1.KONTEKST

Zgodnie z art. 395 dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej 1 („dyrektywa VAT”) Rada, stanowiąc jednomyślnie na wniosek Komisji, może upoważnić każde państwo członkowskie do wprowadzenia szczególnych środków stanowiących odstępstwo od przepisów wspomnianej dyrektywy w celu upraszczania poboru VAT lub zapobiegania niektórym formom uchylania się od opodatkowania lub unikania opodatkowania. Zważywszy, że procedura ta stanowi odstępstwo od zasad ogólnych VAT, zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej krajowe środki stanowiące odstępstwo, o których mowa w art. 395 dyrektywy VAT i które są dozwolone celem uproszczenia procedury poboru podatku oraz zapobiegania niektórym rodzajom uchylania się od opodatkowania lub unikania opodatkowania, należy poddawać wykładni ścisłej, a ponadto przepisy te powinny być niezbędne i stosowne do realizacji szczególnych celów oraz w jak najmniejszym stopniu oddziaływać na cele i zasady, które są zawarte w dyrektywie VAT 2 .

W piśmie, które wpłynęło do Komisji 27 maja 2024 r., Republika Austrii („Austria”) wystąpiła z wnioskiem o upoważnienie do zastosowania środka stanowiącego odstępstwo od art. 193 dyrektywy VAT. 17 lipca 2024 r. Komisja wysłała pismo, w którym poprosiła o dodatkowe informacje. W piśmie, które wpłynęło do Komisji 27 września 2024 r., Austria przekazała dodatkowe informacje. W związku z tym, że nie przedstawiono jednak wystarczających informacji dotyczących w szczególności sytuacji w zakresie nadużyć finansowych i związanych z nimi kwot, 3 grudnia 2024 r. Komisja wysłała dodatkowe pismo. W piśmie, które wpłynęło do Komisji 18 czerwca 2025 r., Austria przekazała dodatkowe informacje w odpowiedzi na dodatkowe pismo.

Zgodnie z art. 395 akapit drugi dyrektywy VAT pismem z dnia 16 grudnia 2025 r. Komisja poinformowała pozostałe państwa członkowskie o wniosku złożonym przez Austrię. Pismem z 17 grudnia 2025 r. Komisja poinformowała Austrię, że posiada wszystkie informacje niezbędne do rozpatrzenia wniosku.

2.ODWROTNE OBCIĄŻENIE

Osobą zobowiązaną do zapłaty VAT zgodnie z art. 193 dyrektywy VAT jest podatnik dokonujący podlegającej opodatkowaniu dostawy towarów lub świadczenia usług. Celem mechanizmu odwrotnego obciążenia jest przeniesienie tego obowiązku na podatnika będącego odbiorcą dostaw.

Oszustwo typu „znikający podmiot gospodarczy” ma miejsce, gdy podmioty gospodarcze uchylają się od zapłaty VAT organom podatkowym po dokonaniu sprzedaży swoich towarów i pobraniu VAT od nabywcy. Jeżeli nabywcy są podatnikami, są oni jednak co do zasady uprawnieni do odliczenia podatkowego, jeżeli posiadają ważną fakturę. W takich przypadkach poprzez wskazanie osoby, której dostarczane są towary, jako osoby zobowiązanej do zapłaty VAT, stworzono mechanizm odwrotnego obciążenia, pozwalający wyeliminować możliwość stosowania tej formy uchylania się od opodatkowania.

3.WNIOSEK

Austria wnioskuje, na podstawie art. 395 dyrektywy VAT, aby Rada, działając na wniosek Komisji, zezwoliła na stosowanie szczególnego środka stanowiącego odstępstwo od art. 193 dyrektywy VAT w odniesieniu do stosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia w związku z dostawami nieruchomości przez deweloperów nieruchomości, w zakresie, w jakim nie jest to jeszcze objęte art. 199 ust. 1 lit. c) dyrektywy VAT. Art. 199 ust. 1 lit. c) dyrektywy VAT zezwala państwom członkowskim na stosowanie mechanizmu odwrotnego obciążenia w odniesieniu do dostaw nieruchomości, o których mowa w art. 135 ust. 1 lit. j) i k) dyrektywy VAT, w przypadku gdy dostawca wybrał opodatkowanie zgodnie z art. 137 dyrektywy VAT. Oznacza to, że zgodnie z art. 199 ust. 1 lit. c) dyrektywy VAT (w przypadku gdy dostawca wybrał opodatkowanie) dostawa nieruchomości po pierwszym zasiedleniu lub dostawa terenów innych niż tereny budowlane może być objęta mechanizmem odwrotnego obciążenia. Austria wnosi natomiast, aby na podstawie odstępstwa dostawy nieruchomości przed pierwszym zasiedleniem oraz dostawy terenów budowlanych mogły również zostać objęte mechanizmem odwrotnego obciążenia.

Głównym celem wnioskowanego odstępstwa jest zwalczanie oszustw, które zgodnie z wnioskiem Austrii polegają na tym, że nabywcy nieruchomości do użytku biznesowego od deweloperów nieruchomości ubiegają się o odliczenie naliczonego podatku, a jednocześnie deweloperzy nie płacą organom podatkowym podatku VAT otrzymanego od swoich dostaw.

4.STANOWISKO KOMISJI

Otrzymując wniosek na podstawie art. 395 dyrektywy VAT, Komisja ocenia, czy spełnione są podstawowe warunki przyznania odstępstwa, a mianowicie czy proponowany środek szczególny upraszcza procedury poboru podatku dla podatników lub dla administracji podatkowej lub czy pozwala on zapobiec niektórym formom uchylania się od opodatkowania lub unikania opodatkowania. W tym kontekście Komisja zawsze przyjmowała restrykcyjne, ostrożne podejście, dopilnowując, by odstępstwa nie podważały funkcjonowania ogólnego systemu VAT, by ich zakres był ograniczony oraz by były one konieczne i proporcjonalne. Jakiekolwiek odstępstwo od systemu płatności cząstkowych nie może być niczym więcej niż środkiem ostatecznym i nadzwyczajnym i musi oferować gwarancje co do konieczności i nadzwyczajnego charakteru przyznanego odstępstwa.

Komisja jest zdania, że przedmiotowy rodzaj dostaw, a mianowicie dostawy nieruchomości, które dokonywane są za pośrednictwem notariuszy i prawników, powinny umożliwiać działania następcze i kontrolę za pomocą środków konwencjonalnych, biorąc również pod uwagę fakt, że – jak stwierdziła Austria – zidentyfikowane przypadki oszustw są związane głównie z deweloperami nieruchomości będącymi przedsiębiorcami mającymi siedzibę w Austrii.

Ponadto dane liczbowe dotyczące szacunkowej liczby i odsetka transakcji, których dotyczyłby wnioskowany środek, a także postrzeganej ekspozycji na nadużycia finansowe pozostają nieco niejasne. Na podstawie informacji dostarczonych przez Austrię obliczono, że potencjalnie operacje, w których dopuszczono się nadużyć, stanowią około 3,33 % całkowitego obrotu z transakcji B2B dotyczących nieruchomości, które podlegają opodatkowaniu VAT w Austrii. Ponadto roczną ekspozycję szacuje się na 100 mln EUR, co obliczono na podstawie szacowanych 50 transakcji o wartości 10 mln EUR przy stawce VAT wynoszącej 20 %. W oparciu również o dane przekazane przez władze austriackie, które świadczą o ograniczonej liczbie transakcji, konwencjonalne środki kontroli powinny być wystarczające do wyeliminowania szczególnego ryzyka oszustw związanych z VAT. Przykładowo organy krajowe mogłyby przewidzieć obowiązek niezwłocznego/ex ante powiadamiania organów podatkowych przez notariuszy o zawarciu takich transakcji. Mogłoby to również pomóc Austrii w rozwiązaniu problemu niewypłacalności, którego dotyczy drugie pismo.

5.PODSUMOWANIE

Biorąc pod uwagę ograniczony zakres i wyżej wymienione argumenty, wniosek Austrii nie wykazuje w sposób przekonujący, że środek jest konieczny i proporcjonalny.

W związku z tym Komisja sprzeciwia się wnioskowi złożonemu przez Austrię.