1. Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie – Charakter selektywny środka – Przepis podatkowy przynoszący korzyści jedynie przedsiębiorstwom z sektora bankowego dokonującym określonych czynności – Włączenie
(art. 87 ust. 1 WE)
2. Pomoc przyznawana przez państwa – Wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi – Naruszenie konkurencji – Kryteria oceny
(art. 87 ust. 1 WE)
3. Pomoc przyznawana przez państwa – Badanie przez Komisję – Badanie systemu pomocy w ogólności – Dopuszczalność – Konsekwencje
(komunikat Komisji 96/C 68/06)
4. Pomoc przyznawana przez państwa – Zakaz – Odstępstwa – Pomoc przyczyniająca się do realizacji istotnego projektu we wspólnym interesie – Pomoc na rozwój jednego sektora działalności gospodarczej – Uprawnienia dyskrecjonalne Komisji – Kontrola sądowa – Granice
(art. 87 ust. 3 lit. b) i c) WE)
5. Pomoc przyznawana przez państwa – Plany pomocy – Wprowadzenie w życie bez uprzedniego zgłoszenia – Decyzja Komisji nakazująca zwrot pomocy – Obowiązek uzasadnienia – Zakres
(art. 88 ust. 3 WE i art. 253 WE)
6. Pomoc przyznawana przez państwa – Odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy – Pomoc przyznana z naruszeniem zasad postępowania z art. 88 ust. 3 WE – Ewentualne uzasadnione oczekiwania beneficjentów – Pewność prawa – Ochrona – Przesłanki i granice
(art. 88 ust. 3 WE)
7. Pomoc przyznawana przez państwa – Odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy – Naruszenie zasady proporcjonalności – Brak – Kwoty podlegające zwrotowi – Okoliczności jakie należy wziąć pod uwagę
(art. 88 ust. 3 WE)
8. Pomoc przyznawana przez państwa – Decyzja Komisji stwierdzająca niezgodność pomocy ze wspólnym rynkiem – Przepis krajowy nakazujący zwrot pomocy – Podważenie ważności uregulowania krajowego o charakterze wykonawczym w świetle zasad prawa wspólnotowego, w braku elementów mogących wpłynąć na ważność decyzji Komisji – Wyłączenie
(art. 87 WE; rozporządzenie Rady nr 659/1999, art. 14)
1. Artykuł 87 ust. 1 WE zakazuje pomocy, która „sprzyja […] niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów”, tzn. pomocy selektywnej. Pomoc może być selektywna w świetle tego postanowienia, nawet jeśli dotyczy ona całego sektora gospodarczego.
Jest tak w przypadku obniżenia podatku, które stosuje się jedynie do sektora bankowego i które w ramach sektora bankowego przynosi korzyści jedynie przedsiębiorstwom dokonującym określonych operacji. Ponieważ nie jest ono stosowane do wszystkich podmiotów gospodarczych i stanowi w rzeczywistości odstępstwo od wspólnego systemu podatkowego, nie można go uznać za ogólny środek polityki podatkowej lub gospodarczej.
Tego rodzaju obniżenie podatku powinno być zatem zakazane na podstawie art. 87 ust. 1 WE, jako że nie dostosowuje ono ogólnego systemu do szczególnych cech właściwych przedsiębiorstwom bankowym, lecz zostało pomyślane jako środek służący poprawieniu konkurencyjności niektórych przedsiębiorstw w danym momencie rozwoju sektora.
(por. pkt 44–51)
2. Na mocy art. 87 ust. 1 WE zakazana jest pomoc, która ma wpływ na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi i która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji. W ramach oceny tych dwóch przesłanek Komisja nie ma obowiązku ustalenia realnego wpływu pomocy na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi i rzeczywistego zakłócenia konkurencji, ale jedynie ma obowiązek zbadania, czy pomoc może wpłynąć na wymianę handlową i zakłócić konkurencję.
Należy definitywnie stwierdzić niezgodność pomocy ze wspólnym rynkiem, gdy ma ona lub może mieć wpływ na wymianę handlową wewnątrz Wspólnoty i skutek w postaci zakłócenia istniejącej tam konkurencji. W szczególności gdy pomoc przyznana przez państwo członkowskie umacnia pozycję jednego przedsiębiorstwa w stosunku do innych przedsiębiorstw konkurujących z nim w ramach wewnątrzwspólnotowej wymiany handlowej, należy uznać, że pomoc wywiera wpływ na tę wymianę handlową. W tym względzie okoliczność, że dany sektor gospodarczy został zliberalizowany na poziomie wspólnotowym, może uzasadniać rzeczywisty lub potencjalny wpływ pomocy na konkurencję oraz jej wpływ na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi. Ponadto nie jest konieczne, aby przedsiębiorstwo będące beneficjentem pomocy samo brało udział w wymianie handlowej wewnątrz Wspólnoty. Gdy państwo członkowskie udziela pomocy przedsiębiorstwu, działalność wewnątrzkrajowa może być bowiem podtrzymana lub wzmocniona, tak że przedsiębiorstwa mające siedzibę w innych państwach członkowskich mają mniejsze szanse na penetrację rynku tego państwa członkowskiego. Ponadto umocnienie przedsiębiorstwa, które dotąd nie brało udziału w wymianie handlowej wewnątrz Wspólnoty, może pozwolić mu na penetrację rynku innego państwa członkowskiego.
Powinno być zatem zakazane obniżenie podatku wzmacniające pozycję przedsiębiorstw będących beneficjentami pomocy względem przedsiębiorstw uczestniczących w wymianie handlowej wewnątrz Wspólnoty, zwłaszcza w kontekście głębokiego procesu liberalizacji na poziomie wspólnotowym w sektorze usług finansowych, który wzmocnił konkurencję, która stała się już możliwa wskutek swobodnego przepływu kapitału przewidzianego przez traktat.
(por. pkt 53–60)
3. W przypadku systemu pomocy Komisja może, w celu weryfikacji, czy dany system zawiera elementy pomocy, ograniczyć się do zbadania ogólnych cech spornego systemu bez obowiązku weryfikacji każdego szczególnego przypadku jego zastosowania, zwłaszcza w celu zbadania, czy może z niego wyniknąć przekroczenie maksymalnej kwoty pomocy de minimis określonej w jej komunikacie 96/C 68/06.
(por. pkt 67, 69)
4. Przy stosowaniu art. 87 ust. 3 WE Komisji przysługuje szeroki zakres uznania, którego wykonywanie wiąże się z ocenami natury gospodarczej i społecznej, które powinny być dokonywane w kontekście wspólnotowym. Sąd wspólnotowy, kontrolując legalność wykonywania tego rodzaju swobody, nie może zastąpić oceny właściwego organu własną oceną, ale powinien jedynie zbadać, czy ta ocena nie jest dotknięta oczywistym błędem lub nadużyciem władzy.
Wykluczając istnienie „projektu stanowiącego przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania” w rozumieniu art. 87 ust. 3 lit. b) WE w odniesieniu do przepisu obniżającego podatek, z którego wynika, że przepis ten służy głównie poprawieniu konkurencyjności podmiotów mających siedzibę w państwie członkowskim, w celu umocnienia jedynie ich konkurencyjnej pozycji na rynku wewnętrznym, Komisja nie popełnia oczywistego błędu w ocenie. Nie można jej przeciwstawić skutecznie twierdzenia, że przepisy te wpisują się w ramy realizacji procesu prywatyzacji, bowiem taki proces rozpoczęty przez państwo członkowskie nie może być uznany sam w sobie za projekt stanowiący przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania.
Nie popełnia ona również oczywistego błędu w ocenie, stwierdzając, że przepis – który skutkuje głównie poprawieniem konkurencyjności beneficjentów pomocy w sektorze charakteryzującym się intensywną konkurencją międzynarodową i faktycznie służy umocnieniu pozycji beneficjentów pomocy względem konkurentów, którzy z niej nie korzystają – nie spełnia przesłanki niezmienności warunków wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem, którą powinna spełniać pomoc przeznaczona na ułatwianie rozwoju niektórych działań gospodarczych w rozumieniu art. 87 ust. 3 lit. c) WE.
(por. pkt 71, 72, 74–77, 79, 82, 83)
5. Uzasadnienie, jakiego wymaga art. 253 WE, należy oceniać w odniesieniu do konkretnej sytuacji, w szczególności do treści aktu, charakteru powołanych argumentów, a także interesu, jaki w uzyskaniu informacji może mieć adresat aktu. Jednak gdy już pomoc została przyznana niezgodnie z art. 88 ust. 3 WE, Komisja, której przysługuje kompetencja w zakresie wymagania od władz krajowych, aby te odzyskały pomoc, nie musi przedstawiać szczególnych powodów, aby uzasadnić wykonanie tej kompetencji.
Jeśli zatem państwo członkowskie nie zgłosiło Komisji systemu przewidującego obniżenie podatku przed jego wprowadzeniem, nie ma ona obowiązku przedstawić szczególnych powodów uzasadniających nakaz odzyskania pomocy.
(por. pkt 99–101)
6. Biorąc pod uwagę imperatywny charakter kontroli pomocy państwa dokonywanej przez Komisję na podstawie art. 88 WE, z jednej strony, przedsiębiorstwa będące beneficjentami pomocy mogą w zasadzie mieć uzasadnione oczekiwania co do prawidłowości pomocy jedynie wtedy, gdy pomoc została przyznana z poszanowaniem procedury przewidzianej w tym postanowieniu. Z drugiej strony staranny podmiot gospodarczy powinien normalnie być w stanie upewnić się, że ta procedura została zachowana.
W szczególności gdy pomoc została udzielona bez uprzedniego zgłoszenia Komisji, tak iż jest ona bezprawna w świetle art. 88 ust. 3 WE, beneficjent pomocy nie może mieć w tym momencie uzasadnionych oczekiwań co do prawidłowości przyznania tej pomocy. Ani zainteresowane państwo członkowskie, ani dany podmiot gospodarczy nie mogą ponadto powoływać się na zasadę pewności prawa w celu udaremnienia zwrotu pomocy, ponieważ niebezpieczeństwo powstania wewnętrznego sporu prawnego jest do przewidzenia od momentu jej udzielenia.
Odzyskanie pomocy przyznanej bez zachowania procedury przewidzianej w art. 88 ust. 3 WE stanowi przewidywalne ryzyko dla podmiotu gospodarczego, który korzysta z tej pomocy, a zatem nie może on powoływać się na ochronę uzasadnionych oczekiwań celem sprzeciwienia się jej odzyskaniu.
Ponadto przedsiębiorstwa korzystające z pomocy przyznanej bezprawnie zwykle uwzględniają jej kwotę w decyzjach gospodarczych, a późniejszy zwrot tej pomocy pociąga z reguły negatywne konsekwencje dla ich sytuacji finansowej. Jeśliby taka sytuacja miała stać na przeszkodzie zwrotowi pomocy, beneficjenci ostatecznie uzyskaliby w ten sposób pomoc w prawie wszystkich przypadkach, a wspólnotowa kontrola pomocy państwa zostałaby pozbawiona skuteczności.
Uwzględniając te elementy, beneficjent pomocy przyznanej bezprawnie nie może zatem domagać się prawa do powoływania się na wyjątkowe okoliczności, na których mogło opierać się jego przekonanie o prawidłowości tej pomocy.
(por. pkt 104, 108–111)
7. Uchylenie pomocy przyznanej bezprawnie poprzez żądanie jej zwrotu stanowi logiczną konsekwencję stwierdzenia jej niezgodności z prawem. Odzyskania takiej pomocy w celu przywrócenia poprzedniej sytuacji nie można w zasadzie uznać za środek nieproporcjonalny do celów postanowień traktatu w dziedzinie pomocy państwa. Na skutek zwrotu pomocy beneficjent traci przewagę, jaką miał on na rynku nad swoimi konkurentami, i zostaje przywrócona sytuacja istniejąca przed udzieleniem pomocy. Kwoty podlegające zwrotowi nie mogą być określone przy uwzględnieniu innych operacji, które mogłyby zostać dokonane przez przedsiębiorstwa, jeśliby nie zdecydowały się one na wybór operacji, w związku z którymi udzielona została pomoc. W istocie wybór ten został dokonany ze świadomością, że istnieje ryzyko zwrotu pomocy przyznanej bez zachowania procedury przewidzianej w art. 88 ust. 3 WE. Przedsiębiorstwa mogłyby uniknąć tego ryzyka, gdyby natychmiast zdecydowały się na dokonanie inaczej skonstruowanych operacji.
Jeśli chodzi o pomoc przyznaną w formie obniżenia podatku, przywrócenie poprzedniej sytuacji pozwala jedynie, aby na etapie odzyskiwania pomocy przez władze krajowe zostało w danym wypadku uwzględnione korzystniejsze traktowanie podatkowe, aniżeli przewidują to ogólne przepisy prawa, które zostałoby zapewnione na mocy wewnętrznych przepisów zgodnych z prawem wspólnotowym w związku z rzeczywiście dokonaną operacją, w przypadku gdyby nie doszło do bezprawnego przyznania pomocy.
(por. pkt 113–116, 119)
8. Artykuły 87 WE i nast., art. 14 rozporządzenia nr 659/1999 oraz zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań, pewności prawa i proporcjonalności nie mogą stać na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu zawierającemu nakaz zwrotu pomocy, wydanemu w wykonaniu decyzji Komisji, w której uznała ona tę pomoc za niezgodną ze wspólnym rynkiem i której analiza w świetle tych samych przepisów i ogólnych zasad nie wykazała elementów mogących wpłynąć na jej ważność.
(por. pkt 125 oraz pkt 2 sentencji)