Sprawa C-3/06 P

Groupe Danone

przeciwko

Komisji Wspólnot Europejskich

„Odwołanie — Konkurencja — Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki — Grzywny — Wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien — Komunikat w sprawie współpracy”

Opinia rzecznika generalnego M. Poiaresa Madura przedstawiona w dniu 16 listopada 2006 r.   I - 1337

Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 8 lutego 2007 r.   I - 1355

Streszczenie wyroku

1. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia

   (art. 81 WE i 82 WE; rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

2. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Uprawnienia dyskrecjonalne Komisji

   (rozporządzenie Rady nr 17; komunikat Komisji 98/C 9/03)

3. Odwołanie – Zarzuty – Niewystarczające lub sprzeczne uzasadnienie – Dopuszczalność

4. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Uprawnienia dyskrecjonalne Komisji – Kontrola sądowa – Nieograniczone prawo orzekania

   (art. 229 WE; rozporządzenie Rady nr 17, art. 17)

5. Odwołanie – Właściwość Trybunału

   (art. 81 WE i 82 WE, rozporządzenie Rady nr 17, art. 15; komunikat Komisji 98/C 9/03)

6. Prawo wspólnotowe – Zasady – Zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań

   (rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

1.  Waga naruszenia wspólnotowych reguł konkurencji, jaką należy uwzględnić przy ustalaniu kwoty nakładanych grzywien, jest określana na podstawie szeregu innych czynników, które Komisja ocenia swobodnie. Uwzględnienie przy ustalaniu grzywny okoliczności obciążających pozostaje w zgodzie z zadaniem Komisji polegającym na zapewnianiu zgodności zachowania przedsiębiorstw z regułami konkurencji.

   Ewentualny powrót do naruszenia jest jednym z czynników, jakie należy wziąć pod uwagę przy przeprowadzaniu analizy wagi spornego naruszenia.

   W tych okolicznościach teza, zgodnie z którą przed wejściem w życie wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS praktyka Komisji w danej dziedzinie była pozbawiona jasności i przewidywalności, nie uznaje stosunku prawnego zachodzącego między, z jednej strony, art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17, który stanowi podstawę prawną spornej decyzji, a wytycznymi z drugiej strony.

   Wytyczne nie stanowią bowiem podstawy prawnej do ustalania wysokości grzywny, lecz jedynie doprecyzowują stosowanie art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17. W tym kontekście nawet w braku wytycznych przedsiębiorstwa były zawsze w stanie przewidzieć konsekwencje prawne ich zachowania.

   Stąd Komisja, korzystając z przysługującej jej swobody uznania, ma prawo uznać, że czynnik związany z powrotem do naruszenia tego samego typu odnosi się do wagi popełnionego naruszenia i może zakwalifikować ten powrót do naruszenia jako okoliczność obciążającą, nie naruszając przy tym zasady nulla poena sine lege.

   (por. pkt 25–30)

2.  Skoro ani rozporządzenie nr 17, ani wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS nie przewidują ostatecznego terminu dla stwierdzenia powrotu do naruszenia tego samego typu, to nie można go wykluczyć na podstawie zasady pewności prawa.

   W istocie Komisji przysługuje swobodne uznanie w zakresie wyboru czynników, jakie należy wziąć pod uwagę przy ustalaniu wysokości grzywny, takich jak między innymi szczególne okoliczności sprawy, kontekst sprawy i odstraszający charakter grzywien, przy czym nie ma ona obowiązku ustalania wiążącego czy wyczerpującego wykazu kryteriów, jakie obowiązkowo należy wziąć pod uwagę.

   Należy podkreślić, że stwierdzenie i ocena poszczególnych cech danej sytuacji powrotu do naruszenia, takiego jak powtórzenie sprzecznego z prawem zachowania w relatywnie krótkim okresie upływającym między każdym z tych naruszeń, stanowią część rzeczonych uprawnień uznaniowych Komisji, a Komisja nie jest związana żadnym potencjalnym terminem przedawnienia w zakresie tego typu ustalenia.

   W istocie powrót do naruszenia stanowi istotny czynnik, który Komisja ma obowiązek ocenić, skoro wzięcie go pod uwagę ma na celu zmotywowanie przedsiębiorstw, które wykazały się skłonnością do łamania reguł konkurencji, do zmiany ich zachowania. Komisja może zatem w każdym z poszczególnych przypadków wziąć pod uwagę sygnały świadczące o tego typu skłonności, takie jak dla przykładu czas, jaki upłynął między poszczególnymi spornymi naruszeniami.

   (por. pkt 36–40)

3.  To, czy uzasadnienie wyroku Sądu jest wewnętrznie sprzeczne bądź niewystarczające, stanowi kwestię prawną, która jako taka może zostać podniesiona w ramach odwołania.

   Aby spełnić nałożony nań obowiązek uzasadnienia, Sąd nie musi przedstawić w swoim wyroku wyjaśnienia, które podejmuje w sposób wyczerpujący punkt po punkcie argumentację przedstawioną przez strony sporu. Uzasadnienie może zatem być dorozumiane, pod warunkiem że umożliwia ono zainteresowanym poznanie powodów, dla których podjęte zostały dane środki, a właściwemu sądowi dostarcza elementów wystarczających dla dokonania kontroli.

   W tym zakresie w ramach uwzględniania okoliczności obciążających powrót do naruszenia jest nie tylko istotnym elementem, ale również elementem o szczególnym znaczeniu i bardzo znaczącym sygnałem wagi naruszenia przy ustalaniu wysokości grzywny pod kątem skutecznego odstraszenia. Powrót do naruszenia stanowi dowód na to, że kara nałożona poprzednio na stronę skarżącą nie wywołała wystarczająco odstraszających skutków.

   Przy dokonywaniu oceny wagi naruszenia Sąd może zatem uciec się do pojęcia powrotu do naruszenia, nie czyniąc przez to uzasadnienia wyroku wewnętrznie sprzecznym.

   (por. pkt 43, 45–48)

4.  Zgodnie z art. 229 WE rozporządzenia uchwalone wspólnie przez Parlament Europejski i przez Radę Unii Europejskiej, na mocy postanowień traktatu, mogą przyznać Trybunałowi Sprawiedliwości nieograniczone prawo orzekania w odniesieniu do kar przewidzianych w tych rozporządzeniach.

   Tego typu uprawnienie zostało przyznane sądowi wspólnotowemu na podstawie art. 17 rozporządzenia nr 17. Dlatego poza przeprowadzaniem zwykłej kontroli zgodności kary z prawem Sąd ten ma prawo zastąpić ocenę Komisji własną oceną i w konsekwencji uchylić, zmniejszyć lub zwiększyć nałożoną grzywnę lub okresową karę pieniężną.

   Wynika z tego, że sąd wspólnotowy jest uprawniony do skorzystania z przysługującego mu nieograniczonego prawa orzekania, w przypadku gdy zostaje mu przedłożona do rozważenia kwestia wysokości grzywny, oraz że może on skorzystać z tego prawa tak dla obniżenia kwoty grzywny, jak i dla jej podwyższenia.

   (por. pkt 60–62)

5.  Poszanowanie prawa do obrony we wszelkich postępowaniach, które mogą doprowadzić do nałożenia sankcji, w szczególności grzywny lub okresowej kary pieniężnej, stanowi podstawową zasadę prawa wspólnotowego, która wielokrotnie była podkreślana w orzeczeniach Trybunału.

   W ramach odwołania od wyroku Sądu ustalającego kwotę grzywny nałożonej na przedsiębiorstwo, które naruszyło wspólnotowe reguły konkurencji, przedmiotem kontroli przeprowadzanej przez Trybunał jest z jednej strony zbadanie, w jakim stopniu Sąd uwzględnił, w sposób prawnie właściwy, wszystkie czynniki istotne dla dokonania oceny wagi określonego zachowania w świetle art. 81 WE i 82 WE i art. 15 rozporządzenia nr 17 oraz, z drugiej strony, zweryfikowanie, czy Sąd odniósł się w stopniu wymaganym przez prawo do wszystkich argumentów powołanych przez stronę skarżącą w celu uchylenia lub obniżenia grzywny.

   Ponieważ, korzystając z nieograniczonego prawa orzekania, Sąd oparł się wyłącznie na przepisach zawartych w wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS bez uwzględniania jakichkolwiek innych czynników, okoliczności czy kryteriów, których wzięcia pod uwagę dane przedsiębiorstwo nie mogłoby przewidzieć, przedsiębiorstwo to nie może podnosić zarzutu wywodzącego się z naruszenia prawa do obrony.

   (por. pkt 68, 69, 82, 83)

6.  Zasada niedziałania przepisów prawa karnego wstecz jest zasadą wspólną wszystkim systemom prawa państw członkowskich i stanowi nierozerwalną część ogólnych zasad prawa, nad których przestrzeganiem czuwa sąd wspólnotowy.

   W szczególności art. 7 ust. 1 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., który potwierdza między innymi zasadę istnienia podstawy prawnej dla przestępstw i kar („nullum crimen, nulla poena sine lege”), może stanąć na przeszkodzie retroaktywnemu stosowaniu nowej wykładni normy ustanawiającej naruszenie.

   Z takim przypadkiem mamy do czynienia w szczególności wtedy, gdy chodzi o wykładnię sądową, której wynik nie był rozsądnie przewidywalny w chwili, gdy dokonano naruszenia, w szczególności mając na uwadze wykładnię przyjmowaną w tamtym czasie w orzecznictwie dotyczącym spornego przepisu prawnego.

   Jednak okoliczność, iż w przeszłości Komisja stosowała grzywny określonej wysokości do różnego typu naruszeń, nie pozbawia jej możliwości podniesienia tej wysokości w granicach wskazanych w rozporządzeniu nr 17, jeśli jest to konieczne dla zagwarantowania wdrażania w życie wspólnotowej polityki konkurencji. Przeciwnie, wymóg skutecznego stosowania wspólnotowych reguł konkurencji wymaga, aby Komisja mogła w każdej chwili dostosować wysokość grzywien do potrzeb tej polityki.

   Dlatego przedsiębiorstwa, których dotyczy postępowanie administracyjne mogące zakończyć się nałożeniem grzywny, nie mogą opierać swych uzasadnionych oczekiwań na stosowanej w przeszłości metodzie obliczania grzywien.

   (por. pkt 87–91)