Sprawa C-403/09 PPU

Jasna Detiček

przeciwko

Mauriziowi Sgueglii

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Višje sodišče v Mariboru)

„Współpraca sądowa w sprawach cywilnych — Sprawy małżeńskie i dotyczące odpowiedzialności rodzicielskiej — Rozporządzenie (WE) nr 2201/2003 — Środki tymczasowe dotyczące prawa do pieczy — Orzeczenie podlegające wykonaniu w państwie członkowskim — Bezprawne uprowadzenie dziecka — Inne państwo członkowskie — Inny sąd — Przyznanie pieczy nad dzieckiem drugiemu rodzicowi — Jurysdykcja — Pilny tryb prejudycjalny”

Stanowiska rzecznika generalnego Y. Bota przedstawione w dniu 9 grudnia 2009 r.   I ‐ 12197

Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 23 grudnia 2009 r.   I ‐ 12220

Streszczenie wyroku

1. Pytania prejudycjalne – Pilny tryb prejudycjalny – Przesłanki

   (regulamin Trybunału, art. 104)

2. Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Jurysdykcja oraz uznawanie i wykonywanie orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej – Rozporządzenie nr 2201/2003 – Środki tymczasowe i środki zabezpieczające – Bezprawne uprowadzenie dziecka

   (rozporządzenie Rady nr 2201/2003, art. 2 ust. 11, art. 20 ust. 1)

3. Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Jurysdykcja oraz uznawanie i wykonywanie orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej – Rozporządzenie nr 2201/2003 – Środki tymczasowe i środki zabezpieczające – Zmiana pieczy nad dzieckiem

   (rozporządzenie Rady nr 2201/2003, art. 20 ust. 1)

4. Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Jurysdykcja oraz uznawanie i wykonywanie orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej – Rozporządzenie nr 2201/2003 – Środki tymczasowe i środki zabezpieczające – Przestrzeganie podstawowych praw dziecka przewidzianych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej

   (Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 24; rozporządzenie Rady nr 2201/2003, art. 20)

1.  Uzasadniony jest wniosek sądu krajowego o zastosowanie pilnego trybu postępowania przewidzianego w art. 104b regulaminu:

   —	istnieniem wydanego przez sąd państwa członkowskiego wykonalnego orzeczenia sądowego zarządzającego środki zabezpieczające, w którym powierzono pieczę nad dzieckiem ojcu,

   —	istnieniem sprzecznego z nim wydanego przez sąd innego państwa członkowskiego orzeczenia zarządzającego środki zabezpieczające, w którym powierzono pieczę nad dzieckiem matce,

   —	potrzebą szybkiego działania, ponieważ opóźnienie rozstrzygnięcia sprawy jest sprzeczne z interesem dziecka i mogłoby doprowadzić do nieodwracalnego pogorszenia stosunków między dzieckiem a jego ojcem,

   —	okolicznością, iż już sam charakter tymczasowy zastosowanego środka zabezpieczającego dotyczącego pieczy nad dzieckiem wymaga pilnej interwencji Trybunału, aby nie przedłużać stanu niepewności prawnej.

   (por. pkt 29–31)

2.  Artykuł 20 rozporządzenia nr 2201/2003 dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie nr 1347/2000, należy interpretować w ten sposób, że nie zezwala on sądowi państwa członkowskiego na zastosowanie środka tymczasowego w sprawie dotyczącej odpowiedzialności rodzicielskiej polegającego na przyznaniu jednemu z rodziców pieczy nad dzieckiem przebywającym na terytorium tego państwa, gdy sąd innego państwa członkowskiego, który jest właściwy na podstawie wymienionego rozporządzenia do rozpoznania co do istoty sporu dotyczącego pieczy nad dzieckiem, wydał już orzeczenie powierzające tymczasowo pieczę nad tym dzieckiem drugiemu z rodziców, przy czym została stwierdzona wykonalność tego orzeczenia na terytorium pierwszego państwa członkowskiego.

   W istocie gdyby zmiana okoliczności wynikająca z procesu przebiegającego stopniowo — takiego jak integracja dziecka w nowym środowisku — wystarczyła do upoważnienia sądu państwa członkowskiego, niewłaściwego do rozpoznania sprawy co do istoty do zarządzenia środka tymczasowego zmieniającego środek w przedmiocie odpowiedzialności rodzicielskiej przyjęty przez sąd innego państwa członkowskiego właściwy do rozpoznania sprawy co do istoty, przy czym w odniesieniu do tego środka została stwierdzona jego wykonalność na terytorium pierwszego państwa członkowskiego, ewentualna przewlekłość postępowania wykonawczego w wezwanym państwie członkowskim mogłaby się przyczynić do powstania warunków umożliwiających pierwszemu sądowi przeszkodzenie w wykonaniu orzeczenia, którego wykonalność została stwierdzona. Taka wykładnia podważyłaby zasady, na których to rozporządzenie się opiera, w szczególności zasadę wzajemnego uznawania orzeczeń wydanych w państwach członkowskich, ustanowioną przez wspomniane rozporządzenie.

   Sprzeczne z celem tego samego rozporządzenia, które ma za zadanie zniechęcać do bezprawnego zatrzymywania lub uprowadzania dzieci z jednego państwa członkowskiego do drugiego, jest także stwierdzenie istnienia sytuacji niecierpiącej zwłoki w wypadku, gdy zmiana sytuacji dziecka wynika z bezprawnego uprowadzenia w rozumieniu art. 2 ust. 11 owego rozporządzenia. Uznanie możliwości zastosowania środka skutkującego zmianą odpowiedzialności rodzicielskiej na podstawie art. 20 ust. 1 omawianego rozporządzenia sprowadzałoby się — poprzez utrwalenie sytuacji faktycznej wynikającej z bezprawnego postępowania — do wzmocnienia pozycji rodzica, który dopuścił się bezprawnego uprowadzenia.

   (por. pkt 45, 47–49; sentencja)

3.  Jak wynika z brzmienia art. 20 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie nr 1347/2000, środki tymczasowe powinny być stosowane względem osób znajdujących się w państwie członkowskim, w którym mają siedzibę sądy właściwe do zarządzania tego rodzaju środków.

   Środek tymczasowy w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, mający na celu zmianę pieczy nad dzieckiem, jest stosowany nie tylko wobec samego dziecka, ale również wobec rodzica, któremu piecza nad dzieckiem jest właśnie powierzana, a także wobec drugiego z rodziców, którego w wyniku zarządzenia takiego środka pozbawiono prawa do pieczy.

   (por. pkt 50, 51)

4.  Rozporządzenie nr 2201/2003 dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporządzenie nr 1347/2000, jest zgodne z zasadami przyjętymi w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, przy czym zmierza w szczególności do zapewnienia przestrzegania podstawowych praw dziecka określonych w art. 24 karty. Artykuł 20 wspomnianego rozporządzenia nie może zatem być interpretowany w sposób umożliwiający posłużenie się tym przepisem rodzicowi, który bezprawnie uprowadził dziecko, jako instrumentem do przedłużenia sytuacji faktycznej powstałej w wyniku jego bezprawnego działania lub do zalegalizowania skutków tego działania.

   Środek stanowiący przeszkodę w utrzymywaniu stałego, osobistego związku i bezpośredniego kontaktu z obojgiem rodziców może być uzasadniony tylko innym interesem dziecka takiej wagi, że przeważa on nad interesem, który stanowi fundament wspomnianego prawa podstawowego. Jednakże wyważoną i rozsądną ocenę wszystkich istniejących interesów, która powinna opierać się na obiektywnych względach dotyczących samej osoby dziecka i jego środowiska społecznego, należy co do zasady przeprowadzić w ramach postępowania przed sądem właściwym do rozpoznania sprawy co do istoty, na podstawie przepisów rozporządzenia nr 2201/2003.

   (por. pkt 53, 57, 59, 60)