środków ustawowych lub wykonawczych stanie się zbędna, jednak pod warunkiem, że zasady te rzeczywiście zapewniają pełne stosowanie dyrektywy przez krajową administrację oraz że w przypadku, gdy sporny przepis dyrektywy ma na celu przyznanie praw jednostkom, stan prawny wynikający z tych zasad jest dostatecznie precyzyjny i jasny, a uprawnieni mają możliwość rozeznania się we wszystkich przysługujących im prawach i w razie potrzeby powołania się na nie przed sądem krajowym.
(por. pkt 26–28)
Nie podejmując wszystkich środków niezbędnych do dokonania transpozycji art. 4 ust. 8, art. 7 ust. 2, art. 10 ust. 1 i 2 dyrektywy 2000/60 ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej oraz pkt 1.3 i 1.4.1 ppkt (i)–(iii) załącznika V do niej, do którego odsyła art. 8 ust. 2 tej dyrektywy w odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych położonych poza terytorium danej wspólnoty autonomicznej oraz art. 7 ust. 2 i art. 10 ust. 1 i 2 owej dyrektywy w odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych położonych na terytorium tej wspólnoty, państwo członkowskie uchybia zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy tej dyrektywy.
W tym względzie państwo członkowskie nie może powoływać się na konstytucyjną klauzulę uzupełniającą, zgodnie z którą, gdy wspólnoty autonomiczne nie wykonały przysługujących im uprawnień normatywnych, zastosowanie mają przepisy krajowe, ponieważ uregulowania te wyraźnie ograniczają swój zakres stosowania do zlewni międzywspólnotowych. Wykładnia rozszerzająca zastosowanie tych przepisów do zlewni wewnątrzwspólnotowych skutkowałaby sytuacją prawną niespełniającą wymogów jasności i dokładności, którymi powinny charakteryzować się krajowe środki transpozycji, tym bardziej gdy istnieje niepewność w prawie danego państwa członkowskiego co do zakresu klauzuli uzupełniającej jako instrumentu gwarancji wprowadzenia w życie prawa Unii.
(por. pkt 30–35; pkt 1 sentencji)
Zobacz tekst orzeczenia.
(por. pkt 36)
Istnienie uchybienia powinno być oceniane według stanu faktycznego w państwie członkowskim w momencie upływu terminu określonego w uzasadnionej opinii, a zmiany, które nastąpiły w okresie późniejszym, nie mogą być uwzględniane przez Trybunał. O ile okoliczność przedstawienia przez państwo członkowskie środków transpozycji po raz pierwszy na etapie odpowiedzi na skargę nie jest zgodna z obowiązkiem lojalnej współpracy ciążącym na państwach członkowskich na podstawie art. 4 ust. 3 TUE, o tyle przedmiotem skargi nie jest uchybienie zobowiązaniu do powiadomienia, lecz uchybienie zobowiązaniu do transpozycji określonych przepisów prawa Unii. Dla danego państwa członkowskiego sam fakt niepowiadomienia Komisji w postępowaniu poprzedzającym wniesienie skargi o tym, że dokonano już transpozycji, nie jest wystarczający do stwierdzenia zarzucanego uchybienia. Skoro bowiem przepisy prawa krajowego obowiązują w chwili upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii, to muszą być one uwzględnione przez Trybunał w celu dokonania oceny, czy uchybienie istotnie miało miejsce.
(por. pkt 40, 45, 49, 50)
Artykuł 10 ust. 2 dyrektywy 2000/60 ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej nie określa terminu na dokonanie transpozycji tego przepisu, lecz termin, w ciągu którego mają zostać ustanowione kontrole emisji przewidziane w tym przepisie.
(por. pkt 41)