1. Swobodny przepływ kapitału – Postanowienia traktatu – Zakres stosowania – Otwarte fundusze emerytalne
(art. 56 WE; dyrektywa Rady 88/361, załącznik I)
2. Swobodny przepływ kapitału – Ograniczenia – Otwarte fundusze emerytalne – Przepisy krajowe ograniczające inwestowanie tych funduszy poza granicami kraju
(art. 56 WE, 58 ust. 1 lit. b) WE)
1. Fundusze emerytalne funkcjonujące według zasady kapitalizacji prowadzą – pomimo ich celu socjalnego i obowiązkowego charakteru przystąpienia do drugiego filaru systemu emerytalnego, do którego należą – działalność gospodarczą. Jest tak w wypadku otwartych funduszy emerytalnych, których aktywa są lokowane i zarządzane przez odrębne spółki, prowadzące działalność odpłatnie, w formie spółki akcyjnej. Sprawowany przez władze publiczne nadzór ostrożnościowy nad tymi funduszami i tymi spółkami oraz gwarancja pokrycia przez Państwo ewentualnych niedoborów występujących w owych funduszach nie podważają gospodarczego charakteru omawianej działalności.
Ponadto nawet gdyby przyjąć, że wspomniane środki mają charakter publiczny, mimo że pochodzą ze składek emerytalnych odprowadzanych przez pracodawców danych pracowników, okoliczność ta sama w sobie nie wystarcza w każdym razie do wyłączenia stosowania art. 56 WE do operacji ich dotyczących, jak to wynika z załącznika I do dyrektywy 88/361 w sprawie wykonania art. 67 traktatu [przepis uchylony na mocy traktatu z Amsterdamu], zgodnie z którym pojęcie przepływów kapitału obejmuje w szczególności operacje odnoszące się do aktywów lub pasywów państw członkowskich lub innych organów administracji publicznej oraz agencji.
(por. pkt 40, 41)
2. Przepis krajowy, który nakłada na otwarte fundusze emerytalne zarówno ilościowe, jak i jakościowe ograniczenia odnoszące się do inwestycji dokonywanych poza terytorium krajowym, a w szczególności w innych państwach członkowskich wywołuje również skutki ograniczające względem spółek z siedzibą w innych państwach członkowskich, gdyż stwarza na ich niekorzyść utrudnienia w gromadzeniu kapitału w danym państwie członkowskim z tego względu, że nabycie między innymi akcji lub tytułów uczestnictwa emitowanych przez instytucje wspólnego inwestowania jest ograniczone przez wspomniany przepis.
Ograniczenia nie mogą być uzasadnione na podstawie art. 58 ust. 1 lit. b) WE stanowiącego, bowiem wprawdzie owe przepisy krajowe są źródłem, w aspekcie materialnym, zasad ostrożnościowych znajdujących zastosowanie do wspomnianych funduszy emerytalnych, niemniej w żaden sposób nie mają na celu zapobiegania naruszeniom ustaw i aktów wykonawczych w dziedzinie nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami finansowymi i nie mogą zatem wchodzić w zakres wyjątku przewidzianego w przytoczonym artykule.
Ograniczenia takie nie mogą być również uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego. W istocie chociaż należy przyznać, że interes polegający na zagwarantowaniu stabilności i bezpieczeństwa aktywów zarządzanych przez fundusz emerytalny, w szczególności poprzez przyjęcie zasad ostrożnościowych, stanowi nadrzędny wzgląd interesu ogólnego mogący uzasadniać ograniczenia w swobodnym przepływie kapitału, niemniej tego typu ograniczenia powinny być właściwe dla zamierzonego celu i nie wykraczać poza to, co jest konieczne dla jego osiągnięcia. Trudności owych otwartych funduszy emerytalnych z oszacowaniem ryzyka związanego z zagranicznymi inwestycjami nie mogą jednak uzasadniać ograniczeń ilościowych odnoszących się do inwestycji w papiery wartościowe emitowane w państwach członkowskich. W istocie ustawodawstwa państw członkowskich w dziedzinie ujawniania informacji o produktach finansowych oraz ochrony inwestorów i konsumentów zostały w szerokim zakresie poddane harmonizacji na poziomie Unii, ułatwiającej utworzenie wspólnego rynku europejskiego kapitału. Podobnie nie można uzasadniać tego typu środków ilościowych powołując się na to, że stanowią dla krajowych organów nadzoru rozwiązanie łatwiejsze do wdrożenia, nawet w kontekście nowo tworzonego systemu zabezpieczenia społecznego, ani na to że niektóre z owych środków mają na celu ochronę owych funduszy przed ryzykiem ponoszenia dodatkowych lub nadmiernych kosztów, ponieważ tego rodzaju koszty muszą bowiem być w każdym razie brane pod uwagę przez inwestora przy wyborze inwestycji, niezależnie od ich miejsca.
W konsekwencji należy stwierdzić, że utrzymując w mocy przepisy ustawowe, które wprowadzają ograniczenia zarówno ilościowe jak i jakościowe w inwestowaniu przez otwarte fundusze emerytalne poza granicami kraju ograniczając tym samym inwestycje owych funduszy w innych państwach członkowskich, państwo członkowskie uchybia zobowiązaniom, jakie na nim ciążą na mocy art. 56 WE.
(por. pkt 51, 52, 56–58, 65–67, 69–71, 73; sentencja)